I SA/OP 85/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na błędne rozróżnienie przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego oraz wiążącą moc wniosku.
Skarżący A.R. złożył wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla siebie, legitymując się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący w odwołaniu i skardze podnosił argumenty dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i wyroku TK K 38/13. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, a nie świadczenie pielęgnacyjne, które przysługuje opiekunowi, a nie osobie niepełnosprawnej. Sąd wskazał również na wiążącą moc wniosku.
Przedmiotem sprawy była skarga A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Wołczyna odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny dla siebie, przedstawiając orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (uśr), który dotyczy zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący w odwołaniu i skardze argumentował, że przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który zakwestionował kryterium daty powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne to dwa różne świadczenia, adresowane do różnych grup osób i przyznawane na odmiennych zasadach. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem dla osoby niepełnosprawnej, natomiast świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi rezygnującemu z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Sąd podkreślił, że skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny dla siebie, a nie o świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna. Ponadto, sąd wskazał na wiążącą moc wniosku złożonego przez stronę zgodnie z art. 63 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że organy nie mogły samodzielnie modyfikować treści żądania. Sąd uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, a jego wniosek nie dotyczył świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd stwierdził, że skarżący pomylił te dwa świadczenia i nie dostrzegł, że jego wniosek był wiążący dla organów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi rezygnującemu z pracy zarobkowej, a nie osobie niepełnosprawnej dla siebie. Skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, który jest innym świadczeniem.
Uzasadnienie
Sąd rozróżnił zasiłek pielęgnacyjny od świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że pierwsze jest dla osoby niepełnosprawnej, a drugie dla opiekuna. Skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny dla siebie, a nie o świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 16 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat ze znacznym stopniem niepełnosprawności, osobie po 75 roku życia, a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała do 21 roku życia.
u.ś.r. art. 16 § 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej spokrewnionej, innym osobom zobowiązanym alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej opieki/pomocy i stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia/rehabilitacji/edukacji.
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 16 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 63 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej jest związany treścią wniosku zawartego w piśmie strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, a nie świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, a nie osobie niepełnosprawnej dla siebie. Organ administracji jest związany treścią wniosku strony.
Odrzucone argumenty
Skarżący argumentował, że przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne na podstawie wyroku TK K 38/13, nie rozróżniając go od zasiłku pielęgnacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z prawem decyzji... Organ administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia niepełnosprawności, ani też daty powstania tej niepełnosprawności. Zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne to dwa różne świadczenia opiekuńcze regulowane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ administracji publicznej, do którego wpływa pismo, związany jest treścią wniosku zawartego w tym piśmie...
Skład orzekający
Krzysztof Bogusz
przewodniczący
Remigiusz Mazur
sprawozdawca
Tomasz Judecki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Rozróżnienie między zasiłkiem pielęgnacyjnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, wiążąca moc wniosku strony w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i wniosku strony. Interpretacja przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest istotna dla osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, szczególnie w kontekście rozróżnienia między zasiłkiem a świadczeniem pielęgnacyjnym oraz znaczenia precyzyjnego formułowania wniosków.
“Zasiłek czy świadczenie pielęgnacyjne? Kluczowe rozróżnienie i moc wniosku w postępowaniu administracyjnym.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Op 85/24 - Wyrok WSA w Opolu Data orzeczenia 2024-02-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu Sędziowie Krzysztof Bogusz /przewodniczący/ Remigiusz Mazur /sprawozdawca/ Tomasz Judecki Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151, art. 134 § 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 390 art. 16, art. 17 ust. 1 pkt 4, Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 775 art. 63 § 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 13 października 2023 r., nr SKO.40.2925.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu [dalej: SKO, organ odwoławczy] z 13 października 2023 r. nr SKO.40.2925.2023.śr, wydana po rozpatrzeniu odwołania A. R. [dalej: skarżący, strona, wnioskodawca], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Wołczyna [dalej: Burmistrz, organ I instancji] z 5 lipca 2023 r. nr SO.825.866.I.2023.FK, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. We wniosku z 7 czerwca 2023 r. A. R. zwrócił się do Burmistrza Wołczyna o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Wniosek został sporządzony na urzędowym formularzu (SR-3). Do wniosku strona dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 26 października 2022 r., z którego wynika, że wnioskodawca został zaliczony do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, a niepełnosprawność istnieje od 45. roku życia. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 września 2022 r. Decyzją z 5 lipca 2023 r. nr SO.825.866.I.2023.FJ Burmistrz odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji, wskazując na treść art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) [dalej: uśr], stwierdził, że strona nie spełnia warunków uprawniających do przyznania przedmiotowego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca argumentował, że organ I instancji niezasadnie odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, czym naruszył przepisy art. 7 i art. 17 ust. 1b uśr. Strona podniosła także, iż Burmistrz błędnie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wnioskodawca podkreślił, że może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Po rozpatrzeniu odwołania strony SKO wydało 13 października 2023 r. decyzję nr SKO.40.2925.2023.śr utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskodawca ubiegał się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z legitymowaniem się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 16 ust. 3 uśr. Jak bowiem wynika ze zgromadzonych dokumentów, wnioskodawca nie ukończył 75 lat, a jego niepełnosprawność powstała w wieku 45 lat. Dopiero z treści odwołania wynika, że strona wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułując przy tym zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b uśr. SKO wyjaśniło, że zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne to dwa różne świadczenia. Strona złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, a nie – świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku zasiłku pielęgnacyjnego warunki przyznania tego świadczenia reguluje art. 16 uśr. Ponadto organ administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia niepełnosprawności, ani też daty powstania tej niepełnosprawności. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne, unormowane w art. 17 uśr, przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wobec której na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny, a wnioskodawca zrezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Wnioskodawca nie wskazał innej niż własna osoby, na którą ubiegał się o świadczenie. Na opisaną wyżej decyzję SKO strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zaskarżając ją w całości, podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b uśr oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez przyznanie przedmiotowego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu argumentowała, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2013 r. sygn. akt K 38/13 data powstania niepełnosprawności podopiecznego nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do skargi strona załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 18 sierpnia 2023 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., pierwszą stronę karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 10 maja 2023 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane 26 października 2022 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., opinię biegłych sądowych z 15 września 2023 r. i dokumentację medyczną. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym dotychczasową argumentację. Na rozprawie przed Sądem stawił się tylko skarżący, który podtrzymał skargę. Zaznaczył przy tym, że domaga się przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej [...]. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (i ewentualnego korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach. Przy rozpatrywaniu sprawy sąd administracyjny nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) [dalej: ppsa]. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenie wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 ppsa), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracyjne stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak stanowi art. 16 ust. 1 uśr: zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 uśr). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 uśr). Natomiast według art. 17 ust. 1 uśr (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r.): świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b uśr). Z dniem 23 października 2014 r. cytowany wyżej art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. 2014 r. poz. 1443). W tym miejscu należy wyjaśnić, że zasiłek pielęgnacyjny jest jednym spośród trzech świadczeń opiekuńczych mieszczących się w katalogu świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 uśr). W przeciwieństwie do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego jest to rodzaj wsparcia adresowany bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej (bez względu na wiek), a nie do opiekuna osoby niepełnosprawnej. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawane jest nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, lecz samej osobie pozostającej w trudnej życiowej sytuacji – "na siebie", niezależnie od jej sytuacji ekonomicznej. Ustawodawca, wprowadzając zasiłek pielęgnacyjny, miał na celu zniwelowanie skutków będących następstwem stanu niezdolności do samodzielnej egzystencji i zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób pozostających w tym stanie. Istotą tego świadczenia jest rekompensowanie kosztów związanych z koniecznością zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Przyczynę bezpośrednią przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego stanowi ponoszenie nieodzownych i zwiększonych, w porównaniu z przeciętnym obywatelem, wydatków. Z kolei przyczyną pośrednią jest konieczność zapewnienia opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej, która powinna wynikać z jej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny to świadczenie ściśle związane z osobą świadczeniobiorcy, a jego celem jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy tej osobie w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jest on świadczeniem o charakterze samoistnym, niezależnym od dochodu i wypłacany jest osobie do niego uprawnionej comiesięcznie (A. Kawecka [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. nauk. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, s. 255). Natomiast świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane do osoby zobowiązanej alimentacyjnie względem osoby niepełnosprawnej, która w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad taką osobą rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem tego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobie, która w związku ze sprawowaniem tej opieki rezygnuje z aktywności zawodowej. Możliwość przyznania tego świadczenia opiekuńczego ustawa uzależnia od momentu powstania niepełnosprawności (co zostało zakwestionowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13), przy jednoczesnym odstąpieniu od kryterium dochodowego rodziny, co odróżnia je od specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16a uśr. Powiązanie, podobnie jak ma to miejsce w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z bezwzględną biernością zawodową opiekuna osoby niepełnosprawnej oznacza, że jest to świadczenie mające charakter ekwiwalentu za rezygnację z pracy determinowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą wsparcia opiekuna. Funkcją świadczenia pielęgnacyjnego jest więc wsparcie osoby, która rezygnuje z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną, a celem – zrekompensowanie jej braku dochodów z pracy zarobkowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że państwo stwarza warunki materialne osobom, które realizują swój prawny obowiązek alimentacyjny poprzez osobistą, stałą lub długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a w związku z tym muszą zrezygnować z zatrudnienia lub nie mogą podjąć zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne należy zatem definiować jako instytucję prawną, która umożliwia roztoczenie przez opiekunów – utrzymujących się z pracy zarobkowej – osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. nauk. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, s. 308-309). Jak wynika z powyższej analizy, zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne do dwa różne świadczenia opiekuńcze regulowane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymienione świadczenia przyznawane są na różnych zasadach określonych odpowiednio w art. 16 i art. 17 uśr oraz kierowane są do różnych grup osób potrzebujących wsparcia. W przypadku zasiłku pielęgnacyjnego świadczenie jest wypłacane osobie niepełnosprawnej, a w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego pomoc finansowa wypłacana jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej. Dodać też należy, że organ administracji publicznej, do którego wpływa pismo, związany jest treścią wniosku zawartego w tym piśmie, zgodnie z art. 63 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) [dalej: kpa], zwłaszcza gdy treść sformułowanego żądania nie budzi wątpliwości (wyrok NSA z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 358/19). Na podstawie bowiem treści żądania organ musi określić, czy jest właściwy w sprawie oraz ustalić treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie i podporządkować im sposób prowadzenia stosownego postępowania. Oznacza to, że organ otrzymujący żądanie nie ma możliwości modyfikacji jego treści w drodze interpretacji zamiaru strony (wyroki NSA z: 19 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2004/13, 26 września 2017 r. sygn. akt II OSK 1071/16). W sytuacji takiej doszłoby bowiem do rozpoznania wniosku, który nie został przez stronę w ogóle złożony (wyrok NSA z 23 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 3990/18). Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego "dla siebie", co istotne – na odpowiednim urzędowym formularzu. Do wniosku skarżący załączył wymagane dokumenty, z których wynika, że jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, niepełnosprawność istnieje od 45. roku życia oraz że urodził się [...] zatem ma więcej niż 16 lat, lecz nie ukończył 75 lat. Stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany przez skarżącego. Takie ustalenia faktyczne, odniesione do treści przepisów art. 16 ust. 2-3 uśr, pozwalają na przedstawienie niewątpliwego wniosku, że strona nie spełnia przesłanek przyznania zasiłku pielęgnacyjnego "dla siebie". W kwestii natomiast przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego Sąd podkreśla, że wniosek strony, który zainicjował postępowanie administracyjne, nie dotyczył pomocy finansowej tego rodzaju, co wynika wprost z jego dosłownej treści. Skarżący wnosił o przyznanie świadczenia "dla siebie" w związku z potwierdzoną niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym. W swoich pismach, jak też na rozprawie przed Sądem, nie podnosił, że celem zainicjowanego przez niego postępowania było przyznanie świadczenia na rzecz osoby, która nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad wnioskodawcą. W tym zakresie przeszkoda do przyznania skarżącemu wnioskowanego pielęgnacyjnego występuje już na wstępie, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane wyłącznie opiekunowi, a nie – samej osobie niepełnosprawnej. Wskazywany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 ma istotne znaczenie dla prawidłowego zastosowania normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b uśr. Rzecz jednak w tym, że wskazanego przepisu nie można odnieść do skarżącego w rozpoznanej przez Sąd sprawie, co już wyżej wyjaśniono, ponieważ ustala on sytuację prawną opiekuna, a nie – podopiecznego. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego, pomimo jego doniosłego znaczenia, nie wpływa w niniejszej sprawie na treść i zakres uprawnień strony. Oczywiście nie można wykluczyć, że w przyszłości sam skarżący stanie się opiekunem osoby niepełnosprawnej, albo stanie się podopiecznym w rozumieniu art. 17 uśr, są to jednak zagadnienia przyszłe znajdujące się poza zakresem rozpoznania przez Sąd sprawy niniejszej. W ocenie Sądu w sprawie doszło do sytuacji, w której wnioskodawca nie potrafił zróżnicować instytucji zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego traktując te formy pomocy zamiennie, jako potencjalnie przysługujące mu wsparcie finansowe, nie bacząc przy tym na odmienne kryteria prawne przyznania tych różnych przecież świadczeń opiekuńczych, a przede wszystkim – nie dostrzegając, że niebudząca wątpliwości treść wniosku z 7 czerwca 2023 r. była wiążąca dla organów administracyjnych. Z opisanych wyżej powodów zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Sąd działając również w trybie art. 134 § 1 ppsa, to jest – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie znalazł argumentów przemawiających za uchyleniem decyzji SKO. Zatem wniesioną skargę należało oddalić w całości na podstawie art. 151 ppsa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI