I SA/Po 314/03

I SA/Po 314/03 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2004-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Gabriela Gorzan /sprawozdawca/
Janusz Ruszyński /przewodniczący/
Karol Pawlicki.
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Sygn. powiązane
II FSK 39/05 - Wyrok NSA z 2005-09-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie NSA Gabriela Gorzan(spr) as.sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 05 października 2004 r. sprawy ze skargi Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości o d d a l a s k a r g ę /-/K.Pawlicki /-/J.Ruszyński /-/G.Gorzan
Uzasadnienie
Prezydent Miasta po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] stwierdził brak nadpłaty Oddziału Okręgowego w P. Narodowego Banku Polskiego w podatku od nieruchomości za rok 2002.
Uzasadniając swoją decyzję organ podatkowy wskazał, że Narodowy Bank Polski Oddział Okręgowy w P. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości zabudowanej o pow. [...]ha, położonej w S., ul. [...], której właścicielem jest Skarb Państwa. Na gruncie tym znajduje się budynek o powierzchni użytkowej [...] m2, którego część – lokale o pow. [...] m2 do [...] 07.2002 r., a od [...]08.2002 r. o pow. [...] m2 wynajmował Bankowi WBK S.A. z siedzibą we W. za czynszem dzierżawnym w pierwszym z wymienionych okresów w wysokości miesięcznie [...] zł brutto (z podatkiem VAT), w drugim natomiast w wysokości m-nie [...] zł. brutto (z podatkiem VAT). Pozostałą część budynku użytkował w 2002 r. użytkownik wieczysty gruntu, tj. Narodowy Bank Polski Oddział w P.
W roku 2002 podatek od nieruchomości od powyższego przedmiotu opodatkowania NBP uiszczał zgodnie z deklaracją złożoną dnia [...] 01.2002r., w której zarówno budynek, jak i grunt określił, jako związany z działalnością gospodarczą.
Zakwalifikowania budynku i gruntu do "pozostałych" podatnik dokonał w korekcie deklaracji złożonej dnia [...] 02.2002 r. i powołując się na tę korektę złożono wniosek o zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości za 2002 rok.
W korekcie deklaracji natomiast złożonej dnia [...] 08.2002 r. NBP wykazał powierzchnię budynku wynajmowaną – [...] m2 jako związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej, zaś powstałą część budynku oraz grunt zaliczył do "pozostałych", nie związanych z działalnością gospodarczą.
Podatek od nieruchomości za 2002 r. wg stawek ustalonych w uchwale Rady Miasta S. z dnia 29.11.2001 r. Nr XXXIV/307/2001 dla budynków i gruntów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynosi 21.037 (tak też wg deklaracji z dnia [...] 01.2002 r.), natomiast wg stawek obowiązujących dla budynków i gruntów "pozostałych" (nie związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej) wynosiłby [...] zł (wg deklaracji złożonej w lutym 2002 roku).
Organ podatkowy I instancji w decyzji swej stanął na stanowisku, że wynajmowanie części budynku innemu bankowi na prowadzenie działalności bankowej, która bezsprzecznie stanowi działalność gospodarczą i jest tam faktycznie prowadzona, nie może prowadzić do wnioskowania, iż od tej części budynku należy stosować stawki podatkowe inne, niż właściwe dla budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
W pozostałym natomiast zakresie, gdy chodzi o budynek i grunt użytkowany przez NBP Oddział Okręgowy w P., organ podatkowy wskazał, że wprawdzie Narodowy Bank Polski jest bankiem centralnym państwa i spełnia szczególną rolę, odrębną od innych banków, jednak na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych jego działalność należy uznać za mającą charakter działalności gospodarczej. W pojęciu działalności gospodarczej mieszczą się dwa elementy, mianowicie "samoistny charakter działalności" oraz "cel zarobkowy, jako kierunek tej działalności".
O samoistnym charakterze prowadzonej działalności NBP świadczy fakt, iż posiada on osobowość prawną, może prowadzić gospodarkę finansową w oparciu o fundusze własne, gospodarka finansowa NBP jest podporządkowana odrębnemu systemowi rozliczeń z budżetem państwa i NBP prowadzi odrębną rachunkowość i sprawozdawczość finansową.
Powyższe świadczy o samodzielności finansowej NBP, jako odrębnego podmiotu prawnego, a tym samym przesądza o samoistnym charakterze prowadzonej działalności.
Jeśli natomiast chodzi o wykazanie celu zarobkowego w działalności NBP, to należy podkreślić, że w orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, iż zarobkowy charakter prowadzonej działalności nie może być utożsamiany z działalnością odpłatną, czy też faktycznie osiągniętym celem dochodowym.
Wskazano na uprawnienia Banku o charakterze rynkowym, jak: emitowanie bankowych papierów wartościowych, przyjmowanie od banków weksli do dyskonta i redyskonta, prowadzenie działalności kredytowej w zakresie udzielania bankom kredytu refinansowego, prowadzenie rachunków bieżących innych banków, budżetu państwa, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, prowadzenie działalności w sprawach dewizowych, w tym w szczególności dokonywanie obrotu wartościami dewizowymi, udzielanie i zaciąganie w tym zakresie kredytów i pożyczek, które oparte są o zasady komercyjne.
Powyższe oznacza, że ustawa o NBP zakłada osiąganie przez ten Bank zysku z prowadzonej działalności, chociaż jego osiąganie nie jest podstawowym celem działalności.
Dopiero po dokonaniu odpisów na fundusze specjalne z tego zysku, w tym na pokrycie własnych kosztów działalności, nadwyżka odprowadzana jest do budżetu państwa.
Przedstawione okoliczności świadczą o działalności gospodarczej podatnika i uzasadniają zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 oraz ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Nadto organ podatkowy I instancji wskazał na orzecznictwo sądowe w tej materii, przytaczając uchwałę NSA z 12.11.2001r. FPS 11/01 i wyrok NSA z 22.03.2002 r. sygn. SA/Rz 2363/00, potwierdzające zajęte w sprawie stanowisko.
Od decyzji organu I instancji złożono odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W odwołaniu podniesiono zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, że Narodowy Bank Polski prowadzi działalność gospodarczą. Powołano się na art. 227 Konstytucji R.P. i określoną w nim rolę Narodowego Banku Polskiego, a następnie na ustawę o NBP.
Podstawowym celem banku centralnego jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu, a więc działalność o charakterze publiczno-prawnym. Pozostałe szczególne zadania banku służą realizacji zadań podstawowych i nie mają charakteru komercyjnego. Chociaż realizacja tych zadań szczególnych przynosi dochód, jednak nie jest on osiągany w celach zarobkowych z nastawieniem na osiągnięcie zysku. Coroczne rozliczanie wyniku finansowego z budżetem państwa oznacza, że wyniki gospodarki finansowej banku mają wpływ na wykonanie budżetu państwa, co przesądza o nieuznaniu działalności NBP za działalność gospodarczą. Także wynajmowanie przez NBP pomieszczeń Bankowi WBK S.A. nie stanowi działalności gospodarczej, bowiem bank dokonuje tego w ramach wydzielonej z ogólnej puli powierzonej mu ustawowo działalności.
Także z art. 57 ustawy o NBP należy wyprowadzić wniosek o usytuowaniu NBP w systemie organów Państwa, nie prowadzących działalności gospodarczej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji na wstępie podkreślono, że przedmiotem sporu w sprawie jest, według jakich stawek Narodowy Bank Polski zobowiązany jest uiszczać podatek od nieruchomości w 2002 roku, czy przewidzianych w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym w 2002 roku dla przedmiotu opodatkowania związanego z działalnością gospodarczą, czy też wg stawek przewidzianych w art. 5 ust. 1 pkt 4 i 7c dla budynków i gruntów "pozostałych". Wprawdzie bank powołuje się na przepis art. 57 ustawy o NBP w powiązaniu z ustawą o finansach publicznych i uchwałą NSA z dnia 12.11.2001 r. sygn. FPS 11/01, jednak w istocie nie kwestionuje swego obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości – co do zasady, a jedynie zastosowanie stawek przewidzianych dla budynków i gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zresztą z treści art. 57 ustawy o NBP wynika jedynie to, że tam, gdzie przepisy podatkowe przewidują zwolnienie podatkowe dla jednostek budżetowych, z takiego samego zwolnienia korzysta Narodowy Bank Polski. Tymczasem zarówno z art. 2 ust. 1, jak i z art. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie wynika, aby jednostki budżetowe były zwolnione od podatku od nieruchomości. Na tej podstawie także Narodowemu Bankowi Polskiemu takie zwolnienie nie przysługuje.
W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę zakres zadań NBP określony w ustawie o NBP, działalność tego banku cechuje samoistny charakter, powtarzalność działań i charakter zarobkowy. Co do samoistnego charakteru działalności NBP przywołano stanowisko wyrażone w uchwale NSA z dnia 12.11.2001 r. – FPS 11/01 i wymienione w tej uchwale tego przejawy.
Natomiast wyznaczników zarobkowego charakteru działalności banku organ odwoławczy upatruje w przeprowadzaniu szeregu operacji na zasadach wynikowych, zakładających osiąganie zysku, które wymieniono szczegółowo w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a zawarte są w art. 22, 25, 33, 51, 52 ustawy o NBP. Działania te są powtarzalne i w świetle przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie ma znaczenia, że nie stanowią one wyłącznego czy podstawowego celu działalności NBP.
Z przedstawionych powodów organ odwoławczy uznał, że uiszczany przez skarżący bank podatek od nieruchomości za rok 2002 wg stawek określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (w brzmieniu wówczas obowiązującym) jest zgodny z prawem, a wniosek o stwierdzenie nadpłaty jest nieuzasadniony.
W skardze na powyższą decyzję Narodowy Bank Polski wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, przytaczając argumentację wcześniej podniesioną w odwołaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z
prawem. Legalność działań organów podatkowych w konkretnej sprawie podatkowej, poddanej kontroli sądowej przez skuteczne wniesienie skargi na decyzję organu podatkowego, a także zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego są wyznacznikami granic rozpoznania sprawy przez sąd. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) zarzuty i wnioski skargi oraz powołana w niej podstawa prawna nie wiążą sądu rozstrzygającego.
Przechodząc do zasadniczego w sprawie sporu sprowadzającego się do tego, czy organy podatkowe prawidłowo uznały działalność prowadzoną przez NBP za działalność gospodarczą i w związku z tym czy ten bank obowiązany jest do uiszczania podatku od nieruchomości według stawek określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela argumentację faktyczną i prawną przyjętą przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyżej w niniejszym uzasadnieniu.
Prawidłowo organ odwoławczy wywiódł, że na podstawie art. 57 ustawy o NBP w powiązaniu z art. 2 ust. 1 i art. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych skarżący bank nie jest zwolniony od podatku od nieruchomości. Ze zwolnienia takiego bowiem nie korzystają jednostki budżetowe. Przeciwne powyższemu twierdzenie nie da się prawnie uzasadnić. Natomiast okoliczność, że NBP jest wieczystym użytkownikiem gruntu i właścicielem posadowionego na nim budynku przesądza w myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych o tym, że jest podatnikiem podatku od nieruchomości od tego przedmiotu opodatkowania.
Skarżący bank nie jest organem władzy publicznej, ani centralnym organem państwowym.
Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu z 26.06.2000 r. K. 25/99 – OTK 2000/5/141 zawarł stwierdzenie, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, by Narodowemu Bankowi Polskiemu przypisać pozycje organu władzy publicznej.
W przeciwieństwie do art. 10 Konstytucji R.P., który do organów władzy publicznej, realizując rozdzielenie kompetencji między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zalicza Sejm i Senat, Prezydenta i Radę Ministrów oraz sądy i Trybunały, przepis art. 227 ust. 1 Konstytucji przypisuje Narodowemu Bankowi Polskiemu rolę centralnego banku państwa w ramach struktury i organizacji finansów publicznych. W drodze konstytucyjnej powierzono NBP wyłączne prawo emisji pieniądza, ustalania i realizowania polityki pieniężnej oraz odpowiedzialność za wartość polskiego pieniądza. Określenie zakresu dalej idących praw i zadań należących do NBP w ust. 1 art. 227 Konstytucji R.P. pozostawiono ustawie.
Za prawidłowe w świetle powyższego należało uznać stanowisko organów podatkowych, że wyłącznie w oparciu o Konstytucje R.P., nie można oceniać charakteru działalności NBP bowiem zawarte w niej jego zadania główne, nie są wyłączne.
Skarżący bank nie kwestionuje zakresu i rodzaju powierzonych mu zadań, jak również, że z tytułu tej działalności osiąga dochody. Nie zakwestionowano wypowiedzianej w zaskarżonej decyzji oceny co do samoistnego charakteru działalności NBP, z powołaniem się na uchwałę NSA z dnia 12.11.2001 – FPS 11/01 jak również co do powtarzalności działań banku. Gdy chodzi natomiast o charakter zarobkowy tej działalności, a więc osiąganie w jej wyniku zysku cecha ta, obok poprzednio wymienionych, charakteryzuje działalność gospodarczą. Wynika to z ustawy z dnia 19.11.1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr101, poz. 1178 ze zm.) oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego na ten temat. Natomiast należy zgodzić się z organami podatkowymi, że takie działania czy usługi finansowe, jak: emitowanie i sprzedaż bankowych papierów wartościowych, przyjmowanie od banków weksli do dyskonta lub redyskonta, udzielanie bankom kredytu refinansowego, prowadzenie rachunków bieżących innych banków, budżetu państwa, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego łącznie z udzielaniem kredytu, obrót wartościami dewizowymi we własnym imieniu i na własny rachunek oraz na rachunek innych podmiotów, udzielanie pożyczek i zaciąganie kredytów w obrocie z zagranicą zakładają wręcz osiąganie zysku przez NBP.
Dlatego Sąd przyjął, że nie ma znaczenia istotnego w sprawie zarzut banku, ze powyższe działania są instrumentem służącym bankowi do wykonywania zadań konstytucyjnych, skoro mają one charakter zarobkowy (pozyskiwanie funduszy) i w sposób powtarzalny przynoszą zyski. Występowanie zatem w działalności banku cech charakteryzujących działalność gospodarczą uzasadnia prawidłowość zastosowanej stawki podatku od nieruchomości, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
Takie stanowisko wyraził również Naczelny Sad Administracyjny w wyrokach z 22.03.2002r. sygn. SA/Sz 2363/00, z 3.07.2002 r., sygn. SA/Sz 2950/2000, oraz Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 24.03.2004 r., sygn. SA/Sz 1396/02 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 2.09.2004 r., sygn. I SA/Po 2404/02. W ostatnim z wymienionych wyroków, wyjaśniając pojęcie działalności gospodarczej poprzez rozumienie tego terminu na gruncie potocznego języka etnicznego, zwrócono uwagę na jego powszechne kojarzenie z tymi jednostkami organizacyjnymi, które z tytułu swojej działalności osiągają dodatnią nadwyżkę nad kosztami swojej działalności, czyli osiągają zysk. Także w naukach finansowych – kategoria zysku jest kojarzona tylko i wyłącznie z działalnością gospodarczą.
Zysk odzwierciedla wynik działalności gospodarczej jednostki w całym profilu jej działalności oraz uwzględnia straty lub zyski spowodowane wypadkami losowymi (Leksykon finansów, pod red. J. Głuchowskiego, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2001, s. 367). Zgodnie z postanowieniami art. 58 i rozdziału 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. Nr 140, poz. 938 z późn.zm.) skarżący bank (który nie jest ani urzędem, ani klasycznym przedsiębiorcą ani też bankiem operacyjnym) winien prowadzić swą gospodarkę finansową polegająca na gromadzeniu i rozdysponowaniu środków pieniężnych w związku z realizowanymi celami i zadaniami w ten sposób, by osiągać zysk (niedopuszczalne jest ogłoszenie upadłości NBP). Osiągany przez bank centralny zysk jest w części odprowadzany do budżetu państwa w formie parapodatkowej (tzw. wpłat z zysku NBP), a w pozostałej części służy dla tworzenia funduszy własnych.
Według "Raportu Rocznego 2002" Narodowego Banku Polskiego, Warszawa wrzesień 2003, s. 132: "W 2002 r. zysk Narodowego Banku Polskiego zamknął się kwotą [...] tys.zł, wyższą o [...] tys.zł od wielkości zrealizowanej w poprzednim okresie sprawozdawczym. Po zatwierdzeniu Rocznego sprawozdania finansowego NBP za 2002 r. przez Radę Ministrów wyżej wymieniona kwota wyniku finansowego NBP zostanie podzielona na odpisy na fundusze NBP (rezerwowy i premiowy) oraz na wpłatę do budżetu państwa. Przy kształtowaniu się wyniku finansowego NBP na poziomie [...] tys.zł. odpisy na fundusze NBP wyniosą [...] tys.zł, a wpłata z zysku do budżetu wyniesie [...] tys.zł".
Podzielając w pełni tę argumentację oraz wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 22.03.2002 r., sygn. SA/Rz 2363/00 – POP 2004, nr 3, poz. 67 i w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8.01.2003 r. III RN 134/02, znanym stronie skarżącej, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o oddaleniu skargi, jako nieuzasadnionej.
/-/K.Pawlicki /-/J.Ruszyński /-/G.Gorzan
LF