I SA/Op 782/24

I SA/Op 782/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący/
Anna Komorowska-Kaczkowska /sprawozdawca/
Grzegorz Gocki
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 64 ust. 1 pkt 2a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 3 lipca 2024 r., nr 1601-IEW.4269.81.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez K. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 3 lipca 2024 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572- dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 270 ze zm. - dalej jako: "u.f.p.") uchylił decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych:
• [...] nr [...] z 30 sierpnia 2022 r. w kwocie pozostałej do spłaty 170,44 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] nr [...] z 30 września 2022 r. w kwocie 100 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 200 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł, w łącznej kwocie 518,44 zł
w części dotyczącej należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 68,60 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 16 zł i w tej części umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe
oraz utrzymał w mocy w pozostałej części dotyczącej należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 433,84 zł.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 3 grudnia 2023 r., sprecyzowany w piśmie z 28 lutego 2024 r. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – ojca wniósł o umorzenie w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych:
• [...] z 30 sierpnia 2022 r. w kwocie pozostałej do spłaty 170,44 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] z 30 września 2022 r. w kwocie 100 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 200 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
w łącznej kwocie 518,44 zł.
Pełnomocnik wskazał, że Skarżący jest osobą [...]. Szczegółowo opisał sytuację zdrowotną Skarżącego do 18 roku życia oraz życiową i bytową. Poinformował, że aktualnie Skarżący nie posiada majątku i pieniędzy. Po uzupełnieniu pisma z 3 grudnia 2023 r. o podpis Skarżący dodał, że we wrześniu i październiku 2023 r. Skarżący przebywał w [...] w J. Od tamtej pory Skarżący leczy się i bierze leki w związku z [...] ([...]) i [...]. Podał, że u Skarżącego stwierdzono [...] i od listopada 2023 r. przebywa on w [...] w [...]. Pełnomocnik Skarżącego podał, że od 2014 r. do chwili obecnej Skarżący zarabiał średniomiesięcznie kwotę 1 400 zł, która ledwo wystarczała na utrzymanie i wyżywienie. Dlatego Skarżącemu brakowało pieniędzy na bilety [...], za co został ukarany mandatami. Podał, że od 27 maja 2023 r. do 21 kwietnia 2024 r. Skarżący jest osadzony "w areszcie na sankcji", dlatego nie ma żadnych przychodów.
Pełnomocnik uzupełnił wniosek o:
• pismo z 19 października 2023 r. i dowód zapłaty opłaty skarbowej
• pismo z 22 stycznia 2024 r. i pełnomocnictwo z 11 stycznia 2024 r. - w piśmie opisał okoliczności zdarzenia w związku z którym wezwano policję i Skarżący, cyt.: "siedzi od 8 miesięcy w aresztach",
• wydruk wiadomości z poczty elektronicznej z 24 listopada 2023 r., 15 marca 2024 r. i 2 kwietnia 2024 r., które wpłynęły na adres poczty elektronicznej Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu Centrum Mandatowe w Nysie.
Pełnomocnik przedłożył również oświadczenie z 28 lutego 2024 r., w którym wskazał, że środków uzyskanych w ramach wnioskowanej ulgi w spłacie należności z mandatów karnych Skarżący nie wykorzysta na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej (którą Skarżący zawiesił 1 lutego 2019 r. i nie prowadzi jej od 5 lat), tylko na potrzeby własne.
Nadto w oświadczeniu z 28 lutego 2024 r., pełnomocnik wskazał, że od 29 maja 2023 r. Skarżący przebywa w areszcie śledczym (aktualnie w [...]) i nie ma możliwości podjęcia żadnej pracy. Wskazał, że powodu rozpoznanych [...] Skarżący był leczony w [...] w J.
Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 2 pkt 1 u.f.p. oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. odmówił umorzenia wnioskowanej należności, stwierdzając że w sprawie nie wystąpił ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, pełnomocnik Skarżącego w odwołaniu podniósł, że decyzja jest niesprawiedliwa i została wydana bez wnikliwego rozpatrzenia sprawy, w szczególności w oderwaniu od sytuacji faktycznej Sakrżącego, która uzasadnia istnienie ważnego interesu publicznego i ważnego interesu zobowiązanego. Pełnomocnik Skarżącego podnosił, że organ I instancji dyskryminuje osoby [...]. Podkreślał, że Skarżący od maja 2023 r. przebywa w areszcie śledczym jako tymczasowo aresztowany, a następnie areszt został przedłużony do 10 sierpnia 2024 r. Podnosił, że Skarżący przez 6 miesięcy przebywał w [...]. Wskazał, że miał [...]. Pełnomocnik Skarżącego argumentował, że nie można karać mandatami osób [...], zaś decyzja o odmowie umorzenia należności źle świadczy o organie i stanowi przejaw szykan i dyskryminacji osoby [...] i [...].
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z 3 lipca 2024 r. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 68,60 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 16 zł i w tej części umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe oraz utrzymał w mocy decyzję w pozostałej części dotyczącej należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 433,84 zł.
Organ odwoławczy wskazał, że kwota 84,60 zł to wpłata (przelew) Urzędu Skarbowego [...] w W. z 21 maja 2024 r. na poczet należności z mandatu karnego [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 68,60 zł (oraz koszty upomnienia w kwocie 16 zł), która została przekazana do Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Kwota ta została zaliczona na poczet mandatu karnego [...] nr [...] i kosztów upomnienia po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Dlatego niemożliwe jest zastosowanie ulgi w spłacie należności w tej części (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1825/21). Nie jest bowiem możliwe orzekanie w sprawie umorzenia zobowiązania w części, która przestała istnieć (wygasła poprzez zapłatę). Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się postępowanie, co do kwoty 84,60 zł.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że na chwilę obecną z tytułu mandatów karnych i kosztów upomnienia pozostaje do zapłaty łączna kwota 433,84 zł (mandat [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 131,40 zł, mandat [...] nr [...] z 30 sierpnia 2022 r. w kwocie 170,44 zł i koszty upomnienia w kwocie 16 zł oraz mandat [...] nr [...] z 30 września 2022 r. w kwocie 100 zł i koszty upomnienia w kwocie 16 zł). W tej części organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, że nie ma podstaw do udzielenia ulgi.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., które przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Organ podkreślał, że decyzja taka jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte stwierdzenie "organ może umarzać". Zatem nawet spełnienie przesłanek ustawowych nie obliguje organu do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności.
Organ wyjaśnił również, że ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego. Są to np. klęski żywiołowe, czy też zdarzenia losowe, uniemożliwiające zobowiązanemu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.
Następnie organ wywodził, że obowiązek uwzględnienia interesu publicznego wymaga, aby mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku organ wskazał, że ocenił na podstawie posiadanych dowodów aktualną sytuację Skarżącego i nie kwestionuje, że z uwagi na stan zdrowia i brak dochodów Skarżący znajduje się w trudnym położeniu. Niemiej jednak organ uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Organ podnosił, że nałożenie na Skarżącego mandatu było konsekwencją jego zachowania, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. Organ argumentował, że obowiązek zapłacenia grzywny i kosztów upomnienia ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe. W przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Brak dochodów i problemy zdrowotne, nie mogą być same w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności z tytułu mandatu i kosztów upomnienia. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Osoby takie mogłyby czuć się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na zachowania wykraczające poza normy prawne. Odnosząc się do kwestii [...], organ wskazywał, że uchylić mandaty karne z powodu niepoczytalności sprawcy wykroczenia, która wynika np. z choroby psychicznej, może tylko i wyłącznie sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. Wynika to z art. 101 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ( Dz. U. z 2022 r. poz. 1124 ze zm.). Organ podkreślał, że tylko sąd karny ma kompetencje do tego, aby ocenić przesłanki z art. 17 § 1 KW i ewentualnie orzec o uchyleniu mandatu, jeśli stwierdzi ku temu podstawy. Jeśli więc Skarżący uważał , że nie powinien otrzymać mandatów z powodu [...], w terminie 7 dni od dnia przyjęcia mandatu mógł, wystąpić do sądu, na którego obszarze działania została nałożona grzywna z wnioskiem o jej uchylenie. Jednocześnie organ wskazał, iż w sytuacji gdy ww. termin upłynął, mandat może być uchylony przez sąd wyłącznie na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył mandat albo z urzędu.
W odniesieniu do problemów zdrowotnych, w tym [...], organ odwoławczy wskazał, iż nie kwestionuje, że jest to sytuacja trudna i bez wątpienia ma wpływ na funkcjonowanie Skarżącego, jednak w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, organ I instancji prawidłowo uznał, że problemy zdrowotne dotykają znacznej grupy osób. Tym samym zdaniem organu odwoławczego trudno uznać problemy ze zdrowiem jako czynnik na tyle wyjątkowy, aby uzasadniały one udzielenie ulgi w formie umorzenia należności z mandatów i kosztów upomnienia. W przeciwnym przypadku ulgę w postaci umorzenia należałoby stosować w stosunku do licznej grupy zobowiązanych, którzy zmagają się z różnego rodzaju chorobami. Powodowałoby to nieprzewidziane ustawą zwolnienie niektórych osób z obowiązku poniesienia kary, jaką jest mandat, za swoje wykroczenie. Udzielenie ulgi byłoby również niesprawiedliwe wobec innych zobowiązanych z tytułu mandatów karnych, którzy pomimo różnych sytuacji życiowych, podejmują starania w celu samodzielnego uregulowania swoich zobowiązań.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, iż wniosku Skarżącego nie może uznać za zasadny także z punktu widzenia przesłanki Interesu publicznego. Umorzenie należności publicznoprawnych jest bowiem rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie. W ocenie organu niewystarczające jest powołanie się na trudności finansowe, które powodują brak możliwości zapłaty mandatów karnych. Organ argumentował, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu ma prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia. Organ odwoławczy wskazywał, że dniem uprawomocnienia się mandatu karnego jest dzień, w którym ukarany pokwitował jego odbiór. Należności z mandatów karnych [...] nr [...] z 30 sierpnia 2022 r., [...] nr [...] z 30 września 2022 r. i [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r., o których umorzenie wnioskuje Skarżący, mogą więc być dochodzone do 30 sierpnia 2025 r., 30 września 2025 r. i 21 listopada 2025 r. Natomiast przedawnią się 31 sierpnia 2025 r., 1 października 2025 r. i 22 listopada 2025 r. W ocenie organu odwoławczego, w zaistniałej sytuacji nie można założyć, że do tego czasu sytuacja Skarżącego nie ulegnie zmianie i nadal nie będzie on w stanie wygospodarować środków finansowych chociażby na częściową zapłatę mandatów i kosztów upomnienia. Organ wskazywał, że Skarżący ma 29 lat. Organ dostrzegł, że w odwołaniu pełnomocnik co prawda poinformował, że minimum do marca 2025 r. Skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy, jednak organ stwierdził, iż nie można wykluczyć, że po tym czasie podejmie Skarżący zatrudnienie, aby uzyskać dochód, który umożliwi zapłatę należności z mandatów karnych z kosztami upomnienia. Organ podnosił również, że istnieją możliwości dostosowania pracy do posiadanej dysfunkcji zdrowotnej. Nadto organ zwrócił uwagę, że umorzenie należności z mandatów i kosztów upomnienia nie jest jedynym rodzajem ulgi, z jakiej może skorzystać Skarżący. Istnieje również możliwość starania się o ulgę w formie rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty. Rozłożenie na raty z jednej strony nie unicestwia istoty ukarania, a z drugiej pozwoli na uregulowanie należności w sposób, który Skarżącemu odpowiada. Zatem, w ocenie organu, obecnie udzielenie Skarżącemu ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności w całości, byłoby przedwczesne.
Nadto organ podkreślał, że przeciwko udzieleniu ulgi Skarżącemu przemawia także fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w W. prowadzi wobec niego skuteczne postępowanie egzekucyjne. Ponadto organ dostrzegł, że oprócz mandatów karnych, które są przedmiotem wniosku, Skarżący został także ukarany innymi mandatami karnymi, które zostały uregulowane.
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że decyzja odmowna nie narusza ważnego interesu Skarżącego, jakim jest zagrożenie bytu materialnego. Nawet bowiem w przypadku, kiedy zaistnieją podstawy do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że Skarżącemu muszą pozostać środki do życia. Ponieważ egzekucja podlega ograniczeniom, to tym samym byt materialny Skarżącego, nie będzie zagrożony.
We wniesionej skardze pełnomocnik Skarżącego (ojciec) wniósł o zmianę wydanego rozstrzygnięcia i umorzenie należności wynikających z zaskarżonej decyzji. Nadto wniósł o zwolnienie Skarżącego z kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co uzasadnił trudną sytuacją finansową.
Odnosząc się do kwestii merytorycznych podniósł, że wydane przez organy obu instancji decyzje naruszają interes prawny Skarżącego, który jest osobą chorą na [...] i nieporadną życiowo. Uzasadniając skargę powtórzył w znacznej części argumentację formułowaną na etapie postępowania odwoławczego. Podnosił, że nie można karać grzywnami i mandatami za drobne wykroczenia, czy jazdę bez biletu komunikacją miejską Skarżącego, w sytuacji gdy był i jest dożywotnio [...]. Podkreślał, że aktualnie Skarżący przebywa w Areszcie Śledczym w [...] na [...], a nie jak podano w [...] i w związku z chorobą bierze leki w zastrzykach. Podał, że nie jest prawdą, że od 2014 r. do chwili obecnej zarabiał 1 400 zł. Wyjaśnił, że tak było do 1 lutego 2023 r. Potem Skarżący [...] i nie pracował aż do aresztowania. Gdy znalazł pracę, to na drugi dzień po tym Skarżący został aresztowany [...] nad W. Pełnomocnik wskazał, że syn już 15 miesięcy jest pozbawiony wolności i jest [...]. Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, w zaskarżonej decyzji bezprawnie odmówiono umorzenia kwoty 433,84 zł. W jego ocenie jest to dyskryminacja [...] człowieka. Zarzucił, że wbrew poglądom formułowanym w zaskarżonej decyzji, organ II instancji ma w pogardzie sprawiedliwość, równość, prawa pokrzywdzonych, zaufanie obywateli do władzy. Pełnomocnik zarzucał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej lekceważy prawa [...] od lat i go dyskryminuje, podczas gdy [...] jest chorobą nieuleczalną. W ocenie pełnomocnika, organ II instancji kpi z prawa takich ludzi do ochrony i pomocy państwa, słowami nagannymi i haniebnymi. Zarzucał, że stanowisko organu II instancji, iż każdy [...] ma płacić mandaty, jest sprzeczne z orzecznictwem sądów i unijnych sądów oraz orzecznictwem Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu i decyzjami Rzecznika Praw Człowieka i Obywatela.
Pełnomocnik nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu II instancji, że nie może założyć, że do czasu przedawnienia, tj. 31 sierpnia 2025 r., 1 października 2025 r. i 22 listopada 2025 r. sytuacja Skarżącego nie zmieni się. Pełnomocnik podnosił, że Skarżący ma orzeczoną [...] w [...] do czasu pozytywnej decyzji komisji lekarskiej o zgodzie na jego uwolnienie i pójście do domu. Natomiast takie komisje są co pół roku. Zwykle dopiero po drugiej komisji chorzy osadzeni wychodzą, o czym mówił sędzia w wyroku I instancji. Według pełnomocnika, jeżeli do 15 października 2024 r. Skarżącego wyślą do szpitala na [...], to wyjdzie pewnie za rok. Nastąpi to dopiero przy pozytywnym leczeniu i poprawie zdrowia na tyle iż komisja tak orzeknie, gdy będzie miejsce w szpitalach na co się jeszcze czeka. Pełnomocnik wywodził, że opuszczenie [...] może nastąpić najwcześniej około 16 października 2025 r. Jednocześnie podkreślał, że w tym momencie nie zna stanu zdrowia Skarżącego. Dodatkowo wskazał, że często osoby [...] nie mają możliwości pracy jako trwale do niej niezdolne i uzyskują niskie renty z tego tytułu. Nadto pełnomocnik wskazał, że nie zgadza się ze stwierdzeniem organu II instancji, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne. Pełnomocnik wskazał, że bezprawnie przekazano nadpłatę podatku za 2022 r. w kwocie 84,60 zł, którą miał Skarżący. Według pełnomocnika jest to bezprawna grabież na osobie [...]. Od tego Skarżący się odwoływał. Według pełnomocnika, nie ma żadnej skutecznej egzekucji, ponieważ Skarżący nie posiada żadnego majątku i pieniędzy (nie ma żadnej złotówki), o czym wie organ II instancji. Pełnomocnik poinformował, że w 2022 r. opłacił ze swojej emerytury za syna inne stare mandaty karne, by go ratować. Dlatego zdaniem pełnomocnika nie jest trafna argumentacja, że Skarżący sam opłacał swe mandaty.
Pełnomocnik nie zgodził się także ze stwierdzeniem, że byt materialny Skarżącego nie będzie zagrożony. Pełnomocnik zauważył, że Skarżący nic nie ma i na pewno przez cały 2025 r. nic nie zarobi. Wyraził również obawę, że podawane Skarżącemu leki [...] mogą pogorszyć stan jego zdrowia fizycznego. Zdaniem pełnomocnika wbrew stanowisku Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie zaszły przesłanki ważnego interesu społecznego i interesu publicznego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 5 października 2024 r. , sygn. akt I SPP/Op 122/24, przyznano Skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.
Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik Skarżącego z urzędu, podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze oraz podał, że Skarżący w dalszym ciągu przebywa w [...] na [...].
Z kolei pełnomocnik organu, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zwracał uwagę, że mandaty karne będące przedmiotem niniejszego postępowania zostały nałożone w sierpniu, wrześniu i listopadzie 2022 r., natomiast pełnomocnik Skarżącego wskazuje na zaistnienie problemów zdrowotnych ([...]) dopiero około listopada 2023 r., stąd też problemy te nie dotyczą okresu, kiedy doszło do naruszenia prawa przez Skarżącego skutkującego nałożeniem mandatów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - /dalej w skrócie: "p.p.s.a."/, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Kontroli Sądu została poddana decyzja z 3 lipca 2024 r. 3 lipca 2024 r., którą Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu uchylił decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych:
• [...] nr [...] z 30 sierpnia 2022 r. w kwocie pozostałej do spłaty 170,44 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] nr [...] z 30 września 2022 r. w kwocie 100 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 200 zł i kosztów upomnienia w kwocie 16 zł, w łącznej kwocie 518,44 zł
- w części dotyczącej należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] nr [...] z 21 listopada 2022 r. w kwocie 68,60 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 16 zł i w tej części umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe
oraz utrzymał w mocy w pozostałej części dotyczącej należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 433,84 zł.
Podstawę prawną rozpoznania żądania umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych stanowił art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zgodnie z którym organ administracyjny, na wniosek zobowiązanego może umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe. Ustawodawca w tym przepisie upoważnił organy administracji publicznej, orzekające w ramach tzw. uznania administracyjnego, do dokonania oceny, czy w konkretnej sprawie - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny - występują szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi. Oznacza to, że do organu administracji publicznej rozpatrującego wniosek o umorzenie niepodatkowych należności budżetowych należy ocena argumentów i okoliczności powołanych przez zobowiązanego, mogących stanowić ewentualną podstawę do przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie.
Należy podkreślić, iż zasadą jest rozliczanie się obywateli ze zobowiązań wobec Państwa poprzez ich zapłatę w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie. Sama ulga, jako odstępstwo od tych zasad, stanowi rozwiązanie nadzwyczajne, dlatego może mieć zastosowanie incydentalnie. Powołany powyżej przepis jednoznacznie wskazuje na to, że wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. nie nakłada na organ obowiązku zastosowania ulgi. Pomimo bowiem istnienia, w ocenie zobowiązanego, jego ważnego interesu lub interesu publicznego, organ administracyjny jest uprawniony do odmowy udzielenia ulgi, w tym także w zakresie umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, jeżeli ocena sytuacji zobowiązanego i okoliczności powołanych w sprawie nie uzasadnia, w ocenie organu, zastosowania ulgi.
Przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. daje organowi administracyjnemu, na wniosek zobowiązanego, możliwość umorzenia należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Przesłanki umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, zostały zatem sformułowane poprzez odwołanie się do klauzul generalnych, odsyłających do ocen pozaprawnych, umożliwiających odwołanie się do wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (klauzula interesu publicznego) oraz uwzględnienie w każdym przypadku indywidualnej sytuacji konkretnego zobowiązanego ubiegającego się o umorzenie powyższych niepodatkowych należności budżetowych (klauzula ważnego interesu zobowiązanego). Z przepisu tego wynika, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Organ administracyjny może, lecz nie musi wydać decyzji pozytywnej, nawet gdy stwierdzi wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. Zatem zastosowanie ustanowionej w nim ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organów administracyjnych. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu w tym zakresie nie może być dowolne i pozbawione wyczerpującego uzasadnienia. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, motywy rozstrzygnięcia nie zostały jednakże należycie przedstawione. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że istnieją granice uznania administracyjnego, a prawidłowe zastosowanie przepisu prawa w ramach uznania administracyjnego, rozumianego w przedstawiony sposób, wymaga uwzględnienia także zasad słuszności i sprawiedliwości rozstrzygnięcia. Nie oznacza to, że przyszłe rozstrzygnięcie musi być korzystne dla zobowiązanego, ale winno być ono należycie uzasadnione, z uwzględnieniem aspektu jego słuszności (sprawiedliwości). Dlatego też dalsze postępowanie winno uwzględnić i ten aspekt sprawy.
Zauważyć w tym miejscu należy, iż kryteria udzielenia ulgi, tj. "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", są pojęciami nieostrymi, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu administracyjnego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić, na czym polega ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe, ale także i nadzwyczajne stany zdrowotne) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.
Zaznaczyć przy tym należy, iż sama zasadność ukarania grzywnami za popełnione wykroczenia, jak również wysokość zastosowanych kar, nie są kwestiami podlegającymi ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę.
Zaskarżona decyzja zapadła w wyniku przyjęcia przez organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, ani nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego.
W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy dokonana przez organy obu instancji ocena braku wystąpienia zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i przesłanki interesu publicznego była pobieżna, gdyż nie uwzględniała ona wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i indywidualnej sytuacji Skarżącego.
Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).
Zdaniem składu orzekającego, organ w niedostateczny sposób rozważył przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, szczególności w kontekście przyjętej przez organ do rozważań przesłanki związanej z interesem publicznym, a także ważnym interesem zobowiązanego. W ocenie Sądu organ nieprzekonująco, w sposób niepełny odniósł się do tych przesłanek. Stąd też wyprowadzona przez organ ocena – zdaniem Sądu - nosi cechy dowolności.
W tym miejscu należy jednak podkreślić, że w sprawie o umorzenie, ocenie organu - co do zasady - podlega aktualna, w tym przypadku szczególnie trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna strony na dzień podejmowania rozstrzygnięcia, nie zaś sytuacja hipotetyczna, mająca według organu dopiero zaistnieć. W szczególności w omawianych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organem, iż brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek umorzenia należności, ze względu na to, iż nie można wykluczyć, że do czasu przedawnienia należności z mandatu karnego nastąpi poprawa i polepszenie sytuacji finansowej Skarżącego (co pozwoliłoby na uregulowanie grzywny). W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie wykazał, na czym ta poprawa sytuacji miałaby polegać. W orzecznictwie wskazuje się, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Co prawda Skarżący jest osobą młodą, niemniej jednak od dłuższego czasu przebywa w [...] na [...]. Według wyjaśnień ojca Skarżącego, który był pełnomocnikiem Skarżącego na etapie postępowania przez organami, Skarżący jest osobą [...], stwierdzono u niego [...] oraz [...], wystąpiła również [...]. Nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada majątku. W tym miejscu, zdaniem Sądu należy zdecydowanie podkreślić, że organy nie mogą podchodzić do kwestii majątkowych osób zobowiązanych oraz ich sytuacji zdrowotnej w sposób instrumentalny. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie, organy nie przeprowadziły w istocie żadnego postępowania dowodowego, z którego wynikałoby, że Skarżący może w przyszłości pozyskać środki pozwalające mu na spłatę należności lub, że może takie środki pozyskać obecnie, dokładając należytych starań. Przy czym ustalenia i rozważania w tym zakresie nie mogą być oderwane od rzeczywistej sytuacji Skarżącego i muszą wykazywać się pewną racjonalnością. W ocenie Sądu, organ nie przeanalizował w sposób rzetelny realnej możliwości poprawy przez Skarżącego swojej sytuacji finansowej, wskazując na możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości. Sąd zwraca uwagę, że wprawdzie to do Skarżącego należy podjęcie działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, jednakże na brak aktywności w tej kwestii można wskazywać jedynie wówczas, gdy możliwość podjęcia takich działań jest realna, a zobowiązany mimo to ich nie podejmuje. Dlatego też, jeżeli według organu możliwa jest poprawa sytuacji finansowej Skarżącego, winien wskazać, na czym opiera takie twierdzenie, a nie poprzestawać jedynie na ogólnikowych stwierdzeniach.
W rozważaniach organów niezbędnym byłoby uwzględnienie nie tylko wieku Skarżącego, ale i jego szczególnej sytuacji osobistej. W ocenie Sądu, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, sytuacja Skarżącego pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Zasadnie podnosił ojciec Skarżącego będący pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym, że na ten moment nie można przewidzieć, że sytuacja zdrowotna Skarżącego ulegnie jakiejkolwiek poprawie i czy opuści on [...] oraz czy będzie kiedykolwiek zdolny - wobec stwierdzonych [...] - do funkcjonowania na rynku pracy, nawet w formach chronionych. W ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły w sposób dostatecznych, czy Skarżący nie jest osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. I nie chodzi tu wyłącznie o kwestie związane z ewentualną niepoczytalnością Skarżącego w rozumieniu prawa karnego odnoszącą się do chwili popełniania czynów, skutkujących nałożeniem mandatów karnych, lecz o zindywidualizowaną ocenę możliwości Skarżącego do samodzielnego zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych w kontekście zgłaszanych [...]. W ocenie Sądu, twierdzenia organu o możliwościach zarobkowych Skarżącego, jawią się jako dowolne. Należy mieć na względzie, odmowa udzielania ulgi nie może przybrać dowolnego charakteru i powinno uwzględniać wszystkie istotne w sprawie okoliczności. Omawiając udzielenia zobowiązanemu ulgi, organ w szczególności powinien przekonująco wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w konkretnej i zindywidualizowanej sytuacji życiowej zobowiązanego spłata należności jest realna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie nie wykazał, na czym opiera swój wniosek. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim zdolność do utrzymania się. Organ poprzestał natomiast na stwierdzeniu, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia ww. należności nie powoduje zagrożenia dla egzystencji Skarżącego, zaś w przypadku zaistnienia podstawy do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić by pozostawić stronie środki do życia. Jest to co prawda istotny argument, niemniej jednak w sytuacji gdy, brak jest realnych szans na poprawę sytuacji Skarżącego, istotne jest również rozważenie - czy formalne utrzymywanie zadłużenia wyłącznie w celu "doczekania" do upływu okresu przedawnienia zobowiązania, skutkujące generowaniem dodatkowych kosztów finansowych, tym kosztów odsetek, przy jednoczesnym braku realnych możliwości wyegzekwowania należności w postępowaniu egzekucyjnym, nie narusza interesu społecznego, a odmowa udzielanie ulgi nie ma charakteru instrumentalnego.
Zaznaczyć też należy, że w sprawie takiej jak przedmiotowa, organy nie mogą koncentrować się na funkcji prewencyjnej kary grzywny i tym uzasadniać odmowę umorzenia spornej należności. Rolą organów jest przede wszystkim zbadanie, czy w okolicznościach danej sprawy uzasadnione będzie umorzenie należności na podstawie przesłanek z art. 64 ust. 1 ustawy.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie rozważyły w sposób kompleksowy przesłanek wskazanych w powyższym przepisie. Nie przeanalizowały, czy Skarżący jest realnie w stanie spłacać należność.
Odnośnie przesłanki interesu publicznego organ ogólnie wskazał, że w niniejszej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła. Jak zważono umarzanie grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych z powodu złej sytuacji materialnej mijałoby się z celem represyjno - wychowawczym, jaki spełniać powinna kara. W ocenie Sądu, ten tok rozumowania organów przeczy jednakże samej ustawowej instytucji umorzenia należności, która to przecież nie wyłączyła z jej zakresu należności budżetowych, wynikających z grzywien karnych. Gdyby zatem ustawodawca zamierzał w pełni zrealizować konstytucyjną zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w znaczeniu takim jak sugerował organ, to winien on w ogóle wyłączyć możliwość, udzielania takiej ulgi w płatności w stosunku do tej kategorii należności budżetowych. A tego przecież nie dokonał.
Należy w tym miejscu zauważyć, że również w orzecznictwie zanegowany został pogląd wykluczający, co do zasady, możliwość umarzania należności o charakterze karnym (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1227/12; z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1632/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 335/13, z dnia 4 września 2014 r. sygn. II GSK 1076/13, z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 1092/14). Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego. Ponadto, chociaż niewątpliwie w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z 30 maja 2001 r., sygn. III SA 830/00; czy WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2273/10). W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło szczegółowej analizy przesłanki wystąpienia interesu publicznego. Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego. W szczególności rozważenia wymaga, czy będzie leżało w interesie publicznym pogłębianie ciężkiej sytuacji osób znajdujących się w takim położeniu jak Skarżący, który być może z uwagi na stwierdzone [...], nie jest w stanie zrozumieć sytuacji, w jakiej się znajduje, i czy tym samym odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, nie będzie sprzeczna z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasada zaufania do działania organów państwowych. Rozważania te musze być zindywidualizowane. Organ winien rozważyć uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, w szczególności czy umorzenie należności prowadzić może do przeświadczenia o braku potrzeby ponoszenia jakichkolwiek konsekwencji finansowych wynikających ze swoich działań.
Co prawda rację ma organ, że umorzenie należności w całości, nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem zobowiązanego, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę. Natomiast karnoprawny charakter należności objętej wnioskiem skarżącego (wynikający z istoty ukarania karą grzywny) nie może sam w sobie niezależnie od okoliczności skutecznie uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, gdyż w przeciwnym razie - co do zasady - wyłączałby stosowanie omawianej regulacji względem grzywien nakładanych mandatami karnymi. W szczególności w stosunku do osób z zaburzeniami psychicznymi, które być może ze względu na swój stan psychiczny, nie są w stanie należycie rozeznać sytuacji, w której się znalazły. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób wykazujących zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba taka wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym. Ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy bowiem do obowiązków państwa.
Na ten istotny także w niniejszej sprawie aspekt konieczności pogłębionej analizy przesłanki "ważnego interesu publicznego" wrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 lutego 2024 r. sygn. akt I GSK 183/24 zauważając, że w odniesieniu do osoby ubezwłasnowolnionej z uwagi na chorobę natury psychicznej trudno osiągnąć cele prewencji ogólnej, a uważna analiza dat wystawionych mandatów pozwala zasadnie uznać, że wydana ich liczba w ciągu jednego dnia, miała miejsce w czasie nasilenia choroby. Ta zaś bezsprzecznie miała wpływ na sposób zachowania. Dlatego też we wskazaniach w ponownym rozpoznaniu sprawy NSA za zasadne uznał konieczność poczynienia dalszych ustaleń, czy ukarany w czasie popełniania wykroczenia miał możliwość rozpoznania czynu i kierowania postępowaniem. Dotyczy to także sytuacji, gdy ocena taka nie jest już możliwa w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, gdyż minął stosowny termin na złożenie takiego wniosku (vide art. 101 i nast.).
Jednocześnie Sąd powziął wątpliwości, czy istotnie odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w kwocie pozostałej narusza interes publiczny i prowadzi do akcentowanego przez organ uszczuplenia wpływów budżetu państwa, w sytuacji wysokiego prawdopodobieństwa nieskuteczności dalszego postępowania egzekucyjnego. Tym samym w ocenie Sądu, organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący, że umorzenie należności w części pozostałej skarżącemu do zapłaty oznaczałoby nieuzasadnioną okolicznościami sprawy zgodę na rezygnację z należnego prawem dochodu Skarbu Państwa, w sytuacji gdy rozważania organu co do możliwości poprawy sytuacji skarżącego mają charakter wyłącznie hipotetyczny nie osadzony w realiach danej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że interes publiczny nie może być utożsamiany wyłącznie z wpływami do budżetu Skarbu Państwa. Organ nie może w sposób automatyczny i nieuwzględniający zindywidualizowanych okoliczności odwoływać się do sformułowań odnoszących się do interesu Skarbu Państwa i uszczupleń dochodów budżetowych. Państwo za pośrednictwem swoich instytucji, oprócz wykazywanej funkcji fiskalnej, musi widzieć również obywatela i jego rzeczywiste problemy. Ochronie interesów fiskalnych Skarbu Państwa, nie można bowiem niejako automatycznie nadawać wartość hierarchicznie wyższą niż inne społecznie akceptowane wartości, jak choćby troska o obywateli niezdolnych do samodzielnej egzystencji, zapobieganie doprowadzaniu do ubóstwa i nędzy, zapobieganie społecznemu wykluczeniu, ochrona postaw egzystencjonalnych obywateli, którzy wskutek zdarzeń losowych oraz niezależnych od siebie chorób wymagają opieki socjalnej. Organ powinien również rozważyć, czy ewentualne dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym należności nie spowoduje w istocie wyższych kosztów dla społeczeństwa aniżeli jej umorzenie. Powinien rozważyć, czy w efekcie przymusowego dochodzenia kwota zaległości będzie możliwa do odzyskania, czy też przymusowe jej dochodzenie będzie de facto generowało jedynie dodatkowe koszty.
Jedynie uzupełniająco Sąd poddaje pod rozwagę organowi, czy nie warto zastanowić się także nad kwestią, czy i w jakim stopniu w interesie publicznym leży generowanie kolejnych kosztów budżetowych (w niniejszej sprawie już obejmujących zwolnienie od wpisu od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu), w sytuacji gdy istnieją poważne wątpliwości, co do ewentualnych możliwości podjęcia wobec zobowiązanego skutecznych czynności egzekucyjnych.
Reasumując, zdaniem Sądu, organy nie wyjaśniły i nie rozważyły dostatecznie kwestii zaistnienia przesłanek umorzenia należności.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ winien prawidłowo wyważyć przesłankę ważnego interesu dłużnika z przesłanką interesu publicznego ewentualnie względami społecznymi - czego we właściwy sposób nie zrobił, koncentrując się przede wszystkim na aspekcie skutecznego ukarania dłużnika. Pamiętać tu należy, iż możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna.
Biorąc pod uwagę całość przedstawionych powyżej rozważań Sąd, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.
Jednocześnie Sąd dostrzega, iż co do zasady to na osobie wnioskującej o udzielenie ulgi spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających jej udzielenie, to jednak w przypadku powzięcia przez organ wobec danej osoby uzasadnionych wątpliwości odnośnie istnienia choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego organ winien podejmować czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego.
O kosztach nie orzeczono, albowiem Skarżący był od nich zwolniony, zaś o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, Sąd orzeknie w odrębnym trybie.