I SA/Op 768/25

I SA/Op 768/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-12-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Elżbieta Kmiecik
Tomasz Judecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 ust. 1-2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 1, art. 11, art. 119 pkt 2, art. 120, art. 145 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 16, art. 145 par. 1, art. 156-159, art. 161, art. 184 par. 1 i 2, art. 188
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 17
art. 272
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1571
art. 76 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, art. 77 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-2, ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na decyzję Rektora Akademii Nauk Stosowanych Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu z dnia 9 września 2025 r., nr 427/2025/K w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego magistra uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gliwicach (zwany dalej: skarżącym, Prokuratorem) pismem z 18 września 2025 r., działając na podstawie art. 3 § 2 pkt 1, art. 8 § 1, art. 50 § 1, art. 52 § 3 i art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) - dalej zwanej p.p.s.a., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Rektora Akademii Nauk Stosowanych Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu (zwanego dalej: organem, Rektorem) z 9 września 2025 r., nr 427/2025/K, stwierdzającą, w wyniku wznowienia postępowania, wydanie A. B. (dalej także: studentka) decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego magistra z naruszeniem prawa.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Prokurator działając na podstawie art. 184 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., w zasadniczym dla przedmiotu sprawy zakresie bez zmian), dalej jako k.p.a., pismem z dnia 3 lutego 2025 r. skierował do Rektora sprzeciw, w którym domagał się wznowienia zakończonego decyzją ostateczną postępowania z wniosku studentki o nadanie jej tytułu zawodowego magistra oraz stwierdzenia, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego została wydana z naruszeniem prawa.
Zgodnie z ustaleniami Prokuratora, a niezakwestionowanymi w toku postępowania, studentce [...] 2013 r. wydany został przez Akademię Nauk Stosowanych Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu (dalej także: Uczelnia, WSZiA) dyplom ukończenia studiów oraz nadany został tytuł zawodowy magistra. Złożona przez studentkę praca dyplomowa pt.: "[...]", stanowiąca podstawę uzyskania przez nią tytułu zawodowego magistra, nie została przygotowana samodzielnie przez nią. Jak ustalono w toku postępowania jej napisanie zleciła innej osobie. Tak przygotowaną pracę dyplomową złożyła przed komisją egzaminacyjną Uczelni, zapewniając na piśmie o samodzielnym jej napisaniu. Tymczasem Sąd Rejonowy w O. prawomocnym wyrokiem z 16 marca 2020 r., sygn. akt [...], warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko studentce, czym stwierdził, że popełniła ona przestępstwo z art. 272 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17, ze zm.), dalej zwanej: k.k., polegające na wyłudzeniu poświadczenia nieprawdy w postaci dyplomu Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu potwierdzającego nadanie tytułu magistra, poprzez podstępne wprowadzenie członków komisji egzaminacyjnej w błąd co do faktu, że jest ona autorem przedłożonej pracy magisterskiej. Zdaniem Prokuratora wynik przeprowadzonego postępowania karnego świadczy, że ostateczna decyzja o nadaniu tytułu zawodowego magistra została wydana niezgodnie z prawem, tj. w wyniku przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów.
W sprzeciwie Prokurator podnosił, iż w okolicznościach sprawy zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz uchylenia decyzji i odmówienia nadania tytułu zawodowego, skoro nastąpiło to w wyniku przestępstwa stwierdzonego wyrokiem sądowym. Jednak z powodu, iż od doręczenia decyzji upłynęło 10 lat, zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a., nie jest dopuszczalne uchylenie zapadłej decyzji oraz rozstrzygnięcie co do istoty sprawy na mocy art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Z tego powodu Prokurator zwrócił się do organu o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.
Rektor decyzją z dnia 23 kwietnia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 77 ust. 4 i art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r. poz. 1571, ze zm.), dalej zwanej ustawą lub p.sz.w.n., oraz art. 107 k.p.a., stwierdził nieważność dyplomu ukończenia studiów magisterskich nr [...] uzyskanego przez studentkę.
Następnie pismem z 9 maja 2025 r. Prokurator złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Rektora z dnia 23 kwietnia 2025 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu nr [...] wydanego studentce. Prokurator zarzucił decyzji naruszenie art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 77 ust. 5 ustawy. Argumentował, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a, jeżeli od doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, w związku z tym, jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek ww. okoliczności, organ winien ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Mając to na uwadze wniósł o uchylenie w całości decyzji z dnia 23 kwietnia 2025 r. i orzeczenie co do istoty sprawy w kierunku wskazanym we wniosku.
Organ pismem z 12 czerwca 2025 r. zawiadomił Prokuratora o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy, z uwagi na konieczność zapoznania pozostałych stron postępowania z ww. wnioskiem.
Decyzją z 9 lipca 2025 r., nr [...], Rektor w punkcie 1) uchylił w całości decyzję z dnia 23 kwietnia 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu ukończenia studiów magisterskich nr [...] wydanego studentce zaś w jej punkcie 2) stwierdził wydanie decyzji w sprawie przyznania dyplomu ukończenia studiów magisterskich z naruszeniem prawa, wobec braku możliwości stwierdzenia nieważności dyplomu, z uwagi na upływ 10 lat od jego doręczenia. W uzasadnieniu organ uznał argumentację Prokuratora zawartą we wniosku z 9 maja 2025 r.
Z kolei pismem z 12 sierpnia 2025 r. Prokurator wniósł do organu ponaglenie na niezałatwienie w terminie sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie z wniosku studentki o nadanie tytułu zawodowego magistra. W uzasadnieniu Prokurator przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie wskazał, że decyzja z 9 lipca 2025 r. nie rozstrzyga sprawy wznowieniowej, objętej jego sprzeciwem, ponieważ – jak wskazał – dotyczy wydania dyplomu, a nie "nadania tytułu zawodowego". Prokurator zaznaczył, że nadanie tytułu zawodowego stanowi odrębną sprawę, która załatwiana jest decyzją administracyjną. Wydany dyplom natomiast podlega, co do zasady, stwierdzeniu nieważności na mocy art. 77 ust. 5 ustawy. Mając to na uwadze Prokurator podniósł, iż do załatwienia, zgodnie z wcześniejszym żądaniem, pozostała sprawa sprzecznego z prawem nadania tytułu zawodowego magistra.
Uznając argumentację zawartą we wniosku z 9 maja 2025 r., jak również w ponagleniu, Rektor – przytoczoną na wstępie – decyzją z 9 września 2025 r., nr 427/2025/K, stwierdził wydanie studentce decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego magistra z naruszeniem prawa, wobec braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego magistra, z uwagi na upływ dziesięciu lat od jej doręczenia. Uzasadniając wyjaśnił, że upływ 10 lat od doręczenia decyzji pierwotnej, tj. decyzji z 30 września 2013 r., stanowi okoliczność braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a.
Prokurator, pismem z 18 września 2025 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na ww. nieostateczną decyzję Rektora z dnia 9 września 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia, w wyniku wznowienia postępowania, wydania z naruszeniem prawa decyzji o nadaniu studentce tytułu zawodowego magistra.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 156 § 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w przedmiocie nadania studentce tytułu zawodowego magistra w związku ze stwierdzeniem jej wydania z naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana w trybie wznowieniowym w myśl art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., gdy brak jest możliwości uchylenia decyzji z powodów określonych w art. 146 k.p.a. stwierdza się wydanie decyzji z naruszeniem prawa ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie uchyla się decyzji, a nie ze wskazaniem okoliczności z powodu których brak jest możliwości stwierdzenia jej nieważności.
Skarżący wniósł ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Przedstawiając motywy wystąpienia ze skargą skarżący wskazał, że w okolicznościach sprawy, co do zasady wznowione postępowanie powinno zakończyć się uchyleniem decyzji o nadaniu studentce tytułu zawodowego magistra i odmówieniem nadania jej tego tytułu, albowiem decyzja ta została wydana w wyniku przestępstwa. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż od czasu doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia upłynęło 10 lat (art. 146 § 2 k.p.a.), organ na mocy art. 151 § 2 k.p.a. stwierdzić powinien, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego magistra wydana została z naruszeniem prawa ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie uchyla się decyzji. W ocenie skarżącego organ merytorycznie niepoprawnie wskazał w osnowie decyzji, że brak jest możliwości stwierdzenia jej nieważności. Prokurator zaakcentował, że w postępowaniu wznowieniowym, które toczyło się na gruncie kontrolowanej sprawy, nie mają zastosowania przepisy o nieważności postępowania. Zakończenie postępowania wznowieniowego musi bowiem przybrać formę relewantną do jego charakteru. Prokurator wskazał przy tym, że stan faktyczny sprawy przemawia za zakończeniem postępowania w sposób określony w art. 151 § 2 k.p.a., a zatem stwierdzenie przez organ, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego została wydana z naruszeniem prawa powinno zawierać ponadto wskazanie, że brak uchylenia tej decyzji spowodowany jest upływem 10 lat od czasu jej doręczenia.
W odpowiedzi na skargę działający w imieniu organu profesjonalny pełnomocnik (pełnomocnictwo k. 26 akt sądowych) wniósł o oddalenie skargi w całości i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym rzeczywiście poniesionych kosztów zastępstwa procesowego wykazanych w spisie kosztów.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, na wstępie, szczegółowo przedstawił przebieg postępowania administracyjnego. Następnie nadmieniając, że w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne nie były kwestionowane, wskazał, że osią sporu jest wyłącznie kwestia administracyjnoprawnych skutków popełnionego przestępstwa. W dalszych motywach pełnomocnik stwierdził, że błędne jest przyjęte przez prokuratora stanowisko, polegające na uznaniu, iż na uzyskanie tytułu zawodowego magistra składa się kolejno: postępowanie administracyjne wszczynane na wniosek studentki, zakończone decyzją administracyjną o nadaniu tytułu zawodowego magistra; wydanie dyplomu, które skarżący uznaje za odrębne postępowanie. Podkreślił, że dokumentem potwierdzającym ukończenie studiów na danym kierunku, poziomie jest dyplom ukończenia studiów, który potwierdza jednocześnie posiadanie przez daną osobę wykształcenia wyższego oraz zdobycie i posiadanie odpowiedniego tytułu zawodowego. W jego ocenie wydanie dyplomu nie następuje w drodze decyzji administracyjnej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w formie czynność materialno – technicznej. Przedstawił stanowisko doktryny, zgodnie z którym brak jest przepisów, które determinowałoby prowadzenie postępowania.
Następnie pełnomocnik skupił swój wywód na charakterze instytucji stwierdzenia nieważności dyplomu z art. 77 ust. 5 p.sz.w.n. W jego ocenie przepis ten stanowi lex specialis i reguluje odrębne postępowanie, które nie jest tożsame z tym ujętym w art. 156 i n. k.p.a. W jego ocenie treść przepisu ust. 5 art. 77 ustawy wskazuje, że rektor ma obowiązek stwierdzenia nieważności w drodze decyzji administracyjnej w przypadku, w którym okazałoby się, że autor dopuścił się plagiatu. W konkluzjach pełnomocnik organu podniósł, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jedną czynnością organu, polegającą na wydaniu dyplomu w drodze czynności materialno – technicznej, natomiast w sytuacji, gdy uzyskanie takiego dokumentu nastąpiło na skutek przywłaszczenia sobie autorstwa cudzego utworu, Rektor jest zobowiązany z mocy prawa stwierdzić nieważność tego dyplomu na podstawie art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy stosując odpowiednio przepisy działu II, rozdziału 13 k.p.a.
Pełnomocnik organu zwrócił również uwagę na stanowisko doktryny prawa karnego odnoszące się do kwalifikacji uzyskania dyplomu poprzez posłużenie się niesamodzielnie napisaną pracą dyplomową. Przytoczył pogląd Wojciecha J. Kosiora, który przyjmuje, że w takich warunkach zasadne będzie powołanie się na art. 156 § 2 k.p.a. Zdaniem tego autora wydanie dyplomu z naruszeniem art. 76 ust. 1 ustawy utożsamiane powinno być z rażącym naruszeniem prawa.
Podsumowując pełnomocnik organu podkreślił raz jeszcze, że Rektor, w sytuacji gdy ziści się przesłanka nieważnościowa z art. 77 ust. 5 ustawy stwierdza nieważność dyplomu. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "stwierdza nieważność" uzasadnia prowadzenie w stosunku do wydanego dyplomu postępowania nieważnościowego, co potwierdza trafność zastosowanego gruncie rozpoznawanej sprawy przez organ trybu.
Pismem z 3 listopada 2025 r. pełnomocnik organu przychylił się do wniosku o rozpoznanie sprawie w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Sąd administracyjny w myśl art. 134 p.p.s.a rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Należy również nadmienić, że na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie przedmiotowej sprawy organ przychylił się do wniosku Prokuratora zawartego w skardze o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Z tego powodu na zgodny wniosek stron Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. W niniejszej sprawie przepis ten nie będzie miał zastosowania, gdyż przywołany w skardze wyrok Sądu Rejonowego w O. warunkowo umorzył postępowanie karne, tj. stwierdził fakt popełnienia przestępstwa, ale nie jest to wyrok skazujący w rozumieniu prawno-karnym.
Przeprowadzona w ramach sądowego wymiaru sprawiedliwości kontrola zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Rektora została bowiem wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania występujących na gruncie przepisów k.p.a. trybów nadzwyczajnych, do których należą: 1) wznowienie postępowania; 2) uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo; 3) uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa; 4) stwierdzenie nieważności decyzji; 5) uchylenie lub zmianę decyzji przez ministra z powodu nieusuwalnego w inny sposób zagrożenia dla dóbr niezwykle wysokiej rangi. Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego dotyczą w większości decyzji/ postanowień ostatecznych, chociaż możliwe jest zastosowanie ich do aktów nieostatecznych. Ratio legis opisanych trybów stanowi kontrola prawidłowości decyzji/postanowienia pod kątem zaistnienia określonych wad, a także eliminacja rozstrzygnięcia z obrotu prawnego ze względu na interes społeczny lub interes strony albo z powodu zaistnienia pewnych zdarzeń związanych z fazą jego realizacji.
Ponadto, z uwagi na zakres przedmiotowy sprawy wskazania wymaga, że ustawodawca w art. 77 ust. 4 p.sz.w.n., ustanowił, że przypadku zaistnienia przyczyn: 1) wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego - organem właściwym do wznowienia postępowania jest rektor; 2) stwierdzenia nieważności dyplomu - organem właściwym do stwierdzenia nieważności jest rektor. Zaś w jego ust. 5, że w przypadku gdy w pracy dyplomowej stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego, rektor, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza nieważność dyplomu.
Mając przy tym na uwadze wyrażoną w art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji ostatecznych, która implikuje wniosek, że kontrola w administracyjnym toku instancji dotyczy wyłącznie decyzji/postanowień nieostatecznych, podkreślić należy, że wzruszenie decyzji ostatecznej, tj. takiej, od której nie służy środek zaskarżania w administracyjnym toku instancji, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu trybów nadzwyczajnych. Funkcją ochrony trwałości decyzji ostatecznej jest bowiem nie tylko ochrona praw nabytych strony, ale także ochrona porządku prawnego. Zasada trwałości decyzji ostatecznych służy bowiem realizacji takich wartości jak pewność, stabilność prawa i obrotu prawnego.
Wyjaśnić także należy, że na gruncie kontrolowanej sprawy warte rozważenia są nie tylko zarówno tryby nadzwyczajne unormowane w k.p.a., a mianowicie: stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania, oraz ustanowiony w art. 77 ust. 5 ustawy, autonomiczny tryb unieważnienia dyplomu albowiem stanowiący samodzielną niezależną od ustanowionego w art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy podstawę przy stwierdzeniu plagiatu, ale także szczególny środek do ich uruchomienia jakim jest sprzeciw prokuratora. Pierwszy z trybów unormowanych w k.p.a. zastosowanie ma zarówno do decyzji ostatecznych, jak i nieostatecznych, a jego podstawę stanowią wady o charakterze materialnoprawnym. Wywołuje on skutek ex tunc, co oznacza, że stwierdzenie nieważności ma skutek z mocą wsteczną od daty wydania decyzji, zachodzi wówczas sytuacja jakby wzruszana decyzja nigdy nie była wydana. Z kolei wznowienie postępowania odnosi się jedynie do decyzji/postanowień ostatecznych, a podstawę stanowią wady formalnoprawne tkwiące w postępowaniu. Uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania wywołuje skutek od daty uchylenia (ex nunc). Mocą zaś art. 184 § 1 k.p.a. prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy kodeksu lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę.
W przedmiotowej sprawie, co wymaga powtórzenia Prokurator wniósł skargę na decyzję organu stwierdzającą w wyniku postępowania wznowieniowego, wydanie studentce decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego magistra z naruszeniem prawa, wobec braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego magistra, z uwagi na upływ dziesięciu lat od jej doręczenia. Podniesienia wymaga, że realizując ustawowe zadanie stania na straży praworządności, prokurator podejmuje działania w administracji także w trybach nadzwyczajnych. Tym samym prokurator ma uprawnienia zarówno w zakresie kontroli bieżącej, jak i następczej. Legitymacja prokuratora do wniesienia skargi nie jest ograniczona przesłankami materialnoprawnymi. Motyw do złożenia skargi przez Prokuratora – jak miało to miejsce w kontrolowanej sprawie – stanowi ochrona obiektywnego porządku prawnego.
Wskazać tym samym należy, iż w takim przypadku prokurator działa nie w interesie własnym, lecz w interesie ogólnym – ochrony praworządności. W prowadzonym w przedmiotowej sprawie postępowaniu administracyjnym, Prokuratorowi na skutek wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej (art. 184 § 1 i 2 k.p.a) przysługiwały procesowe prawa strony (art. 188 k.p.a.). Zaznaczenia także wymaga, że prokurator wnosząc sprzeciw nie wkracza w celowość działania organu administracyjnego, który "może" uchylić lub zmienić decyzję, lecz zaskarża nim niezgodne z prawem działanie lub bezczynność organu.
Na potrzeby poniższych rozważań podkreślić należy, że dyplom ukończenia studiów stanowi potwierdzenie tak nadania i posiadania wyższego wykształcenia jak i uzyskanego tytułu zawodowego. O ile zasadne jest zatem stanowisko pełnomocnika organu zawarte w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym na gruncie niniejszej sprawy mamy do czynienia z jedną czynnością organu polegającą na wydaniu zarówno dyplomu potwierdzającego wykształcenie wyższe jak i uzyskanie tytułu zawodowego, to już odniesienie tego do przedmiotowej sprawy nie może zostać zaakceptowane jako prawidłowe. Zasadnie w skardze wniesionej do tut. Sądu Prokurator podniósł, iż organ w zaskarżonej decyzji powinien orzec co do legalności decyzji nadającej tytuł zawodowy. Przy czym, co Sąd dostrzega, że wskutek wszczęcia postępowania ze sprzeciwu Prokuratora w okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy organ powinien rozważyć uchylenie decyzji o nadaniu studentce tytułu zawodowego magistra i odmowę nadania jej tego tytułu a także rozstrzygnąć w przedmiocie wydanego dyplomu z uwzględnianiem okresu jego wydania w aspekcie czasu orzekania. Ustawodawca ustanowił w art. 77 ust. 4 ustawy w jej jednostkach redakcyjnych pkt 1 i pkt 2 ustawy taką podstawę. Przy czym – jak wskazano powyżej – w sytuacji ujawnienia plagiatu taką samodzielną podstawę unormował w art. 77 ust. 5 p.sz.w.n.
Mając na uwadze zarysowany w sprawie spór dostrzeżenia wymaga, że ukończenie studiów to zarówno pozytywny wynik egzaminu jak i legalnie wydany dokument to potwierdzający – dyplom. Dyplom to dokument urzędowy korzystający z domniemania legalności zarówno w aspekcie formalnym, jak i materialnym. Zatem jest dokumentem, któremu prawo przyznaje zwiększoną moc w zakresie tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Tym niemniej zwiększona moc występuje wyłącznie jeżeli zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki, a to dokument: 1) sporządzono w przepisanej formie; 2) sporządzony został przez powołane do tego organy administracji publicznej; 3) sporządził organ właściwy w zakresie działania (rzeczowo, miejscowo i instancyjnie). Dyplom kreuje sytuację prawną studenta w stosunku prawnym z uczelnią w aspekcie tak nadania tytułu zawodowego jak i uzyskania dyplomu. W ramach jednej sytuacji prawnej i wynikającej z niej czynności prawnej jaką jest egzamin dyplomowy kształtuje się stosunek prawny studenta, który stanowi – w przypadku wyniku pozytywnego – nie tylko o nadaniu mu tytułu zawodowego, ale też podstawę do wydania przez organ dokumentu urzędowego - dyplomu potwierdzającego ukończenie studiów i uzyskanie tytułu zawodowego. O ile następuje to w ramach jednej czynności jaką jest egzamin dyplomowy, to jest to zdarzenie prawne w ramach którego inne zdarzenie prawne stanowi o jego kształcie, a jest nim ocena pracy dyplomowej następująca po oświadczeniu studenta o samodzielnym jej przygotowaniu. Zatem prawnie oświadczenie to i pozytywna ocena z pracy stanowi warunek sine qua non dopuszczenia studenta do egzaminu dyplomowego.
Tym samym uzyskanie tytułu zawodowego i wydanie dyplomu o ile są zdarzeniami od siebie zależnymi to stanowiącymi w obrocie prawnym dwa odrębne dokumenty, jakimi są:
a) decyzja, stanowiąca akt potwierdzający pozytywny wynik egzaminu wyrażona i ukształtowana w protokole komisji egzaminacyjnej ogłoszonej studentowi oraz
b) dyplom, dokument mający znaczenie prawne, potwierdzający ukończenie studiów i uzyskanie tytułu zawodowego.
Stąd ustawodawca w art. 77 ust. 4 p.sz.w.n. wyróżnia: w pkt 1 wznowienie postępowania w przedmiocie nadania tytułu zawodowego, a w pkt 2 stwierdzenie nieważności dyplomu. Z kolei w ust. 5 tego przepisu normuje przypadek stanowiący podstawę nieważności dyplomu gdy w pracy dyplomowej stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego, rektor, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza nieważność dyplomu. Ta sytuacja nie wystąpiła w sprawie albowiem, a bynajmniej ani Prokurator, ani organ tego nie wykazał, albowiem cały utwór nie był autorstwa studentki. Zdaniem Sądu podstawa z art. 77 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy i jej art. 77 ust. 5 wymaga od organu ustalenia wystąpienia samodzielnych przesłanek. Przy czym wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności dyplomu, tj. działanie organu na podstawie art. 77 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy, uzależnione jest od wystąpienia przesłanek unormowanych w 145 § 1 k.p.a. oraz 156 § 1 k.p.a. Zatem też wydając decyzję organ podlega reżimom tak co do procedowania jak i rozstrzygnięcia przepisów działu II, rozdziału 13 k.p.a.
Skład orzekający w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4744/21, że:
po pierwsze – pojęcie "stwierdzenie nieważności" o którym mowa w art. 77 ust. 4 pkt 2 p.sz.w.n. dotyczy postępowania nieważnościowego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego. Taki wniosek wynika z zastosowania wykładni systemowej art. 77 ust. 4 pkt 1 i 2 p.sz.w.n. Skoro ustawodawca w art. 77 ust. 4 pkt 1 tej ustawy wprost wskazuje, że mogą zaistnieć przyczyny wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego, to umiejscowienie w kolejnym punkcie tego przepisu przyczyn (w liczbie mnogiej) stwierdzenia nieważności dotyczy postępowania administracyjnego regulującego właśnie postępowanie nieważnościowe, a nie inne postępowanie;
po drugie – przyjęcie, że postępowanie nieważnościowe, do którego odsyła art. 77 ust. 4 pkt 2 p.sz.w.n. jest w sposób kompletny (wyczerpujący) uregulowane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce prowadziłoby do braku jakiejkolwiek możliwości stosowania tego trybu. NSA zwrócił uwagę, że poza art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.sz.w.n. żadne inne przepisy tej ustawy nie regulują postępowania nieważnościowego, a tym samym ani rektor uczelni nie miałby dostatecznych kompetencji do podejmowania czynności w trakcie postępowania nieważnościowego, ani też pozycja strony w takim postępowaniu nie byłaby w żaden sposób chroniona. Zdaniem NSA, przyjęcie za trafny pogląd strony skarżącej kasacyjnie prowadziłby do całkowitego zanegowania możliwości stosowania ww. przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce i braku możliwości reagowania w przypadku, gdy postępowanie kończące się wydaniem dyplomu ukończenia danego kierunku studiów obarczone byłoby istotnymi wadami. Takiego rezultatu nie można zaakceptować.
Przypomnienia i powtórzenia wymaga, że sprawę zainicjował sprzeciw Prokuratora, który – co ważne – mając do wyboru wszystkie dostępie prawem środki zaskarżenia celem uruchomienia trybu nadzwyczajnego skorzystał z jednego, szczególnego środka przysługującego wyłącznie jemu. W przedmiotowej sprawie, co pominął organ, pismem z dnia 3 lutego 2025 r. skierował do Rektora sprzeciw, w którym domagał się wznowienia zakończonego decyzją ostateczną postępowania z wniosku studentki o nadanie jej tytułu zawodowego magistra oraz stwierdzenia, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego została wydana z naruszeniem prawa.
Jawi się zatem uwaga, co także pominął organ, że sprzeciw to nadzwyczajny środek prawny przysługujący tylko prokuratorowi od decyzji ostatecznej w administracyjnym toku postępowania. Sprzeciw prokuratora, co także ważne, nie stanowi samodzielnego środka zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych, lecz jest wspólnym określeniem kilku różnych środków prawnych. Słowo "sprzeciw" służy podkreśleniu imperatywnego charakteru zaskarżenia decyzji przez prokuratora. Podstawą sprzeciwu mogą być okoliczności uzasadniające tak wznowienie postępowania, jak i stwierdzenie nieważności decyzji, a także wzruszenie decyzji w okolicznościach nadzwyczajnych, o których mowa w art. 161 k.p.a. Skutki wniesienia sprzeciwu są bardziej kategoryczne od powstających w przypadku wniesienia odpowiedniego podania lub żądania przez stronę postępowania. Organ administracyjny, do którego prokurator skierował sprzeciw, ma obowiązek prawny wszcząć z urzędu postępowanie i w terminie 30 dni wydać decyzję. Jeżeli organ administracyjny w tym terminie nie ustosunkuje się do sprzeciwu, ma obowiązek zawiadomić prokuratora i stronę postępowania o przyczynach zwłoki, podając nowy termin merytorycznego rozpoznania. Na niedopełnienie tego obowiązku przysługuje prokuratorowi i stronom zażalenie. Zatem organ musi wszcząć z urzędu postępowanie zawsze, gdy otrzyma sprzeciw prokuratora, co w sprawie zrealizował. W jego toku zaś badaniem winien objąć okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji, a także wzruszenie decyzji w okolicznościach nadzwyczajnych, o których mowa w art. 161 k.p.a. Taki tryb narzuca sprzeciw prokuratora, który ma na celu usunięcie stanu niezgodnego z prawem. Z uwagi na zaistniały w sprawie spór przypomnienia wymaga, że art. 77 ust. 4 ustawy stanowi, że w przypadku zaistnienia przyczyn: 1) wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie nadania tytułu zawodowego - organem właściwym do wznowienia postępowania jest rektor; 2) stwierdzenia nieważności dyplomu - organem właściwym do stwierdzenia nieważności jest rektor.
Zatem ustawodawca w art. 77 ust. 4 ustawy:
po pierwsze – określił zarówno zdarzenia prawne jakimi są: nadanie tytułu zawodowego jak i stwierdzenie nieważności dyplomu, ale także
po drugie – wskazał tryb procedowania stanowiąc o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności dyplomu, ale także
po trzecie – ustanowił właściwy do załatwienia sprawy stanowiąc, że organem właściwym w tych przypadkach jest rektor.
Taka regulacja daje organowi podstawy, lex specialis, do prowadzenia jednego postępowania w ramach którego rektor załatwi sprawę z przedmiotu tak nadania tytułu zawodowego jak i nieważności dyplomu, gdy stwierdzi wystąpienie przesłanek nieważnościowych, które mają co do zasady charakter materialnoprawny, tj. dotyczą istoty sprawy, wyznaczają treść decyzji. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 pkt 1 p.sz.w.n. absolwent studiów otrzymuje dyplom ukończenia studiów na określonym kierunku i profilu potwierdzający wykształcenie wyższe oraz tytuł zawodowy licencjata, inżyniera albo równorzędny potwierdzający wykształcenie wyższe na tym samym poziomie - w przypadku studiów pierwszego stopnia.
Jednocześnie należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 77 ust. 5 ustawy w przypadku gdy w pracy dyplomowej stanowiącej podstawę nadania tytułu zawodowego osoba ubiegająca się o ten tytuł przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego, rektor, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza nieważność dyplomu. Przepis ten statuuje procedowanie w przypadku stwierdzenia plagiatu, tymczasem w przedmiotowej sprawie autorem całej pracy dyplomowej nie była studentka, albowiem – co dowiodło postępowanie – napisanie jej zleciła ona innej osobie. Tak uzyskaną, napisaną przez osobę trzecią pracę dyplomową złożyła ona przed komisją egzaminacyjną Uczelni, zapewniając na piśmie o samodzielnym jej napisaniu. Sąd Rejonowy w O. prawomocnym wyrokiem z 16 marca 2020 r., sygn. akt [...], warunkowo umorzył przeciwko niej postępowanie karne uznając ją winną zarzucanego jest przestępstwa z art. 272 k.k., polegającego na wyłudzeniu poświadczenia nieprawdy w postaci dyplomu Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu potwierdzającego nadanie tytułu magistra, poprzez podstępne wprowadzenie członków komisji egzaminacyjnej w błąd co do faktu, że jest ona autorem przedłożonej pracy magisterskiej.
Przenosząc powyższe na grunt regulacji prawnych mających zastosowanie w sprawie należy mieć na względzie, że postępowanie zostało wszczęte ze sprzeciwu Prokuratora, który – jak wskazano powyżej – jest niesamodzielnym środkiem zaskarżenia ostatecznych decyzji administracyjnych. Zatem też mniej czy bardziej właściwe określenie przez organ podstaw wszczęcia postępowania nie ma wpływu na jego bieg, gdy wskaże on, że następuje ono wskutek sprzeciwu prokuratora, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, czemu notabene dał wyraz organ m.in. w zawiadomieniu o jego wszczęciu. Dlatego też na gruncie kontrolowanej sprawy organ zobligowany był do badania wystąpienia we wszczętym tak postępowaniu przesłanek podniesionych przez Prokuratora żądającego sprzeciwem wznowienia zakończonego decyzją ostateczną postępowania z wniosku studentki o nadanie jej tytułu zawodowego magistra oraz stwierdzenia, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego została wydana z naruszeniem prawa. Zatem także nieważnościowych, co umknęło organowi. Potwierdza to zarówno stanowisko judykatury jak i doktryny, gdzie przyjmuje się, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności dyplomu toczy się zgodnie z przepisami art. 156-159 k.p.a. z uwzględnieniem art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 p.sz.w.n. (por. wyrok NSA z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4744/21; wyrok WSA w Łodzi z 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 682/24; a także J. M. Zieliński [w:] H. Izdebski, J. M. Zieliński, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, wyd. III, LEX/el. 2023, art. 77).
Ponadto zgodnie z art. 76 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy, warunkiem ukończenia studiów i uzyskania dyplomu ukończenia studiów jest, m.in. pozytywna ocena pracy dyplomowej, która jest "[...] samodzielnym opracowaniem zagadnienia naukowego [...]". Przepis ten stanowi normę prawną kształtującą uprawnienia i obowiązki administracji publicznej w odniesieniu do studenta, wskazuje na przesłanki ukończenia studiów i uzyskania dyplomu ukończenia studiów. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wydanie dyplomu, ale i nadanie tytułu zawodowego nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego, a co za tym idzie uzasadnia zastosowanie w sprawie trybu nieważnościowego.
Należy także wskazać, że w przedmiocie stwierdzenia nieważności dyplomu nie ma podstawowego znaczenia, czy dyplom ukończenia studiów stanowi lub nie stanowi decyzji administracyjnej (wyrok NSA z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4744/21). Zwrócić uwagę należy, że ust. 4 przywołanego artykułu ustawy wskazuje, że w przypadku zaistnienia przyczyn stwierdzenia nieważności dyplomu - organem właściwym do stwierdzenia nieważności jest rektor. Posłużenie się słowem "przyczyna" w liczbie mnogiej nakazuje uznać, że oprócz przesłanki do stwierdzenia nieważności dyplomu z ust. 5 zastosowanie mają również przyczyny nieważnościowe z art. 156 § 1 k.p.a.
Rektor zobowiązany jest stosować przesłanki ujęte nie tylko w art. 77 ust. 5 ustawy, ale działając na podstawie art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy także art. 156 k.p.a. w sposób ścisły, gdyż instytucja stwierdzenia nieważności stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych (wyrok NSA z 22 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1380/97).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy, stwierdzić należy, że prowadzone w sprawie postępowanie wyłącznie wznowieniowe pozbawione było podstaw i celu, wynikającego ze sprzeciwu Prokuratora, który domagał się wznowienia zakończonego decyzją ostateczną postępowania z wniosku studentki o nadanie jej tytułu zawodowego magistra oraz stwierdzenia, że decyzja o nadaniu tytułu zawodowego została wydana z naruszeniem prawa. Na gruncie kontrolowanej sprawy w ocenie Sądu zasadne byłoby prowadzenie postępowania nieważnościowego z art. 156-159 k.p.a. z uwzględnieniem art. 77 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy.
W ocenie Sądu usprawiedliwione jest uznanie przepisów ustawy za lex specialis w stosunku do k.p.a. Zgodnie zaś z zasadą lex specialis derogat legi generali, mają zastosowanie właśnie rozwiązania szczególne. O ile taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, to nie oznacza to, że przepis szczególny uchyla normę ogólna, lecz w konkretnej sprawie wyłącza jego stosowanie. Przepis szczególny ustanawia wyjątki, odrębne uregulowania w stosunku do przepisu ogólnego. Dlatego mając na uwadze zawarty przez ustawodawcę w art. 77 ust. 4 i 5 ustawy wyraźny nakaz wznowienia postępowania w sprawie nadania tytułu licencjata i stwierdzenia nieważności dyplomu przy zaistnieniu wskazanych przesłanek, uznać należy, że w warunkach niniejszej sprawy organ niewłaściwie decyzją z 9 września 2025 r., nr 427/2025/K, stwierdził w wyniku wznowienia postępowania, wydanie studentce decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego magistra z naruszeniem prawa. Ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, że decyzja nadająca tytuł zawodowy została wydana z naruszeniem prawa, nie powoduje, że została ona wyeliminowana z obiegu prawnego. W przedmiotowej sprawie zasadnie podnosi Prokurator, że organ zobowiązany był do skutecznego pozbawienia studentki zarówno dyplomu, jak i tytułu zawodowego. Co jest szczególnie istotne, z uwagi społeczne oddziaływanie wadliwie uzyskanego dyplomu.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA.