I SA/Op 621/25

I SA/Op 621/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka
Elżbieta Kmiecik
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 61a par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 104 par. 2, art. 107 par. 1 pkt 6 i par. 3, art. 126, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 2 pkt 8, art. 20 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2a pkt 1-2, ust. 2b i ust. 2c
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 2024 poz 219
par. 29a ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 10 lipca 2025 r., nr WIGiK.7221.13.2025.SMM w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Opola z dnia 29 maja 2025 r., nr GiK.6620.1.33.2024, GiK.KW-2553/25, 2) zasądza od Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącego S. K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
S. K. (zwany dalej: "stroną", "wnioskodawcą" lub "skarżącym") - reprezentowany przez r. pr. N. K. i r. pr. K. K., zaskarżył postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (zwanego dalej: "organem odwoławczym" lub "WINGiK") z dnia 10 lipca 2025 r., nr WIGiK.7221.13.2025.SMM, utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Opola (zwanego dalej: "organem I instancji" lub "Prezydentem Opola") z dnia 29 maja 2025 r., nr GiK.6620.1.33.2024, odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków miasta Opola w zakresie wpisu prawa własności do działek o nr. a, b i c, obręb C., w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału Cywilnego, sygn. akt [...], z dnia 4 października 2022 r.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 24 stycznia 2024 r., złożony w Urzędzie Miasta Opola (dalej także UM lub Urząd) w dniu 26 stycznia 2024 r. przy czym wniosek ten, w toku postępowania, w reakcji na wezwania organu I instancji, był następnie dwukrotnie modyfikowany pismami strony z: 19 lutego i 29 lipca 2024 r. Wnioskiem tym strona wystąpiła o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków miasta Opola w zakresie wpisu przysługującego mu prawa własności do wskazanych w podaniu działek. Wnioskodawca wywodził swoje prawo własności z faktu bycia następcą prawnym A. i R. K. (rodziców), będących w przeszłości ich właścicielami, a aktualnie jako takich nie oznaczonych w ewidencji. Uzasadniając żądanie wnioskodawca przedłożył organowi m.in.: postanowienie Sądu Rejonowego w O. [...] Wydziału Cywilnego z dnia 4 października 2022 r., sygn. [...], stwierdzające nabycie spadku po R. K., A. K., P. K., H. K., T. K., J. K., J. K.1, H. K., J. K.2 (dalej jako: "postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r."); kopię opinii biegłego sądowego z dnia 15 lutego 2018 r. sporządzoną dla potrzeb postępowania sądowego zakończonego wydaniem ww. postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. oraz kopię wykazu hipotecznego nr [...]. Ostatecznie, po modyfikacjach pierwotnego wniosku wskazał, że jego żądanie dotyczy działek oznaczonych numerami: d, e, f, g, h, i, a, j, b i c obręb C.
Zaznaczyć należy, że w toku wszczętego w dniu 26 stycznia 2024 r. postępowania organy obu instancji dwukrotnie wydawały decyzje administracyjne kończące postępowanie w danej instancji: organ I instancji odmawiał aktualizacji (decyzje z 12 kwietnia i z 17 grudnia 2024 r.), a organ odwoławczy uchylał decyzje pierwszoinstancyjne i przekazywał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (decyzje z 2 lipca 2024 r. i z 31 marca 2025 r.).
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Opola wydał opisane we wstępie postanowienie z dnia 29 maja 2025 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków miasta Opola w zakresie wpisu prawa własności do działek o nr.: a, b i c obręb C., w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. W podstawie prawnej wydanego postanowienia z dnia 29 maja 2025 r., organ I instancji powołał art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - zwanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 ze zm. - zwanej dalej jako: "ustawa" lub Pgk). W jego uzasadnieniu, w części zawierającej ocenę sprawy (k. 257 akt admin.) stwierdził, że strona nie jest ani właścicielem, ani podmiotem władającym tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania i oraz, że do czasu założenia księgi wieczystej dla tych działek nie przysługuje jej uprawnienie do wszczęcia postępowania aktualizacyjnego. Wyjaśnił m.in., że podstawą uprawnienia do domagania się wszczęcia postępowania są przepisy art. 24 ust. 2a pkt 2 i art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy, które samodzielnie zakreślają krąg podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu takiego postępowania. Zaznaczył przy tym, że według danych zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta Opola, właścicielami działek są: nr a – A. D., a o nr. b i c – P. K.. Wpisy te istnieją niezmiennie od 1965 r., tj. od chwili założenia ewidencji. Jednocześnie podkreślił, że nie może korygować wpisów na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów, nawet jeśli wpisy te są błędne, gdyż faktycznie działki te stanowiły własność rodziców strony. Podkreślił przy tym, że aktualizacji danych ewidencyjnych dokonuje się na podstawie przedłożonych dokumentów a przedłożone przez stronę (tj. postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. oraz opinia biegłego) są - w ocenie organu - niewystarczające. Dla działek stanowiących przedmiot postanowienia brak jest przede wszystkim urządzonej księgi wieczystej, której treść rozstrzyga kwestię własności. W ocenie organu: "(...) Wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających stan własności wynikający z wpisów w księdze wieczystej". Zdaniem organu dokumenty przedłożone nie rozstrzygają kwestii własności. Dlatego zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy postanowił organ jak w sentencji.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia, opisanym we wstępie postanowieniem z dnia 10 lipca 2025 r., WINGiK utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 29 maja 2025 r.
WINGiK zasadniczo podzielił ocenę organu I instancji, że strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego w sposób wystarczający stan własności wynikający z wpisów w księdze wieczystej. Stwierdził, że skarżący nie jest żadnym z podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy i do czasu założenia księgi wieczystej, która miałaby możliwość wywarcia wpływu na aktualizację prawa własności, a dalej na możliwość uznania uprawnienia wnioskodawcy do wszczynania postępowania aktualizacyjnego, prawo takie skarżącemu nie przysługuje. Tym samym w ocenie organu nie przysługuje mu uprawnienie do zainicjowania postępowania w sprawie aktualizacji informacji odnośnie działek o nr.: a, b i c.
Dodatkowo stwierdził, że działki o nr.: a, b i c nie stanowią własności osób, po których, w postanowieniu Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r., nastąpiło stwierdzenie nabycia praw do spadku oraz, że orzeczenie to dotyczy stwierdzenia nabycia praw do spadku bez wskazania nieruchomości, które spadkobiercy nabyli.
Ponadto organ II instancji dostrzegł wadliwość postanowienia Prezydenta Opola jednak ocenił jako niemającą znaczenia w sprawie. Wyjaśnił, że w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną obowiązkiem organu było wydanie, stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Organ I instancji nie uczynił tego przed wszczęciem postępowania i prowadził to postępowanie, gromadził obszerną dokumentację, wydał w jego toku sprawy dwie decyzje administracyjne. Zgromadzona dokumentacja wskazuje jednak na istnienie w sprawie bezprzedmiotowości postępowania o charakterze pierwotnym, tzn. że już dacie jego wszczęcia istniały przyczyny odmowy wszczęcia postępowania. Stąd, wadliwie wszczęte i prowadzone postępowanie administracyjne, obligowało organ do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Nieprawidłowo więc Prezydent Opola oparł rozstrzygnięcie na art. 61a § 1 k.p.a. Organ odwoławczy uznał jednak - jak wskazano powyżej - że nie ma to w sprawie znaczenia, bo materialnoprawne konsekwencje ustalenia, że wnoszący podanie nie legitymuje się interesem prawnym - niezależnie, czy nastąpi to w formie postanowienia wydanego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., czy decyzji umarzającej opartej o art. 105 § 1 k.p.a. - są takie same.
Zaskarżając powyższe postanowienie odwoławcze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący powtórzył zarzuty sformułowane w zażaleniu dotyczące naruszenia: art. 61a § 1 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.; art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 2 i art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz naruszenia art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy. W dalszym ciągu wywodził, że jest spadkobierca ustawowym po rodzicach na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. Powtórzył, że byli oni właścicielami działek o nr. a, b i c. Jego zdaniem niewątpliwie ma zatem legitymację procesową do zainicjowania postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, gdyż jest współwłaścicielem ww. działek.
Formułując powyższe zarzuty i przytoczone na ich poparcie argumenty wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji; przyznanie na jego rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; dopuszczenie w poczet materiału dowodowego i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci: wniosku z dnia 3 czerwca 2025 r., odpowiedzi Prezydenta Miasta Opola z dnia 3 czerwca 2025 oraz matrykuły nr [...] obręb C.; zobowiązanie Prezydenta Miasta Opola do przedłożenia dokumentów stanowiących podstawę ujawnienia zmian w dokumentacji geodezyjnej poprzez wpisanie: właściciela A. D. - działki nr a i właściciela P. K. - działek o nr. b i c.
Odpowiadając na skargę WINGiK podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) zwanej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że z Sąd bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu w pełnym zakresie i może uwzględnić skargę z powodu innych naruszeń prawa niż te, które wskazała strona skarżąca.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającego go postanowienia organu I instancji wykazała, że akty te wydane zostały z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W kontrolowanej sprawie jest bezsporne, że skarżący domagał się wszczęcia postępowania w sprawie wprowadzenia zmian danych podmiotowych zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia w niej jego jako właściciela działek o nr.: a, b i c. Skarżący wywodził swoje prawo własności z faktu bycia następcą prawnym (spadkobiercą ustawowym) rodziców, tj.: A. K. i R.K., będących w przeszłości właścicielami działek o nr.: a, b i c, aktualnie nie figurujących w ewidencji jako ich właściciele. W ewidencji gruntów i budynków jako właściciele są wpisani, niezmiennie od 1965 r.: jego siostra A. D. (działka nr a) i brat P. K. (działki o nr. b i c). Działki te nie mają też założonej księgi wieczystej.
Jako dowód bycia ich właścicielem skarżący przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. stwierdzające nabycie spadku m.in. po rodzicach. Kwestią sporną w sprawie było od początku to, czy wykazał on, że jest właścicielem działek gruntu o nr.: a, b i c i tym samym, czy złożenie żądania aktualizacji ewidencji we wskazanym powyżej zakresie było skuteczne - jak twierdzi, czy też prawidłową była reakcja organu, który odmówił wszczęcia postępowania z tego powodu, że skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do złożenia takiego wniosku.
Kontrolę zaskarżonego postanowienia WINGiK należy poprzedzić uwagami prawnymi natury ogólnej. Regulacją materialnoprawną wyznaczającą interes prawny skarżącego w złożeniu wniosku o aktualizację ewidencji są przepisy ustawy. Stosownie do art. 24 ust. 2a ustawy informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu (art. 24 ust. 2a pkt 1 Pgk) albo na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 Pgk, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania (art. 24 ust. 2a pkt 2 Pgk). Podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy to właściciele nieruchomości oraz w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Zatem prawidłowym jest ocena prawna WINGiK, że uprawnionym do wniesienia wniosku o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków są tylko podmioty wymienione w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy, a to: właściciele, a osoby władające na zasadach samoistnego posiadania jedynie w odniesieniu do gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli.
Co do podstawy procesowej wydanego w rozpoznawanej sprawie postanowienia wyjaśnić też należy, że na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania: podmiotowe oraz przedmiotowe.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w kontekście zastosowania pierwszej podmiotowej przesłanki z art. 61a § 1 k.p.a., dominujące jest stanowisko, aprobowane przez skład orzekający Sądu, że żądanie osoby nie wszczyna postępowania administracyjnego tylko wówczas, gdy zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, tzn. gdy z treści samego podania w sposób oczywisty wynika, że wnoszący składa je nie w swojej sprawie. W każdym innym przypadku, kiedy brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty, budzi wątpliwości bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania ale kontynuować je i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania. Innymi słowy odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., bez względu na charakter przyczyn, może mieć miejsce tylko w sytuacjach oczywistych, które nie wymagają analizy sprawy, przeprowadzania czynności wyjaśniających i dowodowych. Jeśli natomiast wymaga gromadzenia dowodów i ustalania stanu faktycznego lub przeprowadzenia czynności wyjaśniających, to zakończenie już wszczętego postępowania nie może nastąpić postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania. W ten nurt wpisuje się wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w wyroku z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 615/17, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (zob. też wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 2205/17).
Mając na uwadze powyższe dostrzec należy, że w rozpoznawanej sprawie, zaskarżone postanowienie WINGiK narusza art. 61a § 1 k.p.a. z kilku powodów.
Po pierwsze w sprawie nie było oczywiste, że skarżący nie jest uprawniony do żądania aktualizacji na podstawie art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. art. 20 ust. 2 pkt 1 ab initio ustawy. Skarżący od początku twierdził, że jest ich właścicielem i zażądał aktualizacji ewidencji w zakresie danych podmiotowych na podstawie wskazanego dokumentu źródłowego - postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. Warunek oczywistości braku przymiotu strony u wnoszącego podanie nie był więc spełniony. Nie wynikał z podania o wszczęcie postępowania lub okoliczność ta nie została stwierdzona w wyniku jednostkowych i prostych czynności organu administracji publicznej, np. dotyczących interpretacji przepisów, z których wnoszący podanie wywodzi swoją legitymację procesową. Postępowanie zostało faktycznie wszczęte. Organy obu instancji w jego toku dokonywały czynności procesowych. Prezydent Opola dwukrotnie wydawał decyzje merytoryczne kończące postępowania w danej instancji odmawiające aktualizacji, a organ odwoławczy dwukrotnie decyzje te uchylał decyzjami kasatoryjnymi. Skoro postępowanie w sprawie zostało już wszczęte to nie można było odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Po drugie - co istotne - umknęło uwadze WINGiK, że z zebranych dowodów, w tym z przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. stwierdzającego nabycia praw do spadku - wbrew temu co zostało stwierdzone w uzasadnieniu postanowienia WINGiK - wynika jednoznacznie, że sporne działki gruntu o nr. a (dawniej nr l), b (dawniej nr m) i c (dawniej nr n) były objęte tym postanowieniem oraz, że stwierdzono w nim, że ich własność nabyli, w drodze dziedziczenia ustawowego, wskazani w nim spadkobiercy, w tym skarżący.
Pismem z dnia 14 lutego 2024 r. Prezydent Miasta wyjaśnił znaną mu z urzędu historię wpisów w ewidencji gruntów i budynków dotyczącej nieruchomości będącej przedmiotem wniosku, oznaczonych ewidencyjnie jako działki o nr.: l, ł, m i n, o aktualnych numerach wskazanych we wniosku jako działki o nr: a, j, b i c (k. 13 akt admin.). Przy piśmie tym znajdują się wypisy z rejestru gruntów dla jednostek rejestrowych o, p i r wskazujące m.in. nowy i stary numer danej działki gruntu oraz ujawnionego w ewidencji jej właściciela, tj.: dz. nr a to dawniej dz. nr l, właściciel A. D. (k. 15 akt admin.); dz. nr. j to dawniej dz. nr ł, właściciel S. K. (k. 17 akt admin.); dz. nr b to dawniej dz. nr m i dz. nr c to dawniej dz. nr n, właściciel P. K. (k. 19 akt admin.).
W postanowieniu Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. orzeczono, że działki o nr.: l, ł, m i n, powstały w wyniku geodezyjnego podziału działki nr s, należącej do rodziców skarżącego i spadkodawców: R. K. i A. K.. Podział ten dokonano w dniu 30 czerwca 1963 r. w trakcie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy należącą do spadkodawców działką nr t i działkami sąsiednimi, z zamiarem ich przekazania dzieciom (tj. A. D., S. K. i P. K.). Do przekazania własności poszczególnych działek na rzecz ww. zstępnych spadkodawców ostatecznie nie doszło, jednak w ewidencji gruntów, jako właścicieli poszczególnych nieruchomości, wpisano planowanych nabywców poszczególnych działek (tj.: A. D., S. K. i P. K.) bez dokonania stosownych czynności prawnych (k. 89, 90, 108 oraz 156 akt admin.). Sąd Rejonowy w O. ustalił zatem jednoznacznie, że ww. działki były własnością rodziców strony oraz, że weszły w skład spadku po R. K. (zm. [...].) i po A. K. (zm. [...].). Jako wchodzące w skład spadku działki gruntu o nr.: l, ł, m i n, zostały w ww. postanowieniu Sądu wymienione (k. 59 i 93 akt admin.). Nie powinno zatem budzić żadnych wątpliwości, że spadek po R. K. i po A. K. nabyli w drodze dziedziczenia ustawowego wskazani w nim spadkobiercy, w określonych częściach ułamkowych, w tym skarżący (k. 59 akt admin.).
Postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. przedstawia zatem, w sposób odmienny od istniejącego w ewidencji, zapis stanu prawnego działek gruntu o nr: a (dawniej nr l), b (dawniej nr m) i c (dawniej nr n). Jest dokumentem źródłowym przewidzianym w ustawie, w oparciu o które dokonuje się aktualizacji w zakresie stanu prawnego (por. art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie ustawy). Jest też dokumentem nowym. Nie jest dokumentem archiwalnym, na podstawie którego dokonano spornych wpisów widniejącego w ewidencji od 1965 r.
W ocenie Sądu skarżący wykazał zatem ww. dowodami dostatecznie swoje prawo własności do przedmiotowych działek gruntu, wypełniającego dyspozycję interesu prawnego w świetle przywołanych przepisów ustawy. WINGiK nie wykazał natomiast, że jest inaczej, czym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (zasadę prawdy materialnej), a ocena organu odwoławczego jest sprzeczna z zebranym materiałem i jako taka narusza także art. 80 k.p.a. (zasadę swobodnej oceny dowodów).
Po trzecie rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter procesowy, co nie pozwala ustalać nim materialnoprawnych konsekwencji spełnienia przesłanek aktualizacji ewidencji. Nie rozstrzyga bowiem ono merytorycznie sprawy o aktualizację ewidencji. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy aktualizacji następuje w formach wskazanych w ustawie. W myśl art. 24 ust. 2b i ust. 2c ustawy, aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje w drodze czynności materialno - technicznej lub w drodze decyzji administracyjnej, a odmowa aktualizacji informacji w drodze decyzji administracyjnej (art. 24 ust. 2c ustawy), czyli decyzji rozstrzygającej sprawę co jej istoty lub w inny sposób kończącej to postępowanie (art. 104 § 2 k.p.a.).
Skoro w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały się za nieuprawnione do prowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznego rozstrzygania sprawy o aktualizację ewidencji to w postanowieniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. nie mogły formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Takie działanie, jako nacechowane arbitralnością organu uznać należy za niedopuszczalne rozszerzenie stosowania tego przepisu na inne przypadki, niż określone przez ustawodawcę. Przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada bowiem merytorycznie wniosku, a wydając rozstrzygnięcie procesowe ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych, co uniemożliwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy co do przesądzenia tego, czy ziściły się przesłanki (podmiotowe i przedmiotowe) aktualizacji.
Jest przy tym niesporne w sprawie, że skarżący żądał aktualizacji ewidencji w zakresie danych podmiotowych.
Zgodnie z art. 2 pkt 8 tej ustawy, ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości), to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Informacje jakie obejmuje ewidencja określa art. 20 ust. 1 i 2 ustawy. W odniesieniu do gruntów, według art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy, dane przedmiotowe dotyczą ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Informacje podmiotowe, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy dotyczą z kolei: wskazania właścicieli, a w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli innych podmiotów, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości lub co do gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Według § 29a ust. 1 rozporządzenia z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2024 r., poz. 219 ze zm. - dalej jako: "rozporządzenie"), aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu: 1) zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi; 2) ujawnienia nowych danych ewidencyjnych; 3) wyeliminowania danych błędnych.
Wydając postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. nie można merytorycznie ocenić zasadność wniosku o aktualizację ewidencji i rozstrzygnąć, że żądanie wprowadzania zmian do bazy danych ewidencyjnych nie spełnia przesłanek wymienione w ustawie i w § 29a ust. 1 rozporządzenia. Merytoryczna ich ocena wykracza poza zakres sprawy procesowej odmowy wszczęcia postepowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Tymczasem WINGiK dokonał merytorycznej oceny wniosku skarżącego stwierdzając m.in.: że nie może korygować wpisów na podstawie powtórnej oceny archiwalnych dokumentów jeśli nawet wpisy te są błędne; że przedłożone dokumenty, w tym postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r. oraz opinia biegłego, są w sprawie niewystarczające; nie potwierdzają one stanu własności działek objętych wnioskiem; nie rozstrzygają kwestii ich własności; jako takie nie wywierają wpływu na aktualizację prawa własności; aktualizacja będzie możliwa dopiero po urządzeniu księgi wieczystej rozstrzygającej kwestię własności.
W ocenie Sądu skoro podanie o aktualizację ewidencji wpisu prawa własności do określonych działek było oparte na twierdzeniu, że to właśnie wnioskodawcy przysługuje prawo własności oraz na załączonym do wniosku dokumencie źródłowym (postanowieniu Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2022 r.), to merytoryczna ocena tego twierdzenia i przedłożonego dokumentu nie mogła stanowić podstawy do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W takim przypadku wniosek powinien być rozstrzygnięty dopiero po wszczęciu postępowania, w jednej ze wskazanych w ustawie form jego załatwienia. WINGiK nie zastosował żadnej z nich.
Reasumując na tle całokształtu stanu sprawy okoliczności faktyczne nie zostały należycie wyjaśnione i utrwalone w aktach sprawy by można było wydać w sprawie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu nie poczynił organ odwoławczy pełnych i wyczerpujących ustaleń. Wbrew kodeksowym wymogom nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia w kontekście okoliczności występujących w badanej sprawie. Tym samym nie mógł prawidłowo ocenić sprawy z punktu widzenia przesłanek dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania. W rezultacie naruszył art. 7, art. 61a § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3, art. 126, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. Zdaniem Sądu, wydanie zaskarżonego postanowienia, w ustalonym stanie sprawy, odmawiającego wszczęcia postępowania stanowi inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O ile zatem WINGiK prawidłowo dostrzegł naruszenie prawa jaką było wydanie postanowienia pierwszoinstacyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. to wadliwie uznał, że uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy. W konsekwencji postanowienia organów obu instancji podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt. 1 sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.
Sąd zaznacza, że z uwagi na procesowy charakter zaskarżonego postanowienia nie mógł dokonać oceny, a tym samym nie przesądził, czy spełnione zostały przesłanki do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Powyższe wychodziłoby poza zakres rozpoznawanej sprawy procesowej.
W ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego.
Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, iż sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (vide: K. Sobieralski, Z problematyki postępowania rozpoznawczego przed sądem administracyjnym, ST 2002/7-8, s. 51; A. Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009/2, s. 44; K. Radzikowski, Orzekanie przez sąd administracyjny na podstawie akt sprawy, ZNSA 2009/2, s. 55).
Wniosek dowodowy dotyczy okoliczności, które, na tym etapie postępowania, nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych w sprawie wątpliwości. Brak więc było podstawy i potrzeby jego dopuszczania jako dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.
W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie, w trybie uproszczonym, została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie, tj. na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego.
O kosztach postępowania Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego przez Skarżącą wpisu od sprzeciwu (100 zł) oraz wysokość wynagrodzenia pełnomocnika wnoszącego sprzeciw, będącego radcą prawnym (480 zł), a także wysokość opłaty skarbowej (17 zł).
Orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (https://orzeczenia.nsa.gov.pl.).