I SA/Po 113/24

I SA/Po 113/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Waldemar Inerowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FSK 1239/24 - Wyrok NSA z 2025-07-17
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2805
art. 15 ust. 1, art. 15c ust. 12, art. 16 ust. 1 pkt 13e
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 14b § 1, art. 14c § 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 200 i art. 205 § 2 i § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant: Specjalista Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi Ż. P. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 21 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 25 września 2023 r. Ż. P. (dalej zwana również jako "spółka", "wnioskodawca", "skarżąca") wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej, dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.
W opisie stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego wskazano, że spółka jest krajową spółką kapitałową, [...] rezydentem podatkowym, opodatkowanym w kraju od całości swoich dochodów. Spółka prowadzi działalność operacyjną głównie w zakresie świadczenia usług franczyzowych oraz sprzedaży towarów handlowych. Spółka jest stroną umowy kredytowej z konsorcjum banków (banki mają siedziby zarówno w kraju, jak i za granicą; dalej: "konsorcjum banków"). Umowa kredytowa (dotyczy kredytu terminowego, o wydłużonym terminie spłaty kapitału) została zawarta przez spółkę w styczniu 2023 r. - środki udostępnione spółce w ramach umowy kredytowej zostały przeznaczone (zgodnie z umową kredytową) na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań kredytowych spółki oraz finansowanie nowych potrzeb biznesowych spółki (środki udostępnione spółce zostały podzielone na transze, które to miały szczególne przeznaczenie). Refinansowanie dotyczyło umowy kredytowej zawartej przez spółkę z konsorcjum banków w 2017 r. i następnie aneksowanej w 2019 r. (zwiększenie poziomu finansowania zewnętrznego). Dla celów niniejszego wniosku o interpretację przyjmuje się, że kredyt otrzymany od konsorcjum banków (w 2023 r. oraz w 2017 r.) stanowi finansowanie dłużne w rozumieniu art. 15c ust. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2805 ze zm. – w skrócie: "u.p.d.o.p."), zaś odsetki od tego kredytu stanowią koszt finansowania dłużnego.
Ponadto skarżąca wskazała, że jedna z transz kredytu została udostępniona spółce na częściowe refinansowanie wcześniejszych zobowiązań kredytowych (a także na nowe inwestycje). Uzyskując kredyt od konsorcjum banków, spółka dokonała spłaty wcześniejszego zadłużenia, które zostało zaciągnięte przez spółkę na refinansowanie wcześniejszego zadłużenia, które z kolei refinansowało historyczne długi zaciągnięte przez spółkę (lub przez jej poprzedników prawnych) m.in. na wydatki inwestycyjne ponoszone przez spółkę, na finansowanie kapitału obrotowego, jak również na zakup udziałów spółki (czy podmiotów, które spółka przejęła w drodze połączenia). Kredyt udostępniony spółce przez konsorcjum banków jest oprocentowany i podlega bieżącej spłacie (zarówno część odsetkowa, jak również część kapitałowa). Spółka ma każdorazowo możliwość nadpłaty kredytu, bez ponoszenia dodatkowych kosztów (takich jak prowizja za wcześniejszą spłatę). Niemniej jednak, nadpłata kredytu oznacza, że część spłacona nie może zostać przez spółkę ponownie zaciągnięta w ramach tej samej linii kredytowej i wymaga zawarcia nowej umowy kredytowej (co wiąże się z dodatkowymi kosztami). Dla celów podatku dochodowego od osób prawnych część odsetkowa kredytu może być traktowana jako koszt uzyskania przychodów przez spółkę w momencie zapłaty odsetek na rzecz konsorcjum banków. Dotychczasowe podejście spółki zakładało, że odsetki płacone przez spółkę w odniesieniu do tej części kredytu, która została zaciągnięta na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań przeznaczonych na zakup udziałów spółki, była wykluczana z kosztów podatkowych (na bazie przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.). Przedmiotowy wniosek o interpretację dotyczy sposobu ujęcia w kosztach podatkowych części odsetek płaconych przez spółkę w latach 2017 r. - 2023 r. od kredytu zaciągniętego od konsorcjum banków w 2017 r. i w 2023 r. W przypadku obu kredytów, spółka pomimo dostępnej gotówki, nie dokonywała wcześniejszej spłaty zadłużenia, tylko przeznaczała dostępną gotówkę na nowe inwestycje. Gdyby gotówka została przeznaczona na wcześniejszą spłatę, kwota limitu zadłużenia, do którego byłaby uprawniona spółka (wynikająca z kredytu z 2017 r., jak i 2023 r.) uległaby obniżeniu.
Przedstawiając we wniosku sytuację finansową skarżąca stwierdziła, że z uwagi na intensywny rozwój spółki w ostatnich latach (w szczególności w okresie 2017 r. - 2022 r.) spółka ponosiła szereg wydatków inwestycyjnych, w tym dotyczących wyposażenia i nowych środków trwałych. Duża część tych wydatków została sfinansowana z gotówki, jaką spółka wygenerowała w ramach działalności operacyjnej. Było to możliwe m.in. ze względu na długie terminy spłaty zaciągniętego kredytu, jak również brak obowiązku wcześniejszej jego spłaty, pomimo posiadania wolnych środków. W praktyce spółka miała wystarczające środki finansowe, żeby nadpłacać zaciągnięty kredyt. Nie robiła jednak tego, gdyż posiadane środki finansowe inwestowała w rozwój działalności gospodarczej (operacyjnej). W rezultacie, odsetki od zaciągniętego wcześniej kredytu naliczały się od kapitału, który mógł zostać przez spółkę spłacony (a nie został, gdyż równowartość tego kapitału, została przez spółkę przeznaczona na inne inwestycje).
Zdaniem spółki powyższe działanie było w pełni uzasadnione gospodarczo. Z perspektywy spółki wcześniejsza spłata kredytu (nadpłata), co prawda nie wiązała się z dodatkowymi kosztami finansowymi (prowizja za wcześniejszą spłatę), natomiast skutkowałaby zmniejszeniem przez spółkę gotówki na cele inwestycyjne. Pozyskanie nowej gotówki mogło wiązać się z koniecznością zaciągnięcia nowego finansowania przez spółkę (na moment przeznaczania dostępnej gotówki na nowe inwestycje, spółka nie miała dostępnego nowego finansowania na m.in. nowe inwestycje w środki trwałe), co natomiast skutkowałoby poniesieniem dodatkowych kosztów, takich jak prowizja przygotowawcza czy koszty doradców prawnych (własnych i instytucji finansowych), którzy uczestniczyliby w przygotowaniu nowego finansowania dla spółki. Takie rozwiązanie byłoby dla spółki droższe (w sensie finansowym) i bardziej czasochłonne, a dodatkowo oznaczałoby zmniejszenie elastyczności finansowej i utrudniłoby finansowanie dalszego rozwoju przez spółkę. Spółka podkreśla, iż jest w stanie wykazać zarówno potencjał do wcześniejszej spłaty kredytu (wartości i moment), jak również wartość wydatków inwestycyjnych (i moment ich poniesienia) pokrytych ze środków, które spółka mogła przeznaczyć na wcześniejszą spłatę kredytu. Innymi słowy, spółka jest w stanie wykazać o ile zmniejszyłoby się saldo kredytu (w tym kredytu na refinansowanie zobowiązań na zakup udziałów spółki), gdyby dokonała wcześniejszej spłaty, a tym samym, ile nowego finansowania dłużnego spółka musiałaby zaciągnąć na pokrycie jej inwestycji (co byłoby nieracjonalne ekonomicznie i powodowałoby wyższe koszty).
Odnosząc się do zagadnienia ujęcia w kosztach odsetek skarżąca wskazała, że z uwagi na fakt, że część kredytu zaciągniętego przez spółkę od konsorcjum banków była przeznaczona na refinansowanie zobowiązania spółki do spłaty zadłużenia na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), część odsetek płaconych przez spółkę od kredytu, spółka wyłącza z kosztów podatkowych na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. (jako odsetki od długu akwizycyjnego). Celem obliczenia wartości kosztu finansowania dłużnego, który rzeczywiście został wykorzystany przez spółkę na refinansowanie historycznych zobowiązań spółki do spłaty zadłużenia na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), spółka stosuje proporcjonalną alokację zaciągniętego kredytu na część, koszt której pozwala na ujęcie w kosztach podatkowych i na część, której koszt powinien być z kosztów wyłączony (w tym zakresie spółka analizuje historyczne zadłużenie na moment zaciągnięcia nowego kredytu i ocenia, jaka część historycznego zadłużenia dotyczyła zakupu udziałów, a jaka pozostałych inwestycji). Dla potrzeb niniejszego wniosku o interpretację przyjmuje się, że odsetki od kredytu uzyskanego przez spółkę od konsorcjum banków mogą stanowić koszty uzyskania przychodów w momencie zapłaty w rozumieniu art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. Przedmiotem wniosku jest wyłącznie objęcie tych odsetek restrykcjami wskazanymi w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. (spółka zamierza potwierdzić, czy zasadne jest uznanie części odsetek za wyłączone z restrykcji dotyczących długu akwizycyjnego).
Na tle powyższego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego sformułowano następujące pytania:
1. Czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), nie są objęte ograniczeniem wskazanym w tym przepisie?
2. Jeśli stanowisko w zakresie pytania 1 jest nieprawidłowe, to czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), powinny być traktowane jako odsetki objęte ograniczeniem wynikającym ze wskazanego przepisu, tym samym spółka powinna - mając na względzie cel tego przepisu, w sposób maksymalnie precyzyjny i z uwzględnieniem ekonomicznej sytuacji spółki - określać, jaka część odsetek płaconych do konsorcjum banków jest objęta wskazanym ograniczeniem?
3. Czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczone od kwoty która mogła przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została, gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), nie stanowią odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki?
Odnośnie pytania 1, zdaniem wnioskodawcy, w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), nie są objęte ograniczeniem wskazanym w tym przepisie.
Jak wskazano w stanie faktycznym, zarówno kredyt z 2017 r., jak i 2023 r. nie zostały zaciągnięte na zakup udziałów spółki, a wyłącznie na refinansowanie historycznych zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne. Przepisy ustawy art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. jednoznacznie stanowią, że ograniczenie w obliczalności kosztów finansowania dłużnego dotyczą tylko finansowania pozyskanego w celu nabycia udziałów i akcji. Koszty finansowania dłużnego, ponoszone przez spółkę, wynikają z kredytów bankowych pozyskanych celem refinansowania wcześniejszych zobowiązań. Tak więc, literalnie analizując i stosują przepisy u.p.d.o.p., koszty finansowania dłużnego ponoszone przez spółkę nie są kosztami, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Z tej przyczyny, mając na względzie treść przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od tych kredytów nie powinny być objęte wskazanym ograniczeniem (ograniczenie obejmuje tylko odsetki od kredytów zaciągniętych jako dług akwizycyjny, a nie kredytów na refinansowanie historycznych długów akwizycyjnych).
Odnośnie pytania 2, zdaniem wnioskodawcy, w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), powinny być traktowane jako odsetki objęte ograniczeniem wynikającym ze wskazanego przepisu, ale spółka powinna - mając na względzie cel tego przepisu, w sposób maksymalnie precyzyjny i z uwzględnieniem ekonomicznej sytuacji spółki - określać, jaka część odsetek płaconych do Konsorcjum banków jest objęta wskazanym ograniczeniem.
Jeśli stanowisko spółki w zakresie pytania 1 jest nieprawidłowe, to należy zauważyć, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. został wprowadzony do u.p.d.o.p. w 2018 r. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy wprowadzającej (Druk Sejmowy nr 1878, Sejm VIII Kadencji): "(...) dodawany przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e ma na celu wyłączeniu możliwości rozpoznawania odsetek (kosztów finansowania dłużnego) wynikających z przeprowadzaniem tzw. transakcji dept push down, stosowanej przy przejęciach spółek. Schemat tej transakcji zakłada najczęściej powołanie spółki celowej, która ma stać się bezpośrednim udziałowcem spółki nabywanej. Jako, że w praktyce spółka celowa nie posiada wystarczających środków na nabycie udziałów (akcji) danej spółki, konieczne jest zaciągnięcie przez nią finansowania dłużnego - zewnętrznego lub wewnątrzgrupowego. Po nabyciu udziałów spółka celowa jest łączona ze spółką, której udziały są nabywane (spółką przejmującą może być zarówno spółka celowa, jak spółka nabywana). Transakcja ta rodzi istotne konsekwencje podatkowe polegające na odliczaniu odsetek od kredytu (pożyczki) zaciągniętego na sfinansowanie zakupu akcji (udziałów) przejętej spółki, które po połączeniu spółek stają się odsetkami od kredytu (pożyczki) na kupno "samej siebie". Skutkuje to tym, iż po połączeniu potencjalny dochód z działalności operacyjnej spółki nabywanej jest pomniejszany o koszt (odsetki) związany z finansowaniem nabycia jej udziałów lub akcji (...)". Wskazana regulacja miała więc na celu wyeliminowanie przypadków, w których zakup udziałów jest faktycznie finansowany z gotówki celu akwizycyjnego, a tym samym dochód celu akwizycyjnego jest obniżany przez odsetki od długu akwizycyjnego w sposób nieuzasadniony. Mając na względzie literalne brzmienie wskazanej regulacji, odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę na refinansowanie historycznych zobowiązań, nie powinny być objęte ograniczeniem (nie wynikają bowiem z długu zaciągniętego na nabycie udziałów spółki). Celowościowo jednak (takie jest też podejście spółki), spółka powinna określać jaka część odsetek od nowego kredytu wynika z refinansowania historycznych zobowiązań, które mogły stanowić dług akwizycyjny (objęty restrykcjami). Przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. należy bowiem interpretować celowościowo i w ujęciu ekonomicznym - podatnik ponoszący koszt finansowania akwizycji udziałów, nie powinien tego kosztu ujmować w kosztach podatkowych.
Odnośnie pytania 3, zdaniem wnioskodawcy, w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczane od kwoty która mogłaby być przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), nie stanowią odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki. Jak stanowi art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., nie zalicza się do kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 uzyskanego w celu nabycia udziałów (akcji) spółki - w części, w jakiej pomniejszałyby one podstawę opodatkowania, w której uwzględniane są przychody związane z kontynuacją działalności gospodarczej tej spółki, w szczególności w związku z połączeniem, wniesieniem wkładu niepieniężnego, przekształceniem formy prawnej lub utworzeniem podatkowej grupy kapitałowej.
Powyższa regulacja wskazuje na konieczność wyłączania z kosztów podatkowych odsetek stanowiących koszt związany z nabyciem udziałów danej spółki. Nie bierze ona jednak pod uwagę szeregu aspektów w kontekście określenia kosztu zadłużenia podlegającego wyłączeniu, takie jak kwestie refinansowania czy konsolidacji wcześniejszych zobowiązań (zaciągniętych pod różnymi tytułami), co powoduje koniecznością określenia proporcji kapitału, odsetki od którego powinny być traktowane jako objęte restrykcjami z uwagi na art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Ustawa nakazuje określenie kosztu, który nie powinien stanowić kosztu podatkowego, jednocześnie nie ograniczając podatników w sposobie określenia tego kosztu. Kluczowe w tym zakresie wydaje się być powyższe uzasadnienie do wprowadzenia art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. - podatnik powinien doprowadzić do sytuacji, w której z kosztów podatkowych wyłączone jest koszt, jaki podatnik ponosił finansując wydatki na zakup własnych udziałów. Z tego względu, zdaniem spółki, odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczone od kwoty która mogła przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), nie stanowią odsetek od finansowania dłużnego nabytego w celu nabycia udziałów spółki. W momencie bowiem, w którym spółka miała potencjał do spłaty kredytu (a nie zrobiła tego finansując wydatki inwestycyjne), ponoszony później koszt finansowania dłużnego nie wynika z finansowania zakupu udziałów spółki, tylko z finansowania wydatków inwestycyjnych (działalności inwestycyjnej spółki). Traktowanie tej części odsetek jako wyłączonej z kosztów podatkowych na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. byłoby nieracjonalne i prowadziłoby do rezultatów innych, niż zakładał ustawodawca. W praktyce bowiem, od pewnego momentu i w odniesieniu do pewnych kwot, spółka efektywnie finansowała nie zakup udziałów własnych, tylko nowe inwestycje (gdyż mogła kredyt na refinansowanie zobowiązań na zakup udziałów spłacić i zaciągnąć nowy kredyt na nowe inwestycje; czego nie zrobiła z uwagi na racjonalność ekonomiczną i ograniczanie dodatkowych kosztów finansowych, takich jak prowizje przygotowawcze). Patrząc na regulację art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., w ujęciu celowościowym i ekonomicznym, jeśli spółka miała możliwość spłaty historycznego zadłużenia (zaciągniętego na zakup udziałów), to takie zadłużenie, spełniające warunki wskazane wyżej przez spółkę w zakresie pytania 2 nie powinno być traktowane jako objęte restrykcjami dla długu akwizycyjnego. Alternatywne działanie spółki, tj. faktyczna nadpłata kredytu zaciągniętego m.in. na refinansowanie zakupu udziałów spółki i zaciągnięcie nowego kredytu inwestycyjnego, byłoby nieracjonalne gospodarczo i bardziej kosztowne z perspektywy spółki. Oznaczałoby bowiem konieczność poniesienia wyższych kosztów finansowania dłużnego w postaci m. in. prowizji przygotowawczych od nowego kredytu (co efektywnie spowodowałoby obniżenie wyniku podatkowego spółki w sposób wyższy, niż racjonalne uznanie, że część płaconego obecnie kosztu odsetkowego nie jest objęta restrykcjami, gdyż nie jest kosztem zadłużenia wykorzystanego na zakup udziałów). Z tej przyczyny, spółka stoi na stanowisku, że prawidłowe jest uznanie, że wyłącznie kosztu finasowania dłużnego wykorzystanego na zakup udziałów spółki jest objęty restrykcjami określonymi w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Tym samym, nie jest takim zadłużeniem kwota, która mogła zostać przez spółkę spłacona, a została wykorzystana na pokrycie nowych wydatków inwestycyjnych - naliczone i później płacone odsetki od tej kwoty nie są objęte restrykcjami określonymi w powyższym przepisie. Podejście spółki jest zresztą spójne ze stanowiskiem Szefa K. I. S. w opinii zabezpieczającej z 3 sierpnia 2020 r., sygn. [...] W opinii tej uznano, że wypłata przez podatnika dywidendy z odrębnego rachunku bankowego niż rachunek, na którym gromadzono środki z kredytu nie stanowi obejścia prawa. Potwierdza to, że zaliczenie do kosztów podatkowych odsetek od nowego zadłużenia zaciągniętego na inwestycje operacyjne, podczas kiedy gotówka jest wykorzystywana na wypłatę dywidendy, jest dozwolona. W ujęciu ekonomicznym, jest to sytuacja analogiczna do sytuacji spółki - spółka może spłacić kredyt objęty "restrykcjami" i zaciągnąć nowe finansowanie, a nie dokonuje tego tylko ze względu na chęć ograniczenia kosztów finansowania oraz czasu niezbędnego na procesowanie tego przedsięwzięcia. W rezultacie, działanie racjonalne ekonomicznie, powinno skutkować uznaniem, że historyczne zobowiązanie spółki zaciągnięte na zakup udziałów zostaje uregulowane i przestaje być objęte restrykcjami określonymi w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 21 grudnia 2023 r., nr [...], uznał, że stanowisko wnioskodawcy przedstawione we wniosku jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
W uzasadnieniu interpretacji organ wskazał, że 1 stycznia 2018 r. ustawą z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2175 – w skrócie "ustawa nowelizująca") wprowadzono m.in. regulację szczególną dotyczącą kosztów finansowana dłużnego. Dodany przepis art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. ma na celu wyłączenie możliwości rozpoznania odsetek od kosztów finansowania dłużnego wynikających z przeprowadzenia tzw. transakcji dept push-down, stosowanej przy przejęciach spółek.
Odnosząc się do pierwszej wątpliwości strony, w ocenie organu w sprawie zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Spółka uzyskała bowiem finansowanie dłużne, które zostało przeznaczone m.in. na zakup udziałów spółki (czy podmiotów, które spółka przejęła w drodze połączenia). Następnie w ramach zawartej umowy kredytowej zawartej w 2023 r. nastąpiło refinansowanie umowy kredytowej zawartej w 2017 r., w ramach której spółka przeznaczyła otrzymane środki na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań, w tym zakupu udziałów. Zatem w wyniku zaistnienia opisanych zdarzeń, doszło do wypełnienia normy objętej zakresem art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Zaznaczono, że powyższa sekwencja zdarzeń objęta jest normą art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., a co za tym idzie, odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę na nabycie udziałów nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Również w odniesieniu do kredytu refinansowego będzie miało zastosowanie wyłączenie zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., bowiem cel kredytu, na który został przeznaczony kredyt pierwotnie, a następnie refinansowany jest ten sam, tj. zakup udziałów spółki. Ponadto organ wskazał, że w każdej sytuacji, gdy dochodzi do zaliczenia odsetek od kredytu do kosztów uzyskania przychodów należy zbadać cel zaciągnięcia kredytu, gdyż jedynie odsetki od kredytu, który służył uzyskaniu przychodów bądź zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów mogą stanowić koszty podatkowe (por. uchwała N. S. A. z 12 grudnia 2011 r. sygn. akt II FPS 2/11). W sytuacji, gdy dochodzi do refinansowania pierwotnego kredytu takiej oceny również należy dokonać, odnosząc ją do celu zaciągnięcia kredytu pierwotnego. W przeciwnym razie w stosunku do każdego kredytu zaciągniętego na spłatę poprzedniego kredytu nie istniałaby możliwość weryfikacji celu zaciągnięcia kredytu, gdyż "znikałby" on wraz z zaciągnięciem kredytu refinansowego. Dlatego w takiej sytuacji zawsze należy zbadać cel zaciągnięcia kredytu pierwotnego, a w sytuacji gdy było nim nabycie udziałów(akcji) spółki, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., należy dokonać ograniczenia odsetek zgodnie z tym przepisem.
Zdaniem organu mając na uwadze stanowisko wnioskodawcy w zakresie ustalenia, czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), nie są objęte ograniczeniem wskazanym w tym przepisie - jest nieprawidłowe.
Odnosząc się do drugiej wątpliwości wnioskodawcy organ wskazał, że stanowisko wnioskodawcy w zakresie ustalenia, czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), powinny być traktowane jako odsetki objęte ograniczeniem wynikającym ze wskazanego przepisu, tym samym spółka powinna - mając na względzie cel tego przepisu, w sposób maksymalnie precyzyjny i z uwzględnieniem ekonomicznej sytuacji spółki - określać, jaka część odsetek płaconych do konsorcjum banków jest objęta wskazanym ograniczeniem - jest prawidłowe.
Odnośnie trzeciej wątpliwości wnioskodawcy, organ stwierdził, że sam fakt niespłacenia wcześniej kredytu refinansowego, tylko przeznaczenie środków pieniężnych wygenerowanych z ramach prowadzonej działalności gospodarczej (a więc z własnych środków, a nie środków pochodzących z kredytu) na cele inwestycyjne spółki nie oznacza, że zmienił się pierwotny cel kredytu, na który został zaciągnięty oraz cel kredytu refinansowego, na który został przeznaczony - to jest na zakup udziałów spółki. To, że spółka nie spłaciła wcześniej ww. kredytu, mimo że miała na to środki finansowe, ponieważ wolała je wydatkować na cele inwestycyjne spółki, niż na wcześniejszą spłatę kredytu, nie oznacza, że wydatkowała środki pieniężne pochodzące z kredytu zaciągniętego na zakup udziałów spółki na cele inwestycyjne, a przez to nie będzie miało do niej zastosowania wyłączenie z art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Środki pieniężne, które przeznaczyła spółka na cele inwestycyjne zostały wygenerowane w ramach prowadzonej działalności, a więc nie pochodziły z ww. kredytów. Natomiast fakt, czy spółka spłaciłaby wcześniej kredyt, czy w terminie wyznaczonym na spłatę kredytu, nie zmienia faktu, że musi zapłacić odsetki od tego kredytu. Tym samym brak wcześniejszej spłaty ww. kredytu i przeznaczenie środków własnych spółki na cele inwestycyjne, nie uprawnia spółki do wyłączenia ze stosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Ponadto organ zauważył, że w opisanej sytuacji wnioskodawca chce zrównać skutki zdarzenia, które miało miejsce ze skutkami zdarzenia, które miejsca nie miało, co jest niedopuszczalne. W stanie faktycznym sprawy wnioskodawca nie spłaca kredytu wcześniej, gdy ma wolne środki wypracowane z bieżącej działalności. Gdyby tak było, doszłoby do wcześniejszej spłaty kredytu, a więc także tej jego części, która obejmowała zobowiązania akwizycyjne. Odsetki od tej części kredytu podlegałyby ograniczeniu zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Z kolei po spłaceniu kredytu wnioskodawca zaciągnąłby nowy kredyt na cele inwestycyjne, którego spłata w części odsetkowej nie podlegałaby już powyższemu ograniczeniu. Z taką sytuacją wnioskodawca próbuje na gruncie podatkowym zrównać sytuację, w której kredyt nie jest "nadpłacany", a dostępne środki finansują nowe inwestycje. Kwota odsetek wyliczona od tych zainwestowanych środków po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (ale jej nie dokonała) do dnia spłaty kredytu nie powinna zdaniem spółki być traktowana jako odsetki od kredytu na zakup udziałów, tylko na cele inwestycyjne. Z powyższą koncepcją nie można się zgodzić. Należy bowiem zauważyć, że proponowane wyliczenie odsetek od "nienadpłaconej" części kredytu ma jedynie charakter hipotetyczny, gdyż w rzeczywistości odsetki spłacane są w terminie płatności i dotyczą zarówno celu akwizycyjnego jak i inwestycyjnego zaciągniętego pierwotnie kredytu.
Mając na uwadze stanowisko wnioskodawcy w zakresie ustalenia, czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczone od kwoty, która mogła przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została, gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), nie stanowią odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki - jest nieprawidłowe. Organ zauważył również, że brak akceptacji stanowiska spółki na gruncie podatkowym nie oznacza, że organ podważa racjonalność ekonomiczną decyzji podjętej przez wnioskodawcę odnośnie do sposobu wykorzystania wolnych środków finansowych, gdyż nie ulega wątpliwości, że decyzja w tym zakresie należy do wyłącznej kompetencji podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą.
W podsumowaniu organ stwierdził, że stanowisko spółki w zakresie ustalenia:
- czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), nie są objęte ograniczeniem wskazanym w tym przepisie - jest nieprawidłowe;
- czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), powinny być traktowane jako odsetki objęte ograniczeniem wynikającym ze wskazanego przepisu, tym samym spółka powinna - mając na względzie cel tego przepisu, w sposób maksymalnie precyzyjny i z uwzględnieniem ekonomicznej sytuacji spółki - określać, jaka część odsetek płaconych do konsorcjum banków jest objęta wskazanym ograniczeniem - jest prawidłowe;
- czy w świetle art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczone od kwoty która mogła przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została, gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), nie stanowią odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki - jest nieprawidłowe.
W skardze z 19 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła w całości interpretacją indywidualną w zakresie prawa do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek od kredytu refinansującego wcześniejsze zobowiązania spółki, na gruncie art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie:
- przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. poprzez błąd wykładni polegający na przyjęciu, że ograniczenie wskazane w tym przepisie obejmuje również odsetki od kredytów zaciągniętych na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań (w tym refinansowanie bezpośrednio lub pośrednio długu akwizycyjnego), również wówczas, gdy kredyty mogły zostać wcześniej spłacone (czy nadpłacone), podczas gdy ograniczenie to odnosi się jedynie do kosztów finansowania dłużnego (w tym odsetek od kredytów) zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów (a zatem przed sfinalizowaniem tej transakcji); naruszenie to skutkowało niewłaściwą oceną co do zastosowania tego przepisu co polegało na przyjęciu, że:
a) odsetki od kredytu, który częściowo refinansował (bezpośrednio lub pośrednio) wcześniejszy dług akwizycyjny (na zakup udziałów spółki), są objęte normą przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., tj. stanowią odsetki od długu akwizycyjnego (długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów spółki), pomimo, iż dotyczą kredytu zaciągniętego na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań (w tym zobowiązań akwizycyjnych) oraz
b) spółka powinna ustalić wysokość odsetek objętych wyłączeniem na podstawie parametrów ekonomicznych (w najlepszy możliwy sposób określić, jaka część odsetek od kredytu na refinansowanie dotyczy wcześniejszych zobowiązań akwizycyjnych) odzwierciedlających cel wprowadzenia przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. (tj. ograniczenie sytuacji, w której spółki finansują zakup swoich udziałów), a bez znaczenia pozostaje fakt, że spółka miała potencjał do wcześniejszej spłaty tego kredytu co eliminowałoby dalsze naliczanie odsetek od kredytu refinansującego wcześniejsze zobowiązania (brak wcześniejszej spłaty wynikał z zamiaru inwestycji m.in. w nowe środki trwałe);
- przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 14b § 1 oraz art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm. – w skrócie: "o.p.") poprzez niedostateczne uzasadnienie prawne zaskarżonej Interpretacji w związku z brakiem przedstawienia kompleksowej argumentacji przemawiającej za stanowiskiem organu.
Z uwagi na powyższe naruszenia prawa, wniesiono o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi rozszerzono argumentację poszczególnych zarzutów.
Odnośnie 1 zarzutu, podniesiono, że istota sporu sprowadza się do sposobu interpretacji przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., tj. czy ten przepis należy interpretować zgodnie z jego brzmieniem, z uwzględnieniem wykładni językowej, jak wskazano w pytaniu 1 wniosku (co neguje organ), czy też ten przepis należy interpretować zgodnie z celem jego wprowadzenia, z uwzględnieniem wykładni celowościowej i ekonomicznych aspektów prowadzenia biznesu, jak wskazano w pytaniu 2 i pytaniu 3 wniosku (co również częściowo neguje organ). Pomimo alternatywy w interpretacji wskazanego przepisu, z jednej strony, organ odrzucił możliwość wykładni językowej tego przepisu (w przypadku spółki), wskazując na konieczność uwzględnienia celu jego wprowadzenia, a z drugiej strony odrzucił również możliwość interpretacji celowościowej, uwzględniającej dodatkowo ekonomiczne (i praktyczne) aspekty stosowania tej regulacji. Zdaniem skarżącej językowa wykładnia powyższego przepisu wskazuje, że ograniczenie w odliczalności kosztów podatkowych dotyczy odsetek od długu uzyskanego w celu nabycia udziałów (akcji) spółki, jeśli miałyby być one rozliczane z przychodami (dochodami) osiąganymi przez tę spółkę. W dosłownym brzmieniu, przepis nie stanowi, że powyższe ograniczenie dotyczy również odsetek od długu uzyskanego na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań (w tym długu "w celu" nabycia udziałów), lecz wyłącznie długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów spółki, z którą nastąpi konsolidacja (np. w formie połączenia czy zawiązania podatkowej grupy kapitałowej).
Powołując orzecznictwo N. S. A. dotyczące prymatu językowej wykładni prawa podatkowego, skarżąca stwierdziła, że wątpliwości budzi interpretacja organu - niepoparta żadnym uzasadnieniem - jakoby "(...) cel kredytu, na który został przeznaczony kredyt pierwotnie, a następnie refinansowany jest ten sam, tj. zakup udziałów spółki (...)", co w efekcie skutkuje ograniczeniem odliczalności odsetek od kredytu służącego refinansowaniu. Analizując bowiem normę prawną wynikającą z art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., można bowiem uznać, że:
- dotyczy ona tylko przypadków odsetek od długu na nabycie udziałów,
- nie zawiera w sobie normy, która kazałaby stosować "sukcesję" w zakresie traktowania kosztów niepodatkowych w odniesieniu do długu akwizycyjnego, który jest później refinansowany po sfinalizowaniu transakcji (żaden przepis nie wskazuje, czy i jak dług akwizycyjny się "roluje" w przypadku refinansowania, a szczególnie refinansowania obejmującego ogół zobowiązań danego podatnika), a więc
- nie obejmuje sytuacji, kiedy odsetki naliczają się od długu refinansującego wcześniejsze zobowiązania, w tym zobowiązania finansujące zakup udziałów/akcji (bo w momencie refinansowania, dług na zakup udziałów/akcji został już spłacony i nie funkcjonuje dalej w przestrzeni prawnej czy ekonomicznej).
Taka interpretacja przepisów nie jest nieracjonalna gdyż:
- nie podważa ratio legis przepisu - tylko bezpośredni dług akwizycyjny skutkuje nieodliczalnym kosztem odsetkowym i tylko w sytuacji konsolidacji spółki nabywającej z celem akwizycyjnym (czyli sankcjonowane są skutki jest tzw. mechanizmu debt-push-down, czemu ustawodawca dał wyraz w związku z wprowadzeniem art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.),
- treść przepisu nie zawiera błędu legislacyjnego, wskazuje na konkretny przypadek ograniczenia w odliczalności odsetek (dług zaciągnięty "w celu"),
- nie jest sprzeczna z zasadą praworządności czy zaufania do Państwa, pozwala bowiem racjonalnie i precyzyjnie określić, kiedy odsetki od kredytu nie stanowią kosztu podatkowego (precyzyjny mechanizm ograniczania odliczalności, wynikający z przepisów prawa).
Takich rezultatów nie daje natomiast interpretacja przepisów wskazana przez organ, która nakazuje "śledzenie" długu i odsetek od długu na przestrzeni wielu lat (dla celów określenia, jaka część odsetek od długu refinansującego stanowi odsetki od historycznego długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów), przy braku jakichkolwiek wytycznych, jak taka weryfikacja powinna przebiegać. Organ przyjmuje bowiem założenie, że zaciągnięcie długu "w celu" nabycia udziałów w przeszłości powoduje, że jeśli ten lub każdy kolejny dług refinansujący zobowiązania danego podatnika nie są spłacone w całości, to podatnik wciąż jest stroną tego historycznego ("hipotetycznego") długu zaciągniętego "w celu" dawno sfinalizowanej już transakcji zakupu udziałów. Bez całkowitej spłaty zobowiązań podatnika i wykazania że ma on wystarczająco własnych środków na ich spłatę (i względnie zaciągnięcia nowego długu), nigdy nie dojdzie więc do całkowitej spłaty długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów (tylko taki dług będzie się "rolować" wraz z każdym refinansowaniem zobowiązań podatnika). W tym kontekście interpretacja organu prowadzi do nieracjonalnych rezultatów, które w praktyce mogą okazać się nieosiągalne w rzeczywistości biznesowej (wielokrotne refinansowanie różnych form zadłużenia na przestrzeni lat, różne oprocentowanie, różne terminy i wartości spłat, powodują, że określenie, jaka część bieżących odsetek może dotyczyć długu zaciągniętego 20 lat temu na zakup udziałów, jest po prostu niemożliwe).
Zdaniem skarżącej, skoro jedynym przepisem ograniczającym odliczalność odsetek od długu akwizycyjnego jest ten stanowiący o tym, że koszty finansowania dłużnego zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów (akcji) spółki, nie są kosztem uzyskania przychodu, i brak jest przepisu, który nakazywałby analogiczne traktowanie odsetek od długu refinansującego dług zaciągnięty "w celu" nabycia udziałów (akcji) spółki z jednoczesnym określeniem właściwej metodologii kalkulacji takiego ograniczenia w praktyce, należy przyjąć, że to ograniczenie stosuje się wyłącznie do odsetek od długu bezpośrednio finansującego nabycie udziałów. W innym przypadku, wypełnienie normy prawnej przez podatników mogłoby się okazać niemożliwe (szczególnie po kilkudziesięciu latach) albo też oczekiwanie od podatników, że będą dokonywać swoistego "śledzenia" kapitału i odsetek na przestrzeni lat, byłoby nieracjonalne.
W ocenie skarżącej, pogląd organu negujący (pytanie 1) stanowisko, że odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie (tj. albo refinansowanie zobowiązań akwizycyjnych albo refinansowanie zobowiązań, które refinansowały zobowiązania akwizycyjne) refinansowanie historycznych zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), nie są objęte ograniczeniem wskazanym w tym przepisie, jest nieprawidłowe. W sytuacji wielokrotnego finansowania zobowiązań spółki, odsetki od kredytu wynikającego z takiego refinansowania, nie są objęte ograniczeniem wskazanym w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Skarżąca podniosła, że gdyby uznać, że językowa interpretacja przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. nie prowadzi do racjonalnych rezultatów, konieczne jest zrozumienie celu wprowadzenia tego przepisu. Intencja tego przepisu była jasna - ograniczyć sytuacje, w których środki wygenerowane w ramach działalności operacyjnej danej spółki spłacają dług akwizycyjny (zaciągnięty na zakup udziałów tej spółki), a odsetki od takiego długu pomniejszają dochód operacyjny zakupionej spółki. A contrario, jeśli gotówka z działalności operacyjnej spółki przekracza dług akwizycyjny i dług akwizycyjny może być spłacony, to nie ma podstaw do dalszego sankcjonowania kosztów finansowania dłużnego, ponoszonych przez spółkę ponad dług akwizycyjny (bo spłaciła ona już cały dług akwizycyjny).
Skarżąca podniosła, że w konsekwencji już od momentu, kiedy spółka mogła obiektywnie spłacić swoje zobowiązania (objęte ewentualnymi ograniczeniami jako długi akwizycyjne), to zobowiązania te straciły charakter "długu akwizycyjnego", o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Spółka już bowiem nie finansuje zakupu swoich udziałów - poziom wolnych środków spółki przewyższa właściwe zadłużenie, co powoduje, że cel wprowadzenia art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. - w przypadku spółki - po prostu odpada. Jednocześnie, żaden przepis u.p.d.o.p., nie ogranicza spółki w przyjęciu takiego rozwiązania, zgodnego z ekonomiczną treścią działań spółki i ich sensu ekonomicznego.
W tym kontekście, twierdzenie organu, że "(...) proponowane wyliczenie odsetek od "nienadpłaconej" części kredytu ma jedynie charakter hipotetyczny, gdyż w rzeczywistości odsetki spłacane są w terminie płatności i dotyczą zarówno celu akwizycyjnego jak i inwestycyjnego zaciągniętego pierwotnie kredytu (...)" nie ma oparcia w przepisach i stoi w sprzeczności z celem regulacji. Równie "hipotetyczne" co wyliczenie odsetek od "nienadpłaconej" części kredytu jest przyjęcie, iż jest to kredyt akwizycyjny (a nie kredyt refinansujący wcześniejsze zobowiązania) - tym bardziej niezrozumiałe jest stanowisko organu - z jednej strony nakazujące stosowanie fikcji prawnej, która podobno oddaje rzeczywistość ekonomiczną, a z drugiej strony, zabraniające podążania za tą rzeczywistością ekonomiczną w sposób racjonalny możliwy do udowodnienia.
Stwierdzono, że pogląd organu (w zakresie pytania 3) jakoby odsetki od kredytu zaciągniętego przez spółkę (w części) na bezpośrednie lub pośrednie refinansowanie zobowiązań zaciągniętych na zakup udziałów spółki (lub podmiotów, które przejęła spółka), naliczone od kwoty która mogła przez spółkę zostać nadpłacona (a nie została, gdyż została wydatkowana na nowe cele inwestycyjne) i za okres po dniu, w którym spółka mogła dokonać nadpłaty (a wydatkowała tę kwotę na nowe cele inwestycyjne), wciąż stanowią odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki, jest nieprawidłowe - pozostaje niezgodne z językową i celowościową interpretacją przepisu art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Odnośnie zarzutu 2, w ocenie spółki, uzasadnienie interpretacji zostało sporządzone w sposób niezgodny zarówno z przytoczonymi wyżej normami, jak również z przepisami odnoszącymi się wprost do postępowania w sprawie interpretacji indywidualnej. Spółka nie dostrzega w zaskarżonej interpretacji dostatecznego uzasadnienia przemawiającego za zanegowaniem prawidłowości stanowiska spółki. Po pierwsze organ nie wskazał na jakiej podstawie prawnej (i z zastosowaniem jakich dyrektyw interpretacji przepisów) ustalił, że odsetki od kredytu, którego celem jest refinansowanie różnych zobowiązań spółki, stanowią odsetki od długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów spółki. Po drugie organ nie wskazał na przepis czy dyrektywy wykładni przepisów, które uniemożliwiałyby spółce, w sposób maksymalnie precyzyjny i z uwzględnieniem treści ekonomicznej, ustalenie jaka część kredytu refinansującego różne zobowiązania spółki (i od którego momentu) powinna być traktowana jako objęta ograniczeniem wskazanym w art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. W konsekwencji, w ocenie skarżącej, organ nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia w stopniu, który czyniłby zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej interpretacji, co stanowi o jej wadliwości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte, okazały się zasadne.
Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w której na tle przedstawionego przez skarżącą stanu faktycznego wyrażono stanowisko, według którego w sprawie zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. Zdaniem organu skarżąca uzyskała finansowanie dłużne, które zostało przeznaczone m.in. na zakup udziałów spółki (podmiotów, które spółka przejęła w drodze połączenia). Następnie w ramach umowy kredytowej zawartej w 2023 r. nastąpiło refinansowanie umowy kredytowej zawartej w 2017 r., w ramach której spółka przeznaczyła otrzymane środki na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań, w tym zakupu udziałów. W konkluzji organ uznał, że w wyniku zaistnienia opisanych we wniosku zdarzeń, doszło do wypełnienia normy objętej zakresem art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Według przeciwnego stanowiska skarżącej, opartego na językowej wykładni powołanego przepisu, ograniczenie w odliczalności kosztów podatkowych dotyczy tylko odsetek od długu uzyskanego w celu nabycia udziałów (akcji) spółki, jeśli miałyby być one rozliczane z przychodami (dochodami) osiąganymi przez tę spółkę. Zdaniem skarżącej z analizowanego przepisu nie wynika natomiast, że powyższe ograniczenie dotyczy również odsetek od długu uzyskanego na refinansowanie wcześniejszych zobowiązań (w tym długu "w celu" nabycia udziałów), lecz wyłącznie długu zaciągniętego "w celu" nabycia udziałów spółki, z którą nastąpi konsolidacja.
W świetle tak zarysowanego sporu na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. - kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez N. B. P. z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.
Według art. 15c ust. 12 tej ustawy, przez koszty finansowania dłużnego rozumie się wszelkiego rodzaju koszty związane z uzyskaniem od innych podmiotów, w tym od podmiotów niepowiązanych, środków finansowych i z korzystaniem z tych środków, w szczególności odsetki, w tym skapitalizowane lub ujęte w wartości początkowej środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, opłaty, prowizje, premie, część odsetkową raty leasingowej, kary i opłaty za opóźnienie w zapłacie zobowiązań oraz koszty zabezpieczenia zobowiązań, w tym koszty pochodnych instrumentów finansowych, niezależnie na rzecz kogo zostały one poniesione.
Z kolei art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. stanowi, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 uzyskanego w celu nabycia udziałów (akcji) spółki - w części, w jakiej pomniejszałyby one podstawę opodatkowania, w której uwzględniane są przychody związane z kontynuacją działalności gospodarczej tej spółki, w szczególności w związku z połączeniem, wniesieniem wkładu niepieniężnego, przekształceniem formy prawnej lub utworzeniem podatkowej grupy kapitałowej.
Mając na uwadze powołaną regulację oraz stanowisko skarżącej, która w zakresie odpowiedzi na pytanie pierwsze nie widzi uzasadnionych podstaw do odstąpienia od wyniku językowej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p., Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano linię orzeczniczą, zgodnie z którą stanowczy i ingerencyjny charakter norm prawnopodatkowych implikuje konieczność przyznania pierwszeństwa zasadzie wykładni gramatycznej (językowej), przypisując pozostałym metodom wykładni, w tym wykładni systemowej i funkcjonalnej, a także historycznej, przymiot poboczny, subsydiarny. Dyrektywy odstępstw od językowego sensu interpretowanego przepisu ogranicza się do przesłanek granicznych stanowiących wyjątki interpretowane zawężająco. Jednocześnie dostrzega się, że prymat wykładni językowej przepisów prawa podatkowego nie może prowadzić do całkowitej negacji pozostałych rodzajów wykładni, albowiem odmienne, bardziej radykalne stanowisko, doprowadziłoby do przekreślenia kryterium determinującego poprawność efektów danej wykładni, ograniczając się do dogmatycznego założenia hierarchiczności wartości poszczególnych rodzajów wykładni. Szczególne znaczenie w tym względzie przypisuje się sytuacjom, w których zastosowanie wykładni językowej doprowadziłoby do wydania rozstrzygnięcia absurdalnego, niedorzecznego, godzącego w cel instytucji prawnej w sposób podważający jego ratio legis albo powielającego oczywisty błąd legislacyjny, a nadto gdy obowiązywanie takiego orzeczenia w obrocie prawnym pozostawałoby w sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi, w szczególności wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą praworządności oraz zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa (m.in. wyrok NSA z 21 listopada 2023 r. , III FSK 44/22, i powołane tam orzecznictwo oraz piśmiennictwo; wyrok ten i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:baza CBOSA).
Jak stwierdził NSA w powołanym wyroku, zgodnie z zasadami wykładni językowej zwrotom poddawanym interpretacji winno się przypisywać znaczenie, jakie posiadają w języku potocznym, chyba że istnieją uzasadnione przyczyny do przypisania im innego znaczenia, w szczególności znaczenia w języku prawnym wypracowanym w języku prawniczym.
Ponadto podkreślić należy, że przyjęta kolejność preferowania wykładni jest związana z zasadą, że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Zasadniczym argumentem świadczącym o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik. Ponadto trzeba zaznaczyć, że wykładnia językowa zakreśla granice dwóch pozostałych rodzajów wykładni tj. systemowej i celowościowej.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że wykładnia funkcjonalna i systemowa są subsydiarne względem wykładni językowej. Wykładnia systemowa służy do rozstrzygania wątpliwości, które nasuwa wykładnia językowa, a w szczególności pozwala uzasadnić wybór między różnymi możliwymi interpretacjami językowymi przepisu, zwłaszcza że normy systemu prawa są powiązane ze sobą relacjami funkcjonalnymi. Natomiast wykładnia celowościowa – stanowiąca rodzaj wykładni funkcjonalnej - wiąże się z pojęciem celu, rozumianego jako pożądany rezultat obowiązywania określonych przepisów prawa. Każdy przepis prawa – w założeniu – ma realizować cele prawodawcy. Stosując wykładnię celowościową, wiąże się brzmienie słów aktów prawnych z sensem i celem przepisów prawnych, przy czym granicą wykładni jest możliwy sens słów, za pomocą których prawodawca wyraża swoją wolę (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wr 1097/18, i powołane tam orzecznictwo oraz piśmiennictwo, a ponadto: uchwała siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2015 r., sygn. akt II FPS 3/15; wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2673/13; wyrok NSA z 17 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 248/09; wyrok WSA w Krakowie z 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 133/14).
Mając powyższe na uwadze Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę przyznał rację skarżącej, że w przedstawionych we wniosku okolicznościach faktycznych nie ma uzasadnionych podstaw do odstąpienia do wyniku językowej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. i posiłkowania się wykładnią celowościową, do której to odwołał się organ interpretacyjny.
Zasadnie skarżąca podniosła w skardze, że przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu prowadzi do nieracjonalnych rezultatów. Interpretacja organu zakłada bowiem monitorowanie długu i odsetek na przestrzeni wielu lat, w celu określenia jaka część odsetek od długu refinansującego stanowi odsetki od historycznego długu zaciągniętego w celu nabycia udziałów. W rezultacie stanowisko organu oparte jest na założeniu, według którego, każdy kolejny dług refinansujący zobowiązania danego podatnika nie jest spłacony w całości, a podatnik wciąż jest stroną historycznego długu zaciągniętego w celu dawno sfinalizowanej transakcji zakupu udziałów. W takiej sytuacji nigdy nie dojdzie do całkowitej spłaty długu zaciągniętego w celu nabycia udziałów. Jak trafnie wskazała skarżąca, taki dług będzie się "rolować" wraz z każdym refinansowaniem zobowiązań podatnika.
W ocenie Sądu stanowiska organu nie da się pogodzić z językową wykładnią spornego przepisu, z której bezspornie wynika, że dotyczy on tylko przypadków odsetek od długu na nabycie udziałów, a zatem tylko bezpośredni dług akwizycyjny skutkuje nieodliczalnym kosztem odsetkowym, i to tylko w sytuacji konsolidacji spółki nabywającej z celem akwizycyjnym, jak słusznie wskazała w skardze skarżąca.
Stanowiska organu nie wspiera, słuszny co do zasady argument podniesiony w kontekście powołanej przez organ uchwały NSA z 12 grudnia 2011 r. ( II FPS 2/11), że w każdej sytuacji, gdy dochodzi do zaliczenia odsetek od kredytów do kosztów uzyskania przychodów należy zbadać cel zaciągnięcia kredytu. W świetle treści art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. stwierdzić jednak należy, że chodzi w tym przepisie o koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 uzyskanego w celu nabycia udziałów (akcji) spółki. Z przedstawionych we wniosku okoliczności wynika natomiast, że kredyty z 2017 r. i z 2023 r. nie zostały zaciągnięte na zakup udziałów spółki, a wyłącznie na refinansowanie historycznych zobowiązań akwizycyjnych. W takich okolicznościach bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest twierdzenie organu, że w analizowanym tu przepisie nie ma ograniczenia co do okresu, w którym zaciągnięto kredyt na nabycie udziałów (s. 13 inter.).
W podsumowaniu tej części rozważań Sąd uznał, że stanowisko organu w zakresie odpowiedzi na pytanie pierwsze jest nieprawidłowe.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska skarżącej przedstawionego w kontekście pytania trzeciego. W ocenie Sądu stanowisko to jest niespójne, skoro skarżąca opierając się wyłącznie na wykładni językowej art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p. i negując zasadność zastosowania dyrektyw wykładni celowościowej w przypadku pytania pierwszego, jednocześnie odwołuje się do wykładni celowościowej w przypadku pytania trzeciego. O ile opisany przez skarżącą mechanizm naliczania odsetek od kwoty, która mogłaby być przez skarżącą spółkę nadpłacona (a nie została wobec wydatkowania jej na nowe cele inwestycyjne), ma z punktu widzenia skarżącej racjonalne uzasadnienie ekonomiczne (biznesowe), o tyle nie znajduje ono uzasadnienia w treści analizowanego tu przepisu. Pogląd skarżącej, że proponowany sposób rozliczenia odsetek i przyjęcie, że nie stanowią one odsetek od finansowania dłużnego zaciągniętego w celu zakupu udziałów spółki, znajduje uzasadnienie w wykładni celowościowej tego przepisu, jest – zdaniem Sądu - zbyt daleko idący.
Przyznać należy rację organowi, że skarżąca w istocie wywodzi skutki podatkowe od zdarzenia, które nie miało miejsca. Jak trafnie zauważył organ, skarżąca próbuje zrównać sytuację, w której dochodzi do wcześniej spłaty kredytu w wyniku przeznaczenia środków wypracowanych z działalności bieżącej z sytuacją, w której środki te nie są przeznaczone na spłatę kredytu, ale na finansowanie nowych inwestycji. Zasadnie organ zwrócił uwagę, że zaproponowane przez skarżącą wyliczenie odsetek od "nienadpłaconej" części kredytu ma jedynie charakter hipotetyczny.
Sąd uznał zatem, że stanowisko organu w zakresie pytania trzeciego jest prawidłowe, a zarzuty skarżącej nie zasługują na uwzględnienie. Na marginesie Sąd zauważa, że ta sporna kwestia traci na znaczeniu, wobec uznania za nieprawidłowe stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na pytanie pierwsze.
Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania (art. 14b § 1 oraz art. 14c § 1 i 2 o.p.).
Odnośnie tych zarzutów Sąd wskazuje, że w postępowaniu zmierzającym do wydania interpretacji indywidualnej rolą organu jest ocena poprawności zaprezentowanego stanowiska i dopiero w razie negatywnej jego oceny organ jest zobowiązany do wydania interpretacji indywidualnej, w której zostanie zawarte wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. W ocenie Sądu zadanie to zostało prawidłowo wykonane przez organ interpretacyjny. Organ wydał interpretację na podstawie obowiązujących przepisów prawa podatkowego. W uzasadnieniu interpretacji wyraźnie wyszczególniono przepisy podatkowe, które były przesłanką uznania stanowiska skarżącego zawartego we wniosku za nieprawidłowe. Organ przedstawił pogląd prawny dotyczący rozumienia treści przepisów prawa podatkowego i sposób ich zastosowania do niniejszej sprawy. Podkreślić należy, że wydając interpretację indywidualną organ podatkowy nie jest zobowiązany do polemiki z wnioskodawcą co do powołanych przez niego twierdzeń i argumentów oraz orzecznictwa sądowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że organ interpretacyjny nie ma obowiązku ustosunkowania się do wszystkich argumentów wnioskodawcy, zawartych we wniosku o wydanie interpretacji. Do uprawnień organu należy wybór racji argumentacyjnych, które jego zdaniem będą wystarczające dla oceny merytorycznej problemu podatkowego objętego wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego. Wynikający z art. 14c § 1 o.p. obowiązek przedstawienia oceny stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny nie oznacza konieczności dokonywania oceny innych interpretacji oraz orzeczeń sądów administracyjnych, przywołanych przez zainteresowanego dla wzmocnienia prezentowanej przez niego argumentacji (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 731/13).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ interpretacyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną co do wykładni i zastosowania, w okolicznościach faktycznych tej sprawy, art. 16 ust. 1 pkt 13e u.p.d.o.p.
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną interpretację na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a"). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687).