I SA/Op 99/23

I SA/Op 99/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Komorowska-Kaczkowska
Grzegorz Gocki /przewodniczący/
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 992/23 - Wyrok NSA z 2024-08-22
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 4, 5 i 5b, art. 28 ust. 3 i ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2023 r., nr UP-43/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez A. N. (dalej jako: "Skarżąca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") z dnia 24 stycznia 2023 r., którą organ ten, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej skrócie: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm. - zwanej dalej jako: "u.s.u.s."), wskutek wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 listopada 2022 r. Nr 2474/2022 którą:
1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 124 289,89 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za okres 03/2000-09/2002 w łącznej kwocie 100 357,38 zł, w tym z tytułu: składek - 20 338,38 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 53 232 zł; odsetek w kwocie 26 787 zł liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2000-09/2002 w łącznej kwocie 16 868,15 zł, w tym z tytułu: składek - 2 307,15 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 5 866 zł; odsetek w kwocie 8 695 zł liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych;
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 05/2000-09/2002 w łącznej kwocie 7 064,36 zł, w tym z tytułu: składek - 1972,36 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 5 092 zł;
2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej jako: "rozporządzenie"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 48 592,20 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za okres 03/2000-09/2002 w łącznej kwocie 37 909,20 zł, w tym z tytułu: składek- 10 633,20 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 27 276 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2000-09/2002 w łącznej kwocie 8 173,15 zł, w tym z tytułu: składek - 2 307,15 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 5 866 zł;
c) Fundusz Pracy za okres 05/2000-09/2002 w łącznej kwocie 2 509,85 zł, w tym z tytułu: składek - 711,85 zł; odsetek liczonych na 15 września 2022 r. przypadających od ww. składek - 1 798 zł.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wnioskiem z dnia 14 września 2022 r. Skarżąca zwróciła się do ZUS z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek (tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej). Wskazała, że w latach 1999 – 2000 prowadziła skromną działalność gospodarczą w zakresie obsługi parkingu. Powołała się na obecną trudną sytuację finansową (utrata pracy), rodzinną (samotne wychowywanie dzieci), zasady współżycia społecznego oraz na przedawnienie należności. Wskazała, że składki dotyczyły okresu prowadzenia działalności gospodarczej w latach 1999 – 2000. Część zaległości (ok. 10 000 zł) już spłaciła na podstawie zawartej z ZUS w 2017 r. umowy o rozłożeniu należności na raty, a dalszą spłatę rat przerwała z powodu braku możliwości.
W związku z tym, że do wniosku nie załączyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną, finansową i zdrowotną ZUS wezwał Skarżącą pismem z dnia 16 września 2022 r. m.in. do: wypełnienia "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą" oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających dane zawarte w oświadczeniu pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie posiadanych przez ZUS informacji. Skarżąca nie opowiedziała na to wezwanie.
ZUS, decyzją z dnia 18 listopada 2022 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
ZUS, decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 listopada 2022 r.
W uzasadnieniu faktycznym decyzji ZUS m.in. zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania oraz szczegółowo opisał treść zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzeniu sprawy (str. 1 – 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Następnie ze względu na to, że zarzuty Skarżącej koncentrowały się na spornej kwestii istnienia przedmiotowych zaległości, dokonał oceny tego, czy należności są wymagalne i czy nie uległy przedawnieniu. Wskazał na obowiązujące w tym zakresie przepisy, ich zmiany i okoliczności faktyczne sprawy, które – w jego ocenie - przedawnieniu zapobiegły. Wyjaśnił też, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne, nie uległy przedawnieniu i podlegają egzekucji (str. 6 – 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). ZUS ustalił też sytuację rodzinną i materialną Skarżącej na podstawie posiadanych dokumentów. Podkreślił przy tym, że do akt sprawy Skarżąca nie załączyła oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz żadnych informacji z kim prowadzi gospodarstwo domowe, o wysokości ponoszonych kosztów utrzymania i sytuacji rodzinnej. Do rozpatrzenia sprawy skorzystał m.in. z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. (str. 8 – 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Następnie przeszedł do analizy prawnej wniosku pod kątem spełnienia materialnoprawnych przesłanek z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. § 3 ust. 1 rozporządzenia. W tym celu przywołał w uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji treść wybranych przepisów. Zestawiając zaś stan faktyczny z prawnym doszedł do wniosku, że określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki całkowitej nieściągalności pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku Skarżącej nie zachodzą. Tym samym umorzenie należności na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie było możliwe (str. 9 – 11 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). ZUS zbadał również sytuację Skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia uznając, że umorzenie należności na podstawie tych przepisów także nie było możliwe (str. 11 – 14 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259 ze zm., dalej w skrócie: p.p.s.a.) naruszenie następujących norm prawa materialnego: 1) art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. poprzez brak zważenia, sprawdzenie i udowodnienie, że składki nie uległy przedawnieniu; 2) art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez niewłaściwą wykładnię wynikającą z przyjęcia, że samo doręczenie upomnienia, mogło prowadzić do zawieszenia biegu przedawnienia należności; 3) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez niezważenie na przedawnienie należności z tytułu składek, pomimo wskazania, że postępowanie egzekucyjne względem spornych należności zostało wszczęte wskutek wniosku ZUS z dnia 6 września 2016 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., naruszenie następujących norm prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przy zastosowaniu normy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy brak było przesłanek do wydania orzeczenia utrzymującego pierwszoinstancyjną decyzję; 2) art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez szczegółowo sformułowane w osnowie skargi zarzuty; 3) art. 15 K.p.a. poprzez brak respektowania zasady dwuinstancyjności nakazującej organowi drugiej instancji merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, a trudno uznać, że chociażby ze względu na brak pogłębionej analizy stanu faktycznego i materiału dowodowego, do takiego rozstrzygnięcia doszło.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca uszczegółowiła swoje stanowisko.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości przy zastosowaniu normy art. 135 p.p.s.a. oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz, w oparciu o art. 200 p.p.s.a., zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z normami przepisanymi. Dodatkowo, w oparciu o art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Przeprowadzona w ramach sądowego wymiaru sprawiedliwości kontrola zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., nie dała podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
Skarżąca wskazała na uchybienia proceduralne w zakresie ustalonego stanu faktycznego sprawy, które Sąd rozpatrzy w pierwszej kolejności, albowiem właściwie ustalony stan faktyczny w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w oparciu o należycie zgromadzone dowody, dają dopiero podstawy do oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zarzuty Skarżącej koncentrowały się na wadliwym ustaleniu przedmiotu postępowania (tj. jaka jest wysokość zaległych należności, czy są wymagalne i nieprzedawnione).
W ocenie Skarżącej ZUS nie przedstawił wysokości zaległości na dzień wydawania decyzji. Zamiast tego nieprawidłowo naliczył zaległości na dzień złożenia wniosku o umorzenie. Nie wykazał też konkretnymi dokumentami wysokości zadłużenia i jego źródła. W ocenie Sądu Skarżąca nie ma racji. Przyjęty w sprawie stan faktyczny, miarodajny dla ustalenia tego jaka była wysokość zaległych należności składkowych na dzień złożenia wniosku, został ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości Sądu. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów negujących prawidłowość powyższych ustaleń.
ZUS wyjaśnił, że przedmiotem żądania Skarżącej było udzielenie ulgi w zaległości w należnościach z tytułu składek za okres od marca 2000 r. do września 2002 r. na wniosek Skarżącej. Wniosek ten obejmował żądanie: "(...) umorzenia należności z tytułu składek (tj. składek, odsetek, za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej)", czyli wszystkich zaległości Skarżącej wobec ZUS [wg. art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmują one: "Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (...)"] (dowód: Wniosek z 14 września 2022 r., k. 4 akt admin. teczka "UM ODW").
Składając wniosek w dniu 15 września 2022 r. Skarżąca wyznaczyła swoim żądaniem granice sprawy o umorzenie w zakresie stanu zaległości składkowych właśnie na dzień złożenia tego wniosku. ZUS ustalił zatem stan należności z tytułu składek (zaległe składki i odsetki) objętych ww. żądaniem prawidłowo na dzień złożenia wniosku, tj. 15 września 2022 r.
ZUS, w sentencji utrzymanej w mocy decyzji pierwszoinstacyjnej, przedstawił wszystkie wymagalne należności składkowe Skarżącej na: Fundusz Ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - dotyczące okresu objętego zaskarżoną decyzją tj. łącznie od marca 2000 r. do czerwca 2002 r. wraz z odsetkami na dzień 15 września 2022 r. Okoliczności te utrwalił nadto w aktach administracyjnych. Wbrew zarzutom skargi wykazał ich źródło konkretnym dokumentem. Powyższe dane ustalił bowiem w oparciu o, sporządzoną na podstawie kont Skarżącej jako płatnika składek, Informację o stanie należności z tytułu składek (dowód: Informacja z dnia 17 października 2022 r., k. 11 – 14 akt admin. teczka "UM ODW").
ZUS ustalił też, że na koncie Skarżącej figurowały m.in. zaległe składki na FUS i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli m.in. przez pracowników. Potwierdza to ww. Informacja o stanie należności z tytułu składek (dowód: Informacja z dnia 17 października 2022 r., k. 11 – 14 akt admin. teczka "UM ODW"). Dlatego ZUS odrębną decyzją z dnia 27 października 2022 r. Nr [...] (z akt sprawy wynika, że niezaskarżoną), na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s., wyłączył z zakresu postępowania o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (na FUS i ubezpieczenie zdrowotne) w części finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (dowód: decyzja z dnia 27 października 2022 r. Nr [...], k. 19 – 18 akt admin. teczka "UM ODW"). Zakresem tego wyłączenia nie są jednak objęte odsetki od tych należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1491/17). Zaskarżoną do Sądu decyzją ZUS prawidłowo zatem objął odsetki od tych należności składkowych: na FUS (26 787 zł) i ubezpieczenia zdrowotne (8 695 zł).
ZUS, odrębnym postanowieniem dnia 18 października 2022 r. (z akt sprawy wynika że niezaskarżonym), umorzył postępowanie z wniosku Skarżącej w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych z tego powodu, że na koncie płatnika nie figurowało zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych (dowód: Postanowienie z dnia 18 października 2022 r., k. 16 akt admin. teczka "UM ODW").
Dalsza i zasadnicza część zarzutów procesowych Skarżącej koncentrowała się na kwestii istnienia przedmiotowych należności. Istota sporu koncentrowała się właśnie na ocenie wygaśnięcia należności składkowych przez ich przedawnienie.
Wniosek Skarżącej obejmował żądanie udzielenia ulgi w należnościach z tytułu składek za okres od marca 2000 do września 2002 r., dla których terminy płatności upływały odpowiednio do 15 dnia następnego miesiąca (por. art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w stanie obowiązującym w okresie powstania zaległości w należnościach z tytułu składek). Odnośnie najstarszych zaległych składek należnych za marzec 2000 r. terminy ich płatności przypadały zatem na 15 kwietnia 2000 r. Jako nieuregulowane w terminie stały się wymagalne w dniu 16 kwietnia 2000 r. Zaległości Skarżącej w należnościach z tytułu składek dotyczą zatem znacznie odległych okresów sprzed ponad 20 lat. Tymczasem obowiązek składkowy wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia (por. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.). W pierwszej kolejności Sąd zweryfikował zatem, czy organ II instancji prawidłowo ustalił okoliczności dowodzące ich nieprzedawnieniu.
ZUS w zaskarżonej decyzji na str. 6 – 7 podtrzymał stanowisko z decyzji pierwszoinstancyjnej co do nieprzedawnienia należności z tytułu składek. Prawidłowo przytoczył obowiązujące w tym zakresie przepisy.
Sąd, weryfikując stanowisko prawne ZUS wyjaśnia, że kwestia przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne za lata 1999-2002 uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Z pierwotnego brzmienia przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w stanie prawnym obowiązującym w latach 2000-2002 (tj. w czasie powstania należności z tytułu składek objętych wnioskiem Skarżącej) wynikało, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis ten był następnie parokrotnie nowelizowany.
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Nie zawierała ona przepisów przejściowych więc zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej należności z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. podlegały 10-letniemu terminowi przedawnienia.
Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw zmieniono z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 5. Otrzymał on brzmienie: "Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia". Dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z przywołanych przepisów wynika, że termin przedawnienia należności z tytułu składek do dnia 31 grudnia 2002 r. wynosił 5 lat, w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. - 10 lat (liczony od dnia ich wymagalności) zaś od 1 stycznia 2012 r. termin ten wynosi ponownie 5 lat (liczony jednak od 1 stycznia 2012 r.).
ZUS nie omówił tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie dokonał analizy i nie wskazał wprost jaki był – w jego ocenie - termin przedawnienia należności składkowych objętych zaskarżoną decyzją (5 czy 10 lat) i od którego momentu winien być liczony (od dnia wymagalności i jaki to był dzień). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wadliwe także z innych przyczyn. Sąd dostrzegł, że ZUS w uzasadnieniu decyzji na str. 7 przedstawił też różne daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych wprost nie rozstrzygając jaką konkretną czynność należy traktować – w jego ocenie - za tzw. "pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności". Narusza to przytoczone w skardze przepisy prawa procesowego art. 11 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie spełnia wymogów prawidłowego uzasadnienia decyzji, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, na których się oparł i które miały w sprawie znaczenie prawne dla biegu terminu przedawnienia należności składkowych i jego zawieszenia.
Pomimo tego w ocenie Sądu, w realiach tej konkretnej sprawy, opisane uchybienia w zakresie uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
W ocenie Sądu termin przedawnienia, początek jego biegu oraz jego zawieszenie wynika z cytowanych przepisów. Skoro należności z tytułu składek za okres od marca 2000 r. do września 2002 r. nieprzedawniły się przed dniem 1 stycznia 2003 r. w pierwotnym terminie 5 lat, to od dnia 1 stycznia 2003 r. podlegały one 10-letniemu terminowi przedawnienia, liczonemu od dnia ich wymagalności, chyba że w czasie biegu tego terminu przedawnienia wystąpiły zdarzenia związane z czynnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, skutkujące m.in. zawieszeniem terminu przedawnienia zadłużenia. Dla najstarszych zaległości składkowych, należnych za marzec 2000 r., terminy płatności przypadały na 15 kwietnia 2000 r. Jako nieuregulowane w terminie stały się wymagalne w dniu 16 kwietnia 2000 r.
Dalej ZUS wskazał wszystkie zdarzenia, których wystąpienie w okresie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od marca 2000 r. do września 2002 r., mogło spowodować obiektywnie ich zawieszenie i w odniesieniu do wszystkich należności. Były to okoliczności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji na str. 7 wszystkie przedstawił jako zdarzenia mające wpływ na: "Zawieszenie biegu przedawnienia należności za okres 03/2000-09/2002", czyli jako odnoszące się do wszystkich należności składkowych objętych zaskarżoną decyzją.
W pierwszej kolejności ZUS wskazał, że zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia nastąpiło w dniu doręczenia upomnień nr [...] – [...] z 20 stycznia 2005 r. Ustalenie to było prawidłowe bo ich doręczenie było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której Skarżąca (dłużnik) została skutecznie zawiadomiona. Był to warunek zawieszenia biegu terminu przedawnienia o którym mowa w cytowanym powyżej art. 25 ust. 5b u.s.u.s. Z treści tego przepisu można wnosić, że czynność ta nie musi być czynnością organu egzekucyjnego, egzekutora lub poborcy skarbowego, a nawet nie musi być to czynność dokonana po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wbrew zarzutom skargi mogłaby to więc być czynność wierzyciela dokonana nawet przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Sąd podziela pogląd, że na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, w związku z czym jest to warunek obligatoryjny i konieczny do tego, by w sposób skuteczny prowadzić egzekucję. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Innymi słowy - doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok SN z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II USKP 82/21).
Nie ulega też wątpliwości Sądu, że czynnością taką może być też doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego np. wierzytelności z rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21).
W ocenie Sądu skoro obiektywnie doręczenie ww. Upomnień skutkowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich należności objętych zaskarżoną decyzją to ZUS nie miał obowiązku przedstawienia, w jej uzasadnieniu, daty początkowej od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu (z osobna) do każdej konkretnej należności będących przedmiotem postępowania. Nie budzi wątpliwości Sądu ustalenie, że wskazana powyżej okoliczność obiektywnie wystąpiła, że miała miejsce w okresie biegu 10-letniego termin przedawnienia i dotyczy wszystkich zaległych należności z tytułu składek za lata 2000-2002, liczonego od dnia ich wymagalności, a upływającego najwcześniej z końcem 16 kwietnia 2010 r. Doręczenie było obiektywnie pierwszym zdarzeniem skutkującym zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od marca 2000 do września 2002. Poźniejsze zdarzenia, prawidłowo wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mogące skutkować teoretycznie zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, pozostają więc bez wpływu na skuteczność jego zawieszenia trwającego już daty doręczenia ww. Upomnień.
ZUS dołączył też do akt administracyjnych stosowne dowody potwierdzające powyższe ustalenia: kopertę, którą Skarżącej przesłano Upomnienia z dnia 20 stycznia 2005 r. (Nr [...], Nr [...] i Nr [...]), dokumenty Upomnień, a także zwrotne potwierdzenie odbioru (dowód: koperta, Upomnienia i zwrotka, k. 1 - 6 akt admin. "AKTA P3").
Z treści załączonych do akt Upomnień wynika, że ZUS wezwał Skarżącą do uregulowania wykazanych w nich kwot należności z tytułu składek: Upomnieniem Nr [...] na ubezpieczenie społeczne za okres "01-2000–09-2002"; Upomnieniem Nr [...] na FP i FGŚP za okres "02-2000–09-2002"; Upomnieniem Nr [...] na ubezpieczenie zdrowotne za okres "01-2000–09-2002" razem z odsetkami z tytułu zwłoki liczonymi od dnia wskazanego w załączniku do każdego z Upomnień. Zatem wszystkie zaległe należności składkowe o których umorzenie wnosiła Skarżąca zostały objęte ww. Upomnieniami.
Z załączonych dowodów (tj. koperty i zwrotki) wynikało też, że Upomnienia zostały doręczone Skarżącej. Upomnienia te doręczono Skarżącej na adres: ul. [...], [...] O., poprzez dwukrotne awizowanie przesyłki, z pozostawieniem stosownego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej, w trybie art. 44 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym do czerwca 2005 r.). Zawiadomienie miało miejsce w dniu 25 stycznia 2005 r. Bezskuteczny upływ terminu awizacji prowadził do ziszczenia się fikcji doręczenia w ostatni jej dzień. Doręczenie Upomnień nastąpiło więc z upływem ostatniego 7-dniowego okresu na jaki były one złożone w Urzędzie Pocztowym nr [...] w O., tj. w dniu 1 lutego 2005 r. (a nie 30 stycznia 2005 r. jak błędnie wskazał w zaskarżonej decyzji ZUS, co jednak w ocenie Sądu nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy). ZUS zatem prawidłowo ustalił, że zawieszenie biegu 10-letniego terminu przedawnienia nastąpiło już w lutym 2005 r., czyli znacząco wcześniej przed jego upływem.
ZUS prawidłowo także ustalił i załączył do akt dokumenty potwierdzające, że po zawieszeniu biegu terminu przedawnienia nastąpiło również skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz, że nie zostało ono do tej pory zakończone. Postępowanie egzekucyjne z urzędu wszczął i prowadził Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu jako organ egzekucyjny. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 24 marca 2005 r. (tj. w dniu doręczenia Skarżącej Tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu 7 marca 2005 r. numer: od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...]) (por. art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Do akt administracyjnych ZUS załączył stosowne dowody potwierdzające wszczęcie postępowania egzekucyjnego: kopertę, którą Skarżącej przesłano Tytuły wykonawcze oraz Zawiadomienia pracodawcy o zajęciu wynagrodzenia Skarżącej, dokumenty Tytułów wykonawczych oraz Zawiadomień pracodawcy, a także zwrotne potwierdzenie odbioru (dowód: koperta, Tytuły i Zawiadomienia oraz zwrotka, k. 7– 174 akt admin. teczka "AKTA P3").
Z treści Tytułów wykonawczych wynika, że obejmowały one wszystkie zaległe należności z tytułu składek za okres od marca 2000 r. do września 2002 r. Z Tytułów wykonawczych wiadomo więc, że wszystkie zaległe należności zostały objęte wszczętym postępowaniem egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne od tego czasu znajduje się w toku. Nie sposób było zatem uznać - jak tego chce Skarżąca - że doszło do przedawnienia należności objętych ww. postępowaniem egzekucyjnym, o umorzenie których wnosi. Choć Sąd zauważa, że okres prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest bardzo długi a aktywność ZUS była przez długi czas nieznaczna, to jednak, zgodnie z ww. przepisami, pozostaje to bez wpływu na skuteczność zawieszenia terminu przedawnienia.
Wbrew zarzutom skargi postępowanie egzekucyjne nie zostało też ponownie wszczęte wskutek wniosku ZUS z dnia 6 września 2016 r. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i z akt administracyjnych w tym dniu ZUS skierował do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. wniosek o prowadzenie egzekucji ze środka egzekucyjnego do którego zastosowania ZUS nie był uprawniony jako organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. tj. zajęcia nieruchomości nr KW [...] (dowód: Wniosek z dnia 6 września 2016 r. k. 178 akt admin. teczka "AKTA P3").
Z załączonych dowodów (koperty i zwrotki) wynikało też, że Tytuły wykonawcze oraz Zawiadomienia pracodawcy o zajęciu wynagrodzenia zostały doręczone Skarżącej w trybie art. 44 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym do czerwca 2005 r.) identyczny sposób jak opisane powyżej Upomnienia. Przy czym zawiadomienie miało miejsce w dniu 9 marca 2005 r. Doręczenie Tytułów wykonawczych oraz Zawiadomień pracodawcy nastąpiło więc z upływem ostatniego 7-dniowego okresu na jaki były one złożone w Urzędzie Pocztowym nr [...] w O., tj. w dniu 16 marca 2005 r. (a nie 24 marca 2005 r. jak błędnie przyjął ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji).
ZUS wskazał nadto, że wobec Skarżącej przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest nadal prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. (ten ostatni w zakresie w jakim nie był uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS). Zawieszenie biegu terminu przedawnienia, trwające od 2005 r., nie zostało zatem do tej pory przerwane, bo nie zakończyło się postępowanie egzekucyjne. Ostatnia udokumentowana w aktach sprawy czynność egzekucyjna to zajęcie nieruchomości Skarżącej lokalu mieszkalnego Nr KW [...] (dowód: k. 200 akta admin. teczka "AKTA P3").
Ponadto ZUS, powołując się na art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zostały dodatkowo zabezpieczone na jego rzecz hipoteką przymusową w księdze wieczystej nr [...] wpisaną w dniu 4 stycznia 2007 r. w wysokości 41.066,10 zł. Ustalenie to znajduje swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych w Informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika z dnia 19 września 2022 r. (dowód: Informacja o zabezpieczeniach, k. 11 akt admin. teczka "AKTA P3"), a także w rejestrze Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych dostępnym na stronie ekw.ms.gov.pl. W ocenie Sądu w dobie powszechnego dostępu do informacji publicznej z wykorzystaniem Internetu, informacja zamieszczona na stronach Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych o treści wpisu hipoteki przymusowej w dziale IV księgi wieczystej nr [...] może być uznana za fakt powszechnie znany zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a. (podobnie choć w innej sprawie NSA w wyroku z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 385/19, CBOSA).
W dziale IV księgi wieczystej nr [...] opisano zabezpieczone hipoteką wierzytelności ZUS: "Należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych". Jest to opis zabezpieczonej rzeczowo wierzytelności ZUS, odpowiadający treści zaległych należności z tytułu składek Skarżącej objętych zaskarżoną decyzją. Nie należy do kognicji Sądu w obecnie prowadzonym postępowaniu weryfikować poprawność i podstawy wpisu prawa dokonanego w księgach wieczystych. Wręcz przeciwnie. Sąd (i Skarżąca) jest związany ujawnionym w nich prawem na zasadzie rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych. Skarżąca nie wykazała przy tym, żeby miała jakieś inne należności z tytułu składek względem ZUS mogące być objęte tym wpisem. Także ZUS nie podnosi istnienia zaległych należności składkowych innych niż objęte zaskarżoną decyzją, tym bardziej, że jak ustalił Skarżąca od dnia 1 stycznia 2005 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS.
Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko ZUS zawarte w zaskarżonej decyzji, że zgodnie z art. 24 ust. 5 i 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za lata 2000-2002 został skutecznie zawieszony. Zawieszenie to nie zostało też przerwane. Ponadto w wyniku ich rzeczowego zabezpieczenia hipoteką należności składkowe nie ulegną przedawnieniu nawet po upływie terminu. Zatem organ miał podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku (zob. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1569/20; wyrok NSA z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21, gdzie stwierdzono, że "w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne posiadają kompetencję do oceny upływu terminu przedawnienia tych składek", dostępne, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że utraciły na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, przywołane w uzasadnieniu skargi, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1705/20). Wbrew zarzutom skargi Sąd, musi wziąć pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny 20 maja 2020 r. wydał wyrok w sprawie P 2/18, w którym orzekł że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym, stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Przechodząc do istoty sprawy wskazać trzeba, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ odnośnie sytuacji Skarżącej. ZUS prawidłowo ustalił, że Skarżąca: zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej; od 1 stycznia 2005 r. nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS; od 2004 r. pozostaje w związku małżeńskiemu z S. N., który również od 1 stycznia 2005 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS; figuruje jako właścicielka samochodu osobowego marki [...] z 2000 r.; jest właścicielką dwóch nieruchomości: lokalu niemieszkalnego (garażu) w O. o powierzchni 16,25 m2 (dla którego Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...]) oraz lokalu mieszkalnego w O. o powierzchni 61 m2 (dla którego Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 41 066,10 zł). Wskazał, że wobec Skarżącej przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest obecnie prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. Powyższe okoliczności zostały ustalone na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dowodów i nie budzą wątpliwości Sądu. W ocenie Sądu organ trafnie też ocenił zgromadzone w sprawie dowody i w oparciu o nie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne.
Nie budzi też zastrzeżeń Sądu ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Trafnie organ uznał w zaskarżonej decyzji, że zgromadzone dowody nie wskazują na wystąpienie okoliczności wskazywanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., albowiem: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; w stosunku do działalności Skarżącej nie prowadzono postępowania likwidacyjnego lub postępowania upadłościowego tym samym nie wystąpiła przesłanka ujęta w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s.; Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności i tym samym nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.; wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem art. 28 ust. 3 pkt pkt 4a u.s.u.s. nie będzie mieć zastosowania; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie jest spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.; brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), bowiem postępowanie egzekucyjne dotyczące m.in. przedmiotowych należności jest w toku i nie zostało zakończone.
Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zgodzić się należy, że okoliczność, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21).
Organ uznał również, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu (tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności).
Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązaną działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń poczynionych sprawie, Skarżąca zakończyła prowadzanie działalności gospodarczej, a jej obecne źródło utrzymania (zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) jest nieznane. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki.
Jeżeli chodzi o przesłankę przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to ma rację ZUS, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. Do ustalenia tych faktów niezbędne jest jednak współdziałanie Skarżącej z ZUS. Skarżąca nie powoływała się w sprawie na swój stan zdrowia oraz konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Nie załączyła do akt sprawy żadnej dokumentacji medycznej. Przesłanka zdrowotna nie wystąpiła.
Prawidłowo również ZUS przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wyjaśnić należy z tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21). W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił, że na podstawie posiadanych informacji nie ma możliwości umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W tym zakresie wskazał, że Skarżąca wyjaśniła tylko tyle, że wyjechała za granicę, utraciła pracę i samotnie wychowuje swoje dzieci oraz znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Nie przedłożyła jednak oświadczenia o stanie rodzinnym oraz innej dokumentacji obrazującej sytuację rodzinną i materialną. Organ nie posiadał zatem informacji, z kim prowadzi gospodarstwo domowe, jak również danych dotyczących ponoszonych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem, czy posiadanych zobowiązaniach finansowych. Prawidłowo podkreślił, że ciężar udowodnienia występowania przesłanek do umorzenia spoczywa na dłużniku, a ostateczna ocena aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego winna mieć miejsce na podstawie dostarczonych dokumentów, a takich, dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej w trakcie postępowania Skarżąca nie złożyła. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym.
W tym wypadku nie może budzić wątpliwości to, że tylko Skarżąca - osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedzę na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, tak więc to ona winna przedstawić tego rodzaju informacje w formie, która umożliwi ZUS poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń. Nie budzi wątpliwości, że ustalenia w tym zakresie czynione są głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez Skarżącą, co wprost wynika z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia ("jeśli zobowiązany wykaże"), a więc to na nim, co do zasady, spoczywa ciężar dowodu (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10; z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11). Jakkolwiek to organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń, to ze względu na specyfikę spraw o umorzenie, obowiązek wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., organ realizuje szczegółowo analizując wszystkie ujawnione przez stronę dane dotyczące jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Powyższe potwierdza jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I GSK 343/21), z którego wynika, iż w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13). Warunkiem skuteczności wniosku o umorzenie jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 764/18).
Prawidłowe było ustalenie ZUS, że w sprawie brak jest przedstawionych przez Skarżącą dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Ponadto trafnie wskazał, że dysponuje ona majątkiem nieruchomym, który nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych gospodarstwa domowego Skarżącej, a ZUS ma możliwość dochodzenia z niego zaległości składkowych.
Z uwagi na publicznoprawny charakter przedmiotowych należności skorzystanie z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest w szczególności, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w sprawie. W stosunku do Skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwalała zatem na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa Skarżącej całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Sytuacji finansowej Skarżącej nie można było uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.
Na uwadze należy tu mieć również obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Z tego właśnie względu umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.
W konsekwencji stwierdzić należy, że ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. W efekcie nie doszło też do zarzucanego w skardze naruszenia prawa procesowego, a także materialnego (art. 24 ust. 4 i 5b, art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.). Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskowała Skarżąca.
Wskazane przez Sąd wady uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwalały na jej uchylenie. Decyzja administracyjna, mimo częściowo błędnego uzasadnienia zawierała jednak prawidłowe rozstrzygnięcie. Sąd podziela pogląd, że nie będzie podstaw o uchylenia decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy organ wprawdzie błędnie umotywował swoją decyzję, jednak kierunek rozstrzygnięcia sprawy jest zgodny z prawem (por. NSA w motywach wyroku z dnia 24 października 2018 r., II OSK 2776/16, publ. CBOSA). Tym bardziej nie będzie takich podstaw jak w rozpatrywanej przez Sąd sprawie w której decyzja ZUS zawierała w zasadniczej części prawidłowe uzasadnienie (prawne i faktyczne) odmowy przyznania umorzenia oraz prawidłowe rozstrzygnięcie.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.