I SA/Po 105/25

I SA/Po 105/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Nikodem /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Ilski
Waldemar Inerowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 § 2,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 64 § 2,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 1031 § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 25 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 22 lipca 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 597,- (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 25 listopada 2024 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia J. W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 22 lipca 2024 r., nr [...]
w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Zaskarżone postanowienie DIAS zapadło w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
Sąd Rejonowy w Z. G. postanowieniem z 05 lutego 2021 r. [...] stwierdził nabycie całości spadku po zmarłym M. W. przez skarżącą z dobrodziejstwem inwentarza (orzeczenie prawomocne 13 lutego 2021 r.).
Obowiązek podatkowy powstał w chwili wydania przez Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] w dniu 21 lipca 2021 r. decyzji
nr [...], w której określono skarżącej jako spadkobiercy po zmarłym M. W. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w kwocie [...]zł oraz w dniu 6 grudnia 2021 r. wydania decyzji nr [...], w której określono skarżącej jako spadkobiercy po zmarłym M. W. zobowiązanie podatkowe
w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. w kwocie [...]zł.
Z protokołu spisu inwentarza z 21 marca 2023 r. sporządzonego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. G. wynikało, że zmarły pozostawił: środki finansowe w banku zgromadzone w walucie - [...] EUR tj. [...] zł; nadpłatę w ZUS w wysokości [...] zł, udział [...] w nieruchomości rolnej [...] - oszacowaną na kwotę [...]zł. Razem stan czynny wyniósł [...] zł. W skład stanu biernego wchodziły: saldo ujemne na rachunku bankowym w [...] S.A. - [...] EUR - [...] zł, zaległość podatkowa wobec
II Urzędu Skarbowego w [...] - [...] zł. Razem stan bierny wynosił [...] zł.
Pismem z 05 lutego 2024 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...] nowy protokół spisu inwentarza po zmarłym M. W., którego skarżąca jest spadkobiercą, sporządzony 15 stycznia 2024 r. (prawomocny od 29 stycznia 2024 r.) przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. G.. Z protokołu wynika, że w sporządzonym 21 marca 2023 r. protokole spisu inwentarza po zmarłym M. W. K. Sądowy nie uwzględnił składników majątkowych zajętych w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym wobec ww. zmarłego.
Informacja o dokonanym zabezpieczeniu nie była udostępniona przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] przy przekazywaniu akt sprawy oraz
w trakcie procedowania złożonych zarzutów przez skarżącą. Biorąc pod uwagę, że sporządzony 15 stycznia 2024 r. spis inwentarza po zmarłym M. W. zwiększa stan czynny spadku do kwoty [...]zł (uprzednio [...] zł) zasadnym było wystawienie nowego tytułu wykonawczego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] 10 kwietnia 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] na kwotę [...]zł, tj. kwotę wynikającą z decyzji z 21 lipca 2021 r. w wysokości [...] zł pomniejszoną o kwotę [...]zł (należność główna)] uzyskaną w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwzględnieniem spisu inwentarza z 21 marca 2023 r. i wraz z pismem z 10 kwietnia 2024 r. przesłał do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...].
W piśmie wierzyciel wskazał, że biorąc pod uwagę nowy spis inwentarza sporządzony 15 stycznia 2024 r., egzekucji podlegać będą wyłącznie wierzytelności pieniężne w kwocie [...]zł zdeponowane na rachunku zmarłego M. W. w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...] oraz samochód osobowy [...] nr rej. [...], o wartości [...] zł.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika
Urzędu Skarbowego [...] z 10 kwietnia 2024 r. nr [...], obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającą z decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z 21 lipca 2021r. w kwocie należności głównej [...] zł plus należne odsetki za zwłokę. Wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] pismem z 11 kwietnia 2024 r. zawiadomił organ egzekucyjny o zmianie stanu zaległości za [...], które po umniejszeniu przypisu wynikającego z decyzji za 2012 r. do masy czynnej spadku wyniosły [...] zł.
Organ egzekucyjny, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wszczął wobec skarżącej egzekucję administracyjną na podstawie tytułu wykonawczego
o nr [...] poprzez zajęcie wierzytelności w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...] zawiadomieniem z 12 kwietnia 2024 r. nr [...] Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie
14 kwietnia 2024 r., natomiast skarżącej doręczono zawiadomienie o zajęciu wraz
z odpisem tytułu wykonawczego 04 czerwca 2024 r.
Pismem z 22 maja 2024 r., uzupełnionym pismem z 28 maja 2024 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]
Skarżąca zarzuciła:
- ograniczenie odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku po M. W., określonego w protokole spisu inwentarza, sporządzonego 21 marca 2023 r.,
- brak uprzedniego doręczenia upomnienia,
- zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego
Wobec powyższego skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie czynności dokonanych na podstawie tytułu, w tym uchylenie zajęcia wierzytelności zgromadzonych na rachunku bankowym w banku [...] S.A. Ponadto skarżąc wniosła o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie wszelkich czynności w ramach tego postępowania do czasu rozpoznania sprawy.
W uzupełnieniu z 28 maja 2024 r. skarżąca dodatkowo zarzuciła:
- prowadzenie egzekucji mimo ograniczenia odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku po M. W., określonego w protokole spisu inwentarza sporządzonego 15 stycznia 2024 r.,
- zastosowanie środka egzekucyjnego innego niż wskazany przez wierzyciela, który
w piśmie z 10 kwietnia 2024 r. wskazał na określone składniki majątkowe, z których miała zostać przeprowadzona egzekucja (na wierzytelności pieniężne zdeponowane na rachunku bankowym zmarłego M. W. w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...] w kwocie [...]zł oraz na samochód osobowy marki [...] nr rej[...] o wartości [...] zł).
Podnosząc zarzuty, skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego ponad kwotę [...]zł, odpowiadającą wartości stanu czynnego spadku po M. W., określonej w protokole spisu inwentarza z 15 stycznia
2024 r., pomniejszonej o uprzednio już wyegzekwowane środki.
Organ egzekucyjny postanowieniem z 13 czerwca 2024 r. nr [...] zawiesił prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne oraz przekazał złożone przez skarżącą zarzuty do organu wierzycielskiego - Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] celem ich rozpatrzenia.
Naczelnik działając w roli wierzyciela, po zakwalifikowaniu pisma, jako zarzuty wniesione w oparciu o art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.; w skrócie: "u.p.e.a.") oraz po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym
w sprawie, wydał 22 lipca 2024 r. postanowienie nr [...],
w którym oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczące nieistnienia obowiązku i braku uprzedniego doręczenia upomnienia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wartość spisu inwentarza po ponownym jego spisaniu 15 stycznia 2024 r. wzrosła o [...] zł i na taką kwotę opiewa obecnie przedmiotowy tytuł wykonawczy nr [...]
W kwestii zarzutu braku doręczenia zobowiązanej upomnienia wskazał, że
w przedmiotowej sprawie nie było ono wymagane. Zatem odmówił uznania złożonych zarzutów, informując jednocześnie, że zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz nieprowadzenia egzekucji do wskazanego wcześniej innego składnika majątkowego nie mieszczą się w katalogu zarzutów przewidzianych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Skarżąca złożyła zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika z 22 lipca
2024 r., w którym zarzuciła naruszenie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 33 § 2 pkt 1, 4, 6 oraz art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów wniesionych przez skarżącą, mimo że:
a) egzekucja w sprawie prowadzona jest pomimo ograniczenia odpowiedzialności J. W. do wartości stanu czynnego spadku po M. W., określonego w protokole spisu inwentarza sporządzonego w dniu 15 stycznia
2024 r.;
b) zastosowano środek egzekucyjny inny niż wskazany przez wierzyciela,
tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] który
w piśmie z dnia 10 kwietnia 2024 r. wskazał na określone składniki majątkowe,
z których miała zostać przeprowadzona egzekucja, tj. na wierzytelności pieniężne zdeponowane na rachunku bankowym zmarłego M. W.
w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...] w kwocie [...]zł oraz na samochód osobowy [...] nr rej. [...] o wartości [...] zł;
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia Naczelnika z 22 lipca 2024 r. i uznanie wniesionych w sprawie zarzutów w całości.
Skarżąca uznała, że brak jest podstaw do:
- prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie nowego tytułu wykonawczego, celem wyegzekwowania należności przekraczającej wartość zaktualizowanego stanu czynnego spadku po M. W., tj. ponad kwotę [...]zł,
- wyegzekwowania od skarżącej na podstawie nowego tytułu wykonawczego środków w łącznej kwocie [...]zł, a więc o [...] zł wyższej niż górna granica odpowiedzialności skarżącej,
- prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze składników majątkowych innych, niż wskazane przez wierzyciela, tj. wierzytelności pieniężnej zdeponowanej na rachunku bankowym zmarłego M. W. w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...] w kwocie [...]zł oraz samochodu osobowego [...] nr rej. [...] o wartości [...] zł.
Skarżąca wyjaśniła także, że do dnia sporządzenia pisma wyegzekwowano z jej majątku środki w łącznej kwocie [...]zł:
- [...] zł - środki wyegzekwowane z rachunku bankowego należącego do skarżącej,
- [...] zł - środki wyegzekwowane ze środków zdeponowanych na rachunku bankowym w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...]
Wskazano ponadto, że 11 lipca 2024 r. zajęto środki w kwocie [...]zł, a na skutek pism skarżącej w dniu 17 lipca 2024 r. zwrócono kwotę [...]zł, tym samym kwota zajętych środków wynosi [...] zł.
Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji z 22 lipca 2024 r.
– przywołanym na wstępie postanowieniem z 25 listopada 2024 r. - DIAS
w uzasadnieniu odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] na podstawie ww. tytułu wykonawczego
z 10 kwietnia 2024 r. egzekwował obowiązek, który istniał. DIAS podzielił stanowisko organu I instancji, który oddalił zarzut nieistnienia obowiązku. Wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzone wobec skarżącej w oparciu
o tytuł wykonawczy z 30 czerwca 2022 nr [...] postępowanie egzekucyjne umorzył postanowieniem z 19 maja 2023 r., a postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 23 maja 2022 r. zostało umorzone
w części ponad kwotę [...]zł (ustalony stan czynny spadku) postanowieniem
z 19 maja 2023 r.
W ocenie organu II instancji, w związku ze sporządzeniem 15 stycznia 2024 r. nowego spisu inwentarza zasadnym było podjęcie działań egzekucyjnych na podstawie nowego tytułu wykonawczego. Zarzut braku podstaw wystawienia nowego tytułu wykonawczego (nieistnienia obowiązku) jest bezpodstawny, ponieważ egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego z 23 maja 2022 r. została umorzona postanowieniem z 19 maja 2023 r. na podstawie art. 34 § 4 pkt 3b u.p.e.a. Wyjaśnił, że ponowne wszczęcie egzekucji nie nastąpiło w oparciu o art. 61 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Tym samym w celu wyegzekwowania istniejącej zaległości podatkowej należało wszcząć egzekucję wystawiając nowy tytuł wykonawczy.
Z zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 11 kwietnia 2024 r. od 21 sierpnia 2024 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] wynika, że organ egzekucyjny w ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych wyegzekwował, pomimo wskazania przez wierzyciela, do jakiej wartości ma być prowadzona egzekucja (tj. wyłącznie do kwoty [...]zł), następujące kwoty:
- 05 czerwca 2024 r. poprzez zajęcie innych wierzytelności uzyskał kwotę
[...] zł, którą rozliczył na należność główną [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł i koszty egzekucyjne [...] zł,
- 11 lipca 2024 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego uzyskał kwotę [...]zł, którą zwrócił zobowiązanej,
- 11 lipca 2024 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego uzyskał kwotę [...]zł, którą rozliczył na należność główną [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł, koszty egzekucyjne [...] zł.
Wyegzekwowano na należność główną [...] zł, co odpowiada dochodzonej kwocie zaległości i spowodowało zakończenie prowadzonej wobec skarżącej egzekucji.
Natomiast DIAS odnosząc się do drugiego zarzutu, tj. braku doręczenia upomnienia, wyjaśnił, że podstawą prowadzonej egzekucji była decyzja Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z 21 lipca 2021 r.,
w której określono skarżącej, jako spadkobiercy po zmarłym M. W. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r.
w kwocie [...]zł. Decyzja ta posiada przymiot ostateczności i pozostaje
w obrocie prawnym.
W ocenie DIAS, w przedmiotowej sprawie występowało zwolnienie z obowiązku doręczenia upomnienia na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów
z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U.
z 2023 r., poz. 1626).
Organ II instancji, w odniesieniu do zarzutu wskazanego dopiero w zażaleniu,
tj. naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., czyli zarzutu braku wymagalności obowiązku, podkreślił, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o przepisy u.p.e.a.
i k.p.a. jest dwuinstancyjne. Zarzut ten nie został zgłoszony do organu I instancji
w pismach z dnia 22 i 28 maja 2024 r., nie był przez ten organ rozpoznawany. Wniesienie go zatem dopiero na etapie zażalenia składanego do organu odwoławczego nie daje możliwości rozpoznawania przez ten organ, spowodowałoby to bowiem naruszenie zasady dwuinstancyjności, określonej w art. 15 k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na
ww. postanowienie DIAS z 25 listopada 2024 r. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 33 § 1 i § 2 pkt 1 i pkt 4 oraz art. 34 § 3 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika z 22 lipca 2024 r., podczas gdy:
a) egzekucja w sprawie prowadzona była z pominięciem ograniczenia odpowiedzialności J. W. do wartości stanu czynnego spadku po M. W., określonego w protokole spisu inwentarza, sporządzonego w dniu 15 stycznia 2024 r.;
b) zastosowano środek egzekucyjny inny niż wskazany przez wierzyciela,
tj. Naczelnika, który w piśmie z 10 kwietnia 2024 r. wskazał na określone składniki majątkowe, z których miała zostać przeprowadzona egzekucja, tj. na wierzytelności pieniężne zdeponowane na rachunku bankowym zmarłego M. W. w Drugim Urzędzie Skarbowym w [...]
w kwocie [...]zł oraz na samochód osobowy [...] nr rej. [...] o wartości [...] zł;
Skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości;
2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli sądowej, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia go poprzedzającego.
Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutu (podstawa zarzutu) enumeratywnie wymienia art. 33, zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. W u.p.e.a. przewidziano zamknięty katalog sytuacji, stanowiących podstawę do wniesienia zarzutów.
Granice zarzutu wyznacza sam zobowiązany, decydując, czy
w ogóle wnieść zarzut, jaki zarzut sformułować oraz jak go uzasadnić, przy czym katalog jego podstaw stanowi enumeratywny zbiór zawarty w art. 33 u.p.e.a.
Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nim okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, a co za tym idzie jej późniejszej kontroli sądowej (por. wyrok WSA z 29.08.2024 r., I SA/Go 99/24, wszystkie powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeczenia dostępne
w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, publ. baza CBOSA; w skrócie "CBOSA").
Stosownie do art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Należy podkreślić, że tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, znajdujące oparcie w jednej z wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.w. przyczyn podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a.
Sformalizowanie środka ochrony w postaci zarzutów na postępowanie egzekucyjne sprowadza się również do tego, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego
w terminie do jego złożenia, to nawet, jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a. (por. wyrok WSA z 21.04.2017 r. I SA/Gl 1607/16, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej w piśmie z 22 maja 2024 r. zawierającym zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz w piśmie z 28 maja 2024 r. stanowiącym uzupełnienie zarzutów w ogóle nie wskazał podstawy prawnej w postaci jednego z punktów wyliczonych enumeratywnie w art. 33 § 2 u.p.e.a. O ile w odniesieniu do podniesionego w tym piśmie zastrzeżenia, można zidentyfikować – bez ryzyka błędnego odczytania intencji autora pisma – na której z podstaw spośród wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. opiera swoje żądanie (brak uprzedniego doręczenia skarżącej upomnienia), o tyle w odniesieniu do pozostałych, nie można tego stwierdzić. W pismach tych pełnomocnik skarżącej przytoczył zestaw zastrzeżeń wobec prawidłowości prowadzonej egzekucji administracyjnej, zamieszczając w nim uwagi,
np. ograniczenia odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku (...), zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (...), prowadzenie egzekucji mimo ograniczenia odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku (...), zastosowanie środka egzekucyjnego innego niż wskazanego przez wierzyciela (...).
Naczelnik, dokonując analizy ww. pism skarżącej, uznał, że wniesiono w nich zarzut nieistnienie obowiązku oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.
W ocenie Sądu, organ nie może samodzielnie dokonać przyporządkowania wskazanych w piśmie naruszeń prawa do podstaw wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Naraża się w ten sposób na ryzyko wadliwego odczytania intencji strony. Jeśli argumentacja strony pozwala na różne interpretacje, tj. w sposób oczywisty nie można użytych przez zobowiązanego argumentów przyporządkować do jednej z postaw zarzutów, to organ powinien wezwać zobowiązaną do wskazania, na której
podstawie prawnej z art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. opiera swój zarzut.
Należy zwrócić uwagę, że rozpoznając analogiczny zarzut wyegzekwowania kwoty powyżej wartości stanu czynnego spadku wobec skarżącej w postanowieniu z 20 kwietnia 2023 r. nr [...] organ rozpoznał ten zarzut z przesłanki brak wymagalności obowiązku, uznając, że jest on zasadny. Tym bardziej organ nie miał podstaw, aby samodzielnie zakwalifikować wskazany zarzut pod przesłankę nieistnienia obowiązku, uznając zarzut za niezasadny
Stosowne regulacje procesowe dotyczące wyjaśniania wątpliwości określone są precyzyjnie w art. 64 § 2 k.p.a. lub w art. 50 § 1 k.p.a. Regulacje te na mocy
art. 18 u.p.e.a. powinny być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że organ egzekucyjny (wobec konieczności wskazania przez zobowiązanego konkretnej podstawy zarzutu) nie może zastępować strony w formułowaniu zarzutu lub modyfikować jej zarzut.
Zdaniem Sądu, treść pisma pełnomocnika skarżącej z 22 maja 2024 r. oraz
z 28 maja 2024 r. może budzić uzasadnione wątpliwości, co do właściwej intencji autora tego dokumentu. Organ I instancji, nie wzywając pełnomocnika skarżącej do wyjaśnienia tych wątpliwości naruszył art. 64 § 2 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który może mieć istotne znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. DIAS również nie zakwestionował tego błędu, a zatem jego postanowienie obarczone jest tą samą wadą.
Zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.; w skrócie: "o.p.")w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.
W sprawie nie jest sporne, że skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a zatem zgodnie z art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.; w skrócie: "k.c.") zdanie pierwsze ponosi ona odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego
w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku.
Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, za długi spadkowe odpowiada zarówno majątkiem spadkowym, jak i osobistym, ale jego odpowiedzialność jest ograniczona kwotowo. Odpowiada tylko do wysokości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku (por.
L. Kaltenbek, W. Żurek, 3. Skutki przyjęcia spadku wprost i z dobrodziejstwem inwentarza [w:] L. Kaltenbek, W. Żurek, Prawo spadkowe, W. 2016, LEX/el).
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z 25 listopada 2024 r. organ wskazał, że z zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 11 kwietnia 2024 r. od 21 sierpnia 2024 r. przez Naczelnika wynika, że organ egzekucyjny w ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych wyegzekwował, pomimo wskazania przez wierzyciela, do jakiej wartości ma być prowadzona egzekucja (tj. wyłącznie do kwoty [...]zł), następujące kwoty:
- 05 czerwca 2024 r. poprzez zajęcie innych wierzytelności uzyskał kwotę
[...] zł, którą rozliczył na należność główną [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł i koszty egzekucyjne [...] zł,
- 11 lipca 2024 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego uzyskał kwotę [...]zł, którą zwrócił Zobowiązanej,
- 11 lipca 2024 r. poprzez zajęcie rachunku bankowego uzyskał kwotę [...]zł, którą rozliczył na należność główną [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł, koszty egzekucyjne [...] zł.
Jak wynika z akt sprawy 15 stycznia2024 r. pod syg. [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. G. sporządził ponowny spis inwentarza po zmarłym M. W., z którego wynika, że stan czynny spadku wynosi [...] zł (różnica z ustaloną wcześniej wartością wynosi [...] zł).
Organ nie odniósł się do zarzutu wyegzekwowania wyższej kwoty ponad wartość czynną spadku oraz kwestii egzekucji z innych składników majątkowych niż wskazanych przez wierzyciela w piśmie z 10 kwietnia 2024 r., czym naruszył art. 107 § 1 pkt 6 kpa, w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ jest obowiązany odnieść się do każdego zarzutu podniesionego przez zobowiązanego.
W związku ze wskazanymi naruszeniami prawa procesowego, które dały podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, Sąd nie mógł odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania Sądu wynikające z niniejszego uzasadnienia, tj. na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wezwać pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia pisma z 22 maja 2024 r. stanowiącego zarzuty poprzez ich oparcie na konkretnych podstawach wymienionych
w art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. Po uzupełnieniu zarzutu przez zobowiązanego, organ będzie zobowiązany w granicach wskazanego zarzutu rozpoznać wszystkie jego aspekty, tak aby stanowisko organu było jednoznaczne, przede wszystkim w kwestii wyegzekwowania z rachunku bankowego skarżącej kwoty ponad wartość czynną spadku oraz kwestii egzekucji z innych składników majątkowych niż wskazanych przez wierzyciela.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania (pkt II sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.