I SA/Op 593/25

I SA/Op 593/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 11, art. 15,  art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 3, art. 6 pkt 9, pkt 14, art. 39 ust. 1, ust. 2, art. 40 ust. 1, ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art.  134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7, art. 32, art. 45, art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 1473
art. 69a, art. 69b
Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie: Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant: St. referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2025 r., nr SKO.40.1301.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont/odbudowę budynku gospodarczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez G. M. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) decyzją z dnia 30 maja 2025 r., nr SKO.40.1301.2025.ps, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu – działając na podstawie art. 1 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: K.p.a., po rozpatrzeniu, odwołania strony od decyzji Burmistrza Strzeleczek z dnia 20 lutego 2025 r., nr GOPS.5014.35.2025/r./o/b.g./2025/.odm, w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont/odbudowę budynku gospodarczego – utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji – po zaakceptowaniu ustaleń i wywodów organu pierwszej instancji – przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że wnioskiem z dnia 9 stycznia 2025 r., złożonym w organie 5 lutego 2025 r., G. M., zwrócił się do Burmistrza Strzeleczek (dalej także: Burmistrz) o przyznanie mu pomocy remontowo-budowlanej na remont m.in. budynku gospodarczego w związku ze szkodami spowodowanymi powodzią mającą miejsce we wrześniu 2024 r. na terenie gminy Strzeleczki. We wniosku podał, że jego miejsce zamieszkania to Ś. ul. [...]. Wskazał, że budynek gospodarczy był przeznaczony do garażowania samochodu i przechowywania narzędzi ogrodniczych. W budynku tym także hodował kury na potrzeby własne.
Na wezwanie organu I instancji wnioskodawca, w piśmie z dnia 14 lutego 2025 r., doprecyzował, że wniosek dotyczy posesji znajdującej się w Ł. przy ul. [...].
Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na remont/odbudowę budynku gospodarczego. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił zasady i cele pomocy społecznej, przytoczył zastosowane przepisy prawa oraz omówił warunki i zasady przyznawania zasiłku celowego w formie pomocy remontowo-budowlanej w związku z powodzią we wrześniu 2024 r., odwołując się do wytycznych zawartych w Zasadach udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku, zatwierdzonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Organ, odwołując się do zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, że w dniu wystąpienia powodzi wnioskodawca wraz z rodziną nie zamieszkiwał pod adresem w Ł., a jego stałym miejscem zamieszkania były i są Ś. Organ I instancji zaznaczył, że wnioskodawca wskazał, że w budynku gospodarczym były hodowane zwierzęta gospodarskie, ale na potrzeby prowadzonej przez jego syna działalności gospodarczej. Decyzję doręczono stronie 25 lutego 2025 r.
Od decyzji tej wnioskodawca wniósł odwołanie. Wskazał, że odmowa przyznania zasiłku stoi w sprzeczności z publicznymi zapewnieniami przedstawicieli rządu RP o tym, że wszyscy poszkodowani otrzymają niezwłocznie pomoc. Ponadto podniósł, że "Zasady", na które powołuje się organ, nie są prawem powszechnie obowiązującym, a przepisy regulujące sprawy zasiłków "powodziowych" są – jak określił – "mętne, niespójne i występuje w nich bałagan pojęciowy, co sprawia, że nie są zgodne z zasadą demokratycznego państwa".
Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania w trybie art. 132 § 1 K.p.a. i przekazał je wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Opolu.
Wskazaną na wstępie decyzją Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
W motywach przypomniało, że przedmiotem niniejszej sprawy jest ustalenie, czy organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną na usuwanie skutków klęski żywiołowej, tj. powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. Następnie Kolegium przypomniało, że rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz.U. poz. 1395 ze zm.), w związku z powodzią we wrześniu 2024 r. w południowo-zachodniej części terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzono (na okres 30 dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia) stan klęski żywiołowej na obszarze obejmującym w części województwa opolskiego - powiaty głubczycki, nyski i prudnicki oraz gminę Strzeleczki w powiecie krapkowickim (§ 1 ust. 2 pkt 2), a także powiaty brzeski, kędzierzyńsko-kozielski, opolski oraz powiat krapkowicki w zakresie innym niż określony w pkt 2 (§ 1 ust. 2 pkt 2a). Mocą jego § 1 ust. 2 pkt 2 i 2a tego ustanowiono, że obszar, o którym mowa w ust. 1, obejmuje: 2) w województwie opolskim - powiaty głubczycki, nyski i prudnicki oraz gminę Strzeleczki w powiecie krapkowickim; 2a) w województwie opolskim - powiaty brzeski, kędzierzyńsko-kozielski, opolski oraz powiat krapkowicki w zakresie innym niż określony w pkt 2. Miasto Głuchołazy, położone w powiecie nyskim, zostało objęte rozporządzeniem.
Zaznaczyło nadto Kolegium, że materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiotowej w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia: ustawą lub u.p.s. Podniosło, że zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Stosownie zaś do art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten - wedle art. 40 ust. 3 u.p.s. - może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Wyjaśniło przy tym, że dokonując wykładni art. 40 ust. 2 u.p.s. należy zwrócić uwagę na treść przepisów art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 22 pkt 1 i art. 110 ust. 2 tej ustawy. W myśl art. 18 ust. 1 pkt 4 u.p.s. przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną zalicza się do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę. Stosownie do art. 22 pkt 1 u.p.s. do zadań wojewody należy ustalenie sposobu wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania odnośnie do stosowania "Zasad" Kolegium zwróciło uwagę, że na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. gmina realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazywanymi przez wojewodę. Wyjaśniło, że choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 u.p.s. ustalenia (wytyczne) nie należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych, to jednak wiążą, na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s., gminę w realizacji dotacji i winny być respektowane przez gminę przy wypłacie, na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel.
Organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, że w związku z powodzią w 2024 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdził zasady udzielania - ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych - pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej (Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.) - zwane nadal Zasadami.
W dalszych motywach Kolegium podkreśliło, że uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o pomoc remontowo-budowlaną są m.in. właściciel budynku gospodarczego lub osoba, która jest dzierżawcą budynku gospodarczego (ust. 4 cz. III pkt 7 i 8 Zasad). Zgodnie z ust. 5 części I Zasad przez budynek gospodarczy, o którym mowa w cz. I ust. 1 pkt 2 lit. b, rozumie się budynek gospodarczy służący zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny lub osoby samotnie gospodarującej, w szczególności budynek inwentarski, tj. budynek przeznaczony, np. do hodowli niewielkiej liczby zwierząt gospodarskich, mający na celu pozyskiwanie żywności na własne potrzeby. Zasiłek na odbudowę budynku gospodarczego – na co zwróciło uwagę – nie przysługuje w przypadku innego przeznaczenia tego budynku, np. w ramach działalności rolniczej na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej lub związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą w tym wykorzystywanych, jako np. lokale usługowe, magazynowe lub produkcyjne. Jednocześnie Kolegium podniosło, że zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, jeśli w dniu wystąpienia powodzi: 1) prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym lub; 2) posiadały i stale użytkowały budynek gospodarczy; - które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia (ust. 6). Podstawą do przyznania zasiłku na pomoc doraźną oraz pomoc remontowo-budowlaną jest przeprowadzony skrócony wywiad środowiskowy - część VII kwestionariusza wywiadu, w zakresie lit. A poz. 1-6 oraz lit. B. Nie dotyczy to zasiłku, o którym mowa w cz. I pkt 1 lit. b (ust. 12).
Podsumowując ten wywód skonstatowało Kolegium, że przedstawione wyżej Zasady służą ujednoliceniu standardów i zasad postępowania organów pomocy społecznej względem osób pokrzywdzonych zdarzeniem klęski żywiołowej, tak aby zapewnić im równy dostęp do pomocy finansowej ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Wyraziło także stanowisko, że jakkolwiek Zasady te nie należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych, to jednak wiążą, na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s., gminę w realizacji dotacji i winny być respektowane przez gminę przy wypłacie, na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s., zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel.
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy remontowo-budowlanej na odbudowę budynku gospodarczego położonego w Ł. przy ul. [...], tj. na terenie objętym stanem klęski żywiołowej (powiat krapkowicki, gmina Strzeleczki), uszkodzonego w wyniku powodzi mającej miejsce we wrześniu 2024 r. Wskazało przy tym, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, iż w czasie wystąpienia powodzi, mającej miejsce we wrześniu 2024 r., wnioskodawca nie prowadził gospodarstwa domowego pod wyżej wskazanym adresem, w znajdującym się tam budynku mieszkalnym, a swoje centrum życiowe koncentrował w Ś. przy ul. [...]. Równocześnie podniosło, że okoliczności tej wnioskodawca nie zaprzecza, jednocześnie w toku postępowania wskazuje Ś. jako swój adres zamieszkania.
Argumentując Kolegium wskazało, że w sprawie niekwestionowany jest fakt, iż budynek gospodarczy strony położony w Ł. został uszkodzony w wyniku powodzi w 2024 r. Decydującym kryterium przyznania zasiłku na remont lub odbudowę budynku gospodarczego jest jego przeznaczenie, co wyraźnie wynika z wytycznych zawartych w Zasadach. Budynek taki musi służyć zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny lub osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym braku jego przeznaczenia na inne cele np. w ramach działalności rolniczej na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej lub związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym wykorzystywanych, jako np. lokale usługowe, magazynowe lub produkcyjne. Przez pojęcie "przeznaczenie" - odwołując się do jego potocznego, jak i słownikowego (por. Słownik Języka Polskiego PWN) rozumienia – w ocenie Kolegium – należy uznać "praktyczny cel, do którego coś jest przeznaczone, zakwalifikowane, któremu dana rzecz służy; zastosowanie".
W realiach przedmiotowej sprawy, co wyeksponował organ II instancji, ze zgromadzonych w niej dowodów wynika m.in., że w budynku gospodarczym są hodowane zwierzęta gospodarskie, przy czym hodowla ta ma miejsce w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przez syna wnioskodawcy. Tym samym uznało, że skoro zatem budynek gospodarczy wnioskodawcy jest wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej, to wystąpiła okoliczność wykluczająca przyznanie pomocy remontowo-budowlanej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku gospodarczego ze środków rezerwy celowej budżetu państwa.
Mając to na uwadze stwierdziło, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do przyznania odwołującemu wnioskowanego zasiłku celowego, zatem zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Końcowo Kolegium podniosło, że samo prawo własności do danej nieruchomości nie jest przesłanką warunkującą przyznanie zasiłku celowego na remont lub odbudowę budynku uszkodzonego w wyniku powodzi. Powtórzyło, że zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego, nie stanowi rekompensaty czy zadośćuczynienia ze strony państwa. Ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie. W konsekwencji – na co także wskazało – nie można traktować środków z pomocy społecznej jako źródło przysporzenia majątkowego. Jednocześnie podkreśliło, że środki finansowe tworzące budżet państwa podlegają szczególnej ochronie i jednym z elementów tej ochrony jest nakaz, aby wszelkie świadczenia pochodzące z zasobów publicznych znajdowały uzasadnienie w potrzebie realizacji określonych celów. Realizując zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej i dokonując wypłaty ww. środków finansowych gmina nie ma dowolności w ich dysponowaniu, a jest związana wytycznymi (tu: Zasadami) i nie może przekazywać środków publicznych niezgodnie z ich przeznaczeniem. Oznacza to, że nie można przyznać zasiłku celowego na pomoc remontowo-budowlaną z przeznaczeniem na remont/odbudowę budynku gospodarczego, który jest związany z działalnością gospodarczą, bowiem w istocie pomoc taka nie służyłaby zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy i jego rodziny, a stanowiłaby w istocie rekompensatę za poniesione straty, co byłoby sprzeczne z celami pomocy społecznej. W tych okolicznościach uznało, że bez znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia pozostają argumenty podnoszone w odwołaniu.
W skardze wniesionej do tut. Sądu strona skarżąca zakwestionowała prawidłowość decyzji Kolegium i wniosła o jej uchylenie. W rozbudowanych zarzutach podniosła co do meritum, że organy nieprawidłowo odmówiły przyznania jej wnioskowanej pomocy.
Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił zarówno naruszenia prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, jak i materialnego a to:
1) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem organ powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności do dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w szczególności fakt zamiarów mieszkaniowych i gospodarczych skarżącego. Według pełnomocnika skarżącego, organ nie zbadał sprawy także pod kątem zasad doświadczenia życiowego, ograniczając się do pobieżnego zapoznania z zebraną w sprawie dokumentacją;
2) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 K.p.a. poprzez działanie organu w sposób oderwany od obowiązujących przepisów prawa oraz bez podstawy prawnej, w tym przede wszystkim poprzez prowadzenie postępowania dowodowego;
3) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 6 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie;
4) art. 7, art. 11, art. 76 § 1, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w szczególności:
a) zaniechaniu przez organ I jak i II instancji przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający, a nadto na dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym mimo ustawowego zobowiązania organu do pełnego i dokładnego gromadzenia środków dowodowych,
b) nieuzasadnionym nieuwzględnieniu twierdzeń skarżącego w zakresie jej celów i zamiarów mieszkaniowych braku podstaw do wydania decyzji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont/odbudowę budynku gospodarczego,
c) niepoczynieniu wystarczających ustaleń stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie twierdzenia, iż skarżący przed powodzią wyremontował i przygotował budynek gospodarczy położony w miejscowości Ł. przy ul. [...] do zamieszkania, z uwagi na planowaną przeprowadzkę,
d) nieodniesieniu się przez organ do podnoszonych przez skarżącego twierdzeń, mimo, że organ administracji publicznej powinien ustosunkować się do stanowiska podnoszonego przez stronę, a w szczególności do wszystkich wniosków dowodowych przełożonych przez stronę w toku postępowania,
e) pominięciu faktu, że w wyniku klęski żywiołowej w postaci powodzi mającej miejsce we wrześniu 2024 r., nieruchomość skarżącego stanowiąca budynek gospodarczy została zalana, zniszczona przez powódź,
f) pominięciu faktu, że skarżący od momentu nabycia nieruchomości położonej w miejscowości Ł. po zmarłym [...], tj. od grudnia 2023 r. podejmował szereg czynności naprawczych i remontowych w przedmiotowej nieruchomości w celu przeprowadzenia się,
g) niepoczynieniu wystarczających ustaleń stanu faktycznego sprawy poprzez pominięcie zamiarów skarżącego w zakresie zmiany jego centrum życiowego,
h) pominięcia faktu, że skarżący poniósł znaczne wydatki na remont nieruchomości, do której miał zamiar się przeprowadzić, a która została zniszczona przez powódź,
i) nieuzasadnionym nieuwzględnieniu twierdzeń skarżącego co do faktu nieposiadania wystarczających środków finansowych na ponowny remont nieruchomości,
j) braku wnikliwego rozpoznania sprawy i wydaniu decyzji w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzony wywiad rodzinny, a nie ustalone i podlegające weryfikacji fakty,
co skutkowało wydaniem skarżonej decyzji, podczas gdy nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia;
5) art. 7a § 1 K.p.a. poprzez nierozstrzyganie pozostających w sprawie wątpliwości na korzyść strony mimo, że z uwagi na nieoczywisty charakter sprawy wydanie decyzji o określonej treści nie było właściwym rozwiązaniem;
6) art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób obniżający zaufanie do władzy publicznej i sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, przede wszystkim poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego;
7) art. 9 K.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego obowiązków i praw będących przedmiotem postępowania;
8) art. 81 w zw. z art. 10 K.p.a. polegające na uniemożliwieniu stronie postępowania - zarówno w trakcie postępowania I jak i II instancyjnego - wypowiedzenia się co do dopuszczonych i przeprowadzonych dowodów, uznaniu okoliczności faktycznych wynikających z przeprowadzonych dowodów za udowodnione - mimo braku podstaw, uniemożliwienia stronie - przed wydaniem "postanowienia" - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, podczas gdy obowiązkiem organu administracyjnego jest zagwarantowanie stronom możliwości wypowiedzenia się w zakresie przeprowadzanych dowodów, a za udowodnione mogą zostać uznane jedynie okoliczności, co do których strona zajęła stanowisko;
9) art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
10) art. 107 § 1 k.p.a. przez wadliwe rozstrzygnięcie skarżonej decyzji.
W grupie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazał na naruszenie:
1) art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, podczas gdy sytuacja bytowa skarżącego, nawet przy uwzględnieniu sytuacji innych potrzebujących przemawia za uznaniem, że zasiłek celowy powinien zostać przyznany;
2) art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że sytuacja skarżącego nie wypełnia przesłanek od których uzależnione jest przyznanie świadczeń wymienionych w tym przepisie, podczas gdy zgłoszone przez skarżącego potrzeby są bieżącymi, podstawowymi potrzebami, które odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej;
3) art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji wadliwe uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, w sytuacji gdzie racjonalny ustawodawca przyjął, że przeznaczenie zasiłków odpowiada ustawowemu celowi polityki społecznej, polegającemu na pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości;
4) art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich wadliwą wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżący nie doświadczył braku zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w sytuacji gdzie skarżący przed powodzią wyremontował nieruchomość z zamiarem przeprowadzenia się do niej.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania skarżącego, J. M. i K. M. na okoliczność wykazania faktu wyremontowania przed powodzią nieruchomości położonej w Ł., zamiarów przeprowadzenia się do tej nieruchomości, skutków powodzi, wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej, braku zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, zamieszkiwania nieruchomości w Ś. przez łącznie 8 osób, konieczność jak i zasadność wyprowadzenia się z dotychczas zamieszkiwanej nieruchomości, daty śmierci poprzedniego właściciela nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął przedstawione w jej petitum zarzuty.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, mocą której odmówiono przyznania stronie skarżącej pomocy "doraźnej" w postaci zasiłku na remont albo odbudowę budynku gospodarczego zalanego podczas powodzi, jaka miała miejsce we wrześniu 2024 r.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia na naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przechodząc do motywów rozstrzygnięcia zaznaczenia wymaga, że ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że został on nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu, jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania w tej części uzasadnienia.
W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły – jak zaznaczyło Kolegium – przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), dalej: ustawa lub nadal u.p.s. Stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
W drugiej zaś kolejności podnieść należy, że na podstawie art. 42 ustawy zmieniającej przepisy art. 69b ustawy zmienianej w art. 19 stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 19, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu (ust. 1). W przypadku wniosków, o których mowa w ust. 1, termin, o którym mowa w art. 69b ust. 3 ustawy zmienianej w art. 19, wynosi 3 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust. 2). Zgodnie natomiast z art. 40 ust. 2 u.p.s., do którego odsyła art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Przepisy u.p.s. nie zawierają definicji klęski żywiołowej wobec tego należy sięgnąć do dyrektyw wykładni prawa. Zgodnie z art. 7 art. 45 oraz art. 64 Konstytucji, sądy działają na podstawie i w granicach prawa, budując zaufanie do jego przestrzegania i stosowania. Jednym z instrumentów służących do osiągnięcia tych celów jest dokonywanie profesjonalnej wykładni przepisów przy wykorzystaniu wszystkich wykształconych w rozwoju prawa jej metod. Gwarancją prawidłowego stosowania prawa jest tłumaczenie przepisów przede wszystkim w ich kontekście językowo-logicznym, następnie zaś na tle ich układu systemowego, a dopiero w dalszej kolejności – gdy te metody wykładni nie dają zadawalających wyników, tj. nie prowadzą do wyraźnego odczytania sensu danej normy prawnej – wchodzi w rachubę zastosowanie wykładni celowościowej. W doktrynie i w judykaturze nie budzi wątpliwości pogląd, że należy odstąpić od wyników wykładni językowej, gdy prowadzi do absurdalnego wniosku (por. np. postanowienie SN z 27 lutego 2009 r. o sygn. akt II CNP 117/08, dostępne w Bazie Orzeczeń, sn.pl/orzeczenia). Z przywołanych przepisów art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej w związku z art. 40 ust. 2 u.p.s. wynika, że nabycie prawa do zasiłku na remont odbudowę, odtworzenie lokalu lub budynku, wymaga spełnienia łącznie następujących warunków: 1) uprawnionymi do zasiłku jest rodzina, czyli osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.) oraz osoba, którą w kontekście tego przepisu jest osoba samotnie gospodarująca, czyli osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 9 u.p.s.), 2) które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., zatem wymaga wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powodzią a poniesioną stratą, 3) zasiłek jest przyznawany niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny, przy czym ze względu na treść art. 40 ust. 2 u.p.s. uzależniony jest od wystąpienia niezaspokojonej potrzeby bytowej rodziny lub osoby, 4) zasiłek jest przeznaczony na ściśle określone cele: remont, odbudowa budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego.
Zarówno przepis art. 40 u.p.s. jak i art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej warunkują przyznanie wsparcia ze środków budżetu państwa wystąpieniem straty, której powodem jest powódź. Mając na uwadze cele pomocy i zasady jej przyznawania nie można tracić z pola widzenia, że z jednej strony zasady gospodarowania środkami publicznymi, które ustala ustawa o finansach publicznych, wydatkowanie tych środków, w tym na pomoc poszkodowanym wskutek powodzi, winna spełniać określone tam zasady (zasady wydatkowania środków publicznych - art. 44 ustawy o finansach publicznych) i zasadę powszechności dostępu do realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie z drugiej strony ze względu na art. 32 Konstytucji RP, art. 3 u.p.s., art. 2 ustawy powodziowej - państwo gwarantuje równe traktowanie podmiotów w dostępie do wsparcia finansowanego ze środków publicznych. W tym celu ustanawia zasady udzielania takiej pomocy. Wyrazem tego oraz bezpośrednim stosowaniem tego obowiązku w zakresie wsparcia dla poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. są zatwierdzone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazane wyżej Zasady. Przedstawiają one formy i jednolite zasady kwalifikowania do udzielenia pomocy przez państwo. Odnotowania również wymaga, że pomoc doraźna, o której mowa w Zasadach (opisanych szczegółowo przez organ w decyzji odwoławczej) została następnie uregulowana w art. 69a cytowanej już wcześniej ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, nadal zwanej ustawą zmieniającą, obowiązującym od 26 listopada 2024 r. Wskazać również przyjdzie, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. (druk sejmowy nr 802, Sejm X Kadencji, dostępny na stronie: https://www.sejm.gov.pl) wynika, że zaproponowane rozwiązania służą dostosowaniu, uproszczeniu i usunięciu wątpliwości interpretacyjnych przy przyznawaniu, wypłacie i rozliczeniu zasiłków celowych z pomocy społecznej przeznaczonych na cele remontowo-budowlane. Natomiast stosownie do art. 40 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Jak wynika z powyższego, w art. 69a ustawy zmieniającej prawodawca ustanowił szczególną podstawę prawną udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego dla osób, które poniosły straty wskutek powodzi we wrześniu 2024 r., w stosunku ogólnej podstawy prawnej określonej w art. 40 ust. 2 ustawy.
Podkreślenia wymaga, że przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga więc ustalenia, czy po stronie wnioskodawcy istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Skoro bowiem ustawodawca unormował, że zasiłek na pomoc doraźną przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a zasiłek jest na podstawie art. 69a w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego.
Zaznaczenia przy tym wymaga, że w rozpatrywanej sprawie organy kierowały się, jak wskazano powyżej, tak przepisami ustawy o pomocy społecznej jaki i Zasadami udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Należy przy tym zauważyć, że pomoc finansowa dla osób poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. pochodzi z rezerwy celowej ze środków budżetu państwa i dlatego też Podsekretarz Stanu, działający z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, uprawniony był do określenia zasad udzielania powyższej pomocy finansowej. Zasady te nie stanowią wprawdzie źródła prawa powszechnie obowiązującego, określają jednak tryb postępowania w sprawach dotyczących danej kategorii pomocy oraz wskazują niezbędne warunki udzielenia wsparcia. Skutkiem tego jest obowiązek stosowania się przez gminę do wytycznych i zaleceń organów rządowych.
Jak już powyżej podniesiono, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Istotne w rozpatrywanej sprawie jest więc wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej". Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim należy wyjaśnić, że "niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym" – zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 482/14.
Tym samym, mając na uwadze argumenty skargi, zaznaczyć wypada, że podobnie jak przy zasiłku okresowym ustawodawca wymienia szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie danego świadczenia. Wyliczenie to ma charakter przykładowy, a ocena zgłaszanych potrzeb powinna być dokonywana z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Niemniej należy, za stanowiskiem doktryny, podkreślić, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Może się zatem zdarzyć, że ta sama potrzeba raz zostanie uznana za wymagającą zaspokojenia ze środków publicznych, a innym razem organ odmówi udzielenia pomocy (Iwona Sierpowska, Pomoc Społeczna. Komentarz. Wydanie VI, komentarz do art. 39).
Niezależnie od źródła definicji – zarówno judykatura jak i piśmiennictwo fachowe – wskazują zgodnie, że niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków ściśle związanych ze statusem: członka rodziny, osoby zarobkującej (pracownika, osoby wykonującej czynności zarobkowe), obywatela demokratycznego państwa prawnego. Bytowanie to zachowywanie życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny, zachowanie równowagi w więziach rodzinnych, wywiązywanie się z funkcji osoby utrzymującej rodzinę. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę. Potrzeba niezbędna to taka, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie, która z założenia ma charakter konsumujący się jednorazowo. Niezbędność to nieodzowność ze względu na możliwość utrwalenia się przeszkody (tak: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Wydanie IV, komentarz do art. 39, wyroki WSA we Wrocławiu z 3 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 164/25 i sygn. akt IV SA/Wr 146/25 czy z 22 lipca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 99/25).
W przytoczonym wyżej orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z którym w pełni utożsamia się skład orzekający w tej sprawie zwraca się uwagę, że warunkiem przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 2 u.p.s., jest poniesienie strat w wyniku klęski żywiołowej. Podstawę przyznania zasiłku celowego stanowi kategoria "strat", zaś warunkiem koniecznym dla uzyskania zasiłku celowego w trybie art. 40 ustawy o pomocy społecznej jest poniesienie straty materialnej w wyniku powodzi (zalanie majątku), uniemożliwiającej osobom poszkodowanym zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Świadczenia z pomocy społecznej nie mają bowiem charakteru odszkodowawczego i nie mogą być traktowane jako rekompensata za wszelkie szkody i utrudnienia codziennego życia spowodowane klęskami lub zdarzeniami losowymi. Zasiłki celowe nie stanowią również zadośćuczynienia ze strony organów państwa.
Mając to na uwadze za nieuzasadnione uznaje Sąd zarzuty sformułowane w skardze, ponieważ organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy okoliczności faktyczne i podjęły rozstrzygnięcia z uwzględnieniem całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Konstatacja ta jest wynikiem uznania, że nieruchomość w Ł. przy ul. [...] została przez stronę odziedziczona po zmarłym [...]. W wyniku powodzi uległy zalaniu budynki. W trakcie wywiadu – co nie zostało w żadnej mierze podważone – ustalono, że w dniu powodzi rodzina nie prowadziła gospodarstwa domowego w budynku mieszkalnym w Ł., ponieważ na stale mieszka w Ś., powiat [...]. Natomiast w budynku gospodarczym znajdowały się maszyny i narzędzia rolnicze. Ponadto są tam hodowane zwierzęta gospodarskie, ale według oświadczenia J. M. hodowla jest związana z prowadzoną działalnością gospodarczą przez jej syna K., który również złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Zgłoszone potrzeby rodziny to pomoc remontowo-budowlana na remont budynku mieszkalnego i gospodarczego. Budynek gospodarczy, jak wynika z relacji wnioskodawcy, był przeznaczony do garażowania samochodu i przechowywania narzędzi ogrodniczych, a także hodowania kur, czy też służył na potrzeby własne. Tym samym rację mają orzekające w sprawie organy, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania pomocy określona w ust. 5 części I Zasad, gdyż budynek gospodarczy objęty wnioskiem o pomoc, położony pod ww. adresem, był przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej przez syna skarżącego, ponadto znajdował się na posesji, która w dniu wystąpienia powodzi we wrześniu 2024 r. nie była miejscem zamieszkania skarżącego i jego rodziny, a tym samym miejscem prowadzenia przez rodzinę gospodarstwa domowego.
Powyższe ustalenia zasadnie poczyniły organy wywodząc z nich prawidłową ocenę.
Powtórzenia wymaga, że wnioskowana pomoc nie mogła zostać stronie przyznania, albowiem warunkiem przyznania pomocy remontowo-budowlanej jest prowadzenie przez osobę uprawnioną wnioskodawcę w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w budynku lub lokalu mieszkalnym, które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku powodzi. Brak tego związku czyni skargę i zarzuty w niej poniesione nieuzasadnionymi. Wykazana we wniosku szkoda pozostaje bez związku z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych strony, realizowanych w innej lokalizacji.
Równocześnie rację ma Kolegium, czego z kolei wadliwie nie dostrzega strona, że w odniesieniu do budynku gospodarczego istotną kwestią dla przyznania pomocy społecznej jest jego przeznaczenie. Zasiłek na odbudowę/remont budynku gospodarczego nie przysługuje w przypadku przeznaczenia tego budynku w ramach działalności rolniczej na cele produkcji rolnej przeznaczonej do sprzedaży rynkowej lub związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym wykorzystywanych, jako np. lokale usługowe, magazynowe lub produkcyjne. W analizowanej sprawie, co wymaga powtórzenia, podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że w budynku gospodarczym skarżącego w Ł. jest prowadzona hodowla zwierząt gospodarskich, przy czym jest ona związana z prowadzoną przez syna skarżącego - działalnością gospodarczą. Działalność ta ma charakter rolniczy, co można wywieść z faktu, iż w roku 2024 był on beneficjentem pomocy publicznej przeznaczonej dla producentów rolnych. Potwierdzają to publicznie dostępne wykazy na stronach internetowych stosownych podmiotów np. wykaz osób, którym udzielono pomocy publicznej na zwrot części akcyzy zawartej w cenie oleju napędowego oraz którym udzielono pomocy na obniżenie kosztów zakupu oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej za rok 2024. Zasadnie organ odwoławczy podniósł, że faktem notoryjnym jest, że pod adresem w Ł. figuruje "G.".
Zdaniem Sądu nie zostało zakwestionowane uznanie organu, że budynek gospodarczy skarżącego położony w Ł., w świetle okoliczności sprawy, służył celom działalności rolniczej, co jest przesłanką negatywną do przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego na pomoc remontowo-budowlaną.
W tych okolicznościach nietrafne są zarzuty, że przy rozstrzyganiu sprawy Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, bowiem w postępowaniu zostało wykazane, że budynek gospodarczy skarżącego służy innym celom niż zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych. Powtórzenia wymaga, że skarżący na żadnym etapie postępowania, zarówno przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, nie negował przeznaczenia budynku gospodarczego, ustalonego w oparciu o wywiad środowiskowy, jak również, wbrew twierdzeniom skargi, nie zgłaszał żadnych wniosków dowodowych. Pełnomocnik skarżącego również w treści skargi nie zakwestionował ustaleń organów, co do przeznaczenia budynku gospodarczego. Zasadnie Kolegium uznało, że z tego względu, odstąpienie, w toku postępowania prowadzonego przed organami obu instancji, od wyznaczenia skarżącemu terminu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie może zostać uznane za istotne naruszenie procedury postępowania, bowiem, w okolicznościach faktycznych i prawnych analizowanej sprawy, takie wypowiedzenie się nie miałoby żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie, w podsumowaniu stwierdzić przyjdzie - wbrew zarzutom skargi - że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami, wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd miał również na uwadze, że organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Dostrzec także należy, że organy wprawdzie nie powołały się wprost na treść art. 69b ustawy zmieniającej, to jednak nie można przyjąć aby w związku z tym doszło do takiego naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że o wpływie na wynik sprawy można mówić w sytuacji, że gdyby naruszenie przepisów nie miało miejsca, to prawdopodobnie organ wydałby decyzję o odmiennej treści (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicza, M. Grzywacz, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2019 r., 6. wydanie, s. 698). Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie, ponieważ stwierdzone uchybienie w istocie nie wpłynęło na dokonane przez organy obu instancji ustalenia faktyczne i prawne, w świetle których podjęte rozstrzygnięcie należy uznać za prawidłowe. Innymi słowy w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie było podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Konstatując, w ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego organy nie naruszyły przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny tego materiału wskazanych w art. 80 K.p.a. Dokonały oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy. Tak jak wymaga tego zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), organ odwoławczy ponownie rozpatrzył i rozstrzygnął sprawę. Przeprowadził postępowanie merytorycznie, ocenił dowody i przeanalizował wszystkie istotne okoliczności sprawy. Tym samym prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło organ do uzasadnionego wniosku, że nie wystąpiły przesłanki pozytywne a wręcz wystąpiły przesłanki negatywne do przyznania stronie wnioskowanej pomocy, o czym szerzej powyżej. Powtórzenia wymaga, że - wbrew zarzutom skargi - uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Decyzja zawiera również właściwe uzasadnienie prawne, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Tak sporządzone uzasadnienie decyzji nie narusza zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), jak również zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.). Podnieść należy, że sam fakt, że rozstrzygnięcie organu nie spełnia oczekiwań skarżącego nie uzasadnia naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Sąd nie uwzględnił również wniosków dowodowych strony skarżącej, ponieważ możliwość przeprowadzenia przez Sąd dodatkowych dowodów z dokumentów została przewidziana jedynie wówczas, gdy jest to niezbędne dla zweryfikowania okoliczności mających znaczenie w sprawie i wpływ na rozstrzygnięcie (art. 106 § 3 P.p.s.a.), a takie okoliczności nie wystąpiły w niniejszej sprawie. Okoliczności podnoszone w skardze są przy tym odpowiadające ustaleniom organów orzekających w sprawie, przy czym strona skarżąca wadliwe pod kątem administracyjnoprawnym odczytuje artykułowaną przez siebie podstawę wnioskowanej pomocy, pomijając istotne dla sprawy fakty. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do wydania postanowienia z art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuszczającego dowody z dokumentów wnioskowanych przez skarżącego. Wniosek ten zmierzał bowiem do wykazania okoliczności istotnych, lecz już ustalonych, znanych i niespornych, a wynikających wprost z akt administracyjnych zgodnie z tezą dowodową strony.
Poczynione ustalenia i ich ocena została w ocenie składu orzekającego w tej sprawie przedstawiona prawidłowo w uzasadnieniu decyzji tak I jak i II instancji, stąd Sąd odwołał się do niej akceptując ją i podzielając, albowiem nie nosi ona cech dowolności i nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów, odpowiada zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa gov.pl.