I SA/Op 552/24

I SA/Op 552/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-09-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 1 lit. e, art. 16a usta. 1 pkt 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5, art. 63 ust. 1,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr SKO.40.92.2024.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. H. (dalej jako: "strona", "skarżąca") zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 26 kwietnia 2024 r., nr SKO.40.92.2044.śr., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz (dalej jako: "organ I instancji") z 7 grudnia 2023 r., nr WS.5212.523.2023, nieprzyznającą D. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad mężem K. H.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Strona, wnioskiem złożonym 9 października 2023 r., wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. H. Do wniosku dołączyła m.in. oświadczenie, w którym podała, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego jej decyzją (k. 10 akt admin. organu I instancji).
W aktach administracyjnych znajdują się dwie decyzje Burmistrza Głuchołaz przyznające skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką sprawowaną nad mężem K. H. : decyzja z 29 maja 2023 r. przyznająca zasiłek na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r. (k. 4 akt admin. organu I instancji) oraz decyzja z 6 listopada 2023 r. przyznająca zasiłek na kolejny okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. (k. 24 admin. organu I instancji).
Organ I instancji, decyzją z 7 grudnia 2023 r., odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej i w uzasadnieniu prawnym decyzji własnej przywołał m.in. art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej jako: "ustawa" lub "u.ś.r."). W uzasadnieniu wskazał, że powodem odmowy jest niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Po wniesieniu odwołania Kolegium, pismem z 19 marca 2024 r., zleciło organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wniosku strony o rezygnację z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 9 akt admin. Kolegium).
W odpowiedzi organ I instancji, przy piśmie z 12 kwietnia 2024 r., przesłał decyzję z 12 kwietnia 2024 r., którą uchylił decyzję z 6 listopada 2023 r. przyznającą stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. W podstawie prawnej decyzji z 12 kwietnia 2024 r. powołał art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") oraz stwierdził, że uchyla ją "za zgodą strony" (k. 11 akt admin. Kolegium). Decyzję organu I instancji z 12 kwietnia 2024 r. przesłał do Kolegium także pełnomocnik strony przy piśmie z 22 kwietnia 2024 r. (k. 12 akt admin. Kolegium). W tym samym piśmie z 12 kwietnia 2024 r. organ I instancji wyjaśnił nadto, że - w jego ocenie - brak jest podstaw do uchylenia, w trybie art. 32 ust. 1 ustawy, z mocą wsteczną (ex tunc), jego decyzji z 29 maja 2023 r. przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r. (k. 11 akt admin. Kolegium).
Kolegium, w dniu 26 kwietnia 2024 r., wydało opisaną we wstępie decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 7 grudnia 2023 r.
Kolegium, w jej uzasadnieniu, dostrzegło zmianę stanu stanu prawnego w toku postępowania administracyjnego. Powołując się na przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, z późn. zm. - dalej jako: "u.ś.w.") w pierwszej kolejności zbadało powstanie, po stronie skarżącej, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie do 31 grudnia 2023 r.
Dokonując tej oceny Kolegium zanegowało uzasadnienie decyzji organu I instancji co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. rzekomego braku uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło dlaczego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego uznało, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W ocenie Kolegium, uzasadnienie decyzji organu I instancji, w zakresie w jakim odmowę argumentuje przesłanką z art. 17 ust. 1b u.ś.r. było wadliwe.
Odnosząc się do podstaw prawnych jakie obowiązywały do 31 grudnia 2023 r. Kolegium, na podstawie zebranego materiału dowodowego, nie zakwestionowało spełnienia przez stronę pozytywnych przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeksponowało jednak fakt, że strona miała z tytułu opieki nad mężem przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy: na mocy decyzji organu I instancji z 29 maja 2023 r. (na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r.) i z 6 listopada 2023 r. (na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r.). Uznało, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy. Jednocześnie stwierdziło, że uchylenie decyzji z 6 listopada 2023 r. nastąpiło w kwietniu 2024 r. Skutkowało to ustaniem przesłanki negatywnej dopiero w kwietniu 2024 r. i ewentualnym przyznaniem tego świadczenia od tego miesiąca, co było niemożliwe z uwagi na śmierć podopiecznego, który zmarł 23 lutego 2024 r.
Odnosząc się z kolei do podstaw prawnych jakie obowiązywały od 1 stycznia 2024 r. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Wyjaśniło, że skoro podopieczny nie był osobą w wieku do lat 18 to nie spełniał kryterium wieku wskazanego w tym przepisie. W konsekwencji Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję jako w swej istocie prawidłową, gdyż nie było - w jego ocenie - podstaw do wydania, także w aktualnym stanie prawnym, odmiennego rozstrzygnięcia.
Strona zaskarżyła decyzję Kolegium z 26 kwietnia 2024 r. do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a w szczególności: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2) art. 27 ust. 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawca wskazała, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje on z pobieranego zasiłku. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie decyzji Kolegium z 26 kwietnia 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Głuchołaz z 7 grudnia 2023 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie S. S. (winno być D. H. - dopisek Sądu) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła też zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W motywach skargi skarżąca podniosła m.in., że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia, a decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy została uchylona od października 2023 r., a tym samym nie doszło w sprawie do zbiegu świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie został wydany z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Kolegium zaskarżoną decyzją z 26 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jej podstawę materialną stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium prawidłowo zauważyło, że wniosek strony został złożony 5 października 2023 r., decyzja organu I instancji została wydana 7 grudnia 2023 r., samo orzekało po 1 stycznia 2024 r., czyli w nowym stanie prawnym. Słusznie zatem powołało, mający w sprawie zastosowanie, przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy z którego wynika, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczyć się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania. Powyższy obowiązek organu odwoławczego wynika z wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady legalizmu, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organ rozstrzygający daną sprawę ma więc obowiązek zastosować przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, chyba że przepisy intertemporalne inaczej regulują tę kwestię.
Odnośnie do art. 63 ust. 1 ustawy Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wedle którego przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy zmieniającej art. 17 ustawy) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 ustawy nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy.
W pierwszej kolejności Sąd skontrolował zatem decyzję Kolegium pod kątem poprawności jej rozstrzygnięcia co do tego, czy skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego jaki obowiązywał do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).
Nie było kwestionowane przez Kolegium i ma potwierdzenie w aktach administracyjnych, że skarżąca, w okresie od 1 października 2023 r. (tj. od początku miesiąca w którym złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne) do 31 grudnia 2023 r. spełniała przesłanki pozytywne. Mąż skarżącej miał orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. e ustawy) ustalony orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (k. 6 akt admin. organu I instancji). Skarżąca jako żona należała do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawnym mężem i tym samym była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. W końcu sprawowała ona opiekę nad mężem uniemożliwiającą podjęcie lub zmuszającą do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) (k. 6 akt admin. organu I instancji), co potwierdzają także przywołane decyzje Burmistrza Głuchołaz przyznające stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie jest warunkowane przesłanką tożsamą jak w kontrolowanej sprawie, tj. rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) (por. art. 16a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy).
W ocenie Sądu, za w pełni prawidłowe należy też uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęło - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny uznał ww. przepis za niezgodny z Konstytucją RP, to nie jest zasadna odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w oparciu o okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Przeciwne stanowisko organu I instancji, eksponowane w uzasadnieniu decyzji z dnia 7 grudnia 2023 r., jest całkowicie wadliwe. Ignoruje treść art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Brak przestrzegania i stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stanowi naruszenie Konstytucji - w szczególności art. 7 oraz art. 190 Konstytucji.
Wbrew zarzutom skargi Kolegium prawidłowo oceniło, co w sprawie jest zasadniczą osią sporu, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia dla strony jest wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanowił on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna.
Jest bezsporne, że skarżąca miała przyznany w 2023 r., z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, specjalny zasiłek opiekuńczy na mocy decyzji organu I instancji: z 29 maja 2023 r. (na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r.) i z 6 listopada 2023 r. (na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r.). Istniała więc uzasadniona podstawa do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2023 r. (od początku miesiąca w którym złożyła wniosek) do 31 grudnia 2023 r. bo zainteresowanej przyznano, na ten sam okres, specjalny zasiłek opiekuńczy. Zatem w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r., w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., dochodziłoby do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących możliwości i określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, prezentowane są dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego z poglądów, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie, która ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, od miesiąca w którym złoży ona wniosek o przyznanie tego świadczenia wraz z oświadczeniem o rezygnacji z już otrzymywanego świadczenia. Zgodnie natomiast z drugim stanowiskiem prezentowanym przez sądy administracyjne, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie dopiero, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana wcześniejsza decyzja, przyznająca tej osobie specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna (zob. wyroki: WSA w Gdańsku z 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 907/23 i WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 339/23 i dokonane w nich kwerendy rozbieżnych wyroków NSA).
Pogląd Kolegium mieści się w drugiej grupie. Sąd pogląd ten podziela. Mieści się w nich także stanowisko wyrażone przez NSA z wyroku z 6 marca 2024 r. (sygn. akt I OSK 545/23) oddalający skargę kasacyjną od wyroku WSA w Opolu z 17 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Op 254/22), który Sąd dalej przytacza.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa WSA w Opolu ww. wyroku z 17 listopada 2022 r. - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest więc możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.
Przedstawionemu powyżej poglądowi prawnemu, przyjętemu przez Kolegium i aprobowanemu przez Sąd, nie stoi na przeszkodzie regulacja z art. 24 ust. 2 u.ś.r., że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Zauważyć bowiem należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).
W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w 2023 r. funkcjonowały w obrocie prawnym decyzje organu I instancji z 29 maja 2023 r. i z 6 listopada 2023 r. przyznające skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem na łączny okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2024 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższe decyzje nie zostały do końca grudnia 2023 r. derogowane (na wniosek strony lub z urzędu). Były w tym okresie ostateczne oraz prawomocne.
Tylko druga z tych decyzji z 6 listopada 2023 r. została derogowana przez organ I instancji decyzją z 12 kwietnia 2024 r. Decyzja z 12 kwietnia 2024 r. została wydana na podstawie art. 155 k.p.a. Tryb zmiany decyzji uregulowany w art. 155 k.p.a. ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Z treści rozstrzygnięcia decyzji z 12 kwietnia 2024 r. nie wynika co innego. Zawiera ona bowiem rozstrzygnięcie o treści: "(...) uchylić w całości decyzję własną (...) z dnia 06.11.2023" (k. 11 i 12 akt admin. Kolegium). Nie rozstrzygnięto w niej o uchyleniu decyzji z 6 listopada 2023 r. z mocą wsteczną (ex tunc) od określonej daty (tu: od października 2023 r.). Zatem uchylenie to nastąpiło z dniem derogacji (tj. od 12 kwietnia 2024 r.) i z mocą na przyszłość (ex nunc). Wbrew zarzutom skargi decyzja organu I instancji z 12 kwietnia 2024 r. nie spowodowała zatem uchylenia decyzji z 6 listopada 2023 r. z mocą wsteczną od października 2023 r. Z kolei według akt administracyjnych decyzja Burmistrza Głuchołaz z 29 maja 2023 r. w ogóle nie została uchylona.
Okoliczności te - czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca - miały w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia, czy strona spełniała przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego jaki obowiązywał do 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu Kolegium, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do ich uwzględnienia.
Zgodzić się zatem należy z Kolegium, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wygaśnięcie prawa do zasiłku dla opiekuna orzeczonego w decyzji z 6 listopada 2023 r. wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w 2023 r. Nastąpiło to jednak dopiero w kwietniu 2024 r. Mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak też okoliczność, iż w decyzji z 6 listopada 2023 r. wskazano okres na jaki przyznano Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, czyli od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r., to należało ostatecznie przyjąć, że w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie przysługiwało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem. W tym okresie nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu jej tego świadczenia. W tym bowiem okresie (do 31 grudnia 2023 r.) skarżącej przysługiwało prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano - wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodać przy tym trzeba, że decyzje z: 29 maja 2023 r. i 6 listopada 2023 r. oraz z 12 kwietnia 2024 r. - z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu orzekanie w granicach danej sprawy - nie mogły być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, gdyż jako dotyczące sprawy specjalnego zasiłku opiekuńczego nie były objęta skargą. W związku z tym Kolegium nie mogło dokonać innych ustaleń (w zakresie okresu zasiłkowego i daty ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego) niż wynikające z treści decyzji organu I instancji. Tym samym, zdaniem Sądu, prawidłowo utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodzić się zatem należy z Kolegium, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - dopiero wygaśnięcie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co nastąpiło dopiero w kwietniu 2024 r.
Dalej Sąd stwierdził, że Kolegium, uwzględniając przepis przejściowy art. 63 ust. 1 u.ś.w., prawidłowo zastosowało przepisy ustawy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Niewątpliwie w niniejszej sprawie, w stanie prawnym odbowiązującym od 1 stycznia 2024 r., nie został spełniony warunek określony w przytoczonym przepisie. Skarżąca nie opiekuje się bowiem osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że K. H., nad którym sprawowanana była opieka przez jego żonę, urodził się w 1945 r. Obecnie osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające, które zostało wprowadzone do systemu prawnego od 1 stycznia 2024 r. mocą ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.). W konsekwencji powyższego Kolegium prawidłowo stwierdziło, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Konstatując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wyczerpująco wskazał - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.