I SA/Po 1053/21

I SA/Po 1053/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Karol Pawlicki /przewodniczący/
Katarzyna Nikodem
Waldemar Inerowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 862/22 - Wyrok NSA z 2025-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1128
art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a, art. 19 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 131, art. 21 ust. 25 pkt 1-2, art. 22 ust. 6c-6e, art. 30e ust. 1-2
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych -t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] października2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 rok oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego P. decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], określił T. W. (dalej jako: "podatniczka" lub "skarżąca") zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w wysokości [...] zł.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że podatniczka, wspólnie z mężem, w dniu [...] lipca 2013 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) na podstawie umowy darowizny nabyli od syna M. W. lokal mieszkalny nr [...] wraz z udziałem w gruncie, położony w K. , [...] (Kw nr [...]). Koszty sporządzenia ww. aktu notarialnego w kwocie [...]zł poniosła podatniczka wraz z mężem. Przyjęty w formie darowizny lokal mieszkalny obciążony był hipoteką umowną zwykłą w kwocie [...]zł i hipoteką umowną kaucyjną w kwocie [...]zł.
X. Bank S.A. w promesie z [...] lutego 2015 r. wyraził zgodę na zwolnienie obciążenia hipotecznego z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] pod warunkiem zapłaty na rachunek techniczny kwoty [...]zł. Z promesy oraz wpisów w Dziale IV ww. księgi wieczystej wynikało, że hipoteka umowna zwykła i hipoteka umowna kaucyjna były zabezpieczeniem kredytu hipotecznego nr [...] z [...] października 2009 r. (zaciągniętego przez M. W.) na rzecz X. Bank SA.
W dniu [...] marca 2015 r. (akt notarialny Rep A nr [...]) podatniczka wraz z mężem - dokonała odpłatnego zbycia ww. lokalu mieszkalnego nr [...] wraz z udziałem w gruncie położonego w K., [...] (księga wieczysta Kw nr [...]), za kwotę [...]zł. W związku ze sprzedażą ponieśli oni koszt w wysokości [...] zł tytułem opłaty sądowej za wykreślenie ograniczonego prawa rzeczowego z księgi wieczystej. Strony ww. aktu notarialnego postanowiły, że kupujący zapłacą cenę określoną w umowie w następujący sposób: - kwotę [...]zł zapłacą sprzedającym, z czego [...] zł tytułem zadatku a [...] zł w dniu podpisania aktu notarialnego, - kwotę [...]zł do 25 marca 2015 r. na rachunek techniczny X. Bank SA, - kwotę [...]zł do 30 marca 2015 r. na rachunek techniczny X. Bank SA.
W związku ze sprzedażą lokalu mieszkalnego przed upływem 5 lat od daty jego nabycia, w dniu [...] kwietnia 2018 r. podatniczka złożyła w Urzędzie Skarbowym P. zeznanie podatkowe PIT-39 za 2015 r., w którym wykazała: - przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości [...] zł, - koszty uzyskania przychodu [...] zł, - dochód [...] zł, - dochód zwolniony [...] zł, - podstawa obliczenia podatku [...] zł, - podatek należny [...] zł.
W toku postępowania podatkowego podatniczka wskazała, że przed dokonaną przez nią sprzedażą przedstawiciele banku oraz notariusz wyjaśnili jej, że kwota którą wraz z mężem muszą rozliczyć podatkowo, to kwota którą otrzymali od nabywcy (a nie pieniądze będące własnością kredytodawcy - banku). Ponadto podatniczka podniosła, że rata kredytu za lokal w K. była bardzo wysoka (ok. [...] zł), podczas gdy dochody z emerytur małżonków stanowią ok. [...] zł. Tym samym raty nie były możliwe do spłacania bez wcześniejszego zbycia mieszkania w K.. Zdaniem podatniczki należało sprzedać nieruchomość jak najszybciej ponieważ bank umorzył kary za spóźnione i nie spłacone raty kredytowe. Dodatkowo wyjaśniła, że od 2004 r. pozostają z mężem na emeryturach i spłacają samodzielnie i regularnie swoje zobowiązania a ze względu na stan zdrowia i zaawansowany wiek, nie mają możliwości dodatkowego zarobkowania.
Organ I instancji stwierdził, że w katalogu kosztów uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości nie mieści się wydatek poniesiony na spłatę kredytu w kwocie [...]zł ([...] zł : 2) zaciągniętego przez M. W. (syna podatniczki), w celu wykreślenia hipotek. Organ podkreślił, że hipoteki zabezpieczały spłatę zadłużenia zaciągniętego nie przez podatniczkę, lecz przez darczyńcę nieruchomości. Jako koszt uzyskania przychodu organ uznał natomiast poniesione koszty sporządzenia aktu notarialnego darowizny z [...] lipca 2013 r. (Rep. A [...]), które ponieśli obdarowani - tj. kwotę [...]zł ([...] zł : 2). Zgodnie z art. 22 ust. 6f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1128 ze zm. - w skrócie: "u.p.d.o.f.", w brzmieniu obowiązującym w 2015 r.) uwzględniając wskaźnik waloryzacji, który w 2014 r. wynosił 0,2%, koszty nabycia nieruchomości zostały zwiększone do kwoty [...]zł ([...] zł x 0,2%). W związku z powyższym organ przyjął, że koszty uzyskania przychodu przez podatniczkę wyniosły [...] zł ([...] zł : 2).
Ponadto organ I instancji ustalił, że podatniczka wraz z mężem w dniu [...] maja 2007 r. zawarli umowę kredytu mieszkaniowego W. z Bankiem Y. SA na zakup udziału w zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym położonym w M. (działka gruntu nr [...]), który w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 1 grudnia 2017 r. spłacili w kwocie [...]zł (na podatniczkę przypada kwota [...]zł). Ponadto w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] września 2017 r. na remont mieszkania w M. (udokumentowany fakturami VAT) wydatkowali kwotę [...]zł (na podatniczkę przypada kwota [...]zł). Organ ustalił także, że podatniczka wspólnie z mężem w ustawowym terminie dwóch lat od dnia dokonania odpłatnego zbycia wydatkowali ww. kwotę [...]zł na cele mieszkaniowe. Tym samym zgodnie z wyliczeniem (wydatki na cele mieszkaniowe : przychód z odpłatnego zbycia x dochód) na podatniczkę przypada kwota [...]zł i tym samym stanowi ona dochód zwolniony na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f.
W konkluzji poczynionych w sprawie ustaleń organ I instancji określił podatniczce wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w wysokości [...] zł, w następujący sposób: -przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości [...] zł, - koszty uzyskania przychodu [...] zł, - dochód [...] zł, - kwota dochodu zwolnionego [...] zł, -podstawa obliczenia podatku [...] zł, - podatek należny (19%) [...] zł.
W odwołaniu z [...] kwietnia 2021 r. podatniczka wniosła o uchylenie powyższej decyzji zarzucając organowi I instancji brak uwzględnienia w kosztach uzyskania przychodu wymaganej przez bank spłaty hipotek (jakimi obciążone było sprzedane mieszkanie). Zdaniem odwołującej się do kosztów zbycia winno się zaliczać wydatki konieczne, by transakcja doszła do skutku (w ten sposób przedmiotową sprzedaż rozliczyła składając zeznanie podatkowe). Podatniczka zaznaczyła, że zgadzając się na darowiznę mieszkania była świadoma, że jest ono obciążone hipoteką, jednakże nie mogła przejąć kredytu, ponieważ nie posiadała zdolności kredytowej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że spłata długów hipotecznych nie stanowi obligatoryjnego warunku zbycia nieruchomości. Z przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (teks jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. – w skrócie: "k.c.") oraz ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm. – w skrócie: "u.k.w.h.") wynika, że zbycie nieruchomości przez dłużnika nie narusza prawa wierzyciela hipotecznego, bowiem może on dochodzić zaspokojenia od kogokolwiek, kto stanie się właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Organ II instancji zaznaczył, że przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości nie jest kwota faktycznie otrzymana przez sprzedającego do dyspozycji, lecz wartość sprzedanej nieruchomości wyrażona w cenie a określona w umowie, pomniejszona o ewentualne koszty odpłatnego zbycia (niezbędne). Zdaniem organu, spłata kredytu hipotecznego zaciągniętego przez osobę trzecią (syna podatniczki), w celu zwolnienia nieruchomości z obciążającej hipoteki, pozostaje bez wpływu na ustalenie przychodu w związku z odpłatnym zbyciem nieruchomości. W kontekście powyższego bez znaczenia pozostaje również fakt, że część kwoty ze sprzedaży została bezpośrednio przelana na techniczny rachunek banku (są to wyłącznie techniczne ustalenia stron umowy). Ponadto organ II instancji zwrócił uwagę, że wartość spłaconego przez podatniczkę zobowiązania w kwocie [...]zł - tj. kredytu hipotecznego zaciągniętego przez darczyńcę mieszkania nr [...] poł. w K. na os. [...] (syna M. W.) - w żaden sposób nie mieści się także w ustawowych kryteriach kosztów uzyskania przychodów, zawartych w art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f., a zatem sporne wydatki nie mogły zostać uznane za koszt podatkowy obniżający podstawę opodatkowania w związku z uzyskaniem w 2015 r. przychodu ze sprzedaży nieruchomości poł. w K. na os. [...]. Z powyższego organ wywiódł, że przyjęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. wysokość kosztów podatkowych w kwocie [...]zł (koszty poniesione w związku ze sporządzeniem aktu notarialnego umowy darowizny) jest prawidłowa.
Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że wskazana przez podatniczkę jej trudna sytuacja materialna nie może przesądzać o stosowaniu przepisów prawa, a zatem nie podlega ocenie w tym postępowaniu. Natomiast może być brana pod uwagę w odrębnym postępowaniu, prowadzonym na wniosek o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, o których mowa w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm. – w skrócie: "o.p.").
W skardze z [...] listopada 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca stwierdziła, że kwestionuje powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Ustanowiony dla skarżącej w ramach prawa pomocy pełnomocnik, pismem z [...] maja 2022 r., wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) 4 u.p.d.o.f. poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że przeniesienia własności nieruchomości, którego celem było zwolnienie z długu stanowi odpłatne zbycie tej nieruchomości i skutkuje obowiązkiem zapłaty podatku na zasadach określonych w art. 30e ust.1 u.p.d.o.f.
W uzasadnieniu pisma wskazano, że skutkiem przeniesienia prawa własności nieruchomości w celu zwolnienia z długu nie jest odpłatne zbycie tej nieruchomości ponieważ przenoszący tę własność nie uzyskuje żadnego przysporzenia w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f., tj. nie uzyskuje przyrostu majątku powiększającego jego aktywa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W toku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, a przede wszystkim w piśmie procesowym z [...] maja 2022 r., kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu, co do określenia skarżącej wysokości przychodu z odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego (konkretniej ˝ udziału w tym lokalu), który to lokal został skarżącej i jej mężowi darowany przez ich syna.
Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości przed upływem 5 lat od jego nabycia, czyli źródła przychodów określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. powstaje z mocy prawa. Oznacza to, że podatnicy, którzy uzyskają dochód z takiego źródła przychodów zobowiązani są sami obliczyć należny podatek i wpłacić go na rachunek bankowy organu podatkowego.
Zgodnie z art. 30e ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.f., od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) podatek dochodowy wynosi 19% podstawy obliczenia podatku. Podstawą obliczenia podatku, o której mowa w ust. 1 jest dochód stanowiący różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw określonym zgodnie z art. 19, a kosztami ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 6c i 6d, powiększoną o sumę odpisów amortyzacyjnych, o których mowa w art. 22h ust. 1 pkt 1, dokonanych od zbywanych nieruchomości lub praw.
W myśl art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej w wysokości wartości rynkowej, którą zgodnie z ust. 3 tegoż artykułu określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia.
Jak wynika z art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f. za koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c), nabytych w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób, uważa się udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy i praw majątkowych, poczynione w czasie ich posiadania oraz kwotę zapłaconego podatku od spadków i darowizn w takiej części, w jakiej wartość zbywanej rzeczy lub prawa przyjęta do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn odpowiada łącznej wartości rzeczy i praw majątków; przyjętej do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.
Przepis art. 22 ust. 6e u.p.d.o.f. stanowi, że wysokość nakładów, o których mowa w ust. 6c i 6d, ustala się na podstawie faktur VAT w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług oraz dokumentów stwierdzających poniesienie opłat administracyjnych.
Mając na względzie treść powołanych powyżej przepisów Sąd stwierdza, że organy podatkowe prawidłowo uznały, że spłata przez skarżącą z uzyskanej ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego długu osoby trzeciej (syna skarżącego - M. W.) zabezpieczonego hipoteką na sprzedawanej nieruchomości, nie stanowiła kosztu uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, gdyż nie znajduje to uzasadnienie w wykładni językowej przepisu art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f. – w brzmieniu obowiązującym w 2015 r. Kwota ta nie może być również zaliczona do kosztów odpłatnego zbycia (art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f.).
Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko jednolicie przyjmowane w judykaturze, że spłata zobowiązania zaciągniętego przez osobę trzecią, które to zobowiązanie obciążało rzeczowo (hipoteka) nieruchomość w chwili jej nabycia w drodze darowizny, czy też spadku, nie stanowi kosztu uzyskania przychodu, o którym mowa w art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f. (por. np. wyrok WSA w Gorzowie z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Go 34/22, wyrok NSA z 7 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 1992/17, wyrok WSA w Opolu z 23 października 2019 r., sygn. akt I SA/Op 255/19, wyrok NSA z 28 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 913/12, wyrok NSA z 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1055/11 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydatek taki nie mieści się także w pojęciu "kosztów odpłatnego zbycia" w rozumieniu przepisów art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f., które to pojęcie należy rozumieć jako wszystkie wydatki poniesione przez sprzedającego, niezbędne do tego, aby transakcja doszła do skutku, które są bezpośrednio związane z przeprowadzaną czynnością prawną, tj. koszty notarialne, opłaty sądowe, ewentualne koszty pośrednictwa, o ile były niezbędne czy ciężary publicznoprawne, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych (por. powołany już wyżej wyrok NSA z 7 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 1992/17, czy wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3273/14). Użyty w art. 22 ust. 6c u.p.d.o.f. zwrot "udokumentowane koszty nabycia" dotyczy niewątpliwie ceny nabycia nieruchomości określonej w akcie notarialnym i wydatkowanej przez nabywcę. Kosztów tych zaś nie stanowią wydatki związane z zaciągnięciem kredytu hipotecznego, a także koszty ustanowienia hipotek wymaganych zgodnie z umową kredytową, koszty ubezpieczenia nieruchomości będącej przedmiotem hipoteki od ognia i zdarzeń losowych oraz wydatki na spłatę odsetek od kredytu zaciągniętego na nabycie nieruchomości. Są to bowiem wydatki związane z pozyskaniem środków pieniężnych na zakup tej nieruchomości i nie można utożsamiać ich z wydatkami poniesionymi na jej nabycie (por. wyrok NSA z 9 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 962/13, por. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3569/13). Skoro spłata hipoteki nie stanowi elementu ceny nabycia nieruchomości, tym bardziej nie może być kosztem stosownie do reguły wnioskowania a minori ad maius.
Sąd podkreśla, że zbycie nieruchomości przez dłużnika nie narusza praw wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia swoich roszczeń od tego, kto stanie się właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, wszakże powyższe jest istotą odpowiedzialności rzeczowej, oznaczającą, iż sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką nie wymaga obowiązkowej spłaty długów (wierzytelności) zabezpieczonych hipoteką. Hipoteka przechodzi wraz z nieruchomością i od chwili przeniesienia własności nieruchomości obciąża jej aktualnego właściciela, co oznacza, że z tytułu wierzytelności, którą to ograniczone prawo rzeczowe zabezpiecza, wierzyciel może dochodzić swych praw majątkowych tak od dłużnika osobistego (co do zasady zbywcy), jak również dłużnika rzeczowego (nabywcy).
W realiach rozpoznawanej sprawy - w świetle postanowień promesy wydanej przez X. Bank S.A. z [...] lutego 2015 r. i umowy sprzedaży (akt notarialny z [...] marca 2015 r., Rep A nr [...]) - nabywcy nieruchomości byli zobowiązani do uiszczenia dwóch wpłat w łącznej kwocie [...]zł na rachunek techniczny X. Banku S.A. (na poczet spłaty zobowiązania hipotecznego darczyńczy), natomiast pozostałą część ceny nabycia w wysokości [...] zł byli zobowiązani zapłacić skarżącej. W ocenie Sądu, wskazany powyżej sposób uiszczenia ceny stanowił wyraz rozporządzenia zbywcy w zakresie celu i sposobu wydatkowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości i nie miał on żadnego wpływu na wynikające stąd konsekwencje podatkowe. Opowiadając się za koncepcją adekwatnego związku przyczynowego, która najpełniej oddaje istotę i sens rozwiązania możliwości potrącania kosztów uzyskania przychodów (A. Gomułowicz, Koszty uzyskania przychodów. Zasady ogólne., Wyd. Difin, 2005, str. 76-86), nie każdy wydatek może być uznany za koszt.
W kontekście powyższych ustaleń i rozważań stwierdzić zatem należy, że organy obu instancji zasadnie uznały, że jedynie cena widniejąca na umowie jako cena sprzedaży nieruchomości, czyli [...] zł, stanowi koszty odpłatnego zbycia nieruchomości, w poczet których nie można zaliczyć kosztów spłaty kredytu hipotecznego - tak osobiście, jak i przez osobę trzecią.
Jak już wyżej wskazano z art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f., (w brzmieniu przed 1 stycznia 2019 r.) jednoznacznie wynika co może być kosztem uzyskania przychodu przy sprzedaży nieruchomości nabytej w drodze darowizny i spadku. W orzecznictwie zasadnie podkreśla się w związku z tym, że spłata zaciągniętego przez spadkodawcę kredytu wraz z odsetkami nie jest nakładem wpływającym na wartość nieruchomości, gdyż nie mieści się w ustawowych kryteriach kosztu uzyskania przychodu zawartych w ww. przepisie (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1055/11). Powyższe można także przenieść na grunt nieruchomości przekazanej w drodze darowizny. Zatem wydatki na spłatę długów darczyńcy oraz w celu ostatecznego zaspokojenia wierzycieli nie mogą być uznane za koszty obniżające podstawę opodatkowania przychodu ze sprzedaży nieruchomości.
Stanowisko to potwierdza również nowelizacja art. 22 ust. 6d u.p.d.o.f., dokonana ustawą z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2159). Ustawa ta weszła w życie 1 stycznia 2019 r. i dopiero od tej daty przepis wyraźnie zalicza do kosztów uzyskania przychodów ciężary spadkowe, przez które rozumie się m.in. długi spadkowe. Zakres wprowadzonych zmian nie pozwala uznać tej nowelizacji za doprecyzowującą poprzednie brzmienie przepisu, lecz nakazuje przyjąć, że była to zmiana o charakterze prawotwórczym, przewidująca rozszerzenie zakresu kosztów uzyskania przychodów. Zmiana ta potwierdza, że w dotychczasowym stanie prawnym, a więc i w stanie prawnym aktualnym w sprawie rozpoznanej, nie można uznać spłaty długów spadkowych i kosztów zaspokojenia wierzycieli spadkodawcy za koszt uzyskania przychodu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 911/18).
Ponadto Sąd zaznacza, że długi i obciążenia na nieruchomości nie stanowią podstawy do obniżenia przychodu. W tym kontekście należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 1173/17, stwierdził, że przychód jest równy wartości wyrażonej w cenie, pomniejszonej o koszty odpłatnego zbycia. Istotne znaczenie dla określenia wartości nieruchomości ma zatem wskazana przez strony cena. Zgodnie z art. 535 k.c. umowa sprzedaży jest umową wzajemną, dwustronnie zobowiązującą. Sprzedawca zobowiązuje się do przeniesienia na rzecz kupującego własność rzeczy i jej wydania, natomiast kupujący zobowiązuje się do zapłaty ceny i odebrania rzeczy. Określenie ceny sprzedaży jest elementem istotnym tej umowy. Cena stanowi bowiem ekwiwalent świadczenia sprzedawcy. Określając przychód ze zbycia nieruchomości organ musi przy obliczaniu przychodu uwzględnić cenę wskazaną w umowie. Ustawodawca nie przewidział przy tym uwzględnienia w podstawie opodatkowania długów i ciężarów związanych ze zbytą nieruchomością poprzez określenie wartości nieruchomości jako wartości czystej. Gdy długi i ciężary mają mieć wpływ na podstawę opodatkowania to prawodawca wyraźnie wskazuje, czego przykładem może być regulacja zawarta w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1043 ze zm. – w skrócie: "u.p.s.d.").
Sąd zauważa także, że zgodnie z art. 21 ust. 25 pkt 1 i 2 u.p.d.o.f. (w brzmieniu obowiązującym w 2015 r.), za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się:
1) wydatki poniesione na:
a) nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem,
b) nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie,
c) nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego,
d) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego,
e) rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego
- położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej;
2) wydatki poniesione na:
a) spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na cele określone w pkt 1,
b) spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na spłatę kredytu (pożyczki), o którym mowa w lit. a,
c) spłatę każdego kolejnego kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na spłatę kredytu (pożyczki), o których mowa w lit. a lub b
- w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, mających siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem ust. 29 i 30.
Art. 21 ust. 25 pkt 2a u.p.d.o.f. stanowi, że za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się m.in. wydatki poniesione na spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, na cele określone w pkt 1. Z kolei art. 21 ust. 26 wskazuje, że przez własny budynek, lokal lub pomieszczenie, o których mowa w ust. 25 pkt 1 lit. d-e, rozumie się budynek, lokal lub pomieszczenie stanowiące własność lub współwłasność podatnika lub do którego podatnikowi przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udział w takich prawach.
Z powołanych powyżej przepisów jasno wynika, że przedmiotem zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. mogły być tylko i wyłącznie wydatki poniesione na spłatę kredytu (pożyczki) oraz odsetek od tego kredytu (pożyczki) zaciągniętego przez podatnika. Ustawodawca nie wymieniał innych osób, lecz tylko podatnika. W związku z powyższym brak jest podstaw do przyjęcia, że ww. zwolnienie mogło mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, albowiem skarżąca ze środków pozyskanych z tytułu sprzedaży lokalu mieszkalnego spłaciła dług innej osoby - swojego syna M. W..
W kontekście poczynionych powyżej rozważań Sąd stwierdza, że pełnomocnik skarżącej błędnie wywodzi, że organ dokonał wadliwej interpretacji art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. poprzez przyjęcie, że przeniesienie własności nieruchomości, którego celem było zwolnienie z długu stanowi odpłatne zbycie tej nieruchomości. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, organ dokonał prawidłowej wykładni art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. i zasadnie uznał, że skarżąca wraz z mężem dokonali odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego, który wcześniej został im darowany przez syna. Sąd podkreśla, że w świetle art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Sąd zwraca także uwagę, że skarżąca i jej mąż przeznaczyli środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości na spłatę długu ich syna, a nie na własny dług. Tym samym można uznać, że taka forma rozporządzenia pieniędzmi znacząco obniżyła wartość ich majątku.
W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy zgromadziły w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy, który należycie oceniły, dokonując (bez istotnego naruszenia przepisów postępowania) prawidłowych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku
W przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu stosowne orzeczenie wyda referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym.