I SA/Po 1185/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2007-03-22
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od spadków i darowiznulga mieszkaniowadarowiznazamiana nieruchomościprawo użytkowaniaciężar darowiznyskład orzekającypostępowanie podatkowe

WSA w Poznaniu oddalił skargę podatników w sprawie ulgi mieszkaniowej przy podatku od spadków i darowizn, uznając, że nie spełnili oni warunków jej zastosowania.

Sprawa dotyczyła odmowy zastosowania ulgi mieszkaniowej w podatku od spadków i darowizn przez organy podatkowe. Podatnicy otrzymali w darowiźnie lokal mieszkalny, od którego zapłacono podatek z uwzględnieniem ulgi i odliczeniem skapitalizowanej wartości prawa użytkowania. Następnie obdarowany P.M. zamienił darowany lokal na inny, jednocześnie ustanawiając prawo użytkowania na nowym lokalu. Organy podatkowe uznały, że warunek zamieszkiwania w darowanym lokalu przez 5 lat nie został spełniony, a także że polecenie ustanowienia prawa użytkowania na konkretnym lokalu nie zostało wykonane, ponieważ lokal został zamieniony. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpatrywał skargę E.M. i P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą zastosowania ulgi mieszkaniowej w podatku od spadków i darowizn. Sprawa wywodziła się z darowizny lokalu mieszkalnego, gdzie darczyńcy zastrzegli sobie nieodpłatne prawo użytkowania na 30 lat. Obdarowany P.M. ustanowił to prawo, a notariusz obliczył podatek, odliczając skapitalizowaną wartość prawa użytkowania jako ciężar darowizny i stosując ulgę mieszkaniową. Tego samego dnia P.M. zamienił darowany lokal na inny, ustanawiając prawo użytkowania na nowym lokalu. Organy podatkowe uznały, że ulga mieszkaniowa nie przysługuje, ponieważ P.M. nie zamieszkiwał w darowanym lokalu przez wymagany okres 5 lat, a także zbył go przed upływem tego terminu. Dodatkowo, organy zakwestionowały odliczenie skapitalizowanej wartości prawa użytkowania jako ciężaru darowizny, argumentując, że polecenie ustanowienia użytkowania na konkretnym lokalu nie zostało wykonane, gdyż lokal został zamieniony. Sąd administracyjny, kontrolując legalność działań organów, uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo. Sąd podkreślił, że zmiana warunków mieszkaniowych musi być uzasadnioną koniecznością, a nie zwykłą potrzebą, a w tym przypadku obdarowany od razu dokonał zamiany, co wykluczało mówienie o konieczności. Ponadto, sąd stwierdził, że polecenie ustanowienia użytkowania dotyczyło konkretnego lokalu i nie mogło być wykonane na innym. Sąd oddalił skargę, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, obdarowany nie może skorzystać z ulgi mieszkaniowej, jeśli zamienił darowany lokal przed upływem 5 lat, chyba że zamiana była uzasadniona koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych i spełnione zostały dodatkowe warunki dotyczące nabycia innego lokalu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zamiana lokalu w tym samym dniu co jego otrzymanie w darowiźnie wyklucza możliwość mówienia o 'konieczności zmiany warunków mieszkaniowych' w rozumieniu ustawy. Ponadto, ulga mieszkaniowa wymaga zamieszkiwania w nabytym lokalu przez 5 lat, a obdarowany nie zamieszkał w darowanym lokalu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.p.s.d. art. 16 § 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Ulga mieszkaniowa polega na niewliczaniu do podstawy opodatkowania wartości nabytego lokalu mieszkalnego do określonej powierzchni użytkowej, pod warunkiem spełnienia określonych warunków.

u.p.s.d. art. 16 § 2

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Skorzystanie z ulgi mieszkaniowej jest uzależnione od spełnienia warunków, w tym zamieszkiwania w nabytym lokalu przez 5 lat.

u.p.s.d. art. 7 § 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość).

u.p.s.d. art. 7 § 2

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Wartość obciążenia poleceniem lub zapisem stanowi ciężar spadku lub darowizny, o ile polecenie zostało wykonane.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Pomocnicze

u.p.s.d. art. 16 § 7

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Nie stanowi podstawy do wygaśnięcia decyzji zbycie lokalu, jeżeli było uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych i nastąpiło nabycie innego lokalu w ciągu 6 miesięcy od zbycia.

u.p.s.d. art. 16 § 8

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Warunek zamieszkiwania uważa się za spełniony, gdy lokal został zbyty przed rozpoczęciem zamieszkiwania ze względu na konieczność zmiany warunków lub miejsca zamieszkania, a nabycie innego lokalu nastąpiło w ciągu 6 miesięcy od zbycia.

k.c. art. 893

Kodeks cywilny

Darczyńca może nałożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania (polecenie).

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

o.p. art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

Dowody i okoliczności istotne dla sprawy powinny być zebrane i rozpatrzone.

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy obowiązany jest zebrać i utrwalić dowody.

o.p. art. 188

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności faktyczne zostały udowodnione.

o.p. art. 199a § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli.

o.p. art. 199a § 2

Ordynacja podatkowa

Jeżeli pod pozorem dokonania czynności prawnej dokonano innej czynności prawnej, skutki podatkowe wywodzi się z tej ukrytej czynności prawnej.

o.p. art. 210 § 1

Ordynacja podatkowa

Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne.

p.p.s.a. art. 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz obowiązany jest wziąć z urzędu pod uwagę naruszenia prawa.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust.2, art. 16 ust. 2, 7 i 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn poprzez nieuznanie, iż obdarowanemu przysługuje ulga mieszkaniowa, oraz poprzez nieuznanie, jako ciężaru darowizny ustanowionego prawa użytkowania. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 2 oraz 16 ust.2,7 i 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn przez uznanie, że polecenie w postaci ustanowienia prawa dożywocia, którym został obciążony obdarowany nie zostało wykonane, podczas, gdy przy uwzględnieniu okoliczności niniejszej sprawy polecenie to zostało w rzeczywistości wykonane. Naruszenie przepisów prawa proceduralnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 122, art. 180 §1, art. 187§1 i art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego poprzez pominięcie istotnych dowodów i okoliczności wskazanych przez strony w piśmie z dnia [...].2006r. Naruszenie przepisów prawa proceduralnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210§1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez pominięcie w treści decyzji wskazania. jako podstawy rozstrzygnięcia art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego.

Godne uwagi sformułowania

Nie można mówić o 'konieczności zmiany warunków mieszkaniowych' w sytuacji, gdy obdarowany od razu dokonał zamiany przedmiotu darowizny. Polecenie ustanowienia użytkowania dotyczyło konkretnego lokalu i winno zostać wykonane na tym lokalu, a nie na lokalu nabytym w drodze zamiany. W rozpatrywanej natomiast sprawie zawierając umowę darowizny obdarowany musiał mieć z góry powzięty zamiar dokonania zamiany lokalu mieszkalnego, skoro w tym samym dniu zawarł umowę zamiany tego lokalu.

Skład orzekający

Jerzy Małecki

przewodniczący

Roman Wiatrowski

sprawozdawca

Janusz Ruszyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ulgi mieszkaniowej w podatku od spadków i darowizn, w szczególności w kontekście zbycia lub zamiany darowanego lokalu oraz wykonania polecenia darczyńcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, gdzie darowizna i zamiana nastąpiły tego samego dnia, co może ograniczać jego zastosowanie do podobnych, ale nie identycznych sytuacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne spełnienie warunków formalnych przy korzystaniu z ulg podatkowych, nawet w pozornie prostych transakcjach jak darowizna i zamiana nieruchomości.

Darowizna i zamiana tego samego dnia – czy ulga mieszkaniowa przepadnie?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 1185/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Janusz Ruszyński
Jerzy Małecki /przewodniczący/
Roman Wiatrowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
II FSK 1052/07 - Wyrok NSA z 2008-10-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie Sędzia NSA Janusz Ruszyński Asesor sądowy WSA Roman Wiatrowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2007r. sprawy ze skargi E.M. i P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...].. nr [...]. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę /-/ R.Wiatrowski /-/ J.Małecki /-/ J.Ruszyński
Uzasadnienie
I SA/Po 1185/06
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...].. Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił wobec E.M. i P.M. solidarne zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w łącznej kwocie [...].zł.
W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy I instancji wskazał, iż aktem notarialnym z dnia [...]..2006r. Repertorium A nr [...]. E.M. podarował P.M. - synowi udział w lokalu mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość położonym w P., przy ul. [...]. wraz z przynależnym udziałem wynoszącym [...].części w prawie użytkowania wieczystego, zastrzegając jednocześnie dla siebie nieodpłatne prawo użytkowania przedmiotu darowizny na lat trzydzieści. Wartość darowizny strony określiły na kwotę [...]. (1/2 z [...]..), a roczną wartość ustanowionego na rzecz darczyńcy prawa użytkowania na kwotę [...]. (1/2 z [...]..), natomiast skapitalizowaną wartość tego prawa na kwotę [...]. (1/2 z [...]..). Czystą wartość darowizny strony określiły na kwotę [...].., od której notariusz, jako płatnik, ustalił i pobrał podatek od spadków i darowizn w kwocie [...].zł.
Z akt sprawy wynika, iż notariusz obliczając powyższy podatek zastosował ulgę mieszkaniowa, a z podstawy opodatkowania, jako ciężar darowizny, odliczył skapitalizowaną wartość prawa użytkowania. W tym samym dniu tj. [...]..2006r. innym aktem notarialnym sporządzonym przez tego samego notariusza - akt notarialny Nr repertorium A [...].- P.M. zawarł umowę zamiany z W.M. na podstawie, której zamienił nabyty w darowiźnie lokal i udział w prawie wieczystego użytkowania - 1/2 udziału nabytego od matki a drugą 1/2 od udziału nabytego od ojca - na inny lokal stanowiący odrębną nieruchomość wraz z udziałem w gruncie.
Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, iż obdarowany dokonując umowy zamiany - zbywając darowany lokal, nie wypełnił polecenia zawartego w umowie darowizny związanego z ustanowieniem prawa użytkowania przedmiotu darowizny na rzecz darczyńcy na lat trzydzieści.
Wobec powyższego organ podatkowy ustalił podatek od spadków i darowizn od darowizny otrzymanej od E.M.. pomijając skapitalizowaną wartość ciężaru i przyjmując czystą wartość darowizny -[...]., którą następnie obniżono o kwotę przysługującą nabywcy zaliczanemu do I grupy podatkowej w kwocie [...].złotych.
Od decyzji tej obie strony złożyły odwołanie żądając uchylenia decyzji organu podatkowego pierwszej instancji w całości oraz umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie, zarzucając jednocześnie:
- naruszenie: przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust.2, art. 16 ust. 2, 7 i 8 ustawy podatku od spadków i darowizn poprzez nieuznanie, iż obdarowanemu przysługuje ulga mieszkaniowa, oraz poprzez nieuznanie, jako ciężaru darowizny ustanowionego prawa użytkowania,
- pominięcie w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazanych w odwołaniu wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i w Gdańsku,
- zastosowanie art. 122, art. 180§ 1, art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie istotnych dowodów i okoliczności wskazanych przez strony w trakcie postępowania podatkowego.
Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...].. utrzymał decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w mocy.
W zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż prawidłowo organ podatkowy I instancji odmówił zastosowania ulgi określonej w art. 16 ust. 1 pkt 1 o podatku od spadków i darowizn, która polega na tym, że w przypadku nabycia w drodze spadku m.in. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, przez osoby zaliczone do I grupy podatkowej, nie wlicza się do podstawy opodatkowania wartości tego lokalu do łącznej wysokości nie przekraczającej [...]. m2 powierzchni użytkowej. W myśl bowiem art. 16 ust.2 ustawy skorzystanie ze wspomnianej ulgi jest jednak uzależnione od łącznego spełnienia warunków, które enumeratywnie zostały określone w tym przepisie w tym m.in. zamieszkiwanie w nabytym lokalu przez okres 5 lat. Natomiast jak zauważa organ odwoławczy obdarowany zawierając umowę darowizny wskazał, że zamieszkuje w darowanym lokalu. Z kolei zawierając tego samego dnia umowę zamiany oświadczył, iż zamieszkuje w P., przy ul. [...]. Taki sam adres wskazany jest na jego odwołaniu. Mając powyższe na uwadze jak również datę zbycia nabytego w darowiźnie lokalu, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż P.M. zamieszkiwał w darowanym lokalu.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nawet gdyby obdarowany zamieszkiwał w tym lokalu to w sytuacji zbycia lokalu przed upływem 5 lat albo niezachowania warunku zamieszkiwania w okresie 5 lat następuje utrata ulgi mieszkaniowej.
Wprawdzie art. 16 ust. 7 i ust. 8 ustawy zawierają odstępstwo od warunku zamieszkiwania w nabytym lokalu przez wymagany okres 5 lat, jednakże ustawodawca przewidział jedynie dwa przypadki, które nie stanowią podstawy do utraty ulgi mieszkaniowej.
Zgodnie z art. 16 ust. 7 nie stanowi podstawy do wygaśnięcia decyzji zbycie lokalu na rzecz innego z obdarowanych oraz zbycie lokalu, jeżeli było ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych, a nabycie innego budynku lub uzyskanie pozwolenia na jego budowę albo nabycie innego lokalu nastąpiło nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia, przy czym oba te warunki winny być spełnione łącznie. Natomiast zgodnie z treścią art.16 ust. 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn warunek zamieszkiwania uważa się za spełniony również wtedy, gdy lokal został zbyty przed rozpoczęciem zamieszkiwania ze względu na konieczność zmiany warunków lub miejsca zamieszkania.
Ustawodawca nie określił przyczyn uzasadniających konieczność zmiany warunków mieszkaniowych, ani miejsca zamieszkania. Użyty zwrot "uzasadniona konieczność" oznacza, że dla spełnienia tej przesłanki nie wystarcza zwykła potrzeba zmiany warunków mieszkaniowych, ale sytuacja wyjątkowa - nagła, nieoczekiwana sytuacja życiowa, w której znalazł się obdarowany.
Zważywszy, że nabyty w darowiźnie w dniu [...]..2006r. lokal mieszkalny tego samego dnia został zbyty a obdarowany zamieszkiwał i nadal zamieszkuje w innym lokalu niż nabyty w drodze umowy darowizny, czy też w drodze zamiany, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej , brak jest podstaw do uznania, iż w przypadku strony obdarowanej taka wyjątkowa sytuacja uzasadniająca konieczność zmiany warunków mieszkaniowych wystąpiła. Za taką wyjątkową sytuacją nie przemawiają również okoliczności wskazane w odwołaniu a związane z poprawą warunków mieszkaniowych.
Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej strony złożyły skargę do Sądu Administracyjnego. W skardze strony wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:
- przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust.2 oraz art. 16 ust.2,7 i 8 ustaw o podatku od spadków i darowizn poprzez uznanie, że strony zobowiązane były do zapłacenia podatku od darowizny,
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 2 oraz 16 ust.2,7 i 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn przez uznanie, że polecenie w postaci ustanowienia prawa dożywocia, którym został obciążony obdarowany nie zostało wykonane, podczas, gdy przy uwzględnieniu okoliczności niniejszej sprawy polecenie to zostało w rzeczywistości wykonane,
- pominięcie w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie ( sygn. akt. I SA/Lu 1433/98) i wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 maja 1995r. ( sygn. akt SA/Gd 913/94),
- naruszenie przepisów prawa proceduralnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 122, art. 180 §1, art. 187§1 i art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego poprzez pominięcie istotnych dowodów i okoliczności wskazanych przez strony w piśmie z dnia [...].2006r.
- naruszenie przepisów prawa proceduralnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210§1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez pominięcie w treści decyzji wskazania. jako podstawy rozstrzygnięcia art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego.
W uzasadnieniu strony podniosły, że P.M. nie zbył mieszkania na wolnym rynku z chęci zysku, a jedynie polepszył sytuacje mieszkaniową rodziny. W akcie notarialnym P.M. przeniósł ustanowione dotychczas na mieszkaniu przy ul. [...]. prawo dożywocia na nowe mieszkanie przy ul. [...].. Z tego względu polecenie aktem notarialnym z dnia [...].2006r. zostało wykonane i jest wykonywane w dalszym ciągu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Na podstawie art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo- administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej decyzji, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius).
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Bezsporne w sprawie pozostaje, iż aktem notarialnym z dnia [...]..2006r. Repertorium A nr [...].małżonkowie M. i E. M. podarowali synowi P.M. - lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość położony w P., przy ul. [...]. wraz z przynależnym udziałem wynoszącym [...]. części w prawie użytkowania wieczystego, zastrzegając jednocześnie dla siebie nieodpłatne prawo użytkowania przedmiotu darowizny na lat trzydzieści. Zgodnie z §3 tegoż aktu notarialnego obdarowany zgodnie z zastrzeżeniem darczyńców ustanowił na ich rzecz nieodpłatne prawo użytkowania przedmiotu darowizny na lat trzydzieści. Wartość darowizny strony określiły na kwotę [...]. ( w tym udział E.M. [...].1/2 z [...]..). a roczną wartość ustanowionego na rzecz darczyńcy prawa użytkowania na kwotę [...].zł ( udział E.M. [...].1/2 z [...]..) a skapitalizowaną wartość tego prawa na kwotę [...]. (udział E.M. [...].1/2 z [...]..). Czystą wartość darowizny strony określiły na kwotę [...].., od której notariusz, jako płatnik, ustalił i pobrał podatek od spadków i darowizn w kwocie [...].zł.
Notariusz obliczając powyższy podatek z podstawy opodatkowania, jako ciężar darowizny, odliczył skapitalizowaną wartość prawa użytkowania, a następnie zastosował ulgę w postaci kwoty wolnej przysługującej nabywcy zaliczanemu do I grupy podatkowej.
W tym samym dniu tj. [...]..2006r. innym aktem notarialnym sporządzonym przez tego samego notariusza - akt notarialny Nr repertorium A [...].-P.M. zawarł umowę zamiany z W.M. na podstawie, której zamienił nabyty w darowiźnie lokal i udział w prawie wieczystego użytkowania - 1/2 udziału nabytego od matki a drugą 1/2 od udziału nabytego od ojca - na inny lokal stanowiący odrębną nieruchomość wraz z udziałem w gruncie.
Nie może również budzić wątpliwości, że P.M. dokonując w dniu [...]..2006r. dwóch czynności prawnych przyjęcia darowizny i zamiany darowanego lokalu podał dwa różne miejsca zamieszkania. Obdarowany zawierając umowę darowizny wskazał, że zamieszkuje w darowanym lokalu. Natomiast dokonując tego samego dnia umowy zamiany oświadczył, że zamieszkuje w P., przy ul. [...]..
Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego przedmiotem sporu pozostaje to, czy organy podatkowe prawidłowo nie zastosowały ulgi mieszkaniowej, o której mowa w art. 16 ust.1 ustawy o spadkach i darowiznach oraz nie uznały jako ciężaru darowizny skapitalizowanej wartości prawa użytkowania ustanowionego na nabytym przedmiocie darowizny.
Poddając rozważaniom pierwszą z podniesionych kwestii zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1983r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jednolity: Dz.U. z 2004r. Nr 142, poz. 1514 z póź. zm.; dalej powoływana jako ustawa o podatku od spadków i darowizn) w przypadku nabycia w drodze spadku m.in. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, przez osoby zaliczone do I grupy podatkowej, nie wlicza się do podstawy opodatkowania wartości tego lokalu do łącznej wysokości nie przekraczającej [...]. m- powierzchni użytkowej.
Ulga ta przysługuje osobom, które spełnią warunki określone w art. 16 ust.2, do których należy m.in. warunek zamieszkiwania w nabytym lokalu lub budynku przez 5 lat:
a) od dnia złożenia zeznania podatkowego - jeżeli w chwili złożenia zeznania nabywca mieszka w nabytym lokalu lub budynku,
b) od dnia zamieszkania w nabytym lokalu lub budynku - jeżeli nabywca zamieszka w ciągu roku od dnia złożenia zeznania podatkowego ( art. 16 ust.2 pkt5).
Zgodnie art. 16 ust.7 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie stanowi podstawy do wygaśnięcia decyzji zbycie udziału w budynku lub lokalu na rzecz innego ze spadkobierców lub obdarowanych oraz zbycie budynku lub lokalu, jeżeli było ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych, a nabycie innego budynku lub uzyskanie pozwolenia na jego budowę albo nabycie innego lokalu nastąpiło nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia.
Natomiast zgodnie z art. 16 ust.8 ustawy stanowi, że warunek zamieszkiwania w nabytym lokalu przez 5 lat uważa się za spełniony również wtedy, gdy budynek lub lokal został zbyty przed rozpoczęciem zamieszkiwania ze względu na konieczność zmiany warunków lub miejsca zamieszkania, a nabycie innego budynku lub uzyskanie pozwolenia na jego budowę albo nabycie innego lokalu nastąpiło nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia zbycia.
Z powyższych przepisów wynika, iż od warunku zamieszkiwania przez okres 5 lat w lokalu lub budynku nabytym w drodze spadku lub darowizny, jako jednej z przesłanek skorzystania z ulgi mieszkaniowej w podatku do spadków i darowizn, ustawa przewiduje wyjątki, których zaistnienie nie skutkuje koniecznością uiszczenia podatku. Do takich wyjątków zaliczono przewidziane w ust. 7 komentowanego przepisu zbycie budynku lub lokalu, jeżeli jest ono uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych, a nabycie innego budynku lub uzyskanie pozwolenia na jego budowę albo nabycie innego lokalu nastąpiło nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia zbycia. Przewidziany w treści ustawy wyjątek wiąże się z charakterem przewidzianej ulgi. Przesłanką do jej zachowania jest cel, w związku z którym następuje zbycie nabytego w drodze spadku lub darowizny lokalu albo budynku - konieczność zmiany warunków mieszkaniowych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "konieczność zmiany warunków mieszkaniowych" oznacza określony przymus w którym znalazł się obdarowany w skutek określonej sytuacji zaistniałej po nabyciu lokalu mieszkalnego w drodze darowizny lub dziedziczenia.
W rozpatrywanej natomiast sprawie zawierając umowę darowizny obdarowany musiał mieć z góry powzięty zamiar dokonania zamiany lokalu mieszkalnego, skoro w tym samym dniu zawarł umowę zamiany tego lokalu. Nie można więc mówić o "konieczności zmiany warunków mieszkaniowych" w ww. znaczeniu. Ponadto zmiana warunków mieszkaniowych powinna dotyczyć obdarowanego, a jak trafnie ustaliły to organy podatkowe obdarowany w darowanym mu lokalu nie zamieszkał.
W powyższych okolicznościach bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają okoliczności podniesione przez P.M. w piśmie kierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w piśmie z dnia [...].2006r., a dotyczące stanu technicznego mieszkania przy ul. [...]..
W następnej kolejności należy poddać pod ocenę, czy zgodnie z przepisami prawa organy podatkowe zakwestionowały, jako ciężar darowizny, skapitalizowaną wartość prawa użytkowania ustanowionego na nabytym przedmiocie darowizny.
Zgodnie z art. 7 ust.1 ustawy o spadkach i darowiznach podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Art. 7 ust.2 stanowi natomiast, iż jeżeli spadkobierca i zapisobierca lub obdarowany został obciążony obowiązkiem wykonania polecenia lub zapisu, wartość obciążenia z tego tytułu stanowi ciężar spadku (zapisu) lub darowizny, o ile polecenie zostało wykonane.
Art. 893 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, iż darczyńca może włożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem (polecenie).
Na podstawie art. 199a § 1 organy podatkowe ustalając treść czynności prawnej posiadają kompetencje do uwzględnia zgodnego zamiaru stron i celu czynności, a nie tylko dosłownego brzmienia oświadczeń woli złożonych przez strony czynności. Art. 199a§ 2 stanowi natomiast, iż jeżeli pod pozorem dokonania czynności prawnej dokonano innej czynności prawnej, skutki podatkowe wywodzi się z tej ukrytej czynności prawnej.
W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe prawidłowo ustaliły, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazują na zamiar uchylenia się od skutków podatkowych dokonanej darowizny.
Jak prawidłowo ustaliły organy podatkowe w akcie notarialnym w którym ustanowiono darowiznę, darczyńcy zastrzegli dla siebie nieodpłatne prawo użytkowania przedmiotu darowizny. Natomiast w §3 tegoż aktu P.M. oświadczył, że zgodnie z zastrzeżeniem darczyńców- ustanawia nieodpłatne prawo użytkowania przedmiotu darowizny na lat trzydzieści.
Natomiast§1 aktu notarialnego dotyczącego zamiany, P.M. powołał się wprawdzie na fakt, iż na lokalu będącym przedmiotem darowizny ustanowione jest prawo dożywotniego użytkowania na rzecz M. i E. M., ale z §2 pkt d) umowy zamiany wynika iż przedmiotowa nieruchomość lokalowa nie jest obciążona prawami osób trzecich oraz, że stan prawny nieruchomości w chwili sporządzania umowy sprzedaży odpowiada przedstawionemu w §2 umowy. Z §5 tej umowy wynika, natomiast, iż P. M. oświadcza, że przenosi ustanowione na tym lokalu prawo użytkowania na rzecz rodziców i ustanawia je na lokalu nabytym na podstawie umowy zamiany.
Nie można bowiem mówić o wykonaniu polecenia i obciążeniu przedmiotu darowizny jakimkolwiek ciężarem, jeżeli będąca przedmiotem darowizny nieruchomość na której ustanowiono ciężar, w tym samym dniu w którym dokonano darowizny, zostaje zamieniona na inny lokal z wyłączeniem ustanowionego na niej ciężaru. Nie zasługują natomiast na uwzględnienie wyjaśnienia skarżących, że ustanowienie ponownie przez P.M. prawa dożywocia na nabytym w wyniku zawarcia umowy zamiany lokalu, stanowi wykonanie przedmiotu polecenia. Polecenie ustanowienia użytkowania dotyczyło lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. i winno zostać wykonane na tym lokalu. Z aktu ustanowienia darowizny, wynika, że wolą darczyńców było ustanowienie użytkowania na przedmiocie darowizny, którym był lokal mieszkalny na ul. [...].
Sąd nie dopatrzył się również takiego naruszenia przez organy podatkowe wskazanych przez strony art. 122, art. 180 §1, art. 187§1 i art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. ( tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz.60 z późn. zm.)Ordynacja podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W szczególności w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W rozpatrywanej sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy. Wbrew twierdzeniu strony nie zostały pominięte zarówno dowody jak też okoliczności, które mogłyby mieć istotne znaczenie dla załatwienia sprawy. Podane natomiast przez stronę w piśmie z dnia [...].2006r. okoliczności dotyczące stanu technicznego lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. i ustanowienia użytkowania na rzecz rodziców w lokalu nabytym w wyniku zamiany nie stanowią okoliczności, które pozwoliłyby uznać stanowisko organów podatkowych w niniejszej sprawie za błędne.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia treści art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego, stwierdzić należy, iż przepis ten nie mógł w przedmiotowej sprawie znaleźć zastosowania, ponieważ w postępowaniu podatkowym nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i w konsekwencji organy podatkowe nie mogły tego przepisu naruszyć. W konsekwencji nie mógł zostać również naruszony art. 210§1 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie w treści decyzji wskazania, jako podstawy rozstrzygnięcia art. 189- Kodeksu postępowania cywilnego.
Nie można również postawić organom podatkowym skutecznego zarzutu, z tytułu, iż w swych rozstrzygnięciach nie uwzględniły wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie ( sygn. akt. I SA/Lu 1433/98) i wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 maja 1995r. ( sygn. akt SA/Gd 913/94). Dyrektor Izby Skarbowej odniósł się do powyższych wyroków w zaskarżonej decyzji trafnie stwierdzając, iż odnoszą się one do innego stanu faktycznego, niż w rozpatrywanej sprawie.
Wobec powyższego Sąd nie znalazł przesłanek do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) ją oddalił.
/-/ R. Wiatrowski /-/ J Małecki /-/ J. Ruszyński