II SA/Wr 154/04

II SA/Wr 154/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus
Halina Kremis /sprawozdawca/
Mieczysław Górkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
art. 10 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Mieczysław Górkiewicz Sędziowie: NSA Halina Kremis (sprawozdawca) As. WSA Alicja Palus Protokolant: Anna Biłous po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ś. z dnia [...]r. (nr [...]) zatwierdzającej podział nieruchomości gruntowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...]r. (nr [...]) po rozpatrzeniu wniosku P. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...]r. (Nr [...]) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ś. z dnia [...]r. (Nr [...]) zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. K. oznaczonej jako działka nr [...] na działki :nr [...], nr [...]i nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 kpa – utrzymało w mocy wskazaną decyzję.
Na uzasadnienie organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana bez dokładnej analizy obowiązujących przepisów regulujących podział nieruchomości, a także nie uwzględniono w niej obowiązującego orzecznictwa dotyczącego dostępu powstałych w wyniku podziału nieruchomości gruntowych do drogi publicznej jak również nie uwzględniono przyjętych w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego uwarunkowań dla terenu podlegającego podziałowi. Zdaniem strony wydzielenie działki nr [...] o szerokości 4 m mającej zapewnić dostęp do drogi publicznej rażąco naruszyło obowiązujące wówczas prawo. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. (III ARN 7/95) P. K. twierdzi, że wydzielenie z nieruchomości pasa gruntu z przeznaczeniem na ogólnie dostępną drogę może nastąpić na wniosek właściciela nieruchomości i tylko wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego określa przebieg tej drogi. Ponieważ plan ten nie określał przebiegu drogi to wydzielenie drogi było niedopuszczalne, a dostęp do drogi publicznej zapewniała - zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - służebność gruntowa.
Zdaniem Kolegium należy podkreślić, że w art. 10 dawnej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie ustanowiono jako warunku podziału zapewnienia bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Warunek ten został wprowadzony dopiero przez art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Brak ustawowego warunku zapewnienia dostępu do drogi publicznej nie oznaczał, ze właściciel nie mógł go zabezpieczyć chociażby z uwagi na swój interes, gdyż ułatwiło to mu sprzedaż wydzielonych działek. Niekoniecznie musiało to nastąpić przez wydzielenie pasa gruntu z przeznaczeniem na drogę publiczną. Zgodnie z art. 10 ust. 5 dawnej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wydzielony na wniosek właściciela pas gruntu przeznaczony na drogę publiczną powinien spełniać warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 dawnej ustawy z dnia 21 marca 1983 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz.60).
Z akt sprawy wynika, że właściciel nieruchomości złożył wniosek o wydzielenie pasa gruntu objętego działką nr [...] pod budowę ulicy i że działka ta nie spełnia także parametrów technicznych i formalno-prawnych aby mogła być zaliczona do określonej kategorii dróg publicznych (co przyznaje także Strona).
Skoro więc ani względy techniczne ani prawne nie przemawiają za uznaniem działki nr [...] za drogę publiczną, to należy uważać ją za drogę wewnętrzną (art. 8 ust.1 ustawy o drogach publicznych). Budowa, utrzymanie, zarządzanie takimi drogami należy do zarządcy terenu (właściciela, współwłaściciela działki).
Nietrafnie strona zarzuca, że w na podstawie art. 10 dawnej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dostęp do drogi publicznej mógł być realizowany tylko poprzez wydzielenie pasa gruntu pod ulicę będącą drogą publiczną (ust. 5) lub przez ustanowienie służebności drogowej (ust.2). Właściciel mógł bowiem wydzielić pas gruntu jako drogę wewnętrzną zapewniającą dostęp do drogi publicznej właścicielom działek budowlanych i sprzedać następnie tym właścicielom tą działkę na współwłasność. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 140 Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości może korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. W zakresie nieruchomości swoboda dysponowania rzeczą dotyczy również podziału geodezyjnego i prawnego. Pod rządami dawnej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (art. 10) w sytuacji gdy brak było szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego i nie obowiązywał warunek zapewnienia nieruchomości dostępu do drogi publicznej zakwestionowanie propozycji podziału przedstawionej przez właściciela były raczej ograniczone (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1982 r. II S.A. 235/82 ONSA 1982/1/52). Ustalenia miejscowego planu zagospodarowania (ogólnego), iż teren przeznaczony jest pod budownictwo mieszkaniowe, a więc zawierające określone ograniczenia władztwa z art. 140 Kodeksu cywilnego nie mogą być, jak to czyni Strona, interpretowane rozszerzająco (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1991 r. IV S.A. 1024/90, ONSA 1991, nr 1, poz. 15). Wbrew wywodom strony możliwość badania zgodności projektowanego podziału z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego pojawia się w zasadzie dopiero wówczas, gdy w danej miejscowości lub chociażby dla jej części sporządzono szczegółowy plan. Dodatkowo wypada wskazać na brak po stronie właściciela planu realizacyjnego zagospodarowania dzielonej nieruchomości, a nawet wątpliwe jest czy można domagać się od właściciela wskazania przyszłego korzystania z dzielonej nieruchomości. W sprawie o zatwierdzenie podziału nieruchomości nie bierze się też pod uwagę, czy właściciel nieruchomości zamierza zbyć część wydzielonej działki i na jakie cele. Na koniec organ dodaje, że w tej sprawie strona błędnie powołuje się na wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 grudnia 1994 r. , które dotyczą innych stanów faktycznych i prawnych.
Skargę na ostateczną decyzję w sprawie złożył wnioskodawca. Podniósł w niej, że organy nie mogły zaakceptować podziału działek, bowiem brak było w czasie dokonywania podziału podstaw prawnych dla wydzielenia drogi dojazdowej do działek sąsiednich. Nadto wydzielenie drogi doprowadziło do stałych konfliktów sąsiedzkich.
W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Skarga jest nieuzasadniona.
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwane dalej upsa – Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w tym także na orzeczenia wydane na podstawie norm prawa procesowego. Z taką kontrolą mamy do czynienia w sprawie niniejszej.
Jak wynika z dołączonych do odpowiedzi na skargę akt administracyjnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji uznając, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku strony.
W konsekwencji, w niniejszym postępowaniu sądowym kontroli podlegają decyzje administracyjne wydane w toku postępowania wszczętego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej przedłożony projekt podziału działki. W myśl art. 156 § 1 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
W toku postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie wykazało, że kwestionowana decyzja została dotknięta jedną z kardynalnych wad ujętych enumeratywnie w przywołanym przepisie. W tym miejscu można przypomnieć, że decyzja z dnia [...]r. (nr [...]), której dotyczy wniosek strony została wydana na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. Dz. U. Nr 30 z 1991 r. poz. 127, ze zm.). We wskazanym przepisie ustępu 1 art. 10 ustawodawca określił, kiedy może nastąpić podział nieruchomości (gruntowej) i wskazał jedynie, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
W ust. 3. wskazał zaś tryb w jakim ów podział może nastąpić określając, że podział nieruchomości następuje na podstawie decyzji rejonowego organu rządowej administracji ogólnej, zatwierdzającej projekt podziału.
Dodać jeszcze można, że w myśl art. 140 k.c. w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Nie może być wątpliwe, że w ramach dysponowania nieruchomością właściciel ma także prawo dokonywać podziału, należącej do niego nieruchomości gruntowej, z tym że ten charakter korzystania z rzeczy zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa został (w tamtym czasie) ustawowo ograniczony treścią art. 10 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości stanowiąc, że wnioskowany podział jest możliwy w przypadku, gdy jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Jak wynika z dołączonych do odpowiedzi na skargę akt administracyjnych w czasie wydawania decyzji podziałowej obowiązywał Miejscowy Plan Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta S., zatwierdzony Uchwałą nr [...] Rady Gminy i Miasta S. z dnia [...]r. Teren, na którym znajduje się sporna nieruchomość gruntowa określony został w tym planie jako "teren zabudowy mieszkaniowej jedno i wielorodzinnej (...) Możliwość lokalizacji nowych obiektów mieszkaniowych".
W konsekwencji nie sposób podzielić twierdzenia skarżącego, że dokonany podział działki rażąco narusza prawo lub zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Chcąc zrealizować zamierzenie gospodarcze, jakim było wydzielenie działek budowlanych i sprzedaż ich nowym inwestorom poprzednik prawny musiał dokonać takiego podziału należących do niego nieruchomości, aby umożliwić nabywcom dojazd do wydzielonych dla nich działek z drogi publicznej. Umożliwiło to wydzielenie pasa gruntu pod drogę wewnętrzną.
Okoliczność, że w późniejszym czasie korzystanie z tej drogi doprowadziło do konfliktów pomiędzy sąsiadami, jej użytkownikami, i spowodowało szereg postępowań sądowych, nie ma dla wyniku niniejszego postępowania żadnego znaczenia.
Wskazać jeszcze można, że w wyroku z dnia 7 sierpnia 1996 r. (III ARN 28/96, OSNP 1997, nr 5, poz. 65) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, który sąd w niniejszym składzie całkowicie podziela, że "przepis art. 10 ust. 1 nie uzależnia podziału nieruchomości od wydzielenia działek pod ulice, lecz jedynie od zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego. Przyjęcie odmiennego poglądu byłoby równoznaczne z uznaniem niedopuszczalności podziału nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej w każdym przypadku, w którym z nieruchomości nie wydzielono działek pod budowę ulic, co jest sprzeczne z brzmieniem i celem powołanego przepisu. Należy zatem przyjąć, że przesłanką dokonania podziału nieruchomości w trybie administracyjnym jest zgodność zamierzonego podziału z planem zagospodarowania przestrzennego".
Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 1998 r. (I SA 1112/97, LEX nr 44540) wskazał, że "jeżeli z wnioskiem o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości występują właściciel lub użytkownik wieczysty, a proponowany podział jest w zasadzie zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego, to organ nie może odmówić jego zatwierdzenia. Wydanie decyzji w tym przedmiocie nie jest aktem uznaniowym. Wbrew dosłownemu brzmieniu art. 10 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ("Podział nieruchomości może nastąpić"), należy przyjąć, że w braku sprzeczności projektu podziału z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, obowiązkiem rejonowego organu jest zatwierdzenie projektu podziału. Przepis ten bowiem stanowi z natury rzeczy ograniczenie prawa własności i dlatego powinien być interpretowany w sposób wyłączający możliwość przyjęcia uznaniowego charakteru decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu podziału.
Nie można uzależniać podziału nieruchomości na działki budowlane od podjęcia przez właściciela decyzji o zabudowie nowo utworzonych działek bądź o zbyciu ich na cele budowlane bezpośrednio po dojściu do skutku podziału nieruchomości".
Odnośnie do zaprezentowanego przez stronę orzeczenia Sądu Najwyższego, to podzielając w tym zakresie pogląd organu należy dodatkowo wskazać, że jak wyjaśnił to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2002 r. (I SA 1690/00, LEX nr 82814) "Sprzeczność decyzji administracyjnej z poglądem prawnym wyrażonym przez SN w uzasadnieniu wyroku wydanego w innej sprawie nie stanowi naruszenia prawa, tym bardziej rażącego, i nie wyczerpuje przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego."
Na koniec można jeszcze dodać, że niewątpliwie kwestionowana decyzja wywarła nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił bowiem, że "odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza, iż decyzja dotknięta nieważnością nie jest aktem pozornym i bezskutecznym, lecz że pozostając w obrocie prawnym może wywoływać skutki prawne i niektóre z nich należy zachować, z uwagi na ich nieodwracalność, chociażby nawet były dotknięte ułomnościami" (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., I SA 1796/00 LEX nr 81755).
Reasumując, wobec trafności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarga podlega oddaleniu, po myśli art. 151 upsa.