I SA/PO 1060/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2006-07-04
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowyumorzeniezaległości podatkoweinteres podatnikainteres publicznyOrdynacja podatkowasytuacja finansowasytuacja rodzinnakoszty leczeniaodsetki

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatniczki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającą umorzenia zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych, uznając, że sytuacja finansowa i rodzinna nie uzasadniała przyznania ulgi.

Podatniczka wniosła o umorzenie zaległego podatku dochodowego za lata 1997 i 1998, powołując się na trudną sytuację finansową i rodzinną. Organy podatkowe odmówiły umorzenia zaległości, choć umorzyły odsetki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, stwierdzając, że problemy finansowe i zdrowotne nie były wystarczającą przesłanką do umorzenia zaległości, a sytuacja nie wynikała z czynników niezależnych od podatniczki.

Sprawa dotyczyła skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającą umorzenia zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998. Podatniczka argumentowała, że jej trudna sytuacja finansowa i rodzinna, w tym problemy zdrowotne dzieci, powinny uzasadniać umorzenie. Organy podatkowe, po ponownej analizie, odmówiły umorzenia zaległości, ale umorzyły odsetki od tej kwoty, wskazując, że problemy rodzinne nie są wystarczającą przesłanką, a sama utrata środków nie uzasadnia umorzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę, uznał ją za niezasadną. Sąd podkreślił, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją wyjątkową, wymagającą spełnienia przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które muszą wynikać z czynników niezależnych od podatnika. Sąd nie dopatrzył się takich czynników w sprawie, kwestionując twierdzenia podatniczki o odpowiedzialności byłego męża za powstanie zaległości i wskazując, że czerpała ona pożytki z działalności gospodarczej. Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo oceniły sytuację materialną i rodzinną skarżącej, a problemy zdrowotne nie stanowiły wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości głównej, zwłaszcza że umorzono odsetki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, problemy rodzinne i zdrowotne, jeśli nie wynikają z czynników niezależnych od podatnika i nie prowadzą do utraty zarobkowania lub majątku uniemożliwiającej wywiązanie się ze zobowiązań, nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umorzenie jest instytucją wyjątkową, a przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego muszą wynikać z czynników niezależnych od podatnika. Sytuacja skarżącej, w tym problemy zdrowotne dzieci i trudności finansowe, nie były wystarczające, ponieważ nie wynikały z czynników losowych, a podatniczka czerpała pożytki z działalności gospodarczej i nie wystąpiła utrata zarobkowania lub majątku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

OP art. 67 § 1

Ordynacja podatkowa

Umorzenie zaległości podatkowej jest uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, ale tylko w przypadkach spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania podatnika. Należy brać pod uwagę znaczące ograniczenie możliwości płatniczych wskutek zdarzeń losowych, utratę zarobkowania lub majątku uniemożliwiającą wywiązanie się ze zobowiązań. Niewystarczająca efektywność działalności gospodarczej sama w sobie nie jest wystarczającym uzasadnieniem.

OP art. 67 § 2

Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

OP art. 122

Ordynacja podatkowa

Zasada prawdy obiektywnej - organ podatkowy obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

OP art. 180

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy obowiązany jest dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

PPSA art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Trudna sytuacja finansowa i rodzinna podatniczki, w tym problemy zdrowotne dzieci, uzasadnia umorzenie zaległości podatkowej. Zaległości podatkowe zostały spowodowane przez byłego męża, a nie przez skarżącą. Organ podatkowy naruszył zasadę prawdy obiektywnej i nie zebrał wszystkich istotnych dowodów.

Godne uwagi sformułowania

Umorzenie zaległości podatkowej kwalifikowane jest jako jeden ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Przesłankami, którymi musi kierować się organ podatkowy w takiej sytuacji są: uzasadniony ważny interes podatnika lub interes publiczny. Umorzenie zaległego podatku (...) uzasadnione jest ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania podatnika. Funkcjonowanie Państwa i jego finansowanie opiera się na dochodach, których podstawowym źródłem są podatki. Zastosowanie instrumentów ograniczających możliwości ich pozyskiwania (...) stosowane powinno być tylko w sytuacjach wyjątkowych.

Skład orzekający

Włodzimierz Zygmont

przewodniczący sprawozdawca

Janusz Ruszyński

sędzia

Katarzyna Nikodem

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia zaległości podatkowych na gruncie art. 67 Ordynacji podatkowej, zwłaszcza w kontekście sytuacji rodzinnej i finansowej podatnika oraz czynników niezależnych od jego postępowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej, a jego zastosowanie wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje trudności w uzyskaniu umorzenia zaległości podatkowych, nawet w obliczu problemów rodzinnych i finansowych, co jest częstym dylematem podatników. Pokazuje, jak sąd interpretuje granice uznania administracyjnego.

Czy problemy rodzinne i zdrowotne zawsze pozwalają na umorzenie długu wobec państwa? Sąd wyjaśnia granice ulgi podatkowej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Po 1060/05 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Janusz Ruszyński
Katarzyna Nikodem.
Włodzimierz Zygmont /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Sygn. powiązane
II FSK 1591/06 - Wyrok NSA z 2008-01-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący s.NSA Włodzimierz Zygmont /spr./ Sędziowie s.NSA Janusz Ruszyński as.sąd.WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 i 1998 rok oddala skargę. /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ J. Ruszyński
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] 2002 roku skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] 2002 roku
(nr [...]) odmówił podatniczce umorzenie zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998. Od decyzji tej strona złożyła odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej, który jednak decyzją z dnia
[...] 2002 roku (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Na rozstrzygnięcie to strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał za zasadną skargę podatniczki i wyrokiem z dnia 23 września 2004 roku (sygn. akt I SA/Po 2797/02) uchylił decyzję organów podatkowych pierwszej i drugiej instancji.
Naczelnik Urzędu Skarbowego po ponownej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego wydał w dniu [...] 2005 roku decyzję (nr [...]), w której odmówił przyznania żądanej ulgi.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej
. W tym odwołaniu żądała zmiany powyższej decyzji i umorzenia zaległego podatku wraz z odsetkami, zarzucając jej naruszenie art. 67 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 z późn. zm.; dalej: ustawa OP). Zdaniem podatniczki organ pierwszej instancji nie odniósł się do przesłanek umorzenia, które przedstawione zostały we wniosku oraz w materiale do niego załączonym. Wskazywała ona na swą trudną sytuację finansową, a także fakt, iż gdyby nie pomoc najbliższych, głównie rodziców, to nie miałaby ona środków finansowych na pokrycie niezbędnych wydatków życiowych.
Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania i argumentów w nim zawartych, decyzją z dnia [...] 2005 roku (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej umorzenia zaległości podatkowej, natomiast w części dotyczącej umorzenia odsetek decyzję uchylił oraz umorzył odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł. na dzień [...] 2005 roku
Uzasadniając decyzję stwierdził, że z oświadczenia o przychodach i stałych obciążeniach sporządzonego w dniu [...] 2004 roku wynika, iż podatniczka ma na utrzymaniu ma dwie córki w wieku 16 i 12 lat oraz syna w wieku 10 lat. Łączny miesięczny dochód netto rodziny - na [...] 2005 roku - wynosi [...] zł/ wynagrodzenie ze stosunku pracy - [...] zł netto obciążone w 2004 roku przez Komornika Sądowego, zasiłek rodzinny na 3 dzieci - [...] zł plus dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na 3 dzieci - [...] zł, alimenty [...] zł/. Wydatki miesięczne rodziny wynoszą [...] zł/prąd - [...] zł/m-c; gaz - [...] zł/m-c; woda kanalizacja - [...] zł/m-c; telefon - [...] zł/m-c; zakup obiadów w szkole - [...] zł/m-c; wydatki na leki - [...] zł/m-c, ubezpieczenie NW - 3 dzieci w szkole - [...] zł/m-c - [...] zł rocznie; dobrowolne ubezpieczenie na podatniczkę i jej dzieci- [...] zł/m-c - [...] zł rocznie; komitet rodzicielski - [...] zł/m-c; wypożyczenie instrumentu muzycznego - [...] zł zł/m-c - [...] zł rocznie; koszt zakupu okularów dla dziecka - [...] zł/m-c - [...] zł rocznie; leczenie okulistyczne- [...] zł/m-c -[...] zł rocznie/. Z oświadczenia strony wynikało, że strona ponosi także inne wydatki /łącznie [...] zł/ m-c/: żywność - /[...] zł/m-c/, środki czystości i higieny - /[...] zł/m-c/, rzeczy osobiste - /[...] zł/m-c/, książki i przybory szkolne - /[...] zł/m-c/, wycieczki szkolne i imprezy kulturalne - /[...] zł/m-c/, wakacje letnie i zimowe - /[...] zł/rocznie/. Wydatki nie znajdujące pokrycia w dochodach pokrywane są przez rodziców podatniczki. Poza tym ustalono, iż posiada ona mieszkanie w domu jednorodzinnym położonym w N., które jest obciążone hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...] 2005 roku przez Ośrodek Pomocy Społecznej potwierdził stan majątkowy, sytuację rodzinną, wysokość oraz źródła dochodów rodziny strony. Wysokość wydatków ustalono w kwocie niższej od wydatków udokumentowanych, które przyjął Urząd Skarbowy.
Ze względu na sytuację finansową, jak już to wskazano, zasadne okazało się umorzenie odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł od zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998. Zdaniem organu, sytuacja ta nie uzasadniała całkowitego uwzględnienia żądania i umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. Problemy rodzinne nie mogą, w opinii organu, stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania żądanej ulgi. Nie mają bowiem one charakteru indywidualnego dotyczącego wyłącznie podatniczki, gdyż z podobnymi problemami boryka się wiele osób. Sam fakt braku środków pieniężnych na spłatę całości zadłużenia, nie stanowił także wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej.
Na decyzję organu podatkowego drugiej instancji podatniczka w dniu [...] 2005 roku wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której domagała się uchylenia powyższej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] 2005 roku (nr [...]) odmawiającej umorzenia zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998 w łącznej kwocie [...] zł. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 67 § 1 i 2 , art. 122 oraz art. 180 ustawy OP.
Uzasadniając skargę stwierdziła, że już we wniosku z dnia [...] 2002 roku wykazała swój ważny interes jako podatnika, a także również ważny interes społeczny. Nie można bowiem, jej zdaniem, karać odmową umorzenia za czyny (zaniechania), które doprowadziły do powstania zaległości podatkowej. Przytoczenie zasad konstytucyjnych równości i powszechności opodatkowania jest niewłaściwe skoro, w obrocie prawnym istnieje jest przepis szczególny tj. art. 67 §1 i §2 ustawy OP, który określa przesłanki umorzenia zaległości podatkowej w indywidualnych sprawach podatników. Jak twierdzi strona w swej skardze, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej należy przede wszystkim brać pod uwagę sytuację w jakiej znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie. Organ podatkowy w procesie dochodzenia do swej decyzji nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes skarżącej i ważny interes społeczny, a w ramach swego uznania naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów.
Zastosowanie przesłanek instytucji umorzenia zaległości podatkowych nie może, zdaniem podatniczki, odnosić się wyłącznie do sytuacji zaistnienia zdarzenia losowego. Co więcej, rozpatrując sprawę organ podatkowy wbrew zaleceniom zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] 2004 roku (sygn. akt I SA/Po 2797/02) nie ustalił czy zaległości podatkowe zostały spowodowane przez skarżącą, czy też były wynikiem okoliczności na które skarżąca nie miała wpływu. Organ podatkowy nie przesłuchał w sprawie, także byłego męża strony – M.R., który to jej zdaniem, faktycznie prowadził działalność gospodarczą, w wyniku której doprowadził do powstania zaległości podatkowej. Poza tym, organ podatkowy również wbrew zaleceniu Sądu miał nie przeprowadzić ustaleń na okoliczność stanu zdrowia skarżącej. Już wcześniej skarżąca wnosiła, że ma nadciśnienie tętnicze, a u jej syna stwierdzono astygmatyzm. Te schorzenia mają w jej opinii znaczący wpływ na koszty utrzymania rodziny, albowiem koszty leczenia, zakup leków, okularów korygujących znacznie uszczuplają i tak jej bardzo skromny budżet rodzinny. W postępowaniu dowodowym, w jej opinii, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie. W skierowanej do Sądu skardze strona zarzuciła zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej (nr [...]) z dnia [...] 2005 roku naruszenie przepisów zarówno materialnych, jak i procedury podatkowej. Meritum sprawy zasadza się na nie uwzględnieniu przez organy podatkowe wniosku skarżącej o umorzenie zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1997 i 1998. Wynikać to miało z błędnej interpretacji sytuacji majątkowej i życiowej strony, co w konsekwencji wpłynęło na błędną wykładnię pojęć "ważny interes podatnika" oraz "ważny interes publiczny", które w opinii ustawodawcy stanowią przesłankę do skorzystania z instrumentu prawnego – umorzenia zaległości podatkowej, uregulowanego w art. 67 ustawy OP. Tego rodzaju postępowanie, jak twierdzi skarżąca wynikało między innymi z naruszenia przez organy podatkowe zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 ustawy OP, która z kolei naruszona miała zostać przez nie dopuszczenie jako dowodów okoliczności, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 180 ustawy OP).
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd dokonał obiektywnej i szczegółowej analizy sprawy, skupiając się przede wszystkim na możliwości znalezienia przesłanek do umorzenia zaległości podatkowych skarżącej. Tym bardziej, iż po raz kolejny sprawa ta stała się przedmiotem Sądu, który jak należy przypomnieć w wyroku z dnia 23 września 2004r. (sygn. akt I SA/Po 2797/04) odnosząc się do twierdzeń strony, stwierdził między innymi, że organ podatkowy powinien był ustalić, czy zaległości podatkowe zostały spowodowane przez skarżącą, czy też były wynikiem okoliczności, na które nie miała wpływu. Sąd zatem wskazał, że organ podatkowy powinien był wziąć pod uwagę stopień zawinienia podatnika w powstaniu zaległości podatkowej, co nie oznaczało, że orzekł, iż należy badać na kim winny ciążyć zaległości podatkowe. Nie wskazał również, że aby ustalić, czy zaległości podatkowi zostały spowodowane przez skarżąca, czy też były wynikiem okoliczności, na które nie miała wpływu, ani, że organ podatkowy miał obowiązek przesłuchać jako świadka M.R. Bowiem, podatniczka uczestniczyła w postępowaniu wymiarowym składając wnioski dowodowe jak również wykazywała się dobrą, orientacją w warunkach panujących na rynku, na którym działała. W trakcie postępowań podatkowych dotyczących określenia zobowiązań podatkowych nie podnosiła kwestii współodpowiedzialności męża, bądź innych osób za powstanie zaległości. Zgodzić należy się z twierdzeniem organu, iż argument ten pojawił się dopiero w 2002 roku z chwilą, ubiegania się przez nią o umorzenie zaległości podatkowych, na gruncie konfliktu z byłym mężem. Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, podczas postępowania wymiarowego skarżąca wskazywała, że przedsiębiorstwo "A" stanowiło jej własność. Wskazywany w toku postępowania o umorzenie zaległości podatkowej argument dotyczący braku uczestnictwa podatniczki w prowadzonej działalności gospodarczej ma na celu wyłącznie uniknięcie odpowiedzialności za powstałe zobowiązania podatkowe. Pamiętać przy tym należy, iż podatniczka wraz z rodziną czerpała pożytki z działalności gospodarczej. Nie można dać tym samym wiary twierdzeniom, iż powstanie zaległości było wynikiem okoliczności, na które nie miała wpływu i tym samym przesłuchanie jako świadka M.R. nie było niezbędne.
Fakt nieuwzględnienia żądania, nie oznacza, iż organy podatkowe nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz że nie zebrały czy też wręcz nie dopuściły, na co wskazuje strona, istotnych dowodów w przedmiotowej sprawie. Zarówno z treści zaskarżonej decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, jak i z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, że wnikliwie zbadano aktualną sytuację finansową, w tym wydatki miesięczne rodziny / wydatki na leki - [...] zł/m-c; koszt zakupu okularów dla dziecka - [...] zł/m-c - [...] zł rocznie; leczenie okulistyczne- [...] zł/m-c -[...] zł rocznie/. Przedstawione problemy zdrowotne w rodzinie nie stanowią, zdaniem Sądu, wystarczającej przesłanki do przyznania żądanej ulgi. Nie mają, bowiem one charakteru indywidualnego dotyczącego wyłącznie zobowiązanej, gdyż z podobnymi problemami boryka się wiele osób. Ze względu na wskazane powyżej przyczyny powstania zaległości podatkowej błędem byłoby umorzenie należności głównej. Zakładać bowiem należy możliwość, że sytuacja skarżącej ulegnie jeszcze zmianie i będzie w stanie uregulować przynajmniej część zaległych należności podatkowych.
Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd dokonał subsumcji stanu faktycznego podatniczki do wymogów stawianych przepisami prawa organom podatkowym, które podejmują decyzję o umorzeniu zaległości podatkowej. Tym bardziej, iż strona w swej skardze kwestionuje twierdzenia organów o niemożności nadużywania omawianej instytucji ze względu na nie tworzenie precedensu, który mógłby zostać następnie wykorzystany przez innych podatników. Strona także powołując się także na wcześniejsze orzecznictwo sugeruje, iż nie można karać odmową umorzenia za wcześniejsze błędy podatnika, które tak jak przykładowo brak rozeznania w przepisach, uniemożliwiałyby podjęcie decyzji w tej sprawie.
W niniejszej sprawie zasadniczym przedmiotem sporu miedzy stronami jest to, czy naruszony został przepis art. 67 §1 ustawy OP dotyczący umorzenia zaległości podatkowej, co wynikać miało z jej błędnej jego wykładni i przyjęcia przez organ podatkowy, iż w rozpatrywanej sprawie nie wzięto pod uwagę przesłanek dotyczących "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", stanowiących podstawę umorzenia zaległości podatkowej. Z tego też względu istotne jest odpowiedzenie na pytanie, czy tego rodzaju sytuacja miała miejsce. Skarżąca zarzuca także organowi podatkowemu, iż jego postępowanie w sprawie przeczyło zasadom wyrażonym w art. 180 ustawy OP, bowiem w ocenie podatniczki nie dokonano wszechstronnej i właściwej analizy zgromadzonego materiału.
Należy podkreślić, iż umorzenie zaległości podatkowej kwalifikowane jest jako jeden ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Jego istota zasadza się na odstąpieniu przez organ podatkowy od poboru podatku po upływie terminu jego płatności. Przesłankami, którymi musi kierować się organ podatkowy w takiej sytuacji są na podstawie art. 67 §1 ustawy OP: uzasadniony ważny interes podatnika lub interes publiczny. Należy podkreślić, iż orzecznictwo sądów administracyjnych szczególną uwagę poświęca precyzowaniu przesłanek stosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Za przykład posłużyć może orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 roku (sygn. I SA/Lu 375/99), w którym Sąd zwraca uwagę na fakt, iż umorzenie zaległego podatku na podstawie art. 67 §1 Ordynacji podatkowej uzasadnione jest ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania podatnika. Na zastosowanie tych przesłanek mają także wpływ: znaczące ograniczenie możliwości płatniczych podatnika wskutek zdarzeń losowych, utrata zarobkowania, utrata majątku uniemożliwiająca wywiązanie ze zobowiązań przez podatnika. Także niewystarczająca efektywność prowadzonej działalności gospodarczej sama w sobie nie jest wystarczającym uzasadnieniem umorzenia. Zaznaczyć przy tym należy, iż funkcjonowanie Państwa i jego finansowanie opiera się na dochodach, których podstawowym źródłem są podatki‚
W doktrynie słusznie zauważa się, "iż wspólne dobro wymaga także odpowiedniego rozłożenia ciężarów niezbędnych, by Państwo mogło istnieć i działać w interesie społeczeństwa. Istnienie Państwa, z jego rozwiniętymi funkcjami w dziedzinie socjalnej, kulturalnej, oświatowej itp., nie jest możliwe bez dysponowania odpowiednimi zasobami środków materialnych. Środki te są gromadzone w sposób planowy, uchwalony w postaci ustawy budżetowej, są one różnego pochodzenia. Konstytucja wymienia w tym względzie świadczenia publiczne oraz podatki"
(W. Skrzydło, Komentarz do art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze, 2002, wyd. IV.).
Z tego też względu zastosowanie instrumentów ograniczających możliwości ich pozyskiwania, do których zalicza się między innymi umorzenie zaległości podatkowej, stosowane powinno być tylko w sytuacjach wyjątkowych. Sytuacje te powinny być za każdym razem oceniane indywidualnie przez pryzmat omawianych klauzul generalnych, a sama instytucja umorzenia zaległości podatkowej nie powinno stać się praktyką powszechną.
Tym bardziej, iż nawiązując do argumentu stanowiącego, iż podatki stanowią o funkcjonowaniu Państwa jako całości, należy przypomnieć w tym miejscu przepis art. 84 Konstytucji RP, który głosi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.
W sprawie będącej przedmiotem skargi wskazać należy na następujące zasadnicze kwestie. Sytuacja podatniczki nie wynikała ze zdarzeń losowych od niego niezależnych. U jej źródeł leży decyzja organu podatkowego, w której skarżącej określono zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok lata 1997 i 1998 wraz z odsetkami.
Powyższe argumenty przemawiają za stwierdzeniem, iż w przedmiotowej sprawie nie było możliwości wykorzystania klauzul generalnych z art. 67 §1 ustawy OP. Analiza tego przepisu w odniesieniu do sytuacji skarżącej prowadzi do wniosku, iż nie miała ona prawa do umorzenia zaległości podatkowej, na co wpływ ma obiektywna ocena jej sytuacji oraz postępowania.
Istnienie przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego musi w każdym przypadku być indywidualnie ustalane przez organ podatkowy, który obowiązany jest podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z kolei po stronie podatnika, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tego, kto występuje o określone uprawnienie, leży obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67 §1 OP (wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., III SA 7580/98). Jak zauważył w jednym z swych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny, stosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowej, określonej obecnie w art. 67 §1 ustawy Ordynacja podatkowa nie może się odbyć bez dokonania zabiegu indywidualizacji, tj. zrekonstruowania treści ujętych w nim przesłanek na tle konkretnego stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 26 września 1997 r., III SA 881/96). Co więcej, wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (wyrok NSA z dnia 3 września 1999 r., I SA/Lu 478/98). Aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes podatnika mógłby uzasadniać pozytywne rozpoznanie wniosku w całości lub w części (chociażby tylko w odniesieniu do odsetek za zwłokę), trzeba najpierw w sposób wyczerpujący ustalić, jaka jest faktyczna sytuacja materialna, rodzinna podatnika, czy ma on realne możliwości uregulowania zaległości podatkowej. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż tego rodzaju kroki zostały podjęte przez organy podatkowe, które w sposób obiektywny rozpoznały sytuację skarżącej. Co więcej, w sprawie organy zastosowały się do przepisu art. 209. § 1 ustawy i w celu kompleksowego wyjaśnienia sprawy, wydanie swej decyzji uzależniły od zajęcia stanowiska przez inny organ, który na ich zlecenie przeprowadził wywiad środowiskowy dotyczący sytuacji życiowo-materialnej podatniczki.
Podsumowując, stwierdzić należy, iż nie sposób jest w rozpatrywanej sprawie dopatrzyć się działania czynników niezależnych od sposobu postępowania podatniczki. Sąd nie dał wiary twierdzeniom strony, iż obecna sytuacja zawiniona została przez męża, który miał prowadzić działalność gospodarczą, zarejestrowaną na stronę. Zdziwienie może budzić postępowanie strony, która w trakcie postępowania podatkowego wnosiła o wszczęcie postępowania wobec męża skarżącej, gdy tymczasem w pokrewnej sprawie rozpatrywanej przez Sąd (sygn. akt. I SA/Po 1086/05) strona występuje już jako jego pełnomocnik. Co więcej, w trakcie postępowań podatkowych dotyczących określenia zobowiązania podatkowego podatniczka nie podnosiła ewentualnej kwestii współodpowiedzialności małżonka czy też innych osób za powstanie zaległości. Strona uczestniczyła także aktywnie w postępowaniu wymiarowym składając wnioski dowodowe, a także wykazywała się znajomością realiów ekonomicznych, w której funkcjonowała jej firma, z której zysków, jak zostało już to wskazane, czerpała pożytki. Trudno jest tym samym usprawiedliwić tezę, iż zaległości podatkowe spowodowane zostały działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania podatniczki. Przypomnieć bowiem należy, iż z prowadzeniem działalności nierozerwalnie łączy się ryzyko ewentualnej porażki (jak i sukcesu) i z tego względu przedsiębiorca winien liczyć się z jego konsekwencjami. I choć, jak stara się wykazać strona, w chwili obecnej znacząco ograniczone zostały jej możliwości płatnicze wskutek zdarzeń losowych, to jednak nie wystąpiła utrata zarobkowania, a także utrata majątku, które uniemożliwiłyby wywiązanie się ze zobowiązań przez podatniczkę. Tym bardziej, iż organ podatkowy drugiej instancji postanowił o umorzeniu odsetek za zwłokę, co dało stronie szansę na uregulowanie swych zobowiązań wobec Państwa.
Z tych zatem powodów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.
/-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ J. Ruszyński

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI