I SA/Po 1346/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2009-01-30
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
składki ZUSumorzenie należnościubezpieczenie zdrowotnesytuacja materialnanieściągalnośćprawo administracyjnepostępowanie sądowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie.

Skarga dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne przez Prezesa ZUS. Skarżąca podnosiła ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne, co wyklucza całkowitą nieściągalność. Dodatkowo, analiza sytuacji materialnej i rodzinnej nie wykazała, aby opłacenie składek pozbawiło rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę IR na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca argumentowała swoją ciężką sytuacją materialną i zdrowotną, wskazując, że przeznaczyła cały majątek na spłatę wierzycieli. Sąd w pierwszej kolejności odrzucił wniosek organu o odrzucenie skargi z powodu uchybienia terminu, uznając ją za wniesioną w terminie. Następnie, analizując merytorycznie sprawę, Sąd stwierdził, że nie zaszły przesłanki do umorzenia składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ skarżąca otrzymuje stałe świadczenie emerytalne, co wyklucza całkowitą nieściągalność. Rozważono również możliwość umorzenia na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, jednak Sąd uznał, że łączny dochód rodziny skarżącej nie jest na tyle niski, aby opłacenie składek stanowiło zbyt ciężkie skutki. Sąd podkreślił, że pobór składek ma charakter publicznoprawny i wymaga szczególnej staranności. Wskazano również, że do należności za ubezpieczonych niebędących płatnikami nie stosuje się przepisów rozporządzenia. Sąd oddalił skargę, wskazując skarżącej na możliwość wystąpienia o układ ratalny lub złożenia ponownego wniosku o umorzenie w przypadku zmiany okoliczności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, brak całkowitej nieściągalności, rozumianej zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wyklucza możliwość umorzenia należności.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera wyczerpujący katalog przypadków stanowiących o całkowitej nieściągalności. Ponieważ skarżąca otrzymuje stałe świadczenie emerytalne, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. art. 3

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

Pomocnicze

u.p.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 83 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 123

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 105 § 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 57 § 4

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dochody skarżącej i jej męża pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych po opłaceniu składek. Przepisy rozporządzenia dotyczące umorzenia nie mają zastosowania do składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami.

Odrzucone argumenty

Ciężka sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej uzasadniająca umorzenie składek. Przeznaczenie środków ze sprzedaży udziałów na spłatę długów osobistych.

Godne uwagi sformułowania

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami.

Skład orzekający

Elwira Brychcy

przewodniczący

Katarzyna Nikodem

członek

Szymon Widłak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia składek ZUS, w tym pojęcia całkowitej nieściągalności oraz oceny sytuacji materialnej i rodzinnej w kontekście rozporządzenia wykonawczego. Podkreślenie publicznoprawnego charakteru składek i ograniczeń uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy i interpretacji przepisów z lat 2002-2003. Zmiany legislacyjne mogły wpłynąć na aktualność niektórych aspektów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu zadłużenia wobec ZUS i możliwości jego umorzenia, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i osób fizycznych. Pokazuje, jak sąd ocenia przesłanki umorzenia.

Czy można umorzyć długi w ZUS, gdy masz emeryturę? Sąd wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 1346/08 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2009-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Elwira Brychcy /przewodniczący/
Katarzyna Nikodem
Szymon Widłak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.134, art.83 par. 2,art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
art. 28 ust.2, ust. 3, ust. 3a i 3b, art.24 ust.2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Asesor sądowy WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009r. sprawy ze skargi IR na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę /-/ S. Widłak /-/ E. Brychcy /-/ K. Nikodem
Uzasadnienie
I SA/Po 1346/08
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 - 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej jako "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku I R z dnia [...]. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w części dotyczącej należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem w łącznej kwocie [...], oraz na podstawie art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr. 98, poz. 1071) - dalej jako "k.p.a." - w związku z art. 123 u.s.u.s. umorzył postępowanie w zakresie wniosku I R z dnia [...] o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej należności z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek:
na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...];
na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej [...];
na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej
kwocie [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., które to przepisy określają przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz wskazał, iż na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów (wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu decyzji), brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu, z uwagi na fakt, iż w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność. Aktualnie uzyskuje ona bowiem dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1[...] miesięcznie, z którego może być prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne. Ponadto na podstawie umowy sprzedaży udziałów w spółce A sp. z o.o., zawartej dnia [...], wnioskodawczyni otrzymała tytułem ceny sprzedaży ww. udziałów kwotę [...]. Jednocześnie organ rozważył, czy w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które pozwalają na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.",
wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, iż z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów wynika, że na miesięczny dochód jej rodziny składa się świadczenie przedemerytalne wnioskodawczyni w kwocie [...] zł oraz świadczenie emerytalne małżonka wnioskodawczyni, MR, w kwocie [...]. Ponadto na podstawie umowy sprzedaży udziałów w spółce A sp. z o.o., zawartej dnia [...], wnioskodawczyni otrzymała tytułem ceny sprzedaży ww. udziałów kwotę [...]. Wskazując na powyższe organ stwierdził w decyzji, iż opłacenie składek nie pociągnie zbyć ciężkich skutków dla wnioskodawczyni i członków jej rodziny. Ponadto organ wskazał, iż do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami, nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. i wydane na ich podstawie rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., w związku z czym postępowanie w ww. zakresie -jako bezprzedmiotowe - zostało umorzone.
Wnioskodawczyni wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, gdyż wszelki majątek i uzyskane kwoty pieniężne wnioskodawczyni przeznaczyła na zaspokojenie swoich wierzycieli i w chwili obecnej nie dysponuje środkami finansowymi na spłatę zaległych należności w tytułu składek. Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]. Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w jego ocenie w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s, bowiem wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] miesięcznie, z którego może być prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne. Nadto w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Biorąc pod uwagę miesięczne dochody, uzyskiwane przez wnioskodawczynię i jej męża z tytułu świadczenia emerytalnego, wynoszące łącznie [...] pozwala zdaniem organu przyjąć, iż opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pozbawi wnioskodawczyni możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co stanowi przesłankę umorzenia. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami, nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. i wydane na ich podstawie rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., w związku z czym wniosek wnioskodawczyni w ww. zakresie jest bezprzedmiotowy, a postępowanie w części dotyczącej ww. należności ulega umorzeniu na podstawie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. Wobec powyższego organ utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
2
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się wnioskodawczyni, która dnia [...] złożyła skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., zarzucając tej decyzji błędne ustalenia faktyczne i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wnioskodawczyni wskazała w skardze, iż jest w ciężkiej sytuacji zdrowotnej, cierpi nie wiele schorzeń i znajduje się w podeszłym wieku. Ponadto wnioskodawczyni wskazała w skardze, iż cały majątek przekazała syndykowi masy upadłości w celu zaspokojenia należności swoich wierzycieli. Wnioskodawczyni podniosła także, iż kwotę [...] z tytułu sprzedaży udziałów przeznaczyła na spłatę długów osobistych, a otrzymywane przez wnioskodawczynię świadczenie emerytalne nie wystarcza na pokrycie jej kosztów utrzymania. Z uwagi na powyższe, wnioskodawczyni wniosła o umorzenie kwoty [...] z tytułu składek lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I. Instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł w pierwszej kolejności o jej odrzucenie, a to z uwagi na upływ terminu do złożenia skargi przez wnioskodawczynię. Organ wskazał, iż zaskarżona decyzja została doręczona wnioskodawczyni dnia [...], zatem 30 dniowy termin do złożenia skargi upłynął dnia [...], tj. w [..], gdyż ww. dzień nie jest dniem ustawowo wolnym od pracy, w związku z czym nie zachodzą przesłanki zastosowania art. 57 § 4 k.p.a. Tym samym w ocenie organu skarga wnioskodawczyni z dnia [...] została złożona po upływie terminu. Ponadto pismem z dnia [...] organ wniósł o oddalenie skargi w przypadku nieuwzględnienia wniosku o jej odrzucenie, podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się wiec do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -dalej jako "u.p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym
3
wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej (§ 1), chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż wniesiona przez skarżącą skarga nie podlega odrzuceniu. W postępowaniu przed sądem administracyjnym zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwane dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 83 § 2 p.p.s.a., jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Tym samym skoro upływ 30- dniowego terminu do wniesienia skargi przez skarżącą miał miejsce [...]., tj. w [...], ostatni dzień terminu przypadał z mocy ustawy na dzień [...], tj. [...]. W konsekwencji skarga skarżącej z dnia [...], jako wniesiona w terminie, nie podlega odrzuceniu.
Jednakże skarga skarżącej, analizowana stosowanie do kryteriów kontroli decyzji administracyjnych, nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, iż art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...], opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym
4
zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia [...] (sygn. akt [...], opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia [...] (sygn. akt [...], opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż I R otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...], co stanowi jej stały miesięczny dochód. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż z ww. dochodów wnioskodawczyni możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak jest prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.
W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
5
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...], opubl. Lex 328895). Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Oceniając sprawę w kontekście zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy organ prawidłowo ustalił, iż skarżąca prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe, a na ich dochód tego gospodarstwa domowego składają się świadczenie emerytalne skarżącej w kwocie [...] oraz świadczenie emerytalne męża skarżącej w kwocie [...], co daje łączną kwotę miesięcznych dochodów w wysokości [...]. Porównując tak określoną wysokości dochodów miesięcznych przypadających na gospodarstwo domowe skarżącej i kwotę należności z tytułu zaległych składek, organ zasadnie uznał, iż nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony uznał, iż niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, żeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując tej oceny uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, uwzględniając sytuację zobowiązanej oraz jej rodziny, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustalenia te mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać
6
proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły tych granic. Istotne jest również, iż podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.
Ponadto organ zasadnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami, nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. i wydane na ich podstawie rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż na podstawie ww. przepisów mogą być umarzane wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W konsekwencji wnioski skarżącej o umorzenie należności w zakresie ww. składek, nie posiadały podstawy prawnej, a tym samym były bezprzedmiotowe, a postępowanie w ww. zakresie podlegało umorzeniu.
Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżąca może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na niej zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej skarżącej lub jej stanu zdrowia może ona wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Sz.Widłak E.Brychcy K.Nikodem
7

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI