I SA/Op 656/25

I SA/Op 656/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /sprawozdawca/
Anna Komorowska-Kaczkowska
Grzegorz Gocki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 350
art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędzia WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2025 r., nr 1248/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez B. S. (dalej również jako: Skarżąca, Strona) jest decyzją nr 1248/2025 z dnia 4 lipca 2025 r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (dalej też jako: Zakład, Organ) na podstawie:
1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, zwanej dalej: usus, u.s.u.s., ustawą o s.u.s) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 115 849,39 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 65 603,77 zł, w tym z tytułu:
składek-22 082,97 zł, odsetek - 43 424,00 zł, kosztów upomnienia - 96,80 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 45 205,40 zł, w tym z tytułu:
składek -16 235,60 zł, odsetek - 28 917,00 zł, kosztów upomnienia - 52,80 zł,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 5 040,22 zł, w tym z tytułu: składek-1713,82 zł,
odsetek-3 256,00 zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł.
2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 115 024,97 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 64 936,91 zł, w tym z tytułu:
składek-21 926,11 zł, odsetek-42 914,00 zł, kosztów upomnienia - 96,80 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03.2005 r. -11.2011 r. w łącznej kwocie 45 071,40 zł, w tym z tytułu:
składek-16 235,60 zł, odsetek - 28 783,00 zł, kosztów upomnienia - 52,80 zł,
c) Fundusz Pracy - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 5 016,66zł, w tym z tytułu:
składek-1690,26 zł, odsetek-3 256,00 zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł.
Z akt sprawy wynika, iż Strona w dniu 7 maja 2025 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.
Strona wskazała, iż wnosi o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Jednocześnie wskazała, że ewentualnie gdyby ZUS uznał, że nie ma podstaw do całkowitego umorzenia należności, wnosi o umorzenie w znacznej części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz rozłożenie reszty tych należności na raty. Zaznaczyła również, że może płacić raty miesięczne w wysokości nie większej niż maksymalnie 100,00 zł.
Skarżąca uzasadniła swój wniosek ciężką sytuację majątkową i rodzinną oraz posiadaniem przewlekłych chorób, które uniemożliwiają podejmowanie dodatkowych aktywności zawodowych. Strona wskazała, że jest po rozwodzie i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wyjaśniła, że od wielu lat zmaga się z chorobami, które znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie, np. że w 2007 r. zdiagnozowano u Skarżącej [...] w postaci [...]. Ponadto, iż stwierdzono u Skarżącej także [...] oraz [...]. Dalej Skarżąca podniosła, że od 2014 r. wykazuje objawy [...] [...] i kilkukrotnie była przyjmowana do Wojewódzkiego [...] [...] [...] im. [...] w O. Wyjaśniła przy tym, że w okresie, w którym powstawały zobowiązania tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, znajdowała się w szczególnie trudnej sytuacji zdrowotnej, która w sposób istotny ograniczała zdolność do prawidłowego i adekwatnego funkcjonowania w codziennym życiu. Wyjaśniła, że stan ten zarówno pod względem fizycznym jak i psychicznym - skutkował znacznym obniżeniem energii życiowej, trudnościami z koncentracją, spowolnieniem procesów decyzyjnych oraz wyraźnym ograniczeniem zdolności do planowania i kontrolowania działań, w tym także związanych z gospodarowaniem środkami finansowymi.
Strona wskazała, iż całkowity miesięczny koszt utrzymania wynosi ok 3 550,00 zł. Zaliczają się do tego takie opłaty jak:
- 1 580,00 zł - czynsz za mieszkanie,
- 40,00 zł - gaz,
- 60,00 zł - telewizja cyfrowa,
- 35,00 zł-telefon,
- 200,00 zł - spłata pożyczek,
- 150,00 zł prąd,
- 1 000,00 zł wyżywienie,
- 200,00 zł komunikacja, dojazd do pracy,
- 200,00 zł leki,
- 100,00 zł kosmetyki odzież.
W piśmie z 30 maja 2025 r. Skarżąca doprecyzowała, że wnosi o umorzenie całości należności tj.:
- Ubezpieczenia społeczne w kwocie 23 497,76 zł za okres 03.2005 r. - 11.2011 r.,
- Ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 17 552,14 zł za okres 03.2005 r. - 11.2011 r.,
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w kwocie 1 882,32 zł.
Wskazała przy tym, że podstawą umorzenia jest dotychczasowa całkowita nieściągalność składek wraz z kosztami przez okres co najmniej 20 lat. Poinformowała również, że z uwagi na sytuację finansową i zdrowotną wniosek o rozłożenie na raty jest wnioskiem ewentualnym, w sytuacji gdyby ZUS uznał, że nie ma podstaw do całkowitego umorzenia powyższych składek.
W dniu 5 czerwca 2025 r. Zakład wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Decyzją nr 1248/2025 z dnia 4 lipca 2025 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi:
1) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 115 849,39 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 65 603,77 zł, w tym z tytułu:
składek-22 082,97 zł, odsetek-43 424,00 zł, kosztów upomnienia - 96,80 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 45 205,40 zł, w tym z tytułu:
składek-16 235,60 zł, odsetek - 28 917,00 zł, kosztów upomnienia - 52,80 zł,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 5 040,22 zł, w tym z tytułu: składek-1713,82 zł,
odsetek-3 256,00 zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł.
2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 115 024,97 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 64 936,91 zł, w tym z tytułu:
składek-21 926,11 zł, odsetek-42 914,00 zł, kosztów upomnienia - 96,80 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03.2005 r. -11.2011 r. w łącznej kwocie 45 071,40 zł, w tym z tytułu:
składek-16 235,60 zł, odsetek - 28 783,00 zł, kosztów upomnienia - 52,80 zł,
c) Fundusz Pracy - za okres 03.2005 r. - 11.2011 r. w łącznej kwocie 5 016,66zł, w tym z tytułu:
składek-1690,26 zł, odsetek-3 256,00 zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł.
W uzasadnieniu Zakład wskazał, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że Strona prowadziła działalność gospodarczą do 2 listopada 2011 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób Strona została dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
Organ wskazał, iż wobec figurującego na koncie zadłużenia podejmowane były czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Postępowanie egzekucyjne zostało bowiem wszczęte 1 kwietnia 2011 r. Skierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.
Dalej Organ wskazał, iż Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Podstawa wymiaru składek wynosi 4 666,00 zł brutto tj. 3 511,00 zł netto.
Wskazał dalej, iż Strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem tj.:
- z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 1 580,00 zł,
- z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 190,00 zł,
- z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie 200,00 zł,
- inne w kwocie 595,00 zł.
Oprócz zobowiązania wobec ZUS Strona posiada inne zobowiązania pieniężne tj. zaległości z tytułu działalności gospodarczej/telefony, nie wskazała Strona przy tym kwoty zadłużenia z tego tytułu, natomiast poinformowała, że zobowiązania są egzekwowane przez [...] oraz Komornika i spłacane w układzie ratalnym. Wyjaśniła w tym zakresie, że łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 200,00 zł.
Organ wskazał, iż Strona posiada mieszkanie położone przy ul. [...] j [...], z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i kierowców wynika zaś, że nie posiada samochodu.
Organ podał, iż z danych zawartych w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że wykazany przez Stronę lokal mieszkalny, położony w O,, o powierzchni 92,6000, nr [...], którego właścicielem co do 1/2 udziału jest Strona, jest obciążony wpisem hipotek na rzecz ZUS i innych wierzycieli.
Analizując przesłanki zastosowania przedmiotowego zwolnienia Organ wywiódł, iż w stosunku do działalności Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o s.u.s., nie zachodzą w stosunku do zadłużenia Strony. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. również nie ma zastosowania.
Dalej organ podał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej, Zakład nie wyczerpał zaś możliwości dochodzenia należności. Od 1 kwietnia 2011 r. Dyrektor Oddziału ZUS w O. wdrożył postępowanie egzekucyjne. Zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. Ponadto zajęto rachunki bankowe w m. SA oraz wierzytelności z tytułu nadpłat podatków w I US w O.. Egzekucja jest częściowo skuteczna, ostatnia wpłata została odnotowana 2 czerwca 2025 r. - wpłata w kwocie 679,00 zł. W tym zakresie organ wskazał, iż zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa (Wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2009r. - sygn. V SA/Wa 969/09) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Dalej organ podniósł, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o s.u.s., zaistniały w przypadku Skarżącej.
Z tych powodów – w ocenie Zakładu, nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.
Dalej Organ zauważył, iż "umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują zainteresowanego do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny". Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Odnosząc się do powyższych przesłanek Organ zauważył, iż Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zaś jej dochód wynosi 3 511,00 zł netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wyjaśniła przy tym, że posiada stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2 565,00 zł. Natomiast w uzasadnieniu wniosku poinformowała, że całkowity miesięczny koszt utrzymania wynosi ok 3 550,00 zł i wyszczególniła wszystkie wydatki:
- 1 580,00 zł - czynsz za mieszkanie,
- 40,00 zł - gaz,
- 60,00 zł - telewizja cyfrowa,
- 35,00 zł - telefon,
- 200,00 zł - spłata pożyczek,
- 150,00 zł prąd,
- 1 000,00 zł wyżywienie,
- 200,00 zł komunikacja, dojazd do pracy,
- 200,00 zł leki,
- 100,00 zł kosmetyki odzież.
W ocenie Zakładu zadeklarowany stan materialny umożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych (żywność, środki czystości itp.). Organ wskazał, iż każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację, lecz ZUS jest zobowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia, czy też nie. Odnosząc się do wskazanych przez Stronę wydatków Zakład wyjaśnił, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat czy bieżących wydatków związanych z egzystencją nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty np. za gaz czy energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.
Organ podkreślił, iż Strona nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją, na którą się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Ponadto, iż Strona w toku postępowania nie dołączyła do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Organ wskazał zatem, iż graniczone, zdaniem Strony, możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona.
Dalej Organ zauważył, iż Strona posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które zaznaczyła, że spłaca w kwocie 200 zł a nie można poczytywać za spełniające przesłanki do umorzenia osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonania zobowiązań cywilno-prawnych, nawet jeśli wykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanej.
Zakład wskazał również, iż wskaźnikiem służącym do oceny trudnej sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Minimum socjalne to model wydatków konsumpcyjnych dla osób w różnym wieku w gospodarstwach domowych. Zakłada się w nim zaspokojenie potrzeb na skromnym poziomie, uwzględniając wskazania nauki, normy obyczajowe i otoczenie prawne. Minimum socjalne szacowane jest przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych co 3 miesiące za okresy kwartalne, na podstawie cen kwartalnych udostępnionych przez GUS. Ostatnia publikacja miała miejsce 3 kwietnia 2025 r. i dotyczyła poziomu i struktury minimum socjalnego w cenach z IV kwartału 2024r. Zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne (dane za IV kwartał 2024 r.) dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1 862,87 zł. Wobec powyższego Organ uznał, iż gospodarstwo domowe Strony posiada dochód, który jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla samodzielnego gospodarstwa domowego. Przy czym zauważył jednocześnie, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.
Dalej podkreślił Organ, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednak w aktach sprawy nie odnotowano dokumentów, które wykluczałyby Stronę całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej. Jest bowiem Skarżąca aktywna zawodowo i posiada stały dochód.
Ponadto zauważył Organ, że problemy zdrowotne, do których Strona odnosi się we wniosku, nie stanowią bezpośredniej przyczyny zadłużenia. Jeśli mimo trudności płatnik decyduje się na kontunuowanie działalności to musi liczyć się ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z jej prowadzenia.
Organ stwierdził, iż oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają istnienia przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Od powyższej decyzji Strona wywiodła skargę, zaskarżonej decyzji zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez odstąpienie od realizacji w przedmiotowym postępowaniu zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wszechstronnego rozważenia i zbadania wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie, a które to mają istotne znaczenie dla jej zakończenia związanych z sytuacją majątkową Skarżącej, jej sytuacji zdrowotnej powodując tym samym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz zaufania obywateli zaufania do władzy publicznej,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich błędną wykładnię w zakresie uznania, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności co do części przypadającej z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek oraz za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, podczas gdy w sprawie zaistniały okoliczności uprawniające Organ do skorzystania z tej instytucji względem Skarżącej, gdyż Organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności w zakresie przypadającym z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w kontekście zaistniałych okoliczności w przedmiotowej sprawie,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w zakresie odnoszącym się do należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek i niewłaściwą ocenę zaistniałych w przedmiotowej sprawie przesłanek i uznanie, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności, w sytuacji gdy Organ błędnie ocenił rzeczywistą sytuację Skarżącej, pomijając, że przesłanki wynikające z przedmiotowych przepisów są całkowicie niezależne od siebie i wzajemnie się nie wykluczają, a w sprawie zachodzą podstawy do umorzenia wnioskowanej części należności,
4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i na tej podstawie uznanie, że fakt istnienia zabezpieczenia w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz częściowej skutecznej egzekucji w sprawie powoduje, że nie jest oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdy tymczasem sytuacja finansowa Skarżącej niezmiennie od tylu lat nie ulega zmianie, sytuacja zdrowotna uległa na przestrzeni lat pogorszeniu i dalej taka pozostaje, dotychczas prowadzona egzekucja była praktycznie bezskuteczna, wobec czego brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne,
5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego błędną wykładnię i na tej podstawie przyjęcie, że skoro Skarżąca osiąga dochód oraz posiada majątek, to przesłanki znajdujące się w przedmiotowym przepisie nie mają zastosowania, podczas gdy okoliczności związane ze szczególnie trudną sytuacją Skarżącej, czy to zdrowotną, czy to majątkową, a które to uniemożliwiają spłatę zadłużenia, powinny być traktowane priorytetowo podczas podejmowania decyzji o umorzeniu należności objętych niniejszym postępowaniem, gdyż Organ winien ocenić aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową danej osoby, a nie bazować na tym, że zmianie może ulec sytuacja takiej osoby, arbitralnym, schematycznym i bezrefleksyjnym sięganiu do danych statystycznych odnośnie kryteriów związanych z minimum socjalnym bez uwzględnienia szczególnej sytuacji zdrowotnej Skarżącej czy uznaniem, że osoba prowadząca działalność musi liczyć się z tym, że koniecznym będzie opłacanie składek, ale Organ zapomniał, że osoba zmagająca się z trudnościami [...] nie zawsze jest w stanie świadomie podejmować decyzji i nie zawsze może liczyć się ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z prowadzenia takiej działalności.
Mając na względzie tak przedstawione zarzuty, Strona wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
2. zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.
W udzielonej odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasową argumentację faktyczną oraz prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej [ppsa], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa) Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia Skarżącej nieopłaconych należności składkowych.
Rozpatrując zasadność podniesionych w skardze zarzutów w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie.
Z decyzji wydanej w sprawie wynika, że najstarsze należności obciążające Skarżącą obejmują składki za marzec 2005 r. Zgodnie art. 24 ust. 4 usus w brzmieniu obecnie obowiązującym i mającym zastosowanie w sprawie, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na mocy art. 24 ust. 5b usus, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z akt administracyjnych i wydanej decyzji wynika, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego dnia 1 kwietnia 2011 r. Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne trwa nadal. Zgodnie zaś z zawartą w aktach informacją o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia rachunku bankowego w m. SA, wierzytelności z tytułu nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w O. oraz wynagrodzenia za pracę.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że Zakład prawidłowo dokonał w dalszej kolejności oceny składek w kontekście art. 24 ust. 4 i ust. 5b usus. Wskazał podstawy i przyczynę nieprzedawnienia przedmiotowych należności. Stanowisko to należy uznać za słuszne. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z 19 marca 2025 r., sygn. akt III FSK 1538/23) do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległości. Skarżąca nie podważała ustaleń organu w tym zakresie.
Z uwagi na powyższe Sąd przystąpił do oceny merytorycznej zapadłego rozstrzygnięcia, tj. decyzji załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez odmowę umorzenia zaległych składek.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 usus należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4.
W myśl ust. 2 art. 28 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a usus możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.
Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b usus) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07 dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia).
Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.
Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej. Zdaniem Sądu, Organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Zakład rozważył sytuację bytową, zdrowotną i materialną Skarżącej. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności.
W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Podstawa wymiaru składek wynosi 4 666,00 zł brutto tj. 3 511,00 zł netto. Natomiast wskazywane przez Stronę wydatki wynoszą ok 3 550,00 zł. Ponadto ustalono, iż w 2007 r. zdiagnozowano u Skarżącej [...] w postaci [...] a także, iż stwierdzono u Strony [....] oraz [...]. Skarżąca podnosiła również, że od 2014 r. wykazuje objawy [...] i kilkukrotnie była przyjmowana do Wojewódzkiego [...] [...] im. [..] w O.
Uwzględniając stan faktyczny ustalony w dacie wydania zaskarżonej obecnie decyzji Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Organu, że nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b i 4c usus. Zakład wskazał również, że zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym ( art. 28 ust. 3 pkt 4a ww.), jak również w sprawie nie zaistniała również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus, gdyż naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Oceniając wystąpienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 usus organ słusznie podniósł, że aby można było umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na tej podstawie nie wystarczy samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale musi także zachodzić okoliczność "braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa". Zdaniem Sądu, trafnie również Organ ocenił, że nie zaszły okoliczności opisane w punkcie 6 ust. 3 art. 28 ustawy. Jak słusznie akcentowano w zaskarżonej decyzji, nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, która nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Co więcej Skarżąca obecnie jest osobą aktywną zawodowo.
Zatem Organ zasadnie nie wykluczył możliwości skutecznej egzekucji, przyjmując prognozy jej efektywności w oparciu o potencjalne możliwości zarobkowe Skarżącej. Za uprawniony należy przy tym uznać wniosek Organu, że stan zdrowia Skarżącej nie wyklucza jej z rynku pracy i nie pozbawia możliwości zarobkowania.
Według Sądu, ZUS miał podstawy, by ocenić, iż obecna sytuacja może mieć charakter przejściowy, a przejściowe trudności w uzyskaniu zaspokojenia należności wykluczają uznanie, już na obecnym etapie, że egzekucja w przyszłości nie ma szans powodzenia. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, organ rentowy, działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Zauważyć nadto wypada, że w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Natomiast sytuacja Skarżącej na taką oczywistość nie wskazuje. Ocena możliwości egzekucyjnych nie zawsze odnosi się wyłącznie do bieżącej sytuacji, w szczególności, gdy bieżącej sytuacji nie można przypisać cech trwałości. Branie pod uwagę potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia m.in. interes społeczny. Zdaniem Sądu, wiek Skarżącej oraz aktywność zawodowa i brak orzeczonych przeciwskazań do wykonywania pracy wskazują na możliwość poprawy jej sytuacji materialnej, a w tej sytuacji umorzenie należności jako przedwczesne, działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.
Tym samym Organ słusznie przyjął, że w sprawie istnieje szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Sąd w pełni zatem podziela stanowisko Organu, że w aktualnym stanie sprawy wobec Skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 usus. W tej zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko Organu, że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Przy odpowiednim bowiem zaangażowaniu sytuacja Skarżącej może ulec poprawie, zatem umorzenie należności byłoby działaniem przedwczesnym. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.
Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na osobie ubiegającej się o umorzenie należności - co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. ZUS ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 kpa) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.
W rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez Skarżącą, uzupełnionym również o informacje wynikające z ogólnodostępnych rejestrów centralnych i systemu ZUS. Podkreślenia przy tym wymaga, że organ przed wydaniem decyzji umożliwił Skarżącej zapoznanie i wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, a w toku postępowania informował ją o możliwości dołączenia do akt dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, finansowej i zdrowotnej.
Sąd za prawidłowe uznał ustalenia Zakładu - mimo odmiennych twierdzeń Skarżącej - w zakresie analizy jej sytuacji materialno-zdrowotnej, uwzględniającej dochody Skarżącej i dokumentację zdrowotną.
W ocenie Sądu prawidłowo Organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Przy ocenie przesłanek wskazanych w w/w przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy trudności finansowe mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę należności składkowych, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.
Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości stanowiska Zakładu, że Skarżąca - mimo trudnej sytuacji materialnej - nie spełnia warunków do udzielenia ulgi na podstawie omawianej przesłanki, albowiem jej egzystencja nie jest zagrożona. Tut. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z 4 marca 2014 r. o sygn. I SA/Gd 119/14, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a usus oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone". Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku Skarżącej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Organ trafnie zatem nawiązał do tych kryteriów, wskazując, że dochód gospodarstwa domowego Skarżącej przekracza próg kryterium dochodowego uprawniający do świadczeń socjalnych. Sąd zauważa również, że Skarżąca nie wskazywała na konieczność korzystania kiedykolwiek z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), co byłoby formalnym potwierdzeniem jej trudnej sytuacji finansowej, albowiem z założenia udzielana jest ona osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Co istotne, Organ prawidłowo akcentował, że trudna sytuacja Skarżącej nie ma charakteru definitywnego i nieodwracalnego.
Jak już wyżej wskazano, dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności, nie jest wystarczający sam brak wystarczających środków finansowych do zapłaty całości należności, przy istnieniu możliwości ich uzyskania w wyniku podjęcia aktywności zawodowej. Prawo domagania się zapłaty należności składkowych istnieje do czasu ich przedawnienia i organy nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich chociażby częściowe uregulowanie. Z tych przyczyn, jak również ze względu na konieczność ochrony interesu publicznego, ocena podstaw umorzenia musi być dokonywana także pod kątem tego, czy istnieją perspektywy poprawy sytuacji dłużnika w przyszłości.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, zgodnie z którym "prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a usus), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika)".
Niekwestionowana w sprawie jest ocena Organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności). Zakład trafnie wywiódł, że dla analizy istnienia tej przesłanki istotne jest prowadzenie przez osobę zobowiązaną działalności gospodarczej.
Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Organ nie kwestionował stanu zdrowia Skarżącej. Ze zrozumieniem odniósł się do problemów zdrowotnych Strony, które niewątpliwie stanowią utrudnienie życia codziennego. Niemniej jednak prawidłowo Organ uznał, że brak jest dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie Skarżącej z aktywności rynku pracy, a wręcz przeciwnie – Skarżąca jest ciągle aktywna zawodowo.
Reasumując stwierdzić należy, że Organ w sposób prawidłowy zebrał materiał dowodowy, należycie go ocenił, zaś wydana na jego podstawie decyzja odpowiada prawu. W ocenie Sądu, Organ podjął wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i zbadał sytuację majątkową Skarżącej, w tym źródła jego dochodów, posiadane zobowiązania, ponoszone wydatki oraz rozważył wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji Skarżącej, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności.
W konsekwencji Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 kpa, a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa.
W tym stanie rzeczy, nie stwierdzając naruszenia zarówno reguł postępowania jak i przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił