I SA/OP 975/24

I SA/Op 975/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Remigiusz Mazur /sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne
Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Sygn. powiązane
II GZ 748/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2151
art. 18 ust. 1, ust. 10 pkt 2 i pkt 4 i ust. 7 pkt 3 lit. a
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Dz.U. 2024 poz 935
art. 269 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81a, art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi F. F. i A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr SKO.40.1643.2024.a w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez F. F. i A. O. [dalej: skarżący, strony] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu [dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy] z 26 sierpnia 2024 r., nr SKO.40.1643.2024.a, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola [dalej: organ I instancji, Prezydent] z 8 maja 2024 r., nr SO-II.7340.47.2024, w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 30 grudnia 2016 r. Prezydent udzielił stronom, prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A." s.c. w O. przy ul. [...], zezwolenia Nr [...], na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży: [...] [...] w O. przy ul. [...]. Zezwolenia udzielono na czas oznaczony od 30 grudnia 2016 r. do 29 grudnia 2026 r.
Ponadto w dniu 30 grudnia 2016 r. Prezydent udzielił stronom, prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A." s.c. w O. przy ul. [...], zezwolenia Nr [...], na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży: [...] [...] w O. przy ul. [...]. Zezwolenia udzielono na czas oznaczony od 30 grudnia 2016 r. do 29 grudnia 2026 r.
Zawiadomieniem z 6 lutego 2024 r. Prezydent poinformował skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie cofnięcia wydanego zezwolenia Nr [...] oraz zezwolenia Nr [...]. Organ powołał m.in. art. 18 ust. 7 pkt 3a i 3b oraz art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2023 r. poz. 2151 ze zm.) [dalej: ustawa] i wskazał, że z informacji uzyskanej od [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej [dalej: [...] WIIH] z 20 grudnia 2023 r. wynika, że skarżący dokonali zakupu napojów alkoholowych u przedsiębiorcy nieposiadającego zezwoleń na hurtową sprzedaż napojów alkoholowych, czym naruszyli art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy. Jednocześnie organ umożliwił stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.
W dniu 20 lutego 2024 r. do organu I instancji wpłynęło pismo [...] WIIH, przy którym przekazano dokumentację kontroli przeprowadzonej wobec skarżących, zawierającą ustalenia dotyczące zakupu przez nich napojów alkoholowych u przedsiębiorców nieposiadających zezwoleń na sprzedaż hurtową.
W dniu 29 lutego 2024 r. strony złożyły w organie I instancji wyjaśnienia, w których wskazały, że celem ich działania nie było obejście przepisów, ani uszczuplenie dochodów z tytułu podatków Skarbu Państwa. Podkreśliły, że zakup spornego alkoholu został dokonany zgodnie z zasadami handlu (na fakturę) i w sposób zgodny z prawidłami podatkowymi został wprowadzony do obrotu. Zaznaczyły również, że dokonany zakup nie opiewał na znaczną ilość i był dokonany na doraźne potrzeby. Zdaniem stron doszło do oczywistego przeoczenia przez nie wymogów, co było spowodowane przypadkiem. Strony podały, że zakwestionowany w wyniku kontroli alkohol natychmiast został wycofany z obrotu i został zakupiony alkohol zgodnie z wymogami ustawowymi (na dowód czego przedłożono fakturę). Wskazały, że działalność prowadzą od 30 lat w sposób nienaganny, respektując obowiązujące przepisy. Kontrole zawsze dokonane były bez zastrzeżeń, co dowodzi ich szczególnej staranności. Strony podniosły też, że z uwagi na przedmiot działalności, pozbawienie ich zezwoleń na wyszynk spowoduje trudności, które mogą doprowadzić do ograniczenia działalności lub jej likwidacji. Stwierdziły, że w ich ocenie interpretowanie art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy w ten sposób, że nawet niezawinione złamanie, określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych, skutkuje cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, jest interpretacją rozszerzającą, a jedynie umyślne nieprzestrzeganie przepisów mogłoby się wiązać z cofnięciem zezwolenia.
Pismem z 5 marca 2024 r. organ I instancji zwrócił się do Ministerstwa Rozwoju i Technologii Departamentu Małych i Średnich Przedsiębiorstw o udzielenie informacji czy:
- przedsiębiorstwo L. sp. z o.o. sp.k. na dzień 11 kwietnia 2023 r. posiadało zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18% alkoholu,
- przedsiębiorstwo A. sp. z o.o. na dzień 24 maja 2023 r. posiadało zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18% alkoholu,
- przedsiębiorstwo J. S.A. w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. posiadało zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18% alkoholu.
W odpowiedzi zawartej w piśmie z 7 marca 2024 r. Zastępca Dyrektora Departamentu Małych i Średnich Przedsiębiorstw Ministerstwa Rozwoju i Technologii wskazał m.in., że L. sp. z o.o. sp.k. nie figuruje w ewidencji przedsiębiorców, którym minister do spraw gospodarki wydał zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi. Co do pozostałych spółek potwierdzono wydanie zezwoleń na obrót hurtowy napojami alkoholowymi o zawartości powyżej 18% alkoholu.
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji włączył do akt sprawy uwierzytelnioną kopię faktury VAT z 11 kwietnia 2023 r., nr [...], opiewającą na kwotę 121,99 zł za zakup 4 sztuk wódki, wystawioną przez L. Sp. z o.o. sp.k. na rzecz skarżących.
Zawiadomieniem z 4 kwietnia 2024 r. organ I instancji poinformował strony, że zebrany w sprawie materiał dowody jest kompletny, w związku z czym na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572) [dalej: k.p.a.] umożliwiono stronom wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów.
Następnie decyzją z 8 maja 2024 r. Prezydent, na podstawie art. 18 ust. 1, ust. 7 pkt 3 lit. a i pkt 3 lit. b, ust. 10 pkt 2 ustawy oraz art. 104 k.p.a., cofnął z urzędu skarżącym zezwolenie z 30 grudnia 2016 r. Nr [...] na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, tj. w B. w O. przy ul. [...] [...].
Pismem z 27 maja 2024 r. skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli odwołanie od ww. decyzji. W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z 26 sierpnia 2024 r., Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono chronologicznie przebieg postępowania. Przytoczono także obowiązujące w sprawie regulacje art. 18 ust. 1, ust. 7 pkt 3, ust. 10 pkt 2 ustawy stanowiące materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Dalej powołano istotne w sprawie ustalenia faktyczne. Wskazano m.in., że w dniu 11 kwietnia 2023 r. skarżący nabyli od L. sp. z o.o. sp.k. napoje o zawartości powyżej 18% alkoholu. Fakt ten potwierdziła kontrola [...] WIIH oraz znajdująca się w aktach sprawy uwierzytelniona kopia faktury VAT z 11 kwietnia 2023 r., nr [...], opiewająca na kwotę 121,99 zł, obejmująca zakup 4 butelek wódki, wystawiona przez L. sp. z o.o. sp.k. na rzecz skarżących. Z kolei z pisma Zastępcy Dyrektora Departamentu Małych i Średnich Przedsiębiorstw Ministerstwa Rozwoju i Technologii z 7 marca 2024 r. jednoznacznie wynika, że L. sp. z o.o. sp.k. nie figuruje w ewidencji przedsiębiorców, którym minister właściwy do spraw gospodarki wydał zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi. Zdaniem Kolegium w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym strony naruszyły warunek prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, określony w art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy, dokonując zakupu napojów alkoholowych z nieuprawnionego źródła. W konsekwencji zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy skutkowało to cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy, w przypadku naruszenia któregokolwiek z warunków sprzedaży napojów alkoholowych, zastosowanie sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia jest obligatoryjne, niezależnie od przyczyn takiego naruszenia. Nawet jednorazowe uchybienie, jakim był zakup napojów alkoholowych w dniu 11 kwietnia 2023 r. w L. sp. z o.o. sp.k., stanowi wystarczającą podstawę do zastosowania tej sankcji.
Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji, że w związku z brakiem dowodów zakupu sześciu partii napojów alkoholowych oferowanych w [...] skarżących, strony nie wykazały, że zostały one nabyte od podmiotu posiadającego stosowne zezwolenie na sprzedaż hurtową. Wyjaśnienia skarżącej, jakoby alkohol ten był rzadko sprzedawany i zakupiony ponad trzy lata temu, nie mogły zostać uwzględnione.
SKO podkreśliło też, że w razie nieprzestrzegania warunków sprzedaży napojów alkoholowych wynikających z art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zarzucili powyższej decyzji naruszenie:
- art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 86 k.p.a., poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania strony, a to F. F., który jako osoba bezpośrednio zaangażowana w prowadzenie działalności objętej kontrolą ma pełną wiedzę w przedmiocie dokonywanych zakupów związanych z jej prowadzaniem w tym m.in. alkoholu;
- art. 18 ust. 7 pkt 3 w zw. z art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy, poprzez nieuwzględnienie, że zakup alkoholu w podmiocie niemającym zezwolenia na obrót hurtowy miał miejsce jednorazowo i na niewielką kwotę, nadto nie był działaniem dotkniętym żadną formą winy umyślnej i zamiarem obejścia czy złamania przepisów przywołanej ustawy.
Strony wniosły, wobec powyższych zarzutów, o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionowali w całości zasadność zaskarżonej decyzji, rozwijając argumenty zawarte w jej petitum. Dodatkowo podnieśli, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej dokonuje oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W myśl art. 81a k.p.a., jeżeli w sprawie występują nieusuwalne wątpliwości, powinny one zostać rozstrzygnięte na korzyść strony. Ponadto, w ich ocenie, obowiązek nabywania alkoholu wyłącznie od określonych podmiotów z wykluczeniem innych stanowi naruszenie zasad wolnorynkowych i jest sprzeczny z art. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r. poz. 236 ze zm.).
W odpowiedzi na skargę SKO, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej.
Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w ramach swojej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub postępowania, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Na wstępie należy nadmienić, że do tut. Sądu zostały wniesione przez skarżących dwie skargi w podobnych sprawach: 1) pierwsza na decyzję Kolegium z 26 sierpnia 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta z 8 maja 2024 r., wydaną w przedmiocie cofnięcia skarżącym zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu, zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Op 976/24 oraz; 2) druga, obecnie rozpoznana, na decyzję Kolegium z 26 sierpnia 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta z 8 maja 2024 r., wydaną w przedmiocie cofnięcia skarżącym zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa, zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Op 975/24.
Sprawa o sygn. akt I SA/Op 976/24 została wcześniej rozpoznana i Sąd wydał 30 grudnia 2024 r. wyrok oddalający skargę. Przedmiotem obecnej kontroli Sądu jest druga z ww. decyzji, tj. decyzja SKO z 26 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 8 maja 2024 r. w przedmiocie cofnięcia skarżącym zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa. W stanie sprawy organ odwoławczy uznał, że zaopatrywanie się przez skarżących w napoje alkoholowe u przedsiębiorcy nieposiadającego koncesji na hurtowy obrót alkoholem stanowi nieprzestrzeganie warunków określonych w ustawie.
Sąd stanowisko organów uznał za prawidłowe. Sąd zwraca uwagę, że zasadnicze znaczenie, dla każdego postępowania administracyjnego, ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, co obejmuje przestrzeganie przepisów postępowania regulujących tryb dochodzenia organu do prawdy materialnej, tylko w takim bowiem przypadku możliwe jest prawidłowe zastosowanie prawa materialnego i ustalenie zakresu praw oraz obowiązków strony takiego postępowania. W sytuacji sądowej kontroli decyzji administracyjnej w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu przez Sąd właśnie kwestie dotyczące naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza wtedy, kiedy – jak w kontrolowanej sprawie – zarzuty takie zostaną wprost podniesione. Dla prawidłowości zastosowania stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego, a to art. 18 ust. 10 pkt 2 oraz art. 18 ust. 7 pkt 3 lit. a ustawy, decydujące znaczenie mają zatem niewadliwe ustalenia faktyczne.
Dokonując kontroli przestrzegania przepisów procesowych, Sąd nie mógł pominąć analizy regulacji materialnoprawnych. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują bowiem przepisy prawa materialnego, gdyż to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych (wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 251/21). W kontrolowanej sprawie podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej powyżej ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Zezwolenie jest wydawane na oznaczonego przedsiębiorcę i z dokładnie oznaczonym punktem sprzedaży. Zezwolenie, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy, wydaje się na podstawie wniosku przedsiębiorcy (art. 18 ust. 2 ustawy). W myśl art. 18 ust. 3 ustawy zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się oddzielnie na następujące rodzaje napojów alkoholowych: 1) do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo; 2) powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) powyżej 18% zawartości alkoholu (art. 18 ust. 3 ustawy). W myśl art. 18 ust. 7 pkt 3 lit. a ustawy warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu sprzedaży lub poza miejscem sprzedaży jest zaopatrywanie się w napoje alkoholowe u producentów i przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych.
Sankcją za nieprzestrzeganie warunków sprzedaży napojów alkoholowych jest cofnięcie uprzednio wydanego zezwolenia, stosownie do postanowień art. 18 ust. 10 ustawy. Zgodnie, z tymi przepisami zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku: 1) nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych a w szczególności: a) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw, b) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w art. 14 ust. 3 i 4; 2) nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych; 3) powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy, w miejscu sprzedaży lub najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych przez dany punkt sprzedaży, gdy prowadzący ten punkt nie powiadamia organów powołanych do ochrony porządku publicznego; 4) wprowadzenia do sprzedaży napojów alkoholowych pochodzących z nielegalnych źródeł; 5) przedstawienia fałszywych danych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 111 ust. 4; 6) popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez osobę odpowiedzialną za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie; 7) orzeczenia wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną albo wobec osoby odpowiedzialnej za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie, zakazu prowadzenia działalności gospodarczej objętej zezwoleniem.
Z zestawienia treści powyższych przepisów wynika zatem, że warunkiem prowadzenia działalności na podstawie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, wbrew zarzutom skargi, jest zaopatrywanie się w napoje alkoholowe, wymienione w zezwoleniu, u producentów oraz u przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami. Powyższe wynika wprost z art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy, w myśl którego warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest zaopatrywanie się w napoje alkoholowe u producentów i przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych. Zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy przedmiotowe zezwolenie cofa się w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych.
W sprawie ustalono istotne, z punktu widzenia powołanych wyżej przepisów ustawy, okoliczności faktyczne, a w tym, że skarżący nabyli alkohol (wódkę), który objęty był posiadanym przez nich zezwoleniem na sprzedaż Nr [...], od przedsiębiorcy L. sp. z o.o. sp.k. Podstawą tych ustaleń były czynności kontrolne przeprowadzone przez inspektorów [...] WIIH, które zostały zapisane w protokole podpisanym w dniu 5 grudnia 2023 r. Podczas kontroli, która miała miejsce w dniach 19 i 20 września 2023 r. oraz 5 października 2023 r. w lokalu skarżących, skontrolowano 26 partii napojów alkoholowych, w tym 18 partii wyrobów spirytusowych o łącznej wartości 3.225 zł oraz 8 partii piwa o wartości 864 zł. Skarżący przedstawili dowody zakupu na 20 partii tych napojów, z czego 12 partii zakupiono w sklepach B., L. i A. W trakcie kontroli ustalono, że alkohol został zakupiony przez skarżących m.in. w dniu 11 kwietnia 2023 r. w sklepie L. Potwierdzeniem tej transakcji była faktura VAT z 11 kwietnia 2023 r., nr [...], opiewająca na kwotę 121,99 zł, obejmująca m.in. zakup 4 butelek wódki.
Dalej prawidłowo ustalono, że L. sp. z o.o. sp.k. nie posiadał odpowiedniego zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi. Zastępca Dyrektora Departamentu Małych i Średnich Przedsiębiorstw Ministerstwa Rozwoju i Technologii w piśmie z 7 marca 2024 r. poinformował bowiem m.in., że L. sp. z o.o. sp.k. nie figuruje w ewidencji przedsiębiorców, którym minister do spraw gospodarki wydał zezwolenie na obrót hurtowy w kraju napojami alkoholowymi.
Skoro w rozpoznawanej sprawie ustalono, w sposób niebudzący wątpliwości Sądu, że skarżący zaopatrzyli się w alkohol w spółce L., która nie posiadała zezwolenia na hurtową sprzedaż napojów alkoholowych, co wynika z ww. pisma z 7 marca 2024 r. i czego skarżący nie kwestionowali, bo wskazywali jedynie na brak wiedzy o tym fakcie, to jego zakup był niezgodny z przepisami ustawy. Stanowiło to wystarczającą podstawę do wydania decyzji Kolegium z dnia 26 sierpnia 2024 r.
Dodatkowo w trakcie kontroli [...] WIIH ustalono, że w ofercie [...] prowadzonego przez skarżących znajdowało się 6 partii napojów spirytusowych, do których nie przedstawili dowodu zakupu. Prawidłowo więc uznało SKO, że w związku z brakiem dowodów zakupu sześciu partii napojów alkoholowych oferowanych w [...], strony nie wykazały, że zostały one nabyte od podmiotu posiadającego stosowne zezwolenie na sprzedaż hurtową. Wyjaśnienia skarżącej, jakoby alkohol ten był rzadko sprzedawany i zakupiony ponad trzy lata temu, nie mogły zostać uwzględnione. Twierdzenia strony, niepoparte żadnymi dowodami, nie były wystarczające, aby wykazać prawidłowość zakupu tych napojów. W związku z tym nieprzesłuchanie drugiego wspólnika w tej kwestii nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ strony na żadnym etapie postępowania nie przedłożyły dowodów potwierdzających legalność zakupu tych napojów.
W ocenie Sądu przedstawione wyżej ustalenia faktyczne, opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO z 26 sierpnia 2024 r., stanowiły wystarczającą podstawę do zasadnego i trafnego przyjęcia przez organ odwoławczy, iż skarżący naruszyli, wynikające z przepisów powoływanej ustawy, warunki prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży, poprzez zaopatrzenie się (nabycie) alkoholu z naruszeniem powołanego wyżej art. 18 ust. 7 pkt 3 ustawy.
Odnosząc się do zagadnienia cofnięcia skarżącym zezwolenia na wyszynk napojów zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa, Sąd wyjaśnia, że ratio legis art. 18 ust. 10 ustawy jest dążenie do eliminowania z obrotu napojami alkoholowymi tych przedsiębiorców, którzy dopuszczają się naruszeń ustawowych warunków sprzedaży napojów alkoholowych. W przypadku stwierdzenia naruszenia zasad obrotu napojami alkoholowymi zasadne jest wyciągnięcie dalej idących konsekwencji, sprowadzających się w efekcie do cofnięcia nie tylko zezwolenia, z którym związane jest naruszenie (w sprawie – zezwolenia na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu), ale także pozostałych zezwoleń udzielonych podmiotowi i dotyczących danego punktu handlowego. W uchwale siedmiu sędziów z 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 2/07, NSA wyraził pogląd, że w razie nieprzestrzegania określonych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi warunków sprzedaży napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 2) objętych zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz na piwa (art. 18 ust. 3 pkt 1), organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu.
Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że zgodnie z art. 269 § 1 zd. 1 ppsa, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. W wyroku z 24 września 2024 r., sygn. akt III FSK 778/24, NSA jednoznacznie stwierdził, że na mocy art. 269 § 1 ppsa stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Przy czym ogólną moc wiążącą posiadają zarówno abstrakcyjne, jak i konkretne uchwały NSA (wyrok NSA z 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1284/07). Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska zajętego w uchwale, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować w sprawach dotyczących danego typu stanu faktycznego i prawnego (wyroki NSA z: 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 994/09; 23 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1141/09). Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 12 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2817/14). Odstąpienie od stanowiska zajętego w uchwale NSA bez zachowania trybu określonego w art. 269 § 1 ppsa należy uznać za naruszenie prawa, odpowiadające podstawie kasacyjnej, wskazanej w art. 174 pkt 2 ppsa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 269). Celem przyjęcia rozwiązania z art. 269 ppsa było zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Jednolitość orzecznictwa sądów stanowi gwarancję demokratycznego państwa prawnego, w szczególności zaś pozytywnie wpływa na kształtowanie zaufania obywatela do państwa (wyrok NSA z 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1946/06). Z opisanych powodów przywołana uchwała siedmiu sędziów NSA z 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 2/07, ma kluczowe dla sprawy znaczenie.
Sąd orzekający w sprawie podzielił stanowisko NSA i z tego powodu zastosował się do wykładni prawa zawartej w powyższej uchwale (art. 269 § 1 p.p.s.a.), co skutkowało tym, że uznał za prawidłowe rozstrzygnięcia organów obu instancji o cofnięciu skarżącym również istotnego w sprawie zezwolenia Nr [...], mimo że ujawnione naruszenie prawa nie było związane z obrotem napojami zawierającymi do 4,5% alkoholu oraz piwem. Sąd dostrzegł, że z uwagi cele ustawy, a tym ograniczanie spożycia napojów alkoholowych (art. 1 ust. 1), na rodzaj chronionych ustawą dóbr, a w tym uniemożliwienie wprowadzenia do sprzedaży napojów alkoholowych pochodzących z nielegalnych źródeł (art. 18 ust. 10 pkt 4), jak też z uwagi na obowiązek dochowania ustawowych zasad dystrybuowania napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 2), przedsiębiorca w istocie jest uzależniony od sprzedawcy hurtowego tych napojów, a równocześnie zobowiązany jest zorganizować sprzedaż napojów alkoholowych w taki sposób, aby nie doszło do naruszenia zasad obrotu napojami alkoholowymi określonych w ustawie. Jednakże, w ocenie Sądu, ryzyko ewentualnej utraty zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych obciąża wyłącznie tego przedsiębiorcę.
Podnoszone przez skarżących, w odwołaniu i w skardze, okoliczności, takie jak ryzyko likwidacji działalności, utrata miejsc pracy, przestrzeganie przepisów podatkowych oraz brak złej wiary, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja o cofnięciu zezwolenia wynikała bowiem z obiektywnego naruszenia przepisów ustawy, a jej charakter jest związany, co oznacza, że organ administracyjny nie miał swobody w ocenie skutków naruszenia. Ponadto argument dotyczący ograniczenia wolności gospodarczej nie mógł zostać uwzględniony, gdyż przepisy regulujące obrót alkoholem mają na celu ochronę interesu publicznego i są zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Sprzedaż napojów alkoholowych jest działalnością reglamentowaną, czego strony niewątpliwie były świadome, gdy podejmowały decyzję o rozpoczęciu działalności gospodarczej w takim zakresie.
Przepis art. 18 ust. 10 ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że stwierdzenie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w pkt. 1-7 tego przepisu skutkuje cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Organ nie działa w tym przypadku w ramach uznania administracyjnego, lecz jest związany treścią ww. przepisu. W przypadku decyzji związanej treść rozstrzygnięcia jest determinowana, przesądzona "z góry" przez ustawodawcę przez wyraźne i precyzyjne określenie przesłanek, których wystąpienie skutkuje jej wydaniem. W tym przypadku rola organu administracyjnego sprowadza się do wszechstronnego, skrupulatnego i szczegółowego zbadania stanu faktycznego oraz prawnego sprawy, w celu ustalenia, czy wystąpiły w sprawie przesłanki wskazane w hipotezie normy prawnej, a w przypadku ich wystąpienia – do wydania stosownej decyzji.
Ustawodawca, określając przedsiębiorcom w art. 18 ust. 7 ustawy warunki prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, jednym z nich uczynił zaopatrywanie się w napoje alkoholowe z legalnych źródeł, tj. u producentów i przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych. Zaopatrywanie się przez skarżących w napoje alkoholowe u przedsiębiorcy, który nie posiada zezwolenia na hurtową sprzedaż napojów alkoholowych oraz w napoje alkoholowe, co do których nie byli w stanie przedstawić dowodu ich legalnego zakupu, wskazuje, że prowadzili oni obrót alkoholem z naruszeniem prawa, co skutkować musiało, w świetle powołanego art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy, cofnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Należy podnieść, że obowiązkiem strony, prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych, jest takie jej zorganizowanie, aby nie zaistniał żaden przypadek nieprzestrzegania, określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych. W razie złamania jakiegokolwiek warunku prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych określonego w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ, niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy (wyroki NSA: z 25 maja 2022 r., sygn. akt II GSK 80/19, z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 356/17, z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1790/11, wyrok WSA w Gdańsku z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 118/23).
Kolegium, w ocenie Sądu, nie miało obowiązku badać, czy skarżący działali umyślnie, czy też nie, wystarczającą bowiem przesłanką cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych było wyłącznie stwierdzenie, że skarżący zakupili alkohol u przedsiębiorcy nieposiadającego zezwolenia na hurtową sprzedaż napojów alkoholowych. W szczególności podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może się zwolnić od zastosowania sankcji wynikającej z powołanego przepisu, poprzez wykazanie, że dochował staranności w wyborze kontrahenta. Wobec tego, że przepis art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy nie zawiera elementu winy, organ nie miał obowiązku rozpatrywać zachowania skarżących w kategoriach umyślnego naruszenia warunków sprzedaży, skutkujących cofnięciem zezwolenia na sprzedaż alkoholu (wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 365/19 oraz z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1812/11). Każde bowiem naruszenie przepisów omawianej ustawy, bez względu na jego przyczynę i zakres, skutkuje konsekwencjami przewidzianymi w art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy. Organy administracji nie mają kompetencji do swobodnej oceny przepisów tej ustawy, decyzja w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jest bowiem decyzją związaną. Oznacza to, że działalność w zakresie sprzedaży alkoholu wiąże się z ryzykiem dla przedsiębiorcy. Sam fakt zakupu alkoholu objętego zezwoleniem od podmiotu nieposiadającego stosownej koncesji stanowi wystarczającą podstawę do cofnięcia wszystkich zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w danej lokalizacji.
W odniesieniu do zarzutu braku przesłuchania w charakterze świadka drugiego ze wspólników należy stwierdzić, że zarzut ten nie mógł wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia sprawy. Kluczową okolicznością było ustalenie źródła zakupu napojów alkoholowych, co zostało jednoznacznie i dostatecznie wykazane na podstawie dowodów, w szczególności faktury VAT z 11 kwietnia 2023 r. Dokument ten stanowił obiektywny i wiarygodny dowód, który jednoznacznie potwierdzał naruszenie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Skoro przedstawione w sprawie dokumenty w sposób niebudzący wątpliwości potwierdziły zakup alkoholu od przedsiębiorcy nieposiadającego stosownego zezwolenia, to dodatkowe przesłuchanie wspólnika nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik postępowania. Nie mogłoby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez dodatkowego dowodu (tu: przesłuchania wspólnika), bo zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W tej sytuacji Kolegium, opierając się na materiale dowodowym, miało podstawy do przyjęcia, że skarżący naruszyli obowiązujące przepisy. Tym samym brak przesłuchania drugiego wspólnika nie miał wpływu na prawidłowość wydanej decyzji i nie stanowił naruszenia przepisów proceduralnych, w tym wskazanych w skardze art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a i art. 86 k.p.a.
Z tych powodów Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.