I SA/Op 76/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2007-04-18
NSApodatkoweWysokawsa
podatek akcyzowysamochody osobowenabycie wewnątrzwspólnotoweprawo unijnetraktat o UEart. 90 TWEdyskryminacja podatkowaTSUEorzecznictwo prejudycjalnezwrot podatku

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w sprawie podatku akcyzowego od samochodu osobowego nabytego wewnątrzwspólnotowo, uznając polskie przepisy za dyskryminujące w świetle prawa unijnego.

Skarżący P.S. domagał się zwrotu nadpłaconego podatku akcyzowego od samochodu osobowego nabytego wewnątrzwspólnotowo, twierdząc, że polskie przepisy dotyczące akcyzy naruszają zasadę zakazu dyskryminacji wynikającą z art. 90 Traktatu UE. Organy podatkowe utrzymywały, że podatek jest należny zgodnie z polską ustawą. Sąd, opierając się na wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, uznał, że polskie przepisy dotyczące akcyzy na używane samochody (starsze niż 2 lata) nabyte w innych krajach UE są dyskryminujące, ponieważ nakładają wyższy podatek niż wynikałoby to z "rezydualnej" kwoty podatku zawartej w wartości podobnych pojazdów zarejestrowanych w kraju.

Sprawa dotyczyła skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym od samochodu osobowego marki Honda Accord, nabytego wewnątrzwspólnotowo. Skarżący argumentował, że polskie przepisy dotyczące podatku akcyzowego, w szczególności sposób naliczania go od używanych samochodów osobowych nabytych w innych państwach członkowskich UE, naruszają zasadę zakazu dyskryminacji zawartą w art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Podkreślał, że prawo unijne ma pierwszeństwo przed prawem krajowym, a różnicowanie opodatkowania w zależności od miejsca nabycia pojazdu jest niedopuszczalne. Organy podatkowe stały na stanowisku, że polska ustawa o podatku akcyzowym jest zgodna z prawem unijnym, a podatek akcyzowy jest narzędziem opodatkowania konsumpcji, a nie ograniczeniem swobodnego przepływu towarów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po zawieszeniu postępowania w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (TSWE) w podobnej sprawie (C-313/05), uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na wykładni art. 90 TWE dokonanej przez TSWE, zgodnie z którą podatek akcyzowy jest niedopuszczalny, jeśli kwota nałożona na używane pojazdy (starsze niż 2 lata) nabyte w innym państwie członkowskim przewyższa "rezydualną" kwotę tego podatku zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów zarejestrowanych wcześniej w kraju. Sąd stwierdził, że polskie przepisy, które przewidywały rosnącą stawkę akcyzy dla używanych samochodów nabytych wewnątrzwspólnotowo, aż do 65%, podczas gdy dla podobnych pojazdów zarejestrowanych w Polsce stawka była stała i uwzględniała deprecjację, miały dyskryminacyjny charakter. W związku z tym, sąd uchylił decyzje organów i nakazał organom ponowne zbadanie sprawy z uwzględnieniem wykładni TSWE, w tym ustalenie właściwej "rezydualnej" kwoty podatku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te są niezgodne z prawem wspólnotowym w zakresie, w jakim kwota podatku nakładana na pojazdy używane, starsze niż dwa lata, nabyte w innym państwie członkowskim, przewyższa "rezydualną" kwotę tego podatku zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów, które zostały zarejestrowane wcześniej w Polsce.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni TSWE, zgodnie z którą dyskryminujące jest opodatkowanie używanych samochodów (starszych niż 2 lata) nabytych w innych krajach UE wyższą stawką akcyzy niż wynikałoby to z "rezydualnej" kwoty podatku zawartej w wartości podobnych pojazdów zarejestrowanych w kraju. Polskie przepisy, przewidujące rosnącą stawkę akcyzy dla używanych samochodów nabytych wewnątrzwspólnotowo, były niezgodne z tą zasadą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.a. art. 80 § ust. 1-3

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 81 § ust. 1

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 82 § ust. 3

Ustawa o podatku akcyzowym

o.p. art. 207

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 72 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 75 § § 1 i § 2 pkt 1 lit. a

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 233 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

u.p.a. art. 4 § ust. 1 pkt 3, 10 ust. 1 pkt 1, 18 ust. 1 i 9, 19 ust 1, 80 ust 1, ust 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 75 § ust. 1 i 3

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 82 § ust. 3

Ustawa o podatku akcyzowym

Konst. RP art. 91

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konst. RP art. 9

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konst. RP art. 83

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konst. RP art. 87

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego art. 7 § ust. 1 i 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Polskie przepisy dotyczące podatku akcyzowego od używanych samochodów osobowych nabytych wewnątrzwspólnotowo naruszają zasadę zakazu dyskryminacji wynikającą z art. 90 Traktatu UE. Prawo unijne ma pierwszeństwo przed prawem krajowym, a w przypadku sprzeczności, sądy powinny stosować bezpośrednio przepisy prawa unijnego. Naliczanie wyższej akcyzy od używanych samochodów nabytych w innych krajach UE niż wynikałoby to z "rezydualnej" kwoty podatku zawartej w wartości podobnych pojazdów zarejestrowanych w kraju jest dyskryminacyjne.

Odrzucone argumenty

Podatek akcyzowy jest należnością podatkową służącą opodatkowaniu konsumpcji, a nie ograniczeniem swobodnego przepływu towarów. Polskie przepisy dotyczące podatku akcyzowego są zgodne z prawem unijnym, a organy są zobowiązane do ich stosowania. Przepisy ustawy o podatku akcyzowym regulują opodatkowanie w sposób jednolity, niezależnie od miejsca nabycia pojazdu.

Godne uwagi sformułowania

kwota podatku nakładana na pojazdy używane, starsze niż dwa lata, nabyte w państwie członkowskim innym niż to, które wprowadziło taki podatek, przewyższa rezydualną kwotę tego podatku, zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów, które zostały zarejestrowane wcześniej w państwie członkowskim, które nałożyło podatek. zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem państw członkowskich sąd powinien odmówić zastosowania prawa krajowego i zastosować bezpośrednio przepis prawa wspólnotowego wykładnia przepisów prawa wspólnotowego dokonana w orzeczeniu prejudycjalnym, wiąże nie tylko sądy orzekające w sprawie, w której wystosowano pytanie prawne, ale i inne sądy państwa członkowskiego stawka rosnąca wraz z wiekiem pojazdu, jako niezgodne z art. 90 ust. 1 TWE w jego rozumieniu przedstawionym przez Trybunał, ma w istocie dyskryminacyjny charakter.

Skład orzekający

Tomasz Zborzyński

przewodniczący

Anna Wójcik

członek

Marta Wojciechowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 90 Traktatu UE w kontekście podatku akcyzowego od samochodów używanych nabytych wewnątrzwspólnotowo, zasada pierwszeństwa prawa unijnego, skutki orzeczeń prejudycjalnych TSUE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji opodatkowania używanych samochodów osobowych (starszych niż 2 lata) nabytych wewnątrzwspólnotowo, z uwzględnieniem "rezydualnej" kwoty podatku. Konieczność analizy konkretnych stawek i wartości rynkowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dyskryminacji podatkowej w UE i bezpośredniego stosowania prawa unijnego, co jest istotne dla wielu obywateli i przedsiębiorców. Pokazuje, jak orzecznictwo TSUE wpływa na polskie prawo.

Czy zapłaciłeś za dużo akcyzy za sprowadzonego z UE używanego diesla? Sąd mówi: polskie prawo było dyskryminujące!

Dane finansowe

WPS: 1442 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Op 76/07 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2007-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Wójcik
Marta Wojciechowska /sprawozdawca/
Tomasz Zborzyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Zborzyński Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik Asesor sądowy Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dnia 18 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej O. na rzecz skarżącego P. S. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w O. odmówił P. S. stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym w kwocie 1442,00 PLN, z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Honda Accord. Decyzję wydano na podstawie art. 207, 72 § 1 pkt 1, art. 75 § 1 i § 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz na podstawie art. 80 ust. 1-3, 81 ust. 1, 82 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 o podatku akcyzowym.
W uzasadnieniu Decyzji Naczelnik Urzędu Celnego wskazał, iż zapłacony przez P. S. podatek akcyzowy z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Honda Accord wyprodukowanego w 1994 r., zgodnie z obowiązujących przepisami prawa, w tym art. 80 i 81 ustawy o podatku akcyzowym, jest podatkiem należnym. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Celnego powołał się na art. 3 pkt 3 Dyrektywy Rady Nr 92/12/ EWG z dnia 25 lutego 1992, zgodnie z którym, państwa członkowskie zachowują prawo do wprowadzenia i utrzymania podatku akcyzowego także na inne wyroby, niż wyroby akcyzowe zharmonizowane. Rzeczpospolita Polska korzystając z tego zapisu, wprowadziła podatek akcyzowy od nabywanych samochodów osobowych niezarejestrowanych w kraju. Oznacza to, iż opodatkowaniu akcyzą podlegają pojazdy pierwszy raz zarejestrowane w kraju, a zatem dla oceny obowiązku podatkowego nie ma znaczenia kraj pochodzenia pojazdu.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem P. S. wniósł odwołanie, w którym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zwrotu nadpłaconego podatku akcyzowego w kwocie 1442,00 zł wraz z należnymi odsetkami.
W uzasadnieniu odwołania P. S. wskazał na art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zgodnie z którym, państwa członkowskie nie mogą nakładać na towary sprowadzone z państw Unii opodatkowania dyskryminacyjnego. Oznacza to, że podatki wewnętrzne nakładane na produkty państw członkowskich powinny być takie same jak na podobne produkty krajowe. Jednocześnie na poparcie swoich twierdzeń P. S. powołał się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich i wskazał, iż system prawa krajowego wbrew zasadzie neutralności, różnicuje produkty nabywane w Polsce oraz nabywane na terenie innych krajów Unii. Podkreślił przy tym, że w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej od dnia 1 maja 2004 r. obowiązuje w Polsce prawo unijne, a w przypadku sprzeczności prawa polskiego z prawem unijnym, na mocy podpisanego Traktatu o przystąpieniu Polski do Unii, przyznano prymat przepisom unijnym. Taka zasada wynika również z art. 91 Konstytucji RP. Zatem, zdaniem podatnika, organ powinien zastosować w jego przypadku bezpośrednio przepisy prawa wspólnotowego.
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 207 § 1 i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz na podstawie art. 4 ust 1 pkt 3, 10 ust. 1 pkt 1, 18 ust. 1 i 9, 19 ust 1, 80 ust 1, ust 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, Dyrektor Izby Celnej w O. nie uwzględnił odwołania i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Dyrektor powołując się na obowiązujące przepisy dotyczące podatku akcyzowego, podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu organu I instancji. Jednocześnie wskazał uzupełniająco, że opodatkowanie podatkiem akcyzowym pewnych grup towarów nie jest tożsame z wprowadzeniem ekonomicznych ograniczeń w swobodnym przepływie towarów, gdyż podatek akcyzowy jest należnością stricte podatkową i jest narzędziem służącym opodatkowaniu konsumpcji pewnych, z reguły luksusowych, grup towarów. Państwa członkowskie Unii Europejskiej mają prawo, zgodnie z przepisem art. 3 dyrektywy Rady Europy nr 92/12 /EWG, do wprowadzenia lub utrzymania na inne niż zharmonizowane wyroby podatków, pod warunkiem, że podatki te nie spowodują zwiększenia formalności związanych z przekraczaniem granicy w handlu między państwami członkowskimi. Dyrektor Izby Celnej podkreślił również, że obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym w przypadku nabycia samochodu osobowego w jednym z państw Unii Europejskiej, nie powstaje w związku z samym nabyciem pojazdu, a jedynie wówczas gdy nabywca zechce skorzystać z tego pojazdu na terytorium Polski. Według Dyrektora, przepisy dotyczące stawek podatku akcyzowego, nie wprowadzają wyższych stawek opodatkowania na samochody nabywane w innych państwach członkowskich Wspólnoty, niż na samochody nabywane w kraju. Uzupełniająco Dyrektor Izby Celnej wskazał również, że ustawa o podatku akcyzowym jest aktem obowiązującym i ani Trybunał Konstytucyjny, ani Europejski Trybunał Sprawiedliwości nie orzekł o jej niezgodności z prawem wspólnotowym. Zatem organy podatkowe zobowiązane są do jej stosowania i przestrzegania zasad wynikających z treści ustawy.
Od decyzji tej P. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zarzucając naruszenie art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 75 ust. 1 i 3, art. 82 ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym w związku z art. 9, 83, 87 i 91 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że przepisy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską i postanowienia umów międzynarodowych nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazując na te naruszenia, a w szczególności złamanie zakazu dyskryminacyjnego opodatkowania towarów pochodzących z innych państw członkowskich, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi P. S. podkreślił, że nie kwestionuje prawa państw członkowskich Unii do wprowadzania i utrzymywania podatków dotyczących wyrobów niezharmonizowanych, zgodnie z polityką fiskalną każdego z państw. Jednak, jego zdaniem, wykonywanie tej polityki jest ograniczone zobowiązaniami wynikającymi z postanowień Traktatu Ustanawiającego Unię Europejską. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w przypadku wskazanych przepisów ustawy o podatku akcyzowym, które są sprzeczne z treścią aktów wspólnotowych, a w szczególności z art. 90 wskazanego Traktatu, a zatem pobrana akcyza jako sprzeczna z prawem wspólnotowym jest opłatą nienależną.
Nałożenie podatku akcyzowego na pojazdy nabyte wewnątrzwspólnotowo, przed ich pierwszą rejestracją w Polsce, powoduje dyskryminację w traktowaniu osób dokonujących takiego nabycia na terenie innych krajów Unii, w stosunku do osób nabywających pojazdy zarejestrowane i sprzedawane w kraju. Różnicuje bowiem towar w zależności od miejsca nabycia, a skoro zakup samochodu osobowego zarejestrowanego w Polsce nie podlega akcyzie, to uiszczony podatek akcyzowy od samochodu nabytego na terenie innych krajów Unii, narusza zasadę zakazu dyskryminacji określoną w art. 90 Traktatu. Zdaniem skarżącego wobec sprzeczności przepisów prawa wewnętrznego z prawem wspólnotowym organy winny stosować, zgodnie z art. 9, 87 i 91 Konstytucji RP, przepisy prawa wspólnotowego. Wskazując na tę powinność skarżący powołał się również na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 18/04 z dnia 11 maja 2005 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Jednocześnie Dyrektor wskazał, że państwa członkowskie Unii Europejskiej mają prawo, zgodnie z przepisem art. 3 ust. 3 dyrektywy Rady Europy nr 92/12 /EWG, do wprowadzenia lub utrzymania podatków na inne wyroby pod warunkiem, że podatki te nie spowodują zwiększenia formalności związanych z przekraczaniem granicy w handlu między państwami członkowskimi.
Dyrektor Izby Celnej podkreślił również, że ustawa o podatku akcyzowym jest formą wdrożenia powołanej Dyrektywy do krajowego porządku prawnego i skoro postanowienia Dyrektywy przewidują możliwość wprowadzenia lub utrzymania podatku akcyzowego przez poszczególne państwa Unii na poszczególne towary, to zarzut naruszenia przepisów prawa wspólnotowego przez przepisy prawa krajowego jest bezpodstawny. Przy czym Dyrektor zaznaczył, iż przepisy ustawy o podatku akcyzowym, regulują w sposób jednolity opodatkowanie podatkiem akcyzowym wyrobów akcyzowych, w tym samochodów osobowych zarówno w przypadku importu, eksportu, sprzedaży na terenie kraju jak i nabycia wewnątrzwspólnotowego. Zatem argument skarżącego dotyczący różnicowania towaru w zależności od miejsca jego nabycia jest chybiony. Również przepisy dotyczące stawek podatku akcyzowego, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, nie wprowadzają wyższych stawek opodatkowania na samochody nabywane w innych państwach członkowskich Wspólnoty, niż na samochody nabywane w kraju.
Problematyka przedstawiona w niniejszej sprawie znalazła odzwierciedlenie w pytaniu prejudycjalnym skierowanym do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygnaturze III SA/Wa 679/05, a dotyczącym m.in. stosowania przepisów art. 80, 81 polskiej ustawy o podatku akcyzowym w związku z brzmieniem przepisów art. 25, 90 i 28 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
Z uwagi na tożsamość zagadnień w obu sprawach i ze względu na prejudycjalny charakter postępowania przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, Sąd w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 9 stycznia 2006 r. z urzędu zawiesił postępowanie.
Po wydaniu przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wyroku w dniu 18 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. C-313/05, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 19 lutego 2007 r. podjął zawieszone postępowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z chwilą przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej częścią polskiego porządku prawnego, na podstawie zawartego traktatu akcesyjnego, stał się autonomiczny system prawa wspólnotowego. Na system ten składają się między innymi traktaty założycielskie UE i akcesyjne oraz ogólne zasady prawa wspólnotowego ukształtowane przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. W doktrynie prawa europejskiego na ten dotychczasowy "dorobek wspólnotowy" występujący pod nazwą acquis communautaire, składa się całe dotychczasowe prawo UE wraz z ukształtowanymi sposobami jego rozumienia i stosowania, polityki wspólnotowe, zwyczaje, orzecznictwo sądowe, a także wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania UE. Nowe państwa przystępujące do Unii zobowiązane są do przyjęcia całego acquis communautaire.
Jedną z przyjętych i ukształtowanych zasad prawa wspólnotowego jest zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem państw członkowskich wyrażająca się m.in. w tym, że żadne przepisy prawa krajowego nie mogą przeważać nad prawem wywodzącym się z Traktatu. Zasadą pierwszeństwa objęto wszystkie normy porządku krajowego, a w sytuacji, gdy normy krajowe są sprzeczne z prawem wspólnotowym, sąd powinien odmówić zastosowania prawa krajowego i zastosować bezpośrednio przepis prawa wspólnotowego. Z zasady pierwszeństwa wynika zatem, że przepisy prawa wspólnotowego cechują się bezpośrednią skutecznością i w razie sprzeczności z normami prawa krajowego mają pierwszeństwo w zastosowaniu.
Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich na temat zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wypowiedział się m.in. w sprawach 26/62 Van Gend & Loos Zb. orzeczeń 1963, s. 1 i 16/64 Costa v. ENEL Zb. orzeczeń 1964, s. 585, jak również w wyroku z dnia 9 marca 1978 r. 106/77 Simmenthal, Zb. orzeczeń 1978, s. 629.
Jak już wskazano wcześniej Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r., wydanym w sprawie o sygnaturze C-313/05 stwierdził, że:
1) podatek akcyzowy, taki jak ustanowiony w Polsce ustawą z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, który nie jest nakładany na pojazdy osobowe w związku z przekroczeniem przez nie granicy, nie stanowi cła przywozowego ani opłaty o skutku równoważnym w rozumieniu art. 5 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską,
2) art. 90 akapit 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on podatkowi akcyzowemu w zakresie, w jakim kwota podatku nakładana na pojazdy używane, starsze niż dwa lata, nabyte w państwie członkowskim innym niż to, które wprowadziło taki podatek, przewyższa rezydualną kwotę tego podatku, zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów, które zostały zarejestrowane wcześniej w państwie członkowskim, które nałożyło podatek.; do sądu krajowego należy zbadanie, czy uregulowanie sporne w postępowaniu przed sądem krajowym, a w szczególności stosowanie § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego, ma takie skutki,
3) art. 28 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską nie znajduje zastosowania do deklaracji uproszczonej, takiej jak przewidziana w art. 81 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, a art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady nr 92/12/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, ich przechowywania, przepływu oraz kontrolowania nie sprzeciwia się takiej deklaracji, jeżeli sporne uregulowanie można interpretować w ten sposób, że deklarację tę należy złożyć z chwilą nabycia prawa do rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak, niż z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym.
Wprawdzie orzeczenie prejudycjalne wydane na potrzeby danej sprawy wiąże sąd w tej sprawie, to podkreślić także należy, że w wyniku utrwalonej linii orzeczniczej interpretacja przepisów prawa wspólnotowego dokonana w orzeczeniu prejudycjalnym, wiąże nie tylko sądy orzekające w sprawie, w której wystosowano pytanie prawne, ale i inne sądy państwa członkowskiego (por. wyroki ETS w sprawach 66/80 Zb. Orzeczeń 1981 s. 1191, C-143/88 i C-92/89 Zb. orzeczeń 1991, s. 415). Związanie to ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa wspólnotowego. Należy także zauważyć, iż wyroki ETS ustalające wykładnię przepisów prawa wspólnotowego są skuteczne ex tunc, a zatem sądy krajowe są obowiązane stosować te przepisy w znaczeniu ustalonym przez ETS także do stosunków prawnych powstałych przed ogłoszeniem orzeczenia wstępnego. Z tych właśnie względów wyrok ETS w sprawie C-313/05, w której pytanie prejudycjalne zadał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rzutuje także na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Dokonana przez Trybunał w powołanym wyżej wyroku wykładnia, wskazuje na konieczność interpretacji art. 90 ust. 1 Traktatu w ten sposób, że sprzeciwia się on podatkowi akcyzowemu w zakresie, w jakim kwota podatku nakładana na pojazdy używane starsze niż dwa lata, nabyte w innym państwie członkowskim, przewyższa "rezydualną" kwotę tego podatku zawartą w cenie nabycia podobnych pojazdów zarejestrowanych wcześniej w państwie członkowskim, które nałożyło podatek. Wyrok w tej sprawie stanowi kontynuację przyjętej linii orzeczniczej Trybunału, a dotyczącej wykładni art. 90 (dawniej 95) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (por. wyroki: z dnia 11 grudnia 1990 r., C-47/88 Zb. orzeczeń 1990, s. I-4509; z dnia 9 marca 1995 r., C-345/93 Zb. orzeczeń 1995, s. I-00479; z dnia 23 października 1997 r., C-375/95 Zb. orzeczeń 1997, s. I-05981; z dnia 22 lutego 2001 r., C-393/98 Zb. orzeczeń 2001, s. 1-1327; z dnia 19 września 2002 r., C-101/00 Zb. Orzeczeń 2002, s. I-07487; z dnia 5 października 2006 r., C-290/05 i C-333/05 wybór LEX nr 193374). Wyjaśniając pojęcie "rezydualnej kwoty podatku" Trybunał wskazał, że jeśli podatek od nowego pojazdu jest równy pewnemu ułamkowi jego ceny, to "pozostałość" (residue) tego podatku zawarta w wartości używanego pojazdu ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu wraz z deprecjacją tej wartości; to jest właśnie "rezydualny" - czyli "pozostały" w cenie uwzględniającej spadek wartości pojazdu - podatek (por. pkt 13 i 16 wyroku w sprawie C-345/93 Nunes Tadeu; pkt 21 wyroku w sprawie C-375/95 Comission v. Greece; pkt 68 wyroku w sprawie C-387/01 Weigel).
W świetle takiej wykładni art. 90 Traktatu, dokonanej przez Trybunał, stanowisko organów w niniejszej sprawie należy uznać za nieprawidłowe.
Przypomnieć bowiem należy, że na podstawie art. 80 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o podatku akcyzowym, akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, a podatnikami akcyzy od samochodów są podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju oraz importerzy i podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego. Podatek akcyzowy jest zatem nakładany tylko raz na wszystkie samochody przeznaczone do zarejestrowania w Polsce, zarówno nowe, jak i używane, niezależnie od tego, czy zostały wyprodukowane na terytorium kraju, czy też przywiezione z innego państwa członkowskiego Unii. Natomiast stosownie do § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2004 r.) stawki akcyzy określone w poz. 27 załącznika nr 1 do tego rozporządzenia miały zastosowanie do każdej sprzedaży samochodu osobowego, dokonanej przed jego pierwszą rejestracją na terenie kraju w trybie określonym w przepisach ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.), z tym, że w przypadku – między innymi – nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych, dokonywanego po upływie 2 lat kalendarzowych od ich produkcji, wliczając rok produkcji jako pierwszy rok kalendarzowy, stosowało się procentowe stawki akcyzy obliczone według zamieszczonego wzoru i rosnące wraz z wiekiem pojazdu. Stawki nie mogły jednak przekroczyć 65% podstawy opodatkowania.
W kontekście wykładni przedstawionej przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich należy stwierdzić, że przedstawione wyżej przepisy nie są zgodne z prawem wspólnotowym w takim zakresie, w jakim kwota podatku nakładana na ich podstawie na pojazdy używane, starsze niż 2 lata, nabyte w innym państwie członkowskim, przewyższa rezydualną kwotę tego podatku, zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów, które zostały zarejestrowane wcześniej w Polsce.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi związanych z naruszeniem art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku akcyzowym, wskazać należy, iż zarzuty ten jest chybiony, albowiem przepisy prawa wspólnotowego nie sprzeciwiają się opodatkowaniu akcyzą jako taką czynności nabycia wewnątrzwspólnotowego. Natomiast zarzuty dotyczące naruszenia art. 75 ust. 1 i 3 oraz art. 82 ust. 3 wskazanej ustawy, są zasadne tylko w takim zakresie, w jakim kwota akcyzy nakładana na pojazdy używane nabyte w innym państwie członkowskim i starsze niż 2 lata, przewyższa ową rezydualną kwotę podatku zawartą w wartości rynkowej podobnych pojazdów zarejestrowanych wcześniej w kraju.
Dokonana przez ETS w wyroku C-313/05 wykładnia art. 90 ust. 1 TWE i jej odniesienie do konstrukcji i wysokości tego podatku określonych w ustawie o podatku akcyzowym oraz rozporządzeniu Ministra Finansów prowadzi więc do wniosku, że opodatkowanie w Polsce akcyzą używanych (starszych niż dwa lata) samochodów pochodzących z innych państw członkowskich wedle stawki rosnącej wraz z wiekiem pojazdu, jako niezgodne z art. 90 ust. 1 TWE w jego rozumieniu przedstawionym przez Trybunał, ma w istocie dyskryminacyjny charakter. W przypadku takich samochodów (starszych niż dwuletnie) i opodatkowanych w Polsce ułamek odpowiadający rezydualnemu podatkowi zawartemu w wartości samochodu opodatkowanego w Polsce, kiedy był nowy, pozostaje niezmienny i wynosi odpowiednio 3,1% i 13,6% (w zależności od pojemności skokowej silnika), z uwzględnieniem obniżenia wartości rynkowej tego samochodu. Natomiast stawka stosowana do używanych samochodów nabytych w innych państwach członkowskich wzrasta rokrocznie aż do 65%.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a zatem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako naruszającą prawo materialne w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.
W związku z uchyleniem decyzji obu instancji z uwagi na niezgodność przepisów polskiej ustawy o podatku akcyzowym z art. 90 Traktatu, organy zobowiązane będą do zbadania, jaka jest rezydualna kwota podatku, zawarta w wartości rynkowej samochodów używanych, podobnych do samochodu, który skarżący nabył i zarejestrowanych wcześniej w kraju jako nowe. Badając podobieństwo organy powinny uwzględnić zarówno markę, typ pojazdu, pojemność silnika, wyposażenie i te parametry, które miały wpływ na wartość pojazdu, a tym samym na stawkę podatku akcyzowego. Zadaniem organów będzie poczynienie w tej kwestii stosownych ustaleń i określenie właściwej proporcji "rezydualnej" (pozostałej) kwoty podatku mieszczącej się w wartości podobnych używanych samochodów osobowych. Jeżeli w wyniku tych ustaleń okaże się, że ów "rezydualny" podatek jest niższy niż akcyza nałożona w niniejszej sprawie przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym, różnicę tę - przewyższającą kwotę "rezydualną" - będzie należało uznać za niezgodną z prawem wspólnotowym (art. 90 ust. 1 TWE), a na organie podatkowym będzie spoczywał obowiązek zastosowania bezpośrednio prawa wspólnotowego z pominięciem prawa krajowego.
Podkreślić przy tym należy, iż poszukując podobnych pojazdów organy winny pamiętać, że zgodność cech porównywanych samochodów dotyczyć musi cech istotnych dla określenia ich wartości rynkowej, przy uwzględnieniu konieczności racjonalnego uśrednienia cen sprzedaży samochodów porównywalnych.
O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zgodnie z art. 152 wskazanej ustawy, wobec uwzględnienia skargi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI