I SA/OP 615/24

I SA/Op 615/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 75  par. 1, art. 77 par.1, art. 80, art. 81, art. 107  3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 466
par. 14
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania  wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu z dnia 28 maja 2024 r., nr BZK.III.6611.16.2024 w przedmiocie uznania za niezdolnego do czynnej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr ZK.5572.225.2024.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez S. B. (zwanego dalej też: "skarżącym"), jest orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu (zwany dalej też: "Komisja Odwoławczą" lub "organem odwoławczym") z dnia 28 maja 2024 r., nr BZK.III.6611.16.2024, utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola (zwanej dalej też: "Powiatową Komisją Lekarską" lub "organem pierwszej instancji") z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr ZK.5572.225.2024, o uznaniu skarżącego za niezdolnego do czynnej służby wojskowej i zaliczeniu do kategorii zdolności "D".
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W 2023 r. organy obydwu instancji prowadziły wobec S. B. postępowanie w przedmiocie kwalifikacji wojskowej, które zakończyło się wydaniem przez Wojewódzką Komisję Lekarską w Opolu orzeczenia z dnia 21 czerwca 2023 r., nr [...] utrzymującego w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola dnia 1 czerwca 2023 r., nr [...], którym uznano skarżącego za niezdolnego do czynnej służby wojskowej, zaliczając do kategorii "D".
Następnie, ww. orzeczenie organu odwoławczego zostało zaskarżone przez S. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Op 254/23, uchylił orzeczenia organów obydwu instancji uznając, że organy dopuściły się naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że na podstawie przedłożonych przez organy akt administracyjnych sprawy nie był w stanie ustalić daty wszczęcia postępowania administracyjnego. Organ pierwszej instancji nie załączył bowiem żadnego dokumentu wykazującego datę wszczęcia. Stwierdzając, że można jedynie zakładać, że do wszczęcia postępowania doszło po [...] sierpnia 2022 r., czyli po ukończeniu przez skarżącego 18 roku życia - a to wobec treści art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305 ze zm.) zwanej dalej ustawą, Sąd zaznaczył, że zarówno organ odwoławczy rozpoznając odwołanie strony, jak i sąd administracyjny rozpoznając skargę nie mogą niczego "zakładać" a tym bardziej domyślać się okoliczności i czynności organu pierwszej instancji, które nie wynikają z akt sprawy administracyjnej. Odnośnie do daty wszczęcia postępowania uznał, że jest to o tyle istotne, że kontrolowane orzeczenia zostały wydane na podstawie art. 58 ust. 6, art. 62 ust. 1 i art. 64 ust. 1 ustawy. Zgodnie zaś z art. 824 ustawy, ustawa ta weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia – a więc z dniem 23 kwietnia 2022 r. Stosownie natomiast do art. 823 tej ustawy utraciła moc ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak na podstawie art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Dostrzegając, że w badanej sprawie organy wydały decyzje już po wejściu w życie ustawy o obronie Ojczyzny Sąd wskazał, że dokumenty zawarte w aktach nie dają odpowiedzi na pytanie kiedy zostało wszczęte wobec skarżącego postępowanie w sprawie kwalifikacji wojskowej. Stosownie do tego Sąd uznał, że brak możliwości ustalenia daty wszczęcia postępowania w sprawie kwalifikacji wojskowej jest rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, które w konsekwencji uniemożliwia zbadanie tego czy organy obu instancji wydały orzeczenia w oparciu o właściwą podstawę materialnoprawną. Na podstawie materiału dowodowego sprawy nie sposób bowiem zweryfikować czy podstawę tę stanowić powinny jeszcze przepisy art. 26 – 30a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372, ze zm.), czy też przepisy art. 56 i następne ustawy o obronie Ojczyzny. Dalej dokonując oceny, na podstawie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), zwanej dalej K.p.a., Sąd zarzucił orzeczeniom organów kompletny brak ich umotywowania. Uznając, że jest to uchybienie proceduralne dyskwalifikujące każdą decyzję, bo mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy wskazał, że uzasadnienie jest jednym z obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej, a w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do tego, aby organy odstąpiły od obowiązku jego sporządzenia. Sąd wyjaśnił jaką rolę pełni uzasadnienie decyzji administracyjnej i zaakcentował, że jako integralna część każdego aktu umożliwia sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości podjętych przez organ działań. Tymczasem organy orzekające w sprawie praktycznie nie sporządziły uzasadnienia do zaskarżonych orzeczeń, co uniemożliwiło zarówno skarżącemu, jak i Sądowi poznanie ich motywów. W ocenie Sądu, jedno czy dwu zdaniowe motywy jakie znajdują się w orzeczeniu I i II instancji są nie do przyjęcia w państwie prawa, zwłaszcza w świetle obowiązków organów wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. Sąd zaznaczył, że skarżący w postępowaniu przed organami obu instancji przedstawił dokumentację medyczną, co do której organy nie wypowiedziały się w uzasadnieniu, w szczególności nie podały przyczyn, z powodu których dowodom przedstawionym przez skarżącego odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej w takim zakresie jaki wywodziła z nich strona. Odnosząc się do dokonanej przez organy kwalifikacji Sąd wskazał, że skarżący zakwestionował dokonaną kwalifikację wojskową z § [...] pkt [...] załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 22 listopada 2022 r. zmieniającego rozporządzenie z 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 2400 – zwanego dalej: "rozporządzeniem z 22 listopada 2022 r.") w oparciu, o którą organy ustaliły dla niego kategorię D. Natomiast organy obu instancji – jeżeli nawet analizowały – to nie dały żadnego wyrazu odnośnie do dokumentów złożonych przez skarżącego a przede wszystkim: opinii psychologicznej z dnia 17 maja 2021 r., karty leczenia szpitalnego z dnia 28 maja 2021 r., w tym opisu przebiegu choroby oraz – a może przede wszystkim – relacji lekarza [...] z okresu terapii w Poradni [...] do stycznia 2022 r. Nie odniosły się do rozpoznania [...]. Nie umotywowały dlaczego skarżący nie został skierowany na badania specjalistyczne o jakich stanowi art. 62 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny w sytuacji, gdy lekarz [...] nie widział podstaw do dalszej terapii po styczniu 2022 r. Ponadto, jak wskazał Sąd, w ankietach psychologicznych skarżący podał przyczyny hospitalizacji w maju 2021 r., których psycholog PKL, ani WKL nie omówiły. Wypowiedzi z tych ankiet zdaniem Sądu należało zestawić z treścią opinii psychologicznej z dnia 17 maja 2021 r., danych z karty leczenia z dnia 28 maja 2021 r. i z Poradni [...]. Odnosząc się do treści tych dokumentów Sąd uznał, że wszystkie wynikające z nich okoliczności winny zostać oceniane w prawidłowo prowadzonym postępowaniu w ramach kwalifikacji wojskowej. Tego jednak w sprawie organy obu instancji nie uczyniły, tak samo zresztą jak nie wyjaśniły dlaczego stosunkowo niedawne przyczyny hospitalizacji skarżącego nie mogą ewentualnie być kwalifikowane do kategorii B, czyli dlaczego nie są przemijającymi upośledzeniami ogólnego stanu zdrowia, jeżeli w dacie kwalifikacji – zdaniem Komisji – nie ma podstaw do ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej A. Jeśli natomiast, jak zaznaczył Sąd, zdaniem PKL i WKL każdy pobyt w szpitalu [...] lub terapia [...] – niezależnie od przyczyn i okresu – dyskwalifikuje na przyszłość kandydata na żołnierza czynnej służby wojskowej, to komisja lekarska prowadząca kwalifikację wojskową powinna to wprost napisać i taką tezę uzasadnić z powołaniem odpowiednich przepisów prawa odnoszących się do orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich. Sąd dostrzegł również, że – co do zasady – osoba stawiająca do kwalifikacji wojskowej ma obowiązek przedstawić komisji lekarskiej posiadaną dokumentację medyczną, przy czym wyniki badań specjalistycznych tylko z okresu 12 miesięcy przed stawieniem się do kwalifikacji (por. art. 62 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny). To oznacza, że po dalsze wyniki i dokumentację z poprzedniego niż 12 miesięcy okresu, organ PKL winien sięgnąć z urzędu po wywiadzie ze stawającym do kwalifikacji. Na podstawie tak dokonanej oceny Sąd uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Formułując wskazania co do ponownie prowadzonego postępowania wskazał, że organ pierwszej instancji powinien udokumentować datę oraz sposób wszczęcia postępowania w sprawie kwalifikacji skarżącego do czynnej służby wojskowej i zastosować właściwą podstawę materialnoprawną. Przede wszystkim zaś powinien zgromadzić i ocenić materiał dowodowy, z uwzględnieniem dowodów zgłoszonych przez skarżącego. Następnie, tak zgromadzony materiał dowodowy powinien poddać analizie według dyrektyw art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. i powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, sporządzonym zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 3 K.p.a., o ile nie zajdą okoliczności wymienione w art. 107 § 4 i 5 K.p.a.
W ponownym postępowaniu przeprowadzone zostało badanie psychologiczne skarżącego, w wyniku którego psycholog Powiatowej Komisji Lekarskiej w zaświadczeniu z dnia 10 kwietnia 2024 r. stwierdził brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia służby wojskowej.
W dniu 10 kwietnia 2024 r., na podstawie art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 2305 ze zm. – zwanej dalej: "ustawą") oraz § 13 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2023 r. w sprawie komisji lekarskich orzekających o stopniu zdolności do służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej (Dz. U. poz. 586 - zwanego dalej: "rozporządzeniem z 20 marca 2023 r."), skarżący został również skierowany na badanie [...]. Wynik badania został odnotowany przez lekarza [...] na skierowaniu w dniu 15 kwietnia 2024 r., w postaci zapisu, że aktualnie istnieją przeciwwskazania do służby wojskowej; rozpoznanie [...] – [...].
Decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr ZK.5572.225.2024, wydaną na podstawie art. 58 ust. 6, art. 62 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i art. 64 ust. 1 ustawy oraz rozporządzenia z 20 marca 2023 r., Powiatowa Komisja Lekarska uznała skarżącego za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju i zaliczyła do kategorii "D". W uzasadnieniu orzeczeniu wpisano rozpoznanie na podstawie załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 466 – zwanego dalej: "rozporządzeniem z 25 marca 2024 r."): § [...] pkt [...] – [...] oraz § [...] pkt [...] – [...]. W uzasadnieniu wskazano, że stan zdolności do służby wojskowej skarżącego ustalono na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego i badania psychologicznego, kart skierowania z dnia 10 kwietnia 2024 r. oraz rozpoznania lekarza [...] z dnia 15 kwietnia 2024 r.
Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł odwołanie, w którym kwestionując kwalifikację z § 68 pkt 2 rozporządzenia z 25 marca 2024 r. oraz rzetelność przeprowadzonych badań i dokonaną ocenę wskazał na ignorowanie wyroku wydanego w sprawie oraz brak uzasadnienia dokonanego rozpoznania. Odnosząc się do badania [...] zaznaczył, że nie został poinformowany o konieczności przedłożenia przy stawieniu się na badanie dokumentacji lekarskiej, a diagnoza została postawiona po 5 minutach bez przeprowadzenia dokładnego wywiadu oraz bez dokładnej i rzetelnej analizy. Lekarz nie odniósł się w ogóle do postawionej diagnozy ani nie wyjaśnił, czy w związku z rozpoznaniem konieczne jest leczenie [...]. Nawiązując do pozytywnej opinii psychologa skarżący stwierdził, że przy wydaniu orzeczenia z żadnym lekarzem nie rozmawiał na temat postawionej mu diagnozy i nie zostało to uzasadnione w sposób jaki wskazał WSA w wyroku. Dalej wywodził też, że samo bycie osobą [...], która była [...] w szpitalu [...], nie powoduje automatycznie dyskwalifikacji ze służby wojskowej. Komisja lekarska powinna brać pod uwagę historię choroby, przebieg leczenia i stan zdrowia. W orzecznictwie sądowym można znaleźć potwierdzenie (np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 2765/03), że komisje lekarskie przyznają kategorię zdolności do służby "A" osobą, które mają potwierdzoną [...]. Skarżący podniósł, że w jego przypadku lekarz [...] w żaden sposób nie odniósł się do [...] i nie wpisał [...]. Stwierdził też, że aktualnie (w tej chwili) istnieją przeciwwskazania co w połączenie z pozytywną opinią psycholog pozwalało przewodniczącemu podjąć inną decyzję np. kwalifikacja do kategorii "B", a na pewno wyjaśnić dlaczego nie są przemijającymi upośledzeniami ogólnego stanu zdrowia. W rozpoznaniu [...] nie został określony podtyp rozpoznania, a wpis do karty skierowania był lakoniczny tak jak i całe badanie na podstawie, którego lekarz orzecznik nie mógł wyciągnąć tak daleko idących wniosków co do stanu zdrowia.
Orzeczeniem z dnia 28 maja 2024 r., nr BZK.III.6611.16.2024, Wojewódzka Komisja Lekarska utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie wskazując, że w związku z niestawieniem się skarżącego nie przeprowadzono badań psychologicznych. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że do odwołania nie zostały załączone żadne dokumenty, a w ramach zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, skarżący został wezwany do osobistego zgłoszenia się na posiedzenie komisji w dniu 28 maja 2024 r. W związku z tym, że nie zgłosił się, po zapoznaniu się z odwołaniem decyzję wydano na podstawie posiadanej dokumentacji i uznano, że stwierdzone schorzenia mają wpływ na zdolność do służby wojskowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Opolu skarżący wniósł o uchylenie orzeczeń organów obu instancji zarzucając naruszenie:
- art. 7 K.p.a. poprzez brak działania w sprawie w sposób wnikliwy, niepodjęcie niezbędnych czynności w sprawie, celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie stanu zdrowia i posiadanych przez niego schorzeń oraz ograniczeń, brak przeprowadzenia specjalistycznych badań;
- art. 10 K.p.a., poprzez nieprzychylenie się do prośby o wyznaczenie innego terminu stawiennictwa co uniemożliwiło udział w czynnościach przed organem odwoławczym i możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów;
- art. 12 § 1 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi wnikliwego działania w sprawie;
- art. 77 § 1 i § 2, art. 80 w z w. z art. 7 K.p.a. poprzez zaniechanie właściwej oceny zebranego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak zebrania pełnego materiału dowodowego, w tym zlecenia przeprowadzenia specjalistycznych badań lekarskich celem ustalenia konkretnego schorzenia i ułomności;
- art. 8 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, które w żadnej części uzasadnienia nie zostały rozwinięte i zdefiniowane.
Uzasadniając zarzuty skarżący odniósł się do przebiegu postępowania oraz przeprowadzenia badania [...] i wskazał, że wydane orzeczenie niczym nie różni się od orzeczenia wydanego w zeszłym roku i nie spełnia podstawowych wskazań Sądu zawartych w wyroku. Nie zawierają stosownego uzasadnienia, przez co są niewystarczające, nieprzekonujące i niezgodne z wyrokiem. Nie wyjaśniają dokonanego rozpoznania oraz konieczności odbycia badania [...] pomimo pozytywnej opinii psychologicznej. Stwierdzając, że postawiona diagnoza jest błędna i nie została poparta żadnymi badaniami skarżący zaznaczył, że dla komisji raz opinia psychologa jest wiążąca, gdy jest na jego niekorzyść, a gdy jest na korzyść, to staje się bezwartościowa i wymaga badania specjalistycznego. Poza tym skarżący zwrócił uwagę, że lekarz [...] w swoim lakonicznym wpisie, zwanym w orzeczeniu opinią wpisał, że aktualnie istnieją przeciwwskazania, a nie "trwale", co sugeruje, że powinien otrzymać co najmniej kat. B i jeżeli choroba albo ułomność nie została wymieniona w załączniku nr 1 to kwalifikuje się ją zgodnie z wiedzą medyczną do paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego, a nie tak jak w tym przypadku najbardziej skrajnego. Dalej skarżący wskazał również, że w dniu wystawienia mu wezwania na Wojewódzką Komisję, tj. 16 maja 2024 r. pracownik urzędu telefonicznie poinformował go, że zostało wystawione i wysłane wezwanie na dzień 28 maja 2024 r. Gdy okazało się, że nie będzie mógł stawić się na to wezwanie z powodu ważnych zajęć na uczelni, w dniu 22 maja 2024 r. wysłał e-maila z informacją i prośbą o wyznaczenie nowego terminu komisji. Niestety, wysłał go na błędny adres (niewłaściwego organu). W dniu 23 maja 2024 r. telefonicznie został jednak poinformowany, że na ten dzień, tj. 23 maja 2024 r. ma zaplanowane badania specjalistyczne w poradni [...],. Poinformował wówczas, że nie będzie w stanie pojawić się na badaniach, ani w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu komisji z uwagi na to, że przebywa w S. W odpowiedzi uzyskał informację, że nie ma możliwości wyznaczenia innego terminu komisji. Przedstawiając obraz swojej osoby i to jak radził sobie dotychczas w różnych aspektach życia skarżący podkreślił, że pokazuje to, iż w żadnej nowej sytuacji życiowej nie miał problemów [...]. Jedyny, który powstał, związany był z pobytem w szpitalu w trakcie pandemii, ale był on kwalifikowany przez lekarzy [...] jako [...], które to [...] nie są tożsame z [...], tak jak to przyjął lekarz orzecznik. Zaznaczył, że jego stan zdrowia nie zmienił się, funkcjonuje w społeczeństwie w sposób nieodbiegający od przyjętych norm i zasad społecznych, a aktualnie realizuje swoje plany związane ze studiami w sposób bardzo satysfakcjonujący. Uważa, że ma wręcz [...] niż ten, który mu się bezpodstawnie przypisuje.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 P.p.s.a.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych zasad, kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a. utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji wykazała, że akty te, wydane zostały z naruszeniem art. 153 P.p.s.a., a w zw. z tym także z naruszeniem przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) zwanej nadal K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Dokonując takiej oceny Sąd uwzględnił, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem kontroli sądowej. W sprawie tej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wypowiedział się w prawomocnym wyroku z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Op 254/23, którym uchylono wydane wcześniej orzeczenia organu pierwszej i drugiej instancji.
Zaskarżona obecnie orzeczenie zostało wydane w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wobec czego zarówno organy orzekając w sprawie, jak i Sąd - kontrolując legalność tych działań, zobowiązane były uwzględnić zawartą w ww. wskazanym wyroku ocenę prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania.
Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania oznacza, że orzeczenie sądu oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami co do dalszego postępowania determinuje działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się natomiast do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić przy tym trzeba, że związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W związku z tym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd, "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt III OSK 3266/23).
Nawet w wypadku sporu, co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny Sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z wyroku Sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w trybie przewidzianym. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2333/11 i z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1019/17).
Obowiązek wynikający z zasady związania może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego, na co wprost wskazuje brzmienie art. 153 P.p.s.a, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Ponadto, wyłączenie z powyższego obowiązku będzie dopuszczalne także w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych, tj. gdy po wydaniu wyroku, w prowadzonym ponownie postępowaniu zmianie ulegną istotne okoliczności i ustalony zostanie stan faktyczny odmienny od przyjętego przez sąd za podstawę dokonanej oceny (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 344/23). W braku takich okoliczności wyrok pozostaje wiążący i stanowi podstawę oceny legalności działań organów. Stwierdzenie przez Sąd naruszenia w ponownym postępowaniu art. 153 P.p.s.a., powoduje natomiast konieczność uchylenia kontrolowanego aktu.
Dokonując w niniejszej sprawie oceny w granicach związania na podstawie art. 153 P.p.s.a. Sąd nie stwierdził, aby w sprawie wystąpiły okoliczności pozwalające na odstąpienie od wiążącej oceny i wskazań wyrażonych w wyroku z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Op 254/23 r. Przeprowadzona kontrola legalności wykazała natomiast, że ponowie rozpoznając sprawę organy nie wykonały zaleceń Sądu, w tym przede wszystkim nie rozpoznały ponownie sprawy stosownie do wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 K.p.a. W ponownym postępowaniu zaistniały tożsame z poprzednimi nieprawidłowości, co skutkowało naruszeniem art. 153 P.p.s.a.
Nie jest celowe przytaczanie w tym miejscu rozważań z poprzedniego wyroku, który omówiony został w stanie faktycznym sprawy i którego uzasadnienie - sporządzone z urzędu, znane jest stroną postępowania. Dostrzec natomiast trzeba, że zasadniczym powodem uchylenia poprzednich orzeczeń był brak ustalenia daty wszczęcia postępowania, w tym brak ustalenia kiedy skarżący otrzymał wezwanie do stawienia się przed Powiatową Komisją Lekarską, co w ocenie Sądu było istotne dla ustalenia właściwej, materialnoprawnej podstawy orzekania. Ponadto Sąd stwierdził kompletny brak umotywowania orzeczeń organów obydwu instancji, tj. ich uzasadnienia i brak rozważenia wszystkich okoliczności wynikających z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz brak dokonania oceny na podstawie całokształtu, wyczerpująco zebranego materiału dowodowego. W ocenie Sądu postępowanie naruszało reguły proceduralne zmierzające do ustalenia prawdy obiektywnej, wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 K.p.a.
Uwzględniając taką ocenę Sądu, w zakresie badania legalności kontrolowanych obecnie orzeczeń wskazać należy, że zgodnie z określoną w art. 7 K.p.a. ogólną zasadą prawdy obiektywnej, organy administracji w toku prowadzonego postępowania zobowiązane są do podejmowania z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady są przepisy normujące postępowanie dowodowe. W szczególności komentowana zasada związana jest z art. 77 § 1 K.p.a., który nakłada na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także z art. 80 K.p.a., zgodnie z którym podstawą dokonywanej przez organ oceny powinien być cały materiał dowodowy. W myśl zasady ustalonej w art. 8 K.p.a., organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Realizacja tej zasady przejawia się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania w sprawie wyczerpujących oraz bezstronnych ustaleń i oceny. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę w danej sprawie, powinien natomiast zostać przedstawiony w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący, aby możliwe było dokonanie weryfikacji zajętego przez organ stanowiska.
Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji stanowi element decydujący o przekonaniu stron co do trafności rozstrzygnięcia i służy realizacji zasady przekonywania, wyrażona w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy.
Realizacja ww. obowiązków organów w praktyce polega na wyczerpującym ustaleniu i rozważeniu okoliczności faktycznych oraz szczegółowym i rzetelnym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, tak aby znane były jego motywy oraz podstawa prawna i faktyczna.
Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu stwierdzić należy, że rozpoznając ponownie sprawę organy nie zrealizowały prawidłowo obowiązków wynikających ze wskazanych powyżej reguł proceduralnych. W tym zakresie w ogóle nie zastosowały się do wskazań i oceny Sądu, wynikających z przytoczonego wyroku, co świadczy o istotnym naruszeniu zasady ustalonej art. 153 P.p.s.a.
W dalszym ciągu nie została ustalona data pierwszego wezwania skarżącego przed Powiatową Komisję Lekarską w celu określenia jego zdolności do czynnej służby wojskowej oraz data wszczęcia postępowania w tej sprawie. W konsekwencji też nie wyjaśniono prawidłowo podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz podstawy prawnej procesowania w sprawie, a to wobec dostrzeżonej w poprzednim wyroku okoliczności zmiany przepisów prawa. Co wymaga przy tym podkreślenia, rozpoznając ponownie sprawę organy całkowicie pominęły poprzedni etap postępowania i do akt administracyjnych sprawy nie zostały dołączone dokumenty z postępowania, które podlegało ocenie Sądu w poprzednim wyroku. Nie wyjaśniono w żaden sposób, czy w świetle przepisów prawa i ustalonego stanu faktycznego mogły one mieć, czy też nie miały żadnego wpływu na podjęte obecnie rozstrzygnięcie. Zostały całkowicie pominięte, a postępowanie prowadzone było tak, jak gdyby zostało wszczęte dopiero w 2024 r. Organy nie wyjaśniły, czy prowadzone obecnie postępowanie stanowiło kontynuację wcześniej wszczętego już postępowania, czy też istniały podstawy prawne do wszczęcia nowego postępowania. Nie wyjaśniono w żaden sposób podstaw prawnych i faktycznych takiego działania, co umożliwiłoby dokonanie przez Sąd kontroli w tym zakresie. Kwestia ta jest natomiast istotna dla prawidłowego ustalenia stanu prawnego znajdującego zastosowanie w sprawie. Zauważyć bowiem chociażby trzeba, że zgodnie z § 14 stosowanego przez organy rozporządzenia z 25 marca 2024 r., sprawy wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia prowadzi się wg przepisów dotychczasowych. W tym kontekście nie wyjaśniono podstawy prawnej zastosowania w sprawie nowego prawa, tj. rozporządzenia z 25 marca 2024 r. zamiast rozporządzenia z 22 listopada 2022 r.
Tak jak w poprzednim postępowaniu, tak i teraz brak jest przy tym w aktach administracyjnych dowodu potwierdzającego wezwanie skarżącego na posiedzenie Powiatowej Komisji Lekarskiej. O ile też w aktach znajduje się wezwanie na posiedzenie Komisji Wojewódzkiej zauważyć należy, że wskazany w nim termin posiedzenia wyznaczono na dzień 28 maja 2024 r., podczas gdy wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 maja 2024 r., a więc już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem uznać, że w postępowaniu odwoławczym zapewniono skarżącemu czynny udział, stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. oraz, że istniały podstawy faktyczne do wydania zaskarżonego orzeczenia wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że stosownie do art. 81 K.p.a. skarżący miał możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, w tym np. że został wezwany do przedłożenia posiadanej dokumentacji medycznej.
Z wyjaśnień zawartych w skardze wynika też, że skarżący otrzymał telefonicznie informację o terminie przeprowadzenia badania specjalistycznego w postępowaniu odwoławczym, w dniu ustalenia tego badania. Do okoliczności tej organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się w zaskarżonym orzeczeniu jak również w odpowiedzi na skargę. Brak jest również o tym jakiejkolwiek adnotacji w aktach sprawy. O ile zatem nie można stwierdzić, czy istniała potrzeba przeprowadzenia ponownych badań, to jednocześnie, wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień organu w tym zakresie, nie można uznać, że postępowanie w zakresie ustalanie stanu zdrowia skarżącego zostało przeprowadzone zgodnie z art. 7 K.p.a. Podobnie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, brak jest dowodu wskazującego, że skarżący został prawidłowo powiadomiony o badaniu [...], w tym o potrzebie przedłożenia dokumentacji szpitalnej, co czyni uzasadnionym zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
W tym miejscu, podzielając pogląd wyrażony przez NSA na gruncie sprawy dotyczącej rozstrzygania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (wobec podobieństwa procedury) zaznaczyć należy, że rozstrzyganie o zdolności do służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami przewidzianymi w przepisach K.p.a., co powoduje, że istotnego znaczenia nabiera kwestia poprawnego ustalenia okoliczności sprawy, a w szczególności zebranie odpowiednich danych medycznych. Tylko bowiem pełna wiedza medyczna pozwala na rozstrzygnięcie o zdolności do służby wojskowej oraz o zakwalifikowaniu do kategorii tej służby. Posiłkując się w tej mierze zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., obowiązkiem organu jest dokładne zbadanie sprawy, tak aby nie było najmniejszych wątpliwości, co do przebiegu stanu faktycznego sprawy oraz zachodziła jasność, co do możliwości zakwalifikowania konkretnego schorzenia jako mającego wpływ na zdolność do służby wojskowej. Reguła ta wzmocniona została obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co potwierdza z kolei art. 77 § 1 K.p.a. Dopiero bowiem dysponując całokształtem materiału dowodowego organ może ocenić daną okoliczność i uznać ją za udowodnioną w świetle art. 80 K.p.a. Kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich realizowana przez sąd administracyjny w istocie sprowadza się natomiast wyłącznie do weryfikacji prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia orzekanego, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja była zgodna z przepisami określającymi zasady orzekania o zdolności do służby oraz tryb postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. W konsekwencji motywy organu zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego jak i jego oceny prawnej powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia spełniającym wymogi art. 107 § 3 K.p.a., tak aby zarówno skarżący, jak i sąd administracyjny mogli poznać drogę dochodzenia przez organ do rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 4292/21).
Kontrolowane w niniejszej sprawie orzeczenia, co wymaga zaakcentowania, nie zostały w prawidłowy sposób uzasadnione. Dostrzec należy, że całkowicie ignorując wskazania Sądu z poprzedniego wyroku organy obydwu instancji ponownie nie uzasadniły w żaden sposób kontrolowanych aktów w zakresie podjętego rozstrzygnięcia, co do stanu faktycznego i prawnego. Uzasadnienia ponownie sprowadzają się do krótkich stwierdzeń w kwestii rozpoznanych u skarżącego schorzeń. W orzeczeniu odwoławczym dodatkowo wskazano jedynie - w sposób zdawkowy i wybiórczy, na przebieg postępowania oraz zaznaczono, że orzeczenie wydano na podstawie posiadanej dokumentacji, a rozpoznane schorzenia mają wpływ na zdolność do służby wojskowej.
Wobec oceny Sądu wyrażonej w poprzednim wyroku, w tym jednoznacznego i kategorycznego stanowiska, co do tego, że jedno lub dwu zdaniowe motywy zawarte w orzeczeniach są nie do przyjęcia w państwie prawa uznać należy, że kontrolowane orzeczenia nie spełniają wymogów z art. 107 § 3 K.p.a. Nie zawierają uzasadnień wskazujących jednoznaczne, konkretne motywy rozstrzygnięcia, pozwalające poznać tok rozumowania organu oraz przesłanki faktyczne i prawne, jakimi kierował się organ.
Reasumując, wobec wskazanych uchybień Sąd uznał, że rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organy nie zastosowały się do wiążącej oceny i zaleceń Sądu, przez co naruszyły art. 153 P.p.s.a. Jednocześnie, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji podjęte zostały z naruszeniem 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie przeprowadziły bowiem wyczerpującego postępowania wyjaśniającego i nie zbadały sprawy w jej całokształcie, a także w niewystarczający sposób przedstawiły w decyzji podstawy i motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 P.p.s.a. także utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i sprowadzają się do wskazań ustalonych w wyroku z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Op 254/23, oraz oceny dokonanej w niniejszym wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji udokumentuje zatem datę oraz sposób wszczęcia postępowania w sprawie kwalifikacji skarżącego do czynnej służby wojskowej i zastosuje właściwą podstawę materialnoprawną. Przede wszystkim zaś w ramach wymaganej prawidłowej procedury administracyjnej zgromadzi i oceni materiał dowodowy, z uwzględnieniem dowodów zgłoszonych przez skarżącego. Po tak zgromadzonym materiale dowodowym podda go w całokształcie analizie według dyrektyw art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. dając następnie temu wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, sporządzonym zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 3 K.p.a., o ile nie zajdą okoliczności wymienione w art. 107 § 4 i 5 K.p.a.