I SA/Po 288/23

I SA/Po 288/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-06-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Kucznerowicz /przewodniczący/
Katarzyna Nikodem /sprawozdawca/
Michał Ilski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2703/23 - Wyrok NSA z 2025-10-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 5 ust. 3,
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski Protokolant: referent stażysta Adrian Piechota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. R. i B. D. na decyzję Wojewody z dnia 27 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 stycznia 2023 r. nr [...] Wojewoda (dalej jako "Wojewoda" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołań L. G. oraz Miasta [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] (dalej jako "Starosta" lub "organ I instancji") z 14 kwietnia
2020 r. nr [...] i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz J. R.
w [...] części, B. D. w [...] z części, nieruchomości stanowiących: działkę nr [...] o powierzchni 407 m2, działkę nr [...] o powierzchni
328 m2, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], działkę nr [...] o powierzchni 225 m2 i działkę nr [...] o powierzchni 387 m2 z arkusza mapy [...], obręb [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], wszystkie działki o łącznej powierzchni 940 m2.
Zaskarżona decyzja Wojewody zapadła, w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 29 grudnia 2017 r. P. K., działając w imieniu wnioskodawców J. R. i B. D. (dalej także jako "wnioskodawcy" lub "skarżący"), wystąpił o zwrot nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...], [...], [...] dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] zbytych 7 lipca 1967 na rzecz Skarbu Państwa (dawniej karta [...], parcele [...] i [...] o łącznej powierzchni 1.632 m2, kw nr [...], położone przy ulicy [...].
Decyzją z 14 kwietnia 2020r nr [...] Starosta P. orzekł:
w pkt I
o zwrocie na rzecz J. R. w [...] części, B. D. w [...] części, [...] części, która to część pozostaje własnością Miasta [...] nieruchomości stanowiących: działkę nr [...] o powierzchni 407 m2 (projektowana działka nr [...]), działkę nr [...] o powierzchni 328 m2, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą kw nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], działkę nr [...] o powierzchni 225 m2 i działkę nr [...] o powierzchni 387 m2 z arkusza mapy [...], obręb [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW
nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], wszystkie działki o łącznej powierzchni 940 m2
w pkt II
o odmowie zwrotu na rzecz J. R., B. D., nieruchomości stanowiącej własność Miasta [...], położonej w [...] dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW
nr: [...], oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka: [...] cz., oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji, jako: projektowana działka nr [...] o powierzchni 37m2 [...], arkusz mapy [...],
w pkt III
o nie zobowiązywaniu J. R., B. D., do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
w pkt IV
o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości - działki gruntu położonej w [...], przy ulicy [...], obręb [...], arkusz mapy [...] na działki: nr [...] o powierzchni 37 m2 i nr [...] o powierzchni 407 m2, dla której Sąd Rejonowy [...]
w [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], zgodnie z mapą projektu podziału stanowiącą załącznik do decyzji
Na podstawie akt sprawy ustalono, że prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...], o powierzchni 1 632 m2, oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr [...] i [...], mapa nr [...], objęte księgę wieczystą kw
nr [...] wpisane zostało na rzecz W. R. w [...] cz. i R. R.
w [...] cz. W. R. i R. R. oraz pełnomocnik Skarbu Państwa-Prezydium Rady [...] Miasta [...] aktem notarialnym rep. [...]
z dnia 7.07.1967 r. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 18/61 poz. 94; w skrócie: u.z.t.w.n.) dokonali przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa należącego do W. R. i R. R. prawa własności nieruchomości zabudowanej, położonej w [...] przy ulicy [...], o powierzchni 1632 m2 oznaczonej ewidencyjnie, jako działki
nr [...] i [...], mapa nr [...], objętej księgą wieczystą kw nr [...], której wartość określona została przez biegłych do spraw wywłaszczenia na łączną kwotę
[...] zł. Zgodnie z treścią umowy Prezydium Rady [...] Miasta [...] uchwałą z dnia 30.06.1967 r. nr [...]/67 postanowiło nabyć nieruchomość przy ulicy [...] z kw nr [...], która zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej
z dnia 31.08.1961 r. nr [...] przeznaczona została na budowę Trasy [...]. Na podstawie analizy kserokopii akt wywłaszczeniowych nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] ustalono, że na wniosek Zarządu Dróg Mostów i Zieleni z dnia 26.10.1966 r., w oparciu o decyzję
o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 31.08.1961 r. budowy Trasy [...] w [...], wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe do części nieruchomości tj. działki nr [...], o powierzchni 674 m2. W toku postępowania wywłaszczeniowego współwłaściciele nieruchomości wnieśli pismami z dnia 30.06.1966 r. i 4.10.1966 r. o objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości
tj. działki nr [...], o powierzchni 674 m2 oraz działki nr [...], o powierzchni 958 m2 łącznie 1632 m2 z uwagi na fakt, że pozostała po wnioskowanym wywłaszczeniu część nieruchomości (działka nr [...]) w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczona została pod budownictwo realizowane przez sektor uspołeczniony, blokowe wielorodzinne, którego realizacja nie jest możliwa przez właścicieli, a w przyszłości będzie wymagała kolejnego wywłaszczenia. Na podstawie dokumentów ustalono, że dawnej działce nr [...], o powierzchni 674 m2 oraz działce nr [...] o powierzchni 958 m2 łącznie 1 632 m2 odpowiada późniejsza działka nr [...] o powierzchni 674 m 2 (trasa [...] oraz działka nr [...] o powierzchni 968 m2 ([...]), tj. łącznie 1 632 m2. W wyniku kolejnych podziałów wydzielone zostały aktualne dziatki nr [...], [...] oraz dawna działka nr [...], którą następnie podzielono na aktualne działki nr [...] i [...].
Dnia 5.02.1982 r. Skarb Państwa przekazał Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w [...] grunt położony w [...] obręb [...] arkusz mapy [...], w rejonie ulic [...], narożnik [...] o łącznej powierzchni 15 231 m2. Dnia 8 października 1982 r. M. P. podpisało umowę z "[...]", Stacje Benzynowe [...] Sp. z o.o., której przedmiotem była, m.in. budowa stacji paliw wraz z częścią sklepową i myjnią na rondzie [...] oraz dworca dla M. P. K. wraz z zadaszeniem peronów i wyposażeniem w pełną infrastrukturą techniczną. Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miejskiego w [...] dnia 23.11.1985 r. wydał decyzję zatwierdzającą plan realizacyjny wraz z pozwoleniem na budowę dworca autobusowego i stacji paliw. Dworzec autobusowy i stacja paliw "[...]" oddane zostały do użytku dnia 31.03.1993 r.
Umową użyczenia z dnia 1.07.2000 r. Miasto [...] użyczyło M. Sp. z o.o. w nieodpłatne używanie nieruchomości położone w [...] przy ulicy [...], w tym m.in. działkę nr [...] wraz ze znajdującymi się na tych nieruchomościach obiektami: budynku dworca autobusowego, zadaszenia dworca autobusowego, kanalizacji deszczowej, kanalizacji ściekowej, linii telekomunikacyjnej, ulic i placów.
Pismem z dnia 28.05.2018 r. Urząd Miasta [...] Wydział Gospodarki poinformował, że w obszarze działek nr [...] i [...] obowiązuje umowa wieloletnia zawarta na cel eksploatacji stacji benzynowej wraz zapleczem handlowo-usługowym, a na działkach nr [...], [...] ustanowiony został trwały zarząd na rzecz Z. T. M..
Dnia 18.05.2018 r. odbyły się oględziny nieruchomości położonych w [...] objętych postępowaniem, podczas których stwierdzono, że w części północnej działki
nr [...] znajduje się fragment stacji benzynowej - dystrybutor wraz z infrastrukturą. Dalej na działce znajduje się fragment budynku, drogi wewnętrznej - dojazd do stacji benzynowej, niewielki fragment zieleni, fragment budynku garażowego. W części północnej działki nr [...] znajduje się fragment dojazdu do stacji, dalej fragment chodnika z kostki poz-bruk, na którym znajduje się stacja rowerów miejskich. Dalej na działce znajduje się fragment zieleni urządzonej, krzewy ozdobne. Na działce nr [...] od strony północnej znajduje się fragment zieleni drzewa liściaste, fragment chodnika z kostki poz-bruk, oraz fragment wjazdu na dworzec autobusowy. Pismem z dnia 13.06.2018 r. Z. D. M. w [...] poinformował, że na działkach nr [...], [...], [...] i [...]
z obrębu [...], z arkusza mapy [...], nie realizowano inwestycji drogowej polegającej na budowie ulicy [...] i trasy [...]. Przedmiotowe działki
w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470, a obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 645 z późn. zm.; w skrócie "u.d.p.") nie stanowią drogi publicznej (załączając mapkę z wkreśloną linią rozgraniczającą układu komunikacyjnego w granicach ww. działek).
Dnia 28.03.2019 r Starosta [...] wydał decyzję częściową orzekającą
o zwrocie działek nr [...],[...] i [...] obręb [...] arkusz mapy [...], od której odwołania złożyły: Urząd Miasta [...] Wydział Gospodarki Nieruchomościami i L. Sp. z o.o.
Wojewoda decyzją z dnia 15.10.2019 r. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 28.03.2019 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, w której wskazał, że Starosta [...] w celu prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy powinien przeprowadzić jedno postępowanie wyjaśniające w zakresie zwrotu działek nr [...], [...], [...] i [...] położonych w [...] arkusz mapy [...], obręb [...], zbadać czy na działce nr [...] został zrealizowany cel publiczny pod budowę trasy [...] w [...] w oparciu o ww. decyzję
o lokalizacji szczegółowej z 31.08.1961 r. nr [...] i uchwałę Rady [...] miasta [...] z 30.06.1967 r. nr [...]/207/67, ustalić stan faktyczny i prawny nieruchomości położonej przy ulicy [...] w [...], w przypadku ustalenia, że istnieją podstawy do zwrotu ww. dziatek, powołać biegłego rzeczoznawcę majątkowego i dokonać rozliczeń w myśl art. 140 u.g.n., zwłaszcza w zakresie nieruchomości zamiennej.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta ustalił, że nieruchomość przy
ul. [...] nie stanowi własności wnioskodawców ani innych spadkobierców W. R. i R. R..
Dnia 22.11.2019 r. przeprowadzono oględziny działki nr [...] (projektowane działki nr [...] i [...]), obręb [...], arkusz mapy [...], podczas których stwierdzono, że działka projektowana nr [...] stanowi fragment chodnika pieszego, utwardzonego kostką brukową, przebiegająca wzdłuż ulicy [...]. Granica południowa przebiega po jego krawędzi (krawężnik). Działka projektowana nr [...] zajęta jest pod fragment stacji paliw "[...]", w większości plac manewrowy z dystrybutorami paliw, kryty częściowo dachem na podporach. Plac utwardzony kostką brukową. W niewielkiej części w narożniku południowo-zachodnim znajduje się fragment budynku stacji, trwale związany z gruntem. W części północnej teren poza placem porośnięty zielenią niską (trawnik) z nasadzeniami krzewów. W tym miejscu znajdują się dojścia piesze do ulicy [...] w postaci schodów z balustradą po obu ich stronach. Wzdłuż północnej granicy działki przebiegają fragmenty balustrady metalowej.
Postanowieniem z dnia 9.12.2019 r. Starosta [...] powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego w postępowaniu w sprawie zwrotu, nieruchomości położonych w [...], stanowiących działki nr [...] (po podziale działka nr [...]), [...],[...] i [...], oznaczonych w ewidencji arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanych
w księgach wieczystych kw nr [...] i [...], jako własność Miasta [...], w celu sporządzenia opinii ustalającej wartość ww. nieruchomości oraz wykonania opinii, dotyczącej nieruchomości gruntowych (zamiennych), położonych w [...], stanowiących działki: nr [...] i [...], oznaczonych w ewidencji arkusz mapy [...], obręb [...] zapisanych w księgach wieczystych kw nr [...]
i [...], jako własność Miasta [...].
W tym stanie rzeczy Starosta [...] powołując się na przepis art. 136 ust. 3
i art. 137 u.g.n. stwierdził, że na działkach nr [...],[...] i [...] z obrębu [...], arkusza mapy [...] nie realizowano inwestycji polegającej na budowie ulicy [...] i Trasy [...], natomiast zgodnie z załączoną mapą z wkreśloną linią graniczną ulicy [...] ww. inwestycja realizowana była na części działki nr [...] z obrębu [...], arkusza mapy [...]. W związku z powyższym w toku postępowania administracyjnego o zwrot przedmiotowej nieruchomości sporządzono projekt podziału działki nr [...] z obrębu [...], arkusza mapy [...], w wyniku którego projektuje się wydzielenie działki nr [...] oraz stanowiącej m.in. przedmiot oszacowania działki nr [...]. Z przeprowadzonych oględzin wynika, że działki nr [...] cz. (projektowana działka nr [...]), [...], [...] i [...] to grunt stanowiący część obszaru zabudowanego obiektami Dworca Autobusowego [...] - węzeł przesiadkowy miejskiej i podmiejskiej komunikacji autobusowej oraz stacji paliw aktualnie funkcjonującej pod marką L. . Całość przylega do krzyżujących się na Rondzie [...] pasów drogowych ulic [...] i [...] oraz gruntów niezabudowanych
i niezagospodarowanych. W ocenie organu pierwszej instancji prace polegające na budowie trasy [...] na ww. gruncie nie zostały rozpoczęte w okresie 7 lat ani zrealizowane w ciagu-10 lat. Budowa na działce nr [...] wjazdu na dworzec autobusowy nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w art. 137 ust.1 u.g.n. Skoro cel nabycia w omawianym trybie nieruchomości być ścisły i konkretny, nie podlega on wykładni rozszerzającej, to nie może ulegać wątpliwości, że budowa dworca autobusowego (wjazdu) nie mieści się w celu nabycia omawianej nieruchomości, jakim było wybudowanie trasy [...] (drogi publicznej). Dworzec autobusowy został wykonany przez M. P. K., a zatem inwestora innego niż ten, który miał realizować budowę trasy [...] (Z. D. i M., który otrzymał ww. teren na czas nieokreślony w użytkowanie). Decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego w sprawie budowy zbiorowego przystanku autobusowego wydano w kwietniu 1985 r., co potwierdza fakt, że na przedmiotowej nieruchomości nie rozpoczęto żadnych prac budowlanych przed upływem 7 lat od dnia nabycia działki
w 1967 r. Przystanek został oddany do użytku w 1987 r. Nie może być więc mowy
o zachowaniu bezwzględnie obowiązującego terminu z art. 137 ust. 1 u.g.n. Budowa stacji benzynowej "[...]" (obecnie "[...]" działka [...], [...]), fragment budynku stacji, dystrybutor, wjazd do stacji ciągi piesze, zieleń, drogi wewnętrzne z znajdujące się na działkach nr [...], [...] i [...] również nie stanowią zrealizowania celu wywłaszczenia, jakim była budowa- trasy [...]
Wobec powyższego Starosta stwierdził, że w stosunku do działek nr [...] (projektowana działka nr [...]), [...], [...] i [...] i arkusz mapy [...], obręb [...] cel wywłaszczenia w postaci budowy Trasy [...] nie został zrealizowany, zatem spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Wartość wywłaszczonej nieruchomości działek nr [...] cz. (projektowana działka nr [...]), [...], [...] i [...] ustalono na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy.
Od ww. decyzji odwołanie wniosło również Miasto [...] oraz L. sp. z o.o.
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2021r Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił zwrotu na rzecz J. R. w [...] części, B. D. w [...] części nieruchomości stanowiących: działkę nr [...]
o powierzchni 407 m2, działkę nr [...] o powierzchni 328 m2, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]
z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...] działkę nr [...] o powierzchni 225 m2 i działkę nr [...] o powierzchni 387 m2 z arkusza mapy [...], obręb [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą
nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], wszystkie działki o łącznej powierzchni 940 m2.
Zdaniem Wojewody cel wywłaszczenia na działce nr [...] (dawnej parceli nr [...]) - tj. rozbudowy ul. [...] (Trasy [...], której niezbędnym elementem stało się wyburzenie znajdującego się na działce budynku, został zrealizowany. Grunt znajdował się w obrębie przebiegu trasy w związku z przeprowadzoną inwestycją jej budowy, zapoczątkowanej w 1965 r., a w 1977 r. w pełni otwartą dla [...] tramwajów (źródło - Kronika Miasta [...] 1961-1978). Przedmiotowa działka została częściowo zabudowana Trasą [...] a częściowo została funkcjonalnie wykorzystana zgodnie z ogólnym celem, na który została wywłaszczona (m.in. zabudowana magistralą wodociągową z 1973 r.). W dacie wywłaszczenia na nieruchomości znajdowały się budynki, które zostały wyburzone, co w ocenie Wojewody niewątpliwie świadczy, że od momentu wywłaszczenia przeprowadzone zostały na działce prace budowlane. W przypadku działek "dowłaszczonych" nr [...], [...], [...], powołując się na ugruntowany pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, Wojewoda stwierdził, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n, tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu części wywłaszczonej na cel publiczny. Jeżeli w sprawie nie wystąpią przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję wnieśli J. R. i B. D..
W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 13 stycznia 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z 20 kwietnia 2021 r.
Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji przeprowadzi na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w postaci zebrania wszelkich danych dotyczących historii przekształcenia działek nr [...], o powierzchni 674 m2
i nr [...] o powierzchni 958 m2 o łącznej pow. 16 32 m2 zapisanych w dawnej księdze wieczystej kw. Nr [...]. Zdaniem Sądu kluczowe w sprawie jest ustalenie, czy i na jakiej działce lub jej części został zrealizowany cel wywłaszczenia. Czy działka [...] wywłaszczona na budowę Trasy [...] została wykorzystana zgodnie z celem.
Pismem z 03 czerwca 2022 r. Wojewoda zlecił Staroście w trybie
art. 136 § 1 k.p.a. pozyskanie danych dotyczących historii przekształcenia dawnych działek nr [...] i nr [...].
Pismem z [...] czerwca 2022 r. Starosta poinformował Wojewodę, że wystąpił do pełnomocnika wnioskodawców i Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego w [...]
z zapytaniem dot. pozyskania wszelkich danych dotyczących przekształcenia działek
nr [...] i nr [...].
Pismem z 30 września 2022 r. Wojewoda ponownie zwrócił się do Starosty
o pozyskanie danych dotyczących historii przekształcenia dawnych działek nr [...]
i nr [...].
Pismem z 20 września 2022 r. Starosta przekazał Wojewodzie odpowiedź pełnomocnika wnioskodawców, z treści której wynikało, że zostało zlecone geodecie sporządzenie mapy stanu prawnego przedstawiającą historię przekształcenia dawnych działek nr [...] i nr [...].
Wnioskiem z 16 listopada 2022 r. uzupełniony załącznikiem z 22 listopada
2022 r. Wojewoda zwrócił się do G. o udostępnienie materiałów z zasobu geodezyjnego i kartograficznego z opisem przebiegu przekształceń działek nr [...]
i nr [...].
Pismem z 4 stycznia 2023 r. Wojewoda informował strony postępowania
o zebraniu materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z jego treścią.
Wojewoda decyzją z 27 stycznia 2023 r. ([...]) uchylił zaskarżoną decyzję Starosty z 14 kwietnia 2020 r. ([...]) i orzekł
o odmowie zwrotu na rzecz J. R. w [...] części, B. D.
w [...] z części, nieruchomości stanowiących: działkę nr [...] o powierzchni 407 m2, działkę nr [...] o powierzchni 328 m2, dla której Sąd Rejonowy [...]
w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], działkę nr [...] o powierzchni 225 m2 i działkę nr [...]
o powierzchni 387 m2 z arkusza mapy [...], obręb [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]
z wpisem prawa własności na rzecz Miasta [...], wszystkie działki o łącznej powierzchni 940 m2.
Organ II instancji w uzasadnieniu wskazał, że na podstawie doręczonych przez Starostę oraz G. materiałów w pismach odpowiednio z 15 grudnia 2022 r. wraz
z załącznikami, z 29 listopada 2022 r. wraz z załącznikami, Wojewoda ustalił:
1. 01 lipca 1967 r. z dawnej parceli nr [...] o powierzchni 674 m2 z karty mapy nr [...], obręb [...] powstała o tej samej powierzchni działka nr [...], ark. mapy nr [...], obręb [...]. Z parceli katastralnej nr [...] o powierzchni 958 m2 powstała o tej samej powierzchni działka nr [...], ark. mapy [...], obręb [...].
2. W 1992 r. działka nr [...] uległa podziałowi na działki; nr [...], ark. mapy nr [...], obręb [...], o powierzchni 230 m2, nr [...], ark. mapy nr [...], obręb [...], o powierzchni 444 m2. Z kolei działka nr [...] została podzielona na działki; nr [...] o powierzchni
328 m2, nr [...] o powierzchni 612 m 2 - obie ark. mapy [...], obręb [...]. W wyniku podziału działki nr [...] 958 m2) i ponownego obliczenia powierzchni działek nr [...]
i nr [...] został wykazany ubytek w wymiarze 18 m2 powierzchni gruntu (podział geodezyjny nr [...] W 1995 r. działka nr działka nr [...] została scalona
w działkę n nr [...], ark. mapy nr [...], obręb [...].
3. W 2004 r. z działki nr [...] powstały aktualne działki nr [...] o powierzchni 225 m2
i nr [...] o powierzchni 387 m2- obie ark. mapy [...], obręb [...] (podział geodezyjny nr [...] [...]
Następnie w celu zobrazowania zmian infrastrukturalnych, jakie zachodziły
w budowie Trasy [...], w toku postępowania wyjaśniającego Wojewoda za pośrednictwem strony internetowej znajdującej się pod linkiem [...] dostęp do zdjęć lotniczych Miasta [...] z połowy XX wieku, wykonanych w latach 1958-1964. W zbiorze zdjęć zamieszczona jest fotografia prezentująca dzielnicę Miasta [...] [...] - Most [...]/[...], [...], Trasa [...], w tle rzeka [...]. Fotografia przedstawia stan architektury dzielnicy [...] z ww. lat jak i aktualny, w tym przebieg trasy wraz z zabudowaniami przyległymi, na której wcześniej posadowiony był budynek mieszkalny, wyburzony w związku z budową wspomnianej Trasy [...].
Biorąc pod uwagę ww. materiał dowodowy, w tym wynikającą z niego koncepcję urbanistyczną budowy Trasy [...] wraz z towarzyszącą jej infrastrukturą, Wojewoda uznał, że na wywłaszczonej w 1967 r. na rzecz Miasta [...] działce nr [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia w postaci poszerzenia trasy [...] w [...] Grunt znajdował się w obrębie przebiegu trasy, w związku z przeprowadzoną inwestycją jej budowy, zapoczątkowanej w 1965 r., a w 1977 r. w pełni otwartą dla [...] tramwajów (źródło - Kronika Miasta [...] 1961-1978). Przedmiotowa działka została częściowo zabudowana Trasą [...] a częściowo została funkcjonalnie wykorzystana z ogólnym celem, na który została wywłaszczona (m.in. zabudowana magistralą wodociągową z 1973 r.) W dacie wywłaszczenia na nieruchomości znajdowały się budynki, które zostały wyburzone, co niewątpliwie świadczy, że od momentu wywłaszczenia przeprowadzone zostały na działce prace budowlane.
Natomiast część nieruchomości dowłaszczonej, dzieli los nieruchomości przejętej na cel wywłaszczeniowy, w takim znaczeniu, że podlega ona zwrotowi tylko wówczas, gdy zwrotowi podlega także nieruchomość objęta celem wywłaszczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Wojewody złożyli J. R. i B. D., którzy zarzucili naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3
i art. 137 w zw. z art. 216 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż cel wywłaszczenia w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany, co uniemożliwia zwrot na rzecz skarżących powołanych wyżej nieruchomości,
2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu I instancji w całości, mimo że zaskarżona decyzja była prawidłowa i jako taka powinna zostać utrzymana w mocy,
b) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ II instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z tych przepisów, w szczególności poprzez uznanie, że za zrealizowaniem celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości przemawia rzekomo wynikająca z materiału dowodowego koncepcja urbanistyczna budowy Trasy [...], a budynek znajdujący się na dawnej działce [...] został wyburzony pod budowę Trasy [...], jak również niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
w tym poprzez brak ustalenia daty wyburzenia budynku na działce nr [...] oraz jego związku z realizacją celu wywłaszczenia,
c) art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie oparcia rozstrzygnięcia na całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz błędną ocenę zgromadzonych dowodów, tj. pominięcie m.in. treści pism Z. D. M. w [...] informujących o braku realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomościach, będących przedmiotem wniosku o zwrot, podczas gdy uwzględnienie tych pism i prawidłowa ich ocena powinna doprowadzić do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji,
d) art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że ze zgromadzonego materiału dowodowego
w sprawie wynika, iż na potrzeby związane z budową Trasy [...] wybudowano magistralę wodociągową, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powinna doprowadzić do wniosku, iż magistrala wodociągowa została zrealizowana w ramach odrębnej inwestycji niezwiązanej z celem, na który została wywłaszczona nieruchomość poprzedników prawnych skarżących,
e) art. 107 § 3 k.p.a. wyrażające się w zaniechaniu należytego wyjaśnienia zaskarżonej decyzji, w szczególności zaniechaniu wskazania konkretnych dowodów, na podstawie, których organ dokonał ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a którym odmówił wiary, wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia oraz jego lakoniczności, co uniemożliwia weryfikowalność toku rozumowania organu,
f) art. 11 k.p.a. poprzez brak spójności w określeniu przesłanek będących podstawą odmowy zwrotu nieruchomości skarżącym,
g) art. 15 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego, które doprowadziło do wydania odmiennego od organu I instancji rozstrzygnięcia
i w konsekwencji pozbawiło strony możliwości zweryfikowania decyzji w toku postępowania administracyjnego
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji utrzymującej decyzję Starosty z dnia 14 kwietnia 2020 r. w mocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wnieśli
o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżących, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Skarżący podkreślają, że cel wywłaszczenia został precyzyjnie określony jako budowa Trasy [...], a więc drogi publicznej. Organ wbrew zebranym dowodom uznał, że cel został zrealizowany, m.in. poprzez wyburzenie budynków oraz wybudowanie magistrali wodociągowej. Organ wbrew jednoznacznym zapisom umowy, na podstawie której dokonano wywłaszczenia, decyzji o lokalizacji czy uchwały Prezydium Rady [...] miasta [...] z 30 czerwca 1967 r. wskazuje, że istniał jeszcze inny ogólny cel wywłaszczenia. Zdaniem skarżących budowa magistrali wodociągowej była zupełnie niezależną inwestycją od budowy trasy [...], natomiast samo wyburzenie budynków nie może być uznana za realizację celu wywłaszczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska Wojewody wyrażonego w decyzji, że brak jest podstaw do zwrotu żądanej nieruchomości, ponieważ cel wywłaszczenia, jakim była budowa trasy [...] został zrealizowany.
W pierwszej kolejności należy podnieść, iż w niniejszej sprawie administracyjnej był wydany w dniu 13 stycznia 2022 r. wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 547/21. Wyrok ten ma znaczenie przy prowadzonej przez niniejszy skład WSA w Poznaniu ocenie zaskarżonej decyzji.
Sąd stwierdził w powołanym wyroku, że zwrot nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n możliwy jest jedynie wtedy, gdy zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości wywłaszczonej. Stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. wyłączone zostało do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 430/10, LEX nr 952036). Zwrot "dowłaszczonych" na wniosek właściciela nieruchomości jest możliwy, jeżeli zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n stanie się nieruchomość wywłaszczona na wniosek podmiotu publicznego ubiegającego się o wywłaszczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 639/13, LEX nr 1351200). Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - wywłaszczona została na wniosek właściciela (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1001/12, LEX nr 1325303). Część "dowłaszczona" dzieli więc niejako los nieruchomości przejętej na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, na podstawie której ją wywłaszczono w takim znaczeniu, że podlega ona zwrotowi tylko wówczas, jeżeli zwrotowi podlega także nieruchomość (lub jej część) objęta celem wywłaszczenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2030/12, CBOSA).
Dalej Sąd stwierdza, że gdyby więc okazało się, że na dawnej działce nr [...], o powierzchni 674 m2 został zrealizowany cel wywłaszczenia, tj wybudowano Trasę [...], a skarżący domagają się zwrotu dawnej działki nr [...] o powierzchni 958 m2, tzw. "dowłaszczonej" na wniosek ich poprzedników prawnych, to decyzja Wojewody byłaby prawidłowa. Jednakże na tym etapie decyzja ta uchyla się spod kontroli Sądu, gdyż nie wynika z niej ani z dokumentacji geodezyjnej zgromadzonej w aktach sprawy, jak faktycznie przebiegał podział nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej kw. Nr [...], stanowiącej działki nr [...] i [...]. Wbrew twierdzeniu Wojewody z akt sprawy nie wynika, że działce nr [...] odpowiada dawna parcela nr [...]. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest więc przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w postaci zebrania wszelkich danych dotyczących historii przekształcenia działek nr [...], o powierzchni 674 m2 i nr. [...] o powierzchni 958 m2 o łącznej pow. 16 32 m 2 zapisanych w dawnej księdze wieczystej kw. Nr [...].
Zgodnie z treścią art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z treści powołanego przepisu w jednoznaczny sposób wynika obowiązek organu orzekającego w sprawie podporządkowania się wyrażonej w orzeczeniu sądu ocenie prawnej jak i wytycznym sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r. sygn. IV SA [...], LEX 47301). W świetle powyższego, skład orzekający w niniejszej sprawie obowiązany jest skontrolować, czy organy uwzględniły uwagi i wytyczne zawarte w wyroku WSA z 13 stycznia 2022 r.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ wykonał zalecenie WSA w zakresie przedstawienia przebiegu podziału nieruchomości zapisanej w KW nr [...] stanowiącej działki [...] i [...]. Z decyzji wynika, że z działki [...] o powierzchni 674 m2 powstała działka [...] o tej samej powierzchni, która następnie uległa podziałowi na działki [...] o powierzchni 230 m2, [...] o powierzchni 444m2. Natomiast z działki [...] o powierzchni 958 m2 powstała działka [...] o tej samej powierzchni, która następnie uległa podziałowi na działki [...] o powierzchni 328 m2 o działkę [...] o powierzchni 612 m2. W wyniku podziału działki [...] i ponownego obliczenia powierzchni działek [...] i [...] został wykazany ubytek w wymiarze 18 m2 powierzchni gruntu. Działka [...] uległa dalszemu podziałowi na działki [...] o powierzchni 225 m2 i [...] o powierzchni 387 m2.
Organ ustalił, że wywłaszczeniem została objęta działka [...], która stanowiła nieruchomość dominującą w procesie wywłaszczeniowym w związku z planowaną realizacją celu publicznego budowy Trasy [...]. Z kolei działki [...], [...] i [...] stanowiły nieruchomość dowłaszczoną na wniosek właścicieli przy okazji wywłaszczenia działki nr [...]. Ustalono, że w dacie wywłaszczenia całość zabudowań (w tym budynek mieszkalny, budynek gospodarczy) znajdowała się na działce [...].
Zatem pozostaje ocena, czy organ wykazał, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany i zachodzą przesłanki do odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości,
W ocenie Sądu bezsporne w sprawie jest, że celem wywłaszczenia była budowa Trasy [...], wynika to z umowy z 7 lipca 1967 r. przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa należącego do W. R. i R. R. prawa własności nieruchomości, z uchwały z 30 czerwca 1967 r. 25/207/67 Prezydium Rady [...] Miasta [...], która zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z 31 sierpnia 1961 r. określają cel wywłaszczenia jako budowę Trasy [...]. Żadna ze stron postępowania tego faktu nie kwestionuje.
W dacie wywłaszczenia dla działki [...] obowiązywał ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Miasta [...] zatwierdzony uchwała nr [...]/283/66 z 9 września 1966 r., zgodnie z którym działka [...] przeznaczona była częściowo pod tereny ulic i dróg a częściowo pod tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, zbiorowego i karnego.
Organ odwoławczy uchylił decyzję Starosty [...] z 14 kwietnia 2020 r., który orzekł o zwrocie na rzecz J. R. oraz B. D. działkę [...], [...] i [...], stwierdzając, że cel budowy Trasy [...] został zrealizowany w postaci poszerzenia Trasy [...]. Wojewoda wskazuje, że grunt znajdował się w obrębie przebiegu trasy, w związku z przeprowadzoną inwestycją jej budowy, zapoczątkowanej w 1965 r., a w 1977 r. w pełni otwartą dla [...] tramwajów. W dacie wywłaszczenia na nieruchomości znajdowały się budynki, które zostały wyburzone, co zdaniem organu odwoławczego świadczy, że od momentu wywłaszczenia przeprowadzone zostały na działce prace budowlane. Wskazuje, że działka [...] została częściowo zabudowana Trasą [...] a częściowo została funkcjonalnie wykorzystana z ogólnym celem, na który została wywłaszczona, m.in. budowę magistrali wodociągowej z 1973 r.
Należy podkreślić, że fakt wyburzenia budynków na działce [...] i że grunt znajdował się w obrębie budowy trasy nie są w sprawie kwestionowane, jednak zdaniem Sądu, nie są to okoliczności, które świadczą o realizacji na działce [...] celu wywłaszczenia.
Przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz,. 651) stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli 1) pomimo upływu 7 lat do dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przy ustalaniu celu wywłaszczenia nie można stosować wykładni rozszerzającej.
W ocenie Sądu organ w zaskarżonej decyzji dowolnie zinterpretował zebrane dowody, stwierdzając, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa Trasy [...] został zrealizowany. Jak wynika z akt sprawy na tej nieruchomości nie przebiega droga publiczna. Wyburzenie zabudowy, czy korzystanie z tej nieruchomości w trakcie budowy trasy nie stanowi o realizacji celu wywłaszczenia, jakim była Trasa [...]. Z pism Z. D. M. w [...] z 4 czerwca 2018 r. r. wynika, że na działkach [...], [...], [...] i [...] nie zrealizowano inwestycji polegającej na budowie ul. [...] i Trasy [...], działki te nie stanowią drogi publicznej, jedynie na niewielkiej części działki [...] znajduje się fragment chodnika pieszego wzdłuż ul. [...]. Dowód ten świadczy, że na tej działce [...] (ewentualnie z wyłączeniem chodnika) nie został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ odwoławczy w decyzji pomija ten dowód, jak również dowód z oględzin działki [...] przeprowadzony 22 listopada 2019 r., co stanowi naruszenie art. 77 § 1 i 80 kpa. Organ jest obowiązany zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy i jego ocenić. Należy podzielić zarzuty skargi, że organ odwoławczy oparł się na niewielkim zakresie materiału dowodowego, nie wskazując, dlaczego pominął istotne dowody zebrane w sprawie. W związku z tym uzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa.
Ponownie rozpoznając odwołani organ winien ponownie ocenić cały zebrany materiał dowodowy pod kątem realizacji Trasy [...], uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku oraz w wyroku z sygn. akt I SA/Po 547/21.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, w związku z 205 § 4 p.p.s.a., jak w punkcie II sentencji wyroku