I SA/Op 69/24

I SA/Op 69/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2003 nr 58 poz 514
art. 18 ust. 1 pkt 1-2,  art. 18 ust. 4a pkt 1-5, art. 18 ust. 4b
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant st. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 13 września 2023 r., nr PS.III.8641.18.2022.MP w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki na utworzenie dodatkowych miejsc pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz skarżącego C. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez C. C. (zwanego dalej także: "skarżącym") jest decyzja Wojewody Opolskiego (zwanego dalej także: "Wojewodą" lub "organem odwoławczym") z dnia 13 września 2023 r., nr PS.III.8641.18.2022.MP, utrzymująca w mocy decyzję Starosty Głubczyckiego (zwanego dalej także: "organem pierwszej instancji") z dnia 31 marca 2022 r., nr FK.343.1.4.2022.JK, w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki na utworzenie dodatkowych miejsc pracy.
Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:
Skarżący wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2021 r. (data wpływu) oraz Z. i B. B. wnioskiem z dnia 28 czerwca 2021 r. (data wpływu) zwrócili się do Starosty Głubczyckiego o umorzenie zobowiązań wynikających z zawartej w dniu 31 sierpnia 1999 r. umowy pożyczki pomiędzy PUP w Głubczycach i C. C. oraz Z. B., prowadzącymi działalność gospodarczą pod nazwą – T. s.c. C. C. i Z. B. w G., na utworzenie 9 dodatkowych miejsc pracy dla osób bezrobotnych.
Decyzją z dnia 28 września 2021 r. Starosta Głubczycki orzekł o odmowie umorzenia w całości zobowiązania wynikającego z ww. umowy pożyczki.
W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego od powyższej decyzji Wojewoda Opolski decyzją z dnia 10 listopada 2021 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Głubczycki decyzją z dnia 31 marca 2022 r. ponownie odmówił wnioskodawcom umorzenia w całości zobowiązania wynikającego z ww. umowy pożyczki w łącznej kwocie 391 677,37 zł, na którą składają się: należność główna w kwocie 130 273,88 zł, koszty postępowania sądowego i egzekucyjnego w kwocie 3 846 zł oraz odsetki ustawowe na dzień 31 marca 2021 r. w kwocie 257 557,49 zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda Opolski decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Na skutek rozpoznania skargi wywiedzionej od ww. decyzji do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu, wyrokiem z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Op 216/22 tut. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Opolskiego.
Wojewoda Opolski, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pismem z dnia 31 marca 2023 r., zlecił organowi pierwszej instancji pozyskanie aktualnej dokumentacji potwierdzającej stan majątkowy stron postępowania, tj. oświadczenia o stanie majątkowym, zeznań rocznych PIT wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru, zestawienia przychodów, kosztów, ewidencje VAT zakupów-sum itp. za okres od uzyskania ostatnich informacji. Przy piśmie z dnia 27 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji przekazał pozyskane w sprawie dokumenty. Kolejnym pismem z dnia 18 sierpnia 2023 r. Wojewoda zwrócił się do organu pierwszej instancji o uzupełnienie dokumentacji o informację w zakresie posiadania przez B. B. oraz Z. B. nieruchomości wskazanej w decyzji Starosty Głubczyckiego z dnia 31 marca 2022 r. wraz z informacją o ewentualnej możliwości przeprowadzenia egzekucji administracyjnej. Powyższy obowiązek organ pierwszej instancji wykonał przy piśmie z dnia 25 sierpnia 2023 r. przesyłając aktualny wydruk z KW.
Następnie, opisaną we wstępie decyzją z dnia 13 września 2023 r., Wojewoda Opolski ponownie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia 28 września 2021 r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia własnego wskazał: art. 10 i art. 139 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm.); art. 18 ust. 4a i ust. 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514 - zwanej dalej: "ustawą") i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 755 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a."). W uzasadnieniu prawnym decyzji Wojewoda przytoczył treść, powołanych w podstawie prawnej decyzji, art. 18 ust. 4a i 4b ustawy.
W uzasadnieniu faktycznym decyzji Wojewoda szczegółowo opisał podejmowane w toku czynności i ustalony na ich podstawie stan faktyczny sprawy. Opisał sytuację majątkową C. C. oraz małżonków B.
W przypadku tych ostatnich przedstawił informację o ich stanie majątkowym na podstawie danych, które małżonkowie B. opisali w przedłożonym do organu pierwszej instancji wniosku z dnia 21 czerwca 2021 r. o umorzenie zobowiązań wynikających z umowy pożyczki z dnia 31 sierpnia 1999 r. Wojewoda dane te zakwestionował z tego powodu, że nie zostały one potwierdzone przez dłużników. Wskazał, że wezwania do złożenia oświadczeń o stanie majątkowym, przesłane pocztą do B. B. i Z. B., nie zostały przez nich odebrane (zostały zwrócone do PUP w Głubczycach).
Wskazał na pozyskane z Urzędu Skarbowego w W. informacje, że zarówno B. B. jak i Z. B. podlegają obowiązkowi podatkowemu na zasadach ogólnych bez działalności gospodarczej, jednak za lata 2021 i 2022 nie wpłynęły informacje o dochodach (PIT-11). Ustalił nadto, że małżonkowie B. są posiadaczami majątku w postaci nieruchomości (po ½ udziału), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Jednak zwrócił uwagę, że jak wynika z akt sprawy (tj. z pisma z 24 marca 2021 r. [...] przesłanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.) PUP w Głubczycach nie będzie żądał wszczęcia egzekucji z tej nieruchomości, gdyż, jak uznał, egzekucja nie jest w interesie Skarbu Państwa, ponieważ nieruchomość posiada wpisy hipoteczne przewyższające jej wartość i nie jest zasadne ponoszenie kolejnych kosztów.
Wojewoda następnie zestawił stan faktyczny z prawnymi podstawami umorzenia z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy.
Stwierdzając: "(...) Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 18 ust. 4a pkt 1 ustawy, tj. "pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności" uznał, że: "(...) C. C. nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego (...) w 2022 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej (...) dochody niemalże pokrywają ponoszone wydatki (wydatki wynoszą 1 102 zł, natomiast dochody 1 370,24 zł, dlatego trudno uznać, że spłata zadłużenia nie pozbawi strony niezbędnych środków utrzymania", ale "(...) powyższe rozważania, nie będą stanowiły składowej, która przyczyni się w istotny sposób do zajęcia stanowiska finalnego.".
Za przyczynę odmowy uznał bowiem co innego, tj. niespełnienie przesłanek z art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy przez małżeństwo B. Przywołał jako "kluczową" w sprawie treść art. 18 ust. 4b ustawy, że umorzenie pożyczki, za spłatę, której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w art. 18 ust. 4a ustawy zachodzą co do wszystkich zobowiązanych solidarnie (tu: C. C., Z. B. oraz B. B.).
Ponadto w jego ocenie sytuacja majątkowa przedstawiona przez małżeństwo B. winna być "(...) zestawiona z informacją o uzyskiwanych dochodach", a wobec braku jej potwierdzenia, nie przedstawienia "odpowiednich dokumentów", braku kontaktu ze Z. B. i B. B., nie złożenia zeznań podatkowych uznał, że nie spełniają oni przesłanek z art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy umożliwiających umorzenie zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki.
Odnosząc się do przesłanki wynikającej z art. 18 ust. 4a pkt 3 ustawy z uzasadnionych względów nie wziął jej pod uwagę. W przypadku art. 18 ust. 4a pkt 4 ustawy uznał, że brak jest podstaw do twierdzenia, iż koszty postępowania egzekucyjnego mogłyby przewyższyć kwotę zobowiązania, która wydaje się być wielokrotnie wyższa od kosztów wspomnianego postępowania. W odniesieniu do art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy, nie można wywieść, że w badanej sprawie zachodzą szczególne względy gospodarcze lub społeczne przemawiające za umorzeniem. Wojewoda zauważył, że obecna sytuacja (stan zadłużenia) nie wynika z krótkotrwałej nieprzewidywalnej sytuacji stron, a jest wynikiem wieloletniego procesu, który w swoim przebiegu nie doprowadził do uregulowania należności względem PUP w Głubczycach.
W ocenie organu odwoławczego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż nie została spełniona co najmniej jedna z przesłanek określonych w 18 ust. 4a pkt 1-5 ustawy przy jednoczesnym spełnieniu warunku wynikającego z art. 18 ust. 4b ustawy, tj. okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych.
Nie godząc się z powyższą decyzją C. C. wniósł skargę do tut. Sądu, zarzucając zaskarżonej decyzji:
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 4a pkt 2 oraz ust. 4b ustawy (stosowanych w oparciu o art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy), polegające na dokonaniu nieprawidłowych ustaleń dotyczących stanu majątkowego dłużników solidarnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to błędne ustalenie, iż dłużnicy solidarni C. C., B. B. i Z. B. dysponują majątkiem pozwalającym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb a jednocześnie umożliwiającym prowadzenie wobec nich postępowania egzekucyjnego oraz niezastosowanie art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy, który pozwala umorzyć pożyczkę, gdyż przemawiają za tym szczególne względy społeczne;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez dokonanie oceny braku możliwości zbycia nieruchomości dłużników B. i Z. B. oraz zaspokojenia w ten sposób wierzytelności Starosty Głubczyckiego; dokonaniu oceny braku możliwości prowadzenia egzekucji z majątku dłużników solidarnych C. C., B. B. i Z. B. bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia przez nich niezbędnych potrzeb, a jednocześnie sprzeczne z powyższym stanem ustalenie, iż brak jest przesłanek dla umorzenia zobowiązania.
W uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że powoływanie się na istnienie hipotetycznego i nieustalonego majątku po stronie dłużników B. oraz brak podjęcia próby egzekwowania z nieruchomości tych dłużników w toku poprzednich egzekucji nie daje podstaw dla twierdzenia, iż majątek taki istnieje i rokuje realne zaspokojenie wierzytelności. Stan sprawy ponownie wskazuje na okoliczność, iż egzekucja w sposób realny obciążałaby jedynie C. C. jako solidarnie zobowiązanego, który dotychczas w zasadzie wyłącznie ponosił odpowiedzialność za zobowiązania wobec pożyczkodawcy - PUP w Głubczycach. Nadto ponawianie bezskutecznych w efekcie postępowań egzekucyjnych prowadzi do sytuacji, w której bieg przedawnienia roszczeń jest realnie przerywany a widmo postępowania egzekucyjnego ciąży nad dłużnikami pomimo faktu, iż ich sytuacja materialna uzasadnia w zasadzie spełnienie przesłanek predysponujących do umorzenia zobowiązań.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż organowi. Ponadto wniósł o zasądzenie od Wojewody Opolskiego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli badają zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, w tym decyzje administracyjne. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja organu odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki z dnia 31 sierpnia 1999 r. w łącznej kwocie 391 677,37 zł, na którą składają się: należność główna w kwocie 130 237,88 zł, koszty postępowania sądowego i egzekucyjnego w kwocie 3 846 zł i odsetki ustawowe na dzień 31 marca 2021 r. w kwocie 257 557, 49 zł.
Od razu zauważyć należy, iż sprawa której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie tej wypowiedział się bowiem WSA w Opolu w wyroku z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Op 216/22. Przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji należało więc mieć na uwadze regulację prawną zawartą w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku, zaś naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Wyjaśnić też należy, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią natomiast konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zaznaczenia również wymaga, że obowiązek wynikający ze związania oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie. Wyłączenie z powyższego obowiązku będzie dopuszczalne także w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych, tj. gdy po wydaniu wyroku, w prowadzonym ponownie postępowaniu zmianie ulegną istotne okoliczności i ustalony zostanie stan faktyczny odmienny od przyjętego przez sąd za podstawę dokonanej oceny.
W kontrolowanej sprawie nie wystąpiły okoliczności pozwalające na odstąpienie od wiążącej oceny wyrażonej w poprzednio zapadłym orzeczeniu sądowym, zatem przy jej rozstrzyganiu Sąd w obecnym składzie był związany oceną prawną oraz wskazaniami zawartymi w ww. wyroku tut. Sądu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Op 216/22.
Oceniając obecnie kwestionowaną decyzję, zgodzić należy się ze skarżącym, że Wojewoda Opolski nie zastosował się do tych wskazań w pełni (choć w części je wykonał), co świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.
Nie jest celowe przytaczanie w tym miejscu całych rozważań Sądu, bo uzasadnienie wyroku WSA w Opolu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Op 216/22, sporządzone z urzędu, znane jest stronom postępowania. Wystarczy zaznaczyć, że Sąd stwierdził m.in., że uzasadnienie kwestionowanej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a., jest zbyt ogólnikowe i nie tłumaczy w sposób wystarczający motywów wydanego rozstrzygnięcia. Jest dowolne ponieważ nie zostało wystarczająco uzasadnione w sferze prawnej jak i faktycznej. Pomimo zakwestionowania przez skarżącego wysokości kwoty ustalonego zobowiązania organ nie przedstawił również żadnych bliższych wyjaśnień w tym zakresie.
Sąd dalej zauważył, że w postępowaniu odwoławczym skarżący zgłosił konkretne zarzuty dotyczące m.in.: nieprawidłowego określenia wysokości zobowiązania, przedawnienia roszczeń, wadliwej oceny w zakresie spełnienia przesłanki z art. 18 ust. 4a pkt 2 ustawy, celowości zarachowania wyegzekwowanej kwoty na poczet należności głównej, naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej i równości w kontekście prowadzenia egzekucji tylko wobec skarżącego i niepodejmowania egzekucji z majątku pozostałych dłużników, które to zarzuty Wojewoda zignorował. Sąd stwierdził, że nieustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a.
Sąd w ww. wyroku zarzucił zatem Wojewodzie Opolskiemu uchybienia proceduralne, że nie rozpoznał sprawy merytorycznie w jej całokształcie i nie wytłumaczył motywów swojego rozstrzygnięcia podjętego w tym zakresie. Sąd uznał, że stanowisko organu odwoławczego, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie zawiera ustaleń w kwestiach ważnych dla rozstrzygnięcia. Nie tłumaczy przesłanek faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia. Zawiera istotne braki w zakresie jego umotywowania, co narusza wskazane w wyroku przepisy prawa procesowego. Zarzuty Sądu, w zasadniczej części, nie dotyczyły więc wadliwości ustaleń co do okoliczności faktycznych, lecz wadliwości formalnej i treściowej oceny dokonanej na ich podstawie przez organ odwoławczy. Uchylając decyzję organu odwoławczego Sąd wskazał wady tkwiące zasadniczo w jej uzasadnieniu, a które to wady uniemożliwiły mu dokonanie oceny przesłanek jakimi kierował się organ. Nadto wskazał na brak wyczerpującego rozważenia i przedstawienia bliższych wyjaśnień do wskazanych w wyroku Sądu zarzutów odwołania: przedawnienia roszczenia, nieprawidłowo ustalonej wysokości kwoty zobowiązania, wadliwego zarachowania wyegzekwowanej kwoty, prowadzenia egzekucji tylko wobec skarżącego i jej braku wobec pozostałych dłużników.
Przypomnieć też w tym miejscu należy, że w sprawie miały zastosowanie przepisy przywołanej powyżej ustawy stanowiącej, że:
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy starosta może udzielać z Funduszu Pracy pożyczek: 1) pracodawcom na zorganizowanie dodatkowych miejsc pracy dla bezrobotnych skierowanych na te miejsca; 2) bezrobotnym, pracownikom w okresie wypowiedzenia zwalnianym z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz poszukującym pracy otrzymującym świadczenie socjalne przysługujące na urlopie górniczym, górniczy zasiłek socjalny, przewidziane w odrębnych przepisach na podjęcie pozarolniczej działalności lub działalności rolniczej, z wyjątkiem zakupu ziemi.
Zgodnie z art. 18 ust. 4a ustawy starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności, 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne.
Z kolei w myśl art. 18 ust. 4b ustawy umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych.
Dokonując oceny aktualnie zaskarżonej decyzji Wojewody Opolskiego w kontekście wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wyroku WSA w Opolu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt 216/22 stwierdzić należy:
Organ odwoławczy kolejny raz nie ustosunkował się do wskazań dotyczących rozpoznania sprawy w zakresie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów: określenia wysokości zobowiązania i przedawnienia roszczeń (zarzutów faktycznie najdalej idących), a także nieprawidłowego zarachowania wyegzekwowanej kwoty na poczet należności głównej, czy prowadzenia egzekucji tylko wobec skarżącego i niepodejmowania egzekucji z majątku pozostałych dłużników.
Wojewoda, tak jak w poprzedniej decyzji własnej z dnia 22 czerwca 2022 r., wskazał na źródło zobowiązania - umowę pożyczki z dnia 31 sierpnia 1999 r. zawartej pomiędzy C. C. i Z. B. a PUP w Głubczycach (k. 3 akt admin. organu pierwszej instancji), na roszczenie z tej umowy stwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 21 maja 2001 r., sygn. akt [...] zasądzającym wskazane w nim kwoty: główną, odsetki i koszty, zaopatrzonym w klauzulę wykonalności w dniu 18 czerwca 2001 r. (k. 5 akt admin. organu pierwszej instancji, a także k. 5 – 6 akt sądowych) oraz postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 23 października 2002 r., sygn. akt [...] o nadaniu klauzuli wykonalności ww. wyrokowi przeciwko małżonce dłużnika – E. C. z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku wspólnego (przy k. 5 akt admin. organu pierwszej instancji). Przywołał też umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych bezskutecznie przeciwko dłużnikom w 2004 r., 2008 r., 2010 r. i 2012 r.
Okoliczności te nie były i nie są sporne. Nie budzą też wątpliwości Sądu. Nie o to jednak chodziło aby organ odwoławczy ponownie przytoczył ten sam, niesporny stan faktyczny, ale żeby ustosunkował do twierdzeń strony, by wytłumaczył motywy wydanego rozstrzygnięcia, czyli odpowiedział na pytanie "dlaczego" podniesione przez nią zarzuty mają/nie mają znaczenia w załatwianej sprawie administracyjnej. W zakresie ww. wytycznych Sądu zaskarżona decyzja ich nie realizuje więc dalej nie spełnia ona wymogów art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a.
Sąd dostrzega przy tym, że przedmiotowa pożyczka została udzielona C. C. i Z. B. na podstawie umowy z dnia 31 sierpnia 1999 r., zawartej stosowanie do cytowanego powyżej art. 18 ust. 1 ustawy, więc z natury jurydycznej przywoływanego unormowania wynika, że stosunek prawny łączący pożyczkobiorcę z pożyczkodawcą ma charakter stosunku zobowiązaniowego, którego źródłem jest umowa cywilnoprawna. Jest to o tyle istotne, że nie wszystkie działania podmiotu o statusie pożyczkodawcy podlegają kognicji sądów administracyjnych, bowiem stosownie do treści przepisu art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. kryterium wyznaczającym zakres sądowej kontroli jest czynność (sprawa) z zakresu administracji publicznej (podobnie NSA w wyroku z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1576/19). Zatem jego czynności (jako wierzyciela) podejmowane w celu uzyskania korzystnego wyroku sądu powszechnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, a następnie w celu dochodzenie roszczenia objętego tytułem wykonawczym w egzekucji cywilnej, do wymienionej kategorii spraw nie należą. I w tym kontekście organ odwoławczy powinien był rozważyć ww. zarzuty, czy są one tego rodzaju, że podlegają rozpatrzeniu w ramach postępowania prowadzonego w sprawie o udzielenie ulgi, w którym została wydana zaskarżona do Sądu decyzja administracyjna, czy też podlegają rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu i jako takie wykraczają poza granice załatwianej sprawy.
Gdyby organ odwoławczy rozważył nakazane przez Sąd kwestie to dostrzegłby, że przedmiotem żądania było umorzenie należności, co do której roszczenie pożyczkodawcy zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego w O. z dnia 21 maja 2001 r. zaopatrzonym w klauzulę wykonalności w dniu 18 czerwca 2001 r., a termin jej przedawnienia rozpoczął bieg w dniu uprawomocnienia orzeczenia sądu (por. art. 125 k.c.), czyli w znacznie odległym czasie. W pierwszej kolejności wyjaśniłby zatem kwestię wymagalności konkretnej kwoty objętej wnioskiem o umorzenie, ustaliłby jej prawidłową wysokość, odniósłby się do ewentualnego przedawnienia (przerwania jego biegu), przedstawił argumentację w uzasadnieniu decyzji, a w końcu podparłby ją zgromadzoną w aktach niezbędną dokumentacją w tym zakresie i w sposób, który pozwoliłby Sądowi na dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu kwestia przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania, musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym sprawa administracyjna o jego umorzenie toczy się (tak, w odniesieniu do podobnych należności bo z tytułu składek ZUS, WSA w Opolu w wyroku z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 183/22 i przywołana w nim judykaty).
W efekcie powyższych zaniechań organ odwoławczy procedował w przedmiocie odmowy umorzenie co do łącznej kwoty 391 677,37 zł (na którą składały się: należność główna w kwocie 130 237,88 zł, koszty postępowania sądowego i egzekucyjnego w kwocie 3 846 zł i odsetki ustawowe na dzień 31 marca 2021 r. w kwocie 257 557,49 zł), znacznie wyższej niż kwota wymagalna wg. skarżącego. Przy skardze przesłano bowiem postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt [...] (k. 5 - 6 akt sądowych). W jego pkt 1 uchylono wszczęcie egzekucji przez Skarb Państwa Powiatowy Urząd Pracy w Głubczycach w zakresie odsetek ustawowych i ustawowych za opóźnienie wyliczonych od kwoty głównej 124 115,21 zł (a nie 130 237,88 zł). W jego treści wskazano, że roszczenie odsetkowe jako okresowe uległo przedawnieniu, a to które nie podlegało przedawnieniu rozpoczęło się w dniu 29 stycznia 2018 r. Zatem odsetki wyliczone od roszczenia głównego w wysokości 124 115,21 zł, za okres od dnia 29 stycznia 2018 r. do dnia 29 stycznia 2021 r., wynoszą 24 744,27 zł (a nie 257 557,49 zł). Ta znaczna różnica nie została wyjaśniona.
Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek jej wydania Sąd dalej stwierdza:
Wojewoda nie zakwestionował spełnienia przesłanek umorzenia pożyczki przez samego skarżącego [uznał m.in., że: "(...) C. C. nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego (...) w 2022 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej (...) dochody niemalże pokrywają ponoszone wydatki (wydatki wynoszą 1 102 zł, natomiast dochody 1 370,24 zł, dlatego trudno uznać, że spłata zadłużenia nie pozbawi strony niezbędnych środków utrzymania"]. Zrelacjonował obszernie jego sytuację majątkową ale w istocie nie dokonał jej kwalifikacji z punktu widzenia przesłanek z art. 18 ust. 4a ustawy. Nie rozstrzygnął merytorycznie i wprost, czy skarżący spełnia/nie spełnia przesłankę umorzenia i którą z nich. Stwierdził tyle, że nawet przytoczony w decyzji opis sytuacji skarżącego nie ma znaczenia, bo "(...) powyższe rozważania, nie będą stanowiły składowej, która przyczyni się w istotny sposób do zajęcia stanowiska finalnego." W zakresie sytuacji majątkowej skarżącego tak dokonana przez organ odwoławczy jej ocena jest nadal wadliwa bo niepełna. Zaskarżona decyzja dalej nie spełnia wymogów art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., bo w części dotyczącej skarżącego nie rozstrzyga merytorycznie, czy C. C. – w ocenie organu odwoławczego – spełnia którąkolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu pożyczki.
Odmowę umorzenia Wojewoda uzasadnił w inny sposób, tj. niespełnieniem przesłanek z art. 18 ust. 4a ustawy przez pozostałych wnioskodawców, tj. przez małżeństwo B., w zw. z art. 18 ust. 4b ustawy.
Przedstawiona przez Wojewodę treść normy płynącej z art. 18 ust. 4b ustawy i jej prawne konsekwencje są prawidłowe. Każdy z zobowiązanych tu: C. C., Z. B. oraz B. B. musi spełnić co najmniej jedną z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 18 ust. 4a ustawy.
Także stan faktyczny sprawy w zakresie sytuacji majątkowej małżeństwa B. został przez organ odwoławczy ustalony prawidłowo, nie jest sporny i nie budzi wątpliwości Sądu. Zdaniem Sądu organ odwoławczy dokonał jednak jego wadliwej, bo przedwczesnej oceny, jakoby B. B. lub Z. B. nie spełniali przesłanek z art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy.
Za zasadniczy powód odmowy umorzenia zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki organ odwoławczy uznał brak możliwości zweryfikowania ustalonej sytuacji materialnej/majątkowej B. B. oraz Z. B. Uznał bowiem, że choć przedstawili oni stosowne dane to winny być one dodatkowo potwierdzone za pomocą określonych dowodów: "zestawienia z informacją o uzyskiwanych dochodach", "potwierdzeń", "odpowiednich dokumentów", "kontaktów" czy "zeznań podatkowych". Wojewoda dopatruje się zatem wadliwości już ustalonych danych w tym, że nie może ich potwierdzić (zweryfikować) w opisany w decyzji sposób, co – w ocenie Wojewody – pozwala mu "(...) na zajęcie stanowiska (na podstawie art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 w związku z art. 18 ust. 4b o niespełnieniu przez wnioskujących przesłanek umożliwiających umorzenie zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki".
Sąd taką ocenę uznaje za błędną, bo nie ma ona dostatecznego oparcia w przepisach prawa. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Organ odwoławczy nie wskazał przepisu prawa procesowego na bazie którego formułuje powyższy zarzut zaniechania leżącego po stronie małżeństwa B. Nie przytoczył przepisu, który kreowałyby wzorzec prawny dokumentowania przesłanek z art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy w formie: "zestawienia z informacją o uzyskiwanych dochodach", "potwierdzeń", "odpowiednich dokumentów", "kontaktów" czy "zeznań podatkowych". Z przepisów prawa procesowego wynika co innego. Dowodem w postępowaniu administracyjnym może być bowiem wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (por. art. 75 § 1 k.p.a.). Skoro nie ma przepisu nakazującego dowodzić istotne w sprawie fakty w ściśle określony sposób, to niedopuszczalne było powoływanie się na formalną teorię dowodów, czyli twierdzenie przez organ odwoławczy, że dana okoliczność może być udowodniona wyłącznie za pomocą określonego rodzaju dowodów lub w określony sposób. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy mógł być zatem źródłem wiedzy o faktach potwierdzających spełnienie przez zobowiązanych przesłanek z art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy.
Sąd nie kwestionuje przy tym prawa organu odwoławczego do swobodnej jego oceny (art. 80 k.p.a.). Jednak Wojewoda nie odmówił dowodom zgromadzonym (w tym przedłożonych przez małżeństwo B.) wiarygodności tym bardziej, że nie miał żadnych dowodów przeciwnych. Nic też nie stało na przeszkodzie aby takie przeprowadzić z urzędu kierując się art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.
W szczególności Wojewoda nie miał dowodów na to, że w postępowaniu egzekucyjnym stwierdzono, że B. B. oraz Z. B. posiadają majątek z którego można dochodzić należność (por. art. 18 ust. 4a pkt 1 ustawy) lub majątek, który, pomimo egzekucji, zapewni im niezbędne środki utrzymania (por. art. 18 ust. 4a pkt 2 ustawy). Jego argumentacja świadczy o czymś przeciwnym. Organ odwoławczy przyznał przecież, że prowadzona od ponad 20 lat egzekucja cywilna należności objętej tytułem wykonawczym okazała się nieskuteczna. Sam wskazał, że kilkakrotnie umarzano wszczęte wobec dłużników postępowania egzekucyjne (w 2004 r., 2008 r., 2010 r. i 2012 r.), że nawet nie podjęto egzekucji z obciążonej hipotekami nieruchomości małżeństwa B. (księga wieczysta nr [...]) jako dłużników solidarnych, bo ewentualne wydatki egzekucyjne okazałyby się wyższe od kwoty uzyskanej z licytacji, że wpisy hipoteczne przewyższają wartość nieruchomości i sam wierzyciel wprost stwierdził, że nie będzie żądał wszczęcia egzekucji z tej nieruchomości, bo za niezasadne uznał ponoszenie przez niego kolejnych kosztów. Próby jej sprzedaży przez komornika są zatem nieskuteczne.
Wojewoda nie zakwestionował także danych wynikających ze złożonych przez małżeństwo B. oświadczeń majątkowych z dnia 21 czerwca 2021 r. Wykazali oni m. in. dochody ze zleceń wynoszące w sumie ok. 1 400 zł miesięcznie, zaś wydatki na poziomie tym samym. W świetle tych danych sytuacja małżeństwa B. jest w istocie zbliżona do sytuacji drugiego pożyczkobiorcy C. C., a nawet w pewnych aspektach trudniejsza. Niekwestionowane przez organ odwoławczy miesięczne dochody C. C. wynoszące 1 370,24 zł są wyższe od dochodów małżeństwa B., które, w ich dwuosobowej rodzinie, wynoszą ok. 700 zł na jedną osobę. Pomimo tego wnioski jakie wyprowadził organ odwoławczy są diametralnie przeciwne, bo w przypadku C. C., do jego równie trudnej sytuacji majątkowej, odniósł się co najmniej ze zrozumieniem. Świadczy to o arbitralności rozstrzygnięcia.
Reasumując w ocenie Sądu, w świetle regulacji art. 18 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy i poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń faktycznych, przedwczesna jest ocena, że B. B. lub Z. B. nie spełniają żadnej z ustawowych przesłanek. W tym zakresie zaskarżona decyzja dalej nie spełnia ww. wytycznych Sądu i wymogów art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a.
Zaznaczyć należy, że wystąpienie jednej z przesłanek umorzenia z art. 18 ust. 4a ustawy nie musi jeszcze prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Dopiero w przypadku gdy organ stwierdzi jej wystąpienie, to dopiero wówczas postępowanie administracyjne wkracza w fazę opartą na zasadzie uznania administracyjnego. Jeżeli zatem byłoby tak jak stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że "(...) nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 18 ust. 4a pkt 1 – 5" ustawy, to wówczas w ogóle nie wchodzi w grę zastosowanie przez organ uznania administracyjnego. W takim przypadku organ odwoławczy nie dysponuje bowiem wyborem, a decyzja (odmowna) ma charakter związany. Z uznaniem administracyjnym będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi wystąpienie jednej z okoliczności z art. 18 ust. 4a ustawy. Dopiero jej wystąpienie otwiera możliwość rozważenia zasadności wniosku o udzielenie ulgi w ramach uznania administracyjnego. Wadliwie zatem organ odwoławczy stwierdził, w końcowej części uzasadnienia decyzji własnej, że "jest (ona) podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego", skoro do tego etapu rozstrzygania sprawy administracyjnej, będąc konsekwentnym, nie mógł przejść.
W pozostałym zakresie, zwięźle sformułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego stanowisko w kwestii nie wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 18 ust. 4a pkt 3 – 5 ustawy, jest – w ocenie Sądu - prawidłowe. Przedstawioną przez Wojewodę argumentację, spójną ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, Sąd traktuje jak własną. Została ona przytoczona w części historycznej uzasadnienia wyroku Sądu. Jest ona znana stronom i z tego powodu niecelowe jest w tym miejscu wyroku jej pełne przytaczanie w tym zakresie. Wojewoda zrealizował tym samym wytyczną Sądu, tj. odniósł się merytorycznie do przesłanek umorzenia z art. 18 ust. 4a pkt 3 – 5 ustawy.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez Wojewodę przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu odwoławczego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania w kwocie 200 zł, tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu, Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.