I SA/Po 13/24

I SA/Po 13/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Nikodem /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Talaga
Waldemar Inerowicz
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 904/24 - Wyrok NSA z 2025-03-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 138b § 3, art.  210 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 04 maja 2023 r. nr [...], [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...]- zł [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 listopada 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania A. P., reprezentowanego przez B. P. ([...] skarżącego), utrzymał
w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 04 maja
2023 r. nr [...], [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności A. P. wraz ze S. C. jako likwidatora Spółdzielni za jej zaległości z tytułu podatku dochodowego od wypłaconych wynagrodzeń za grudzień 2017 r., marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2018 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2020 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Zaskarżona decyzja DIAS zapadła w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
S. C.
została wpisana 30 września 2002 r. do K. R. S., a 6 maja 2004 r. podmiot został postawiony w stan likwidacji na podstawie Uchwały Walnego Zgromadzenia Wspólników. Informacja o otwarciu likwidacji Spółdzielni została wpisana do K. R. S. 3 czerwca 2004 r. Od 3 czerwca 2004 r. do chwili obecnej skarżący jest likwidatorem Spółdzielni.
S. C.
złożyła:
a) 31 stycznia 2018 r. deklarację roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za rok 2017 na formularzu PIT-4R, wskazując za grudzień 2017 r. kwotę do wpłaty w wysokości [...] zł,
b) 31 stycznia 2019 r. deklarację roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za rok 2018 na formularzu PIT-4R, wskazując należne kwoty do wpłaty za:
- marzec 2018 r. w wysokości [...] zł. W wyniku zaksięgowania wpłaty
z 14.12.2018 r. w wysokości [...] zł (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł) na ww. zaległość pozostała kwota do zapłaty w wysokości
[...] zł;
- kwiecień 2018 r. w wysokości [...] zł. W wyniku zaksięgowania wpłaty
z 14.12.2018 r. w wysokości [...] zł (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł) na ww. zaległość pozostała kwota do zapłaty w wysokości
[...] zł;
- maj 2018 r. w wysokości [...] zł. W wyniku zaksięgowania wpłaty
z 14.12.2018 roku w wysokości [...] zł (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł) na ww. zaległość pozostała kwota do zapłaty w wysokości [...] zł;
- czerwiec 2018 r. w wysokości [...] zł. W wyniku zaksięgowania wpłaty
z 14.12.2018 r. w wysokości [...] zł (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł) na ww. zaległość pozostała kwota do zapłaty w wysokości
[...] zł;
c) 1 lutego 2021 r. deklarację roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za rok 2020 na formularzu PIT-4R, wskazując należne kwoty do wpłaty za:
- styczeń 2020 r. w wysokości [...] zł,
- luty 2020 r. w wysokości [...] zł,
- marzec 2020 r. w wysokości [...] zł,
- kwiecień 2020 r. w wysokości [...] zł,
- maj 2020 r. w wysokości [...] zł,
- czerwiec 2020 r. w wysokości [...] zł,
- lipiec 2020 r. w wysokości [...] zł, sierpień 2020 roku w wysokości [...] zł,
- wrzesień 2020 r. w wysokości [...] zł,
- październik 2020 r. w wysokości [...] zł,
- listopad 2020 r. w wysokości [...] zł,
- grudzień 2020 r. w wysokości [...] zł,
d) 31 stycznia 2022 r. deklarację roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za rok 2021 na formularzu PIT-4R, wskazując należne kwoty do wpłaty za:
- styczeń 2021 r. w wysokości [...] zł,
- luty 2021 r. w wysokości [...] zł,
- marzec 2021 r. w wysokości [...] zł,
- kwiecień 2021 r. w wysokości [...] zł,
- maj 2021 r. w wysokości [...] zł,
- czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł,
- lipiec 2021 r. w wysokości [...] zł,
- sierpień 2021 r. w wysokości [...] zł,
- wrzesień 2021 r. w wysokości [...] zł,
- październik 2021 r. w wysokości [...] zł,
- listopad 2021 r. w wysokości [...] zł,
- grudzień 2021 r. w wysokości [...] zł.
W celu dochodzenia w drodze postępowania egzekucyjnego należności z tytułu powstałych zaległości podatkowych wystawione zostały przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] tytuły wykonawcze.
Naczelnik 8 października 2019 r., 04 czerwca 2021 r.,11 kwietnia 2022 r. wydał zawiadomienia w zakresie wymienionych tam tytułów wykonawczych o nieprzystąpieniu do egzekucji. Natomiast 5 października 2022 r. wydał postanowienie nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułu egzekucyjnego nr [...] obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za grudzień 2017r., w związku z ustaleniem, że w prowadzonej egzekucji administracyjnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że jedyny majątek jaki zobowiązana Spółdzielnia posiadała to nieruchomość KW nr [...], która została sprzedana w drodze licytacji przez [...] Sądowego. Zobowiązana nie posiadała innych składników majątkowych, z których można by było skutecznie przeprowadzić egzekucję. Zobowiązana z uwagi na sprzedaż całego majątku jest
w trakcie postępowania likwidacyjnego. Zatem prowadzenie egzekucji nie doprowadzi do wyegzekwowania należności.
Naczelnik postanowieniem z 04 stycznia 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie
podatkowe w sprawie solidarnej wraz ze S. C. odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako
likwidatora spółdzielni za jej zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za wskazane okresy.
Decyzją z 4 maja 2023 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego wraz ze S. C., jako likwidatora Spółdzielni, za jej zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za grudzień 2017 r., marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2018 r., styczeń, Iuty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień , wrzesień, październik, listopad
i grudzień 2020 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł, odsetki za zwłokę od ww. zaległości podatkowych na dzień wydania decyzji w łącznej kwocie [...]zł, koszty postępowania egzekucyjnego powstałe w postępowaniu prowadzonym w celu wyegzekwowania należności za grudzień 2017 r. w wysokości [...] zł. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi B. P..
W odwołaniu skarżący, reprezentowany przez B. P., zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego i proceduralnego:
- braki postępowania dowodowego w zakresie nieustalenia faktycznych przyczyn niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie dotyczące stanu zdrowia likwidatora uniemożliwiającego mu pełnienie funkcji,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu zaistnienia winy
w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie oraz związane z tym braki postępowania dowodowego polegające na odmowie przeprowadzenia dowodu z akt postępowań egzekucyjnych na fakt zaistnienia przyczyn niezależnych od strony uniemożliwiających złożenie wniosku we właściwym terminie, w tym uniemożliwienie przez organy egzekucyjne faktycznego sprawowania zarządu nad nieruchomościami stanowiącymi własność spółdzielni i zajęcie wierzytelności uniemożliwiające zarządzanie majątkiem spółdzielni i opłacenie wniosku, jak również wymaganej zaliczki,
- art. 116 § 1 pkt 1a i 1b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm.; w skrócie: "o.p.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie nastąpiło z winy skarżącego, pełniącego funkcję likwidatora Spółdzielni;
- odmowa przeprowadzenia dowodu z akt postępowania egzekucyjnego
z nieruchomości postanowieniem Naczelnika z 14 marca 2023 r. nr [...], [...] poprzez uznanie, że dowód ten nie ma znaczenia dla wykazania braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie.
W ocenie skarżącego pełne przeprowadzenie postępowania dowodowego
w postępowaniu odwoławczym winno prowadzić do wniosku, że odwołującemu nie można przypisać winy w przekroczeniu terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Zdaniem skarżącego organ I instancji winien wziąć pod uwagę również względy społeczne i gospodarcze uwzględniające fakt, że od czasu pełnienia przez odwołującego funkcji początkowo prezesa spółdzielni, a następnie likwidatora - diametralnie zmieniły się przepisy, w tym dotyczące odpowiedzialności podatkowej (weszła od 2016 r.). W odwołaniu wskazano, że stan zdrowia strony od 2015 r. nie pozwalał na sprawowanie funkcji likwidatora, a jego odwołanie mimo rezygnacji z przyczyn zdrowotnych było niemożliwe, z uwagi nieistnienie organu, któremu mógłby złożyć oświadczenie o rezygnacji.
Pismem z 17 września 2023 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem dowodowym
o powołanie biegłego lekarza medycyny pracy, celem ustalenia faktów co do niezdolności likwidatora do pracy, co zdaniem strony rzutuje na kwestie winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z 04 maja 2023 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 10 listopada 2023 r. - DIAS w uzasadnieniu stwierdził, że w badanej sprawie fakt istnienia zaległości podatkowych w kwotach wskazanych przez organ
I instancji nie budzi wątpliwości. Zaległości S. C. wynikają bowiem ze złożonych przez płatnika deklaracji rocznych o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń na formularzu PIT-4R za 2017 r., 2018 r., 2020 r. i 2021 r. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi B. P..
Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego, jako likwidatora, S. C.. A. P. był likwidatorem tej Spółdzielni w terminach płatności zobowiązań podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłacanych wynagrodzeń, przekształconych w dochodzone zaległości podatkowe, objęte decyzją organu podatkowego I instancji.
Bezskuteczność egzekucji prowadzonej do jej majątku została również wykazana w toku postępowania.
Nadto zdaniem organu nie wystąpiły też przesłanki egzoneracyjne.
W S. C. wystąpiła płynnościowa przesłanka upadłościowa, ponieważ ten podmiot utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Jednak niewypłacalność dłużnika S. C. nie zaistniała 27 października 2016 r., jak stwierdził organ I instancji. Organ odwoławczy przeanalizował ewidencje prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, które wskazują, że w trybie art. 59 § 1 pkt 9 o.p., a więc wskutek przedawnienia, wygasły zobowiązania podatkowe S. C. z tytułu:
- podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu wypłaconych wynagrodzeń za wrzesień, listopad 2006 r., styczeń-grudzień 2007 r., styczeń-grudzień 2008 r., maj-czerwiec 2009 r., luty-lipiec, wrzesień-październik 2010 r., kwiecień-sierpień 2011 r., wrzesień - grudzień 2013 r., czerwiec - grudzień 2016 r.
- podatku od towarów i usług za luty-grudzień 2008 r., styczeń-grudzień 2009 r., styczeń-wrzesień, listopad-grudzień 2010 r. , styczeń-grudzień 2011 r., styczeń-sierpień, październik
- grudzień 2012 r., styczeń-grudzień 2013 r., styczeń-luty 2014 r., maj-grudzień
2016 r., styczeń-listopad 2017 r.
Ogólna kwota zobowiązań podatkowych odpisanych jako przedawnione wynosiła [...] zł.
Nadto organ odwoławczy ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie był jedynym wierzycielem Spółdzielni w likwidacji. Spółdzielnia (do chwili sprzedaży w postępowaniach egzekucyjnych) była właścicielką dwóch nieruchomości KW [...] oraz [...] W Dziale IV księgi wieczystej [...] wpisano m.in. hipotekę przymusową zwykłą na zabezpieczenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za okres od listopada 2004 r. do stycznia 2005 r. na rzecz Z. U. S. . W Dziale IV księgi wieczystej [...] wpisano m.in. hipotekę przymusową zwykłą na zabezpieczenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2004 r. do maja 2004 r. na rzecz wierzyciela, tj. Z. U. S., z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2007 r. do września 2007 r. na rzecz wierzyciela, tj. Z. U. S. , z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2007 r. do grudnia 2007 r. na rzecz wierzyciela,
tj. Z. U. S. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 r. do marca 2008 r. na rzecz wierzyciela, tj. Z. U. S.
Powyższe oznacza, zdaniem DIAS, że już na przełomie lat 2006-2007 S. C. trwale zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. Zatem przesłanki niewypłacalności płynnościowej dłużnej S. C. zmaterializowały się w najpóźniej na przełomie lat 2006 -2007.
W stosunku do osób prawnych będących dłużnikami obowiązek zgłoszenia wniosku w sądzie upadłościowym spoczywa na każdym, kto ma prawo reprezentowania ich sam lub łącznie z innymi osobami, czyli w badanej sprawie na skarżącym jako likwidatorze ciążył ten obowiązek.
Wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółdzielni w likwidacji wpłynął do Sądu Rejonowego [...], XI Wydział i Gospodarczy
ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych 2 października 2017 r. Zarządzeniem
z 7 czerwca 2018 r. sygn. akt [...] wniosek został zwrócony.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pomimo wezwania nie została uiszczona zaliczka na wydatki w toku postępowania upadłościowego oraz nie uzupełniono braków wniosku
o zabezpieczenie majątku dłużnika.
Organ stwierdził, że zwrot wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z powodu nieuzupełnienia jego braków formalnych jest równoznaczny z brakiem takiego wniosku. DIAS podkreślił także, że przesłanki upadłościowe wystąpiły na przełomie lat 2006-2007 i nawet gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, które nastąpiło w 2014 r. nie może być uznane za spełnienie przesłanki ekskulpacyjnej.
Skargę do WSA w Poznaniu na opisaną decyzję DIAS złożył skarżący, reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika B. P., który zarzucił naruszenie przepisów:
1. prawa materialnego przez organ I instancji i powielenie błędu organu I instancji przez organ II instancji co do wykładni przepisu art. 70 § 8 o.p. poprzez zgłoszenie do planów podziału niezgodnie z przepisami prawa materialnego należności podatkowych przedawnionych i następnie zaspokojenie z planów podziału sum uzyskanych z egzekucji z nieruchomości objętych księgami wieczystymi NKW [...], [...] należności podatkowych przedawnionych, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przepisu winno prowadzić do zgłoszenia do ww. planów podziału jedynie należności podatkowych nieprzedawnionych na zasadach ogólnych, tym samym rażące naruszenie przez Organ II instancji przepisów poprzez niedostrzeżenie, że dochodzone przedmiotowym postępowaniem wierzytelności powinny zostać zaspokojone z należności z planu podziału sum uzyskanych z egzekucji z nieruchomości (dowód: kopie planów podziału znajdują się w aktach Naczelnika) podczas, gdy organ I instancji zgłosił i został zaspokojony w zakresie należności przedawnionych, które z urzędu winien brać pod uwagę jako niepodlegające egzekucji. Powyższe naruszenie prawa materialnego i następnie ustalenie rzekomych zaległości podatkowych decyzjami obciążającymi Spółdzielnie, w związku z bezskuteczną egzekucją, skutkowało obciążeniem tymi zobowiązaniami likwidatora - co stanowi rażące naruszenie prawa i prowadzi do stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji,
2. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1a i 1b o.p. i ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie nastąpiło z winy skarżącego pełniącego funkcję likwidatora S. C., podczas gdy wskazane w decyzjach zaległości nie powinny zostać ustalone decyzjami, jako niezapłacone, a winny zostać zaspokojone z planów podziału w pierwszej kolejności,
3. procedury postępowania poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lekarza medycyny pracy na fakt ustalenia długotrwałej niezdolności likwidatora do pracy, a tym samym możliwości złożenia wniosku o upadłość S. C.
w terminie końcowym określonym w decyzji organu I instancji na dzień
27 października 2016 r.,
4. nieustalenie końcowego terminu, w którym zdaniem organu II instancji należało złożyć wniosek o upadłość S. C. co uniemożliwia wykazanie przez skarżącego braku winy likwidatora w niezłożeniu takiego wniosku w wymaganym prawie terminie; ogólnikowe stwierdzenia organu II instancji o naruszeniu terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie spełniają wymogów konieczności udowodnienia przesłanek do stwierdzenia odpowiedzialności likwidatora za zaległości podatkowe likwidowanej Spółdzielni,
5. odmowa przeprowadzenia dowodu z akt postępowania egzekucyjnego
z nieruchomości postanowieniem Naczelnika z 14 marca 2023 r. nr [...], [...] poprzez uznanie, że dowód ten nie ma znaczenia dla wykazania braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie, podczas gdy z akt postępowania wynika, że działania organu egzekucyjnego dokonywane były z naruszeniem procedury postępowania, a zajęcie wierzytelności uniemożliwiło swobodne dysponowanie przez likwidatora środkami celem zaspokajania bieżących należności; tym samym wniosek o upadłość złożony w 2017 r. nie mógł mieć nadanego właściwego biegu
z uwagi na brak środków w dyspozycji likwidatora oraz niezwolnienie przez sąd spod egzekucji środków na ten cel, jakie były na bieżąco egzekwowane z dzierżaw przez komornika, pomimo złożenia wniosku w tym przedmiocie,
6. procedury postępowania zarówno przez organ I instancji i powielenie błędów oraz niedostrzeżenie braków postępowania dowodowego w zakresie nieustalenia faktycznych przyczyn niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie dotyczące stanu zdrowia likwidatora uniemożliwiającego mu pełnienie funkcji, oraz w związku z powyższym błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu zaistnienia winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie spowodowane stanem zdrowia skarżącego.
Skarżący wniósł o:
1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu
I instancji,
2) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji,
3) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 08 lutego
2024 r. I SA/Po 13/24 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. za skarżącego stawiła się jego pełnomocnik B. P. – prawidłowo umocowana do reprezentowania skarżącego na podstawie pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego rep A nr [...] z 12 grudnia 2023 r. ([...]).
W trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącego wskazała, że "do 2020 r. [...] podpisywał dokumenty, prowadził sprawy, ale zawsze ktoś musiał nim pokierować, ponieważ nie funkcjonował samodzielnie".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1
§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.
z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W ramach tak wyznaczonej kompetencji Sąd stwierdza, że skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazano.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji DIAS oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika wykazała, że zostały one wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania podatkowego, a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia.
Jak wynika z akt sprawy skarżący w toku całego postępowania był reprezentowany przez swoją osobę bliską, która złożyła pełnomocnictwo z 16 stycznia 2022 i 13 stycznia 2023 r. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego B. P. wskazała, że stan zdrowia męża od 2020 r. był zły, nie mógł samodzielnie funkcjonować, podpisy składał przy pomocy osób trzecich. O złym stanie zdrowia męża B. P. informowała organ od początku postępowania.
Sąd zwrócił uwagę na podpis skarżącego na pełnomocnictwie złożonym do akt sprawy z 13 stycznia 2023 r. ([...].) oraz na pełnomocnictwie z 16 stycznia 2022 r. ([...].). W ocenie Sądu, podpisy na złożonych pełnomocnictwach znacznie różnią się od podpisów skarżącego widniejących na dokumentach wystawionych wcześniej, na co wskazuje analiza akt administracyjnych. Organ prowadzący postępowanie w okolicznościach, jakie zaistniały w tej sprawie, winien przeprowadzić w tym zakresie wyjaśnienia, czy strona z uwagi na stan zdrowia mogła udzielić w formie pisemnej pełnomocnictwa, czy faktycznie udzieliła pełnomocnictwa swej osobie bliskiej, czy podpisy złożone na pełnomocnictwach są podpisami A. P.. Okoliczności te mają istotne znaczenie dla zagwarantowania stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu.
Zgodnie z art. 210 § 1 pkt 4 o.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału
w postępowaniu.
Przez udział w postępowaniu rozumieć należy zarówno udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, jak też w czynnościach decydujących, który jest zrealizowany poprzez doręczenie stronie decyzji. Brak winy strony będzie miał miejsce w przypadku niedopuszczenia strony do uczestnictwa w postępowaniu. Niedoręczenie stronom decyzji, jak również korespondencji kierowanej do stron w toku prowadzonego postępowania, jest równoznaczne z pozbawieniem ich udziału w postępowaniu i tym samym oznaczać będzie wyczerpanie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 4 o.p. Działanie osoby trzeciej w imieniu strony, nawet osoby bliskiej, bez udzielenia pełnomocnictwa stanowi poważne uchybienie procesowe. Ustawodawca w art. 138b § 3 o.p. dopuścił, że organ może nie żądać pełnomocnictwa, w kwestiach mniejszej wagi wynikających w toku postępowania, jeżeli pełnomocnikiem jest małżonek strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu jego upoważnienia do występowania w imieniu strony. Z taką sytuacją nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia. Nie ulega wątpliwości, że nie jest to sprawa mniejszej wagi, a B. P. występowała w imieniu strony w całym postępowaniu podatkowym.
Przypomnieć należy, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, w zaistniałej sprawie mogło dojść do naruszenia przepisów postępowania podatkowego, dające podstawę do wznowienia postępowania podatkowego z przyczyn określonych w art. 240 § 1 pkt 4 o.p. Jeśli stan zdrowia uniemożliwiał udzielenie pełnomocnictwa, wówczas należy przyjąć, że strona nie była prawidłowo reprezentowana.
Zatem zanim postępowanie zostanie ponownie prowadzone, organ musi zagwarantować stronie czynny udział w postępowaniu poprzez dopuszczenie do sprawy pełnomocnika, co do którego nie będzie żadnych wątpliwości, że jest umocowany przez skarżącego.
W związku z powyższym, w zaistniałej sytuacji za przedwczesne jest wyrażanie przez Sąd stanowiska co do meritum rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję DIAS oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie
art. 200 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącego koszt wpisu od skargi ([...] zł).