I SA/Op 542/24

I SA/Op 542/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ruch drogowy
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 145 par. 3, art. 153, art. 190, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 130a ust. 10h zd. 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81a par. 1, art. 105 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant: Referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2023 r., nr SKO.40.2984.2023.dr w przedmiocie obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu na parkingu strzeżonym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 15 czerwca 2023 r., nr KMTZ.7235.9.2017, II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz strony skarżącej A. S. kwotę 162 (sto sześćdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
A. S. (dalej także jako: "skarżąca" lub "strona") zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej jako: "Kolegium", "SKO" lub "organ odwoławczy") z 31 października 2023 r., nr SKO.40.2984.2023.dr utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola (dalej także jako: "organ I instancji") z 15 czerwca 2023 r., nr KMTZ.7235.9.2017 orzekającą o obowiązku zapłaty przez stronę kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...].
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zawiadomieniem z 20 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta Opola z urzędu wszczął wobec strony postępowanie administracyjne w sprawie zapłaty kosztów związanych z usunięciem z drogi i przechowywaniem na parkingu strzeżonym pojazdu marki [...] o nr rej. [...].
W odpowiedzi na zawiadomienie strona pismem z 21 sierpnia 2021 r. poinformowała organ I instancji, że wymieniony w zawiadomieniu pojazd był własnością wyłącznie jej męża – P. P. Wskazała także, że nie dysponowała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Jednocześnie oświadczyła, że nie jest spadkobiercą po zmarłym i w jej ocenie postępowanie powinno zostać umorzone.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, iż przedmiotowy pojazd został nabyty w trakcie istnienia pomiędzy skarżącą a jej mężem wspólności majątkowej małżeńskiej, która to ustała dopiero 22 września 2017 r., po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowienie rozdzielności majątkowej. W konsekwencji organ ten uznał, że strona "powinna zapłacić koszty".
W odpowiedzi z 31 sierpnia 2021 r. strona wskazała, że samo istnienie pomiędzy małżonkami wspólności majątkowej małżeńskiej nie oznacza, że pojazd ten został przez nich nabyty wspólnie. Zauważyła również, że samochód został nabyty przez jej męża za jego środki własne i to wyłącznie on zawierał umowę w tym zakresie, rejestrował go i wykorzystywał w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Mając to na uwadze organ pierwszoinstancyjny wezwał stronę do udowodnienia swoich twierdzeń i wskazania źródła środków z jakiego P. P. nabył pojazd. W odpowiedzi strona wskazała, że nie posiada dokumentów, na podstawie których mogłaby przedstawić informacje w tym zakresie, którymi – w jej ocenie – powinien dysponować organ I instancji, zarzucając mu brak rzetelności w prowadzeniu postępowania dowodowego, czynienie zbyt daleko idących wniosków i niezapewnienie jej czynnego udziału w postępowaniu. Jednocześnie wniosła o informacje: czy wydano prawomocną decyzję o zwrocie kosztów przechowywania i utylizacji pojazdu i przysłanie jej kopii, a także kopii wszystkich dokumentów sprawy; w ilu przypadkach od 2017 r. o podobnym charakterze organ standardowo badał stosunki majątkowe, w tym w przypadku śmierci zobowiązanego, w tym sygnatury akt sprawy.
W piśmie z 12 października 2021 r. organ I instancji wskazał, że strona nie udowodniła i nie skonkretyzowała swoich twierdzeń oraz, że zapewniono jej czynny udział w postępowaniu. Odpowiadając na wniosek strony wyjaśnił, że postępowanie wobec męża strony zostało umorzone ze względu na jego śmierć, a organ I instancji w takich sytuacjach jak w tym postępowaniu zwykle bada stosunki majątkowe właściciela pojazdu. Jednocześnie wezwał stronę do udowodnienia swoich twierdzeń pod rygorem rozstrzygnięcia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.
Decyzją z 5 listopada 2021 r. organ I instancji orzekł o obowiązku zapłaty przez stronę kwoty 4 032 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym ww. pojazdu. W uzasadnieniu wyjaśnił, że pojazd został usunięty z drogi 1 września 2017 r. zgodnie z dyspozycją i został umieszczony na parkingu strzeżonym. Ustalono, że pojazd nie został odebrany z parkingu strzeżonego w ustawowym terminie 3 miesięcy, a jego właścicielem był mąż strony. Postanowieniem z 30 maja 2018 r. orzeczono przepadek pojazdu na rzecz Miasta Opola, które uprawomocniło się z dniem 21 czerwca 2018 r. Postępowanie w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym ww. pojazdu prowadzone wobec P. P. zostało umorzone ze względu na jego śmierć. Organ zauważył, że samochód został nabyty w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, wobec czego postępowanie powinno być prowadzone w stosunku do żony zmarłego A. S. i przyjął, że skarżąca – wbrew twierdzeniom – nie wykazała swojego stanowiska, a tym samym uznał, że poczynione ustalenia są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.
Po wniesieniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją kasatoryjną z 26 stycznia 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r., poz. 450 z późn. zm.). Następnie przytoczył treść jej art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a oraz art. 130a ust. 10, regulujących postępowanie w sprawie usuniętego z drogi pojazdu oraz orzekaniu o jego przepadku. Wskazał, że w analizowanym stanie faktycznym i prawnym zaistniały okoliczności uzasadniające usunięcie z drogi pojazdu, zgodnie z wydaną dyspozycją, a także z przesłankami orzeczenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym tego pojazdu. Kolegium podkreśliło, że organ prowadził postępowanie w tym przedmiocie wobec właściciela, tj. P. P. i umorzył to postępowanie ze względu na jego śmierć. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przyjął, iż strona była współwłaścicielką ww. pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi, kierując się w tym zakresie "jedynie pozyskaną informacją o tym, że na tamtą chwilę pomiędzy stroną a jej mężem istniała wspólność majątkowa małżeńska". W ocenie SKO sama okoliczność nie przesądza jeszcze o tym, że ten konkretny pojazd został nabyty w ramach takiego właśnie ustroju majątkowego. Organ odwoławczy zauważył również, że domniemanie zastosowane przez organ I instancji i tzw. "preferowanie" majątku wspólnego było bezpodstawne, wbrew zasadzie prawdy obiektywnej.
W ocenie Kolegium organ dysponował możliwościami, z których nie skorzystano wyczerpująco i kompleksowo, np. nie zwrócono się o dokumentację rejestrową pojazdu i nie podjęto działań w celu dalszej weryfikacji sprawy tym bardziej, że jedyną osobą wskazywaną w dokumentacji przedmiotowego pojazdu jest P. P. i nie wynikało z niej, że skarżąca była współwłaścicielką pojazdu. Okoliczność ta, zdaniem organu odwoławczego, powinna wzbudzić wątpliwości po stronie organu I instancji. Według SKO, zasadnicze znaczenie dla rozpatrzenia sprawy miałaby umowa, na podstawie której nabyto pojazd przedkładana zazwyczaj przy jego rejestracji. Organ I instancji, mimo iż miał świadomość w tym zakresie, co wynika z treści pisma z dnia 13 września 2021 r. wzywającego do przesłania dokumentacji rejestrowej, poprzestał na otrzymanej informacji, nie podejmując próby zidentyfikowania tejże umowy, którą to strona - według jej twierdzeń - nie dysponowała.
Decyzja Kolegium z 26 stycznia 2022 r. została zaskarżona przez A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który, wyrokiem z 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 77/22, działając na podstawie art. 151a § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), oddalił sprzeciw.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 marca 2022 r. został zaskarżony przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który, wyrokiem z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 1020/22, oddalił skargę kasacyjną.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta Opola decyzją z 15 czerwca 2023 r. orzekł o obowiązku zapłaty przez A. S. kwoty 4 032 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W uzasadnieniu decyzji własnej użył identycznej argumentacji faktycznej i prawnej jak we wcześniejszej decyzji. Dodatkowo wskazał ustalenia poczynione w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Podniósł, że P. P. prowadził działalność gospodarczą od 15 czerwca 2001 r. do 16 września 2021 r. pod firmą: P. z siedzibą przy ul. [...] w O. Wyjaśnił, że uzyskał kopię umowy sprzedaży samochodu marki [...] o nr rej. [...], zawartej w dniu 12 lipca 2016 r., gdzie jako nabywa widnieje jedynie P. P. jako kupujący. Od Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. uzyskał także pisemną informację, że Naczelnik nie posiada danych, czy samochód marki [...] o nr rej. [...] był wykorzystywany przez podatnika do prowadzonej działalności gospodarczej i czy figurował w ewidencji środków trwałych. Ponownie w decyzji własnej stwierdził, że samochód został nabyty w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, bo P. P. był jego właścicielem przynajmniej od dnia 19 lipca 2016 r., a więc w czasie, gdy A. S. była jego żoną i istniała między nimi wspólność majątkowa, wobec czego A. S. jest jego właścicielem. Postępowanie powinno być zatem prowadzone w stosunku do żony zmarłego A. S. Przyjął, że skarżąca – wbrew twierdzeniom – nie wykazała swojego stanowiska, a tym samym uznał, że poczynione ustalenia są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.
Decyzją z 31 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej decyzji własnej SKO powołało m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a."). W uzasadnieniu opisało chronologicznie dotychczasowy przebieg postępowania. W uzasadnieniu prawnym decyzji Kolegium przywołało i wyjaśniło znaczenie przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia: art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a, ust. 10h i ust. 10i p.r.d. ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm. - dalej jako: "p.r.d."). W ocenie Kolegium pojazd został nabyty w ramach współwłasności ustawowej małżeńskiej (art. 31 k.r.o.) a tym samym w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu była ona jego właścicielką.
Strona wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Kolegium z 30 października 2023 r. zarzucając organowi odwoławczemu: 1) rażące naruszenie prawa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 15 czerwca 2023 r. zamiast umorzenia postępowania z powodu przedawnienia możliwości orzekania z dniem 21 czerwca 2023 r.; 2) rażące naruszenie prawa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 15 czerwca 2023 r. mimo uznawania jej za współwłaściciela pojazdu, a któremu nie doręczono zawiadomienia o usunięciu pojazdu z drogi na parking strzeżony w O., ul. [...]; 3) rażące naruszenie prawa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 15 czerwca 2023 r. mimo pominięcia w postępowaniu stron – spadkobierców P. P. W uzasadnieniu rozwinęła tak sformułowane zarzuty. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1) wstrzymanie wykonania decyzji Prezydenta Miasta Opole z 15 czerwca 2023 r.; 2) uchylenie decyzji Kolegium z 30 października 2023 r. o decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 15 czerwca 2023 r.; 3) stwierdzenie, że decyzja Kolegium z 30 października 2023 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, 4) zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna ale z innych powodów niż w niej wskazane.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonego aktu, a także – z mocy art. 135 p.p.s.a. utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu I instancji wykazała, że akty te, wydane zostały z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., a więc skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i umorzeniem postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że kwestią sporną w sprawie jest to, czy skarżąca spełniła podmiotową przesłankę wydania decyzji w kontekście prawidłowości ustalenia i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, przyjętego za podstawę faktyczną wydanej decyzji, iż pojazd, na dzień wydania dyspozycji jego usunięcia, stanowił własność skarżącej. Tylko wówczas mogłaby zostać ona obciążona kosztami związanymi z przechowywaniem, szacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu.
Kontrolę sądową zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy zacząć od analizy obowiązującej w sprawie podstawy materialnoprawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, bo to ona wyznacza granice sprawy administracyjnej, a tym samym granice kontroli sądowej. Stanowiły ją przepisy ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm. - dalej nadal jako: "p.r.d.").
Jak wynika z art. 130a ust. 10h zd. 1 p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i (niemających w sprawie zastosowania).
Z przepisu wynika pozytywna przesłanka podmiotowa wydania decyzji na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. - bycie osobą, która w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi jest jego właścicielem. Okoliczność ta podlega ustaleniu przez organy administracji publicznej w ramach postępowania w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem lub zniszczeniem pojazdu. Stwierdzić należy, że jednoznaczne i właściwe ustalenie przesłanki podmiotowej jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. właściwych przepisów p.r.d. Z uwagi na to, że decyzja w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem lub zniszczeniem pojazdu ma charakter decyzji związanej, istotne znaczenie ma to, aby stan faktyczny nie budził jakichkolwiek wątpliwości, co wymaga od organów przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z wszelkimi rygorami procedury administracyjnej.
Przy sądowej kontroli zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia administracyjnego uwzględnić także trzeba to, że zaskarżona decyzja została podjęta w postępowaniu prowadzonym po wydaniu w sprawie dwóch wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 77/22 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 1020/22. Mają one w sprawie znaczenie bo, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei według art. 190 zd. 1 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Cytowane powyżej przepisy art. 153 i art. 190 zd. 1 p.p.s.a. mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Wobec tego, ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądowym, gdyż oceny prawne i wskazania, jeśli zostały przez sąd wyrażone, są wiążące.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2523/12). Wskazania zaś co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Z kolei "związanie" oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku sądu i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4162/18). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (zob. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21 i z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2202/20). Sąd administracyjny nie może zatem formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że z żadnego przepisu procedury sądowoadministracyjnej nie wynika, że do wyroku wydanego w wyniku rozpoznania sprzeciwu wniesionego od decyzji kasatoryjnej, wydanego na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. (taki zapadł w sprawie sygn. akt II SA/Op 77/22), nie znajduje zastosowania analizowana regulacja art. 153 i art. 190 zd. 1 p.p.s.a.
Warto też przytoczyć pogląd prawny, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ i przez sąd "granice sprawy" administracyjnej podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok NSA z 10 września 2024 r., sygn. akt III OSK 3266/23). Nie chodzi przy tym o to, czy formułowane zarzuty są zasadne, czy też nie, lecz o to, że na danym etapie postępowania nie mogą już być skutecznie podnoszone. Uregulowania zawarte w ww. przepisach mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu (por. wyrok NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2541/12).
Dostrzec trzeba, że w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 77/22 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 1020/22 wyraziły wiążącą ocenę prawną i wskazania co dalszego postępowania.
Nie jest celowe przytaczanie w tym miejscu pełnych rozważań z przywołanych powyżej wyroków których uzasadnienie - sporządzone z urzędu, znane jest stronom sporu. Dostrzec natomiast trzeba, że w sprawie sygn. akt II SA/Op 77/22 zasadniczym powodem odmowy uchylenia przez tut. Sąd poprzedniej, kasatoryjnej decyzji Kolegium, było przyznanie racji organowi odwoławczemu co do braku dokonania ustaleń przez organ I instancji w zakresie stwierdzenia, bez żadnych wątpliwości, osoby będącej właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia (tj. 1 września 2017 r.), tj. ustalenia czy pojazd stanowił wyłączną własność P. P. i stanowił jego odrębny majątek, czy też stanowił część wspólną należącą również do A. S.
WSA w Opolu w sprawie o sygn. akt II SA/Op 77/22 przyznał rację Kolegium, które w decyzji kasatoryjnej z 26 stycznia 2022 r. wytknęło organowi I instancji wadliwą ocenę prawną, tj. "(...) że organ pierwszej instancji przyjął, iż strona była współwłaścicielką wyżej wymienionego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi, kierując się w tym zakresie "jedynie pozyskaną informacją o tym, że na tamtą chwilę pomiędzy stroną a jej mężem istniała wspólność majątkowa małżeńska". W ocenie Kolegium sama ta okoliczność nie przesądza jeszcze o tym, że ten konkretny pojazd został nabyty w ramach takiego właśnie ustroju majątkowego. Organ odwoławczy zauważył również, że domniemanie zastosowane przez organ I instancji i tzw. "preferowanie" majątku wspólnego było bezpodstawne, wbrew zasadzie prawdy obiektywnej.
Powyższe stanowisko organu odwoławczego tut. Sąd, w sprawie o sygn. akt II SA/Op 77/22, zaaprobował podkreślając, że organ I instancji nie zgromadził materiału dowodowego umożliwiającego dokonanie jednoznacznych ustaleń faktycznych, czy pojazd marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] stanowił wyłączną własność P. P. i stanowił jego majątek odrębny, czy też stanowił część majątku wspólnego, należącego zatem również do A. S. Okoliczność zawarcia przez małżonków umowy majątkowej nie przesądza bowiem - w ocenie Sądu - o prawie własności pojazdu. Sąd przypomniał m.in., że zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – dalej jako: "k.r.o."), chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Sąd wyraził ocenę, że przepisy k.r.o. nie ustanawiają domniemania prawnego przynależności składników majątkowych do majątku wspólnego. W konsekwencji czego w przedmiotowej sprawie organ nie mógł a priori przyjąć, że pojazd nabyty przez P. P. przed zawarciem umowy majątkowej z A. S. stanowił ich majątek wspólny. Tym bardziej w sytuacji gdy skarżąca podnosiła, że został on nabyty w ramach prowadzonej przez P. P. działalności gospodarczej. Organ I instancji całkowicie pominął twierdzenia skarżącej i nie zbadał choćby dokumentów, które musiały zostać przedstawione organowi przy rejestracji pojazdu, co trafnie zauważył organ odwoławczy. Sąd także podkreślił, że art. 33 k.r.o. obszernie wymienia składniki majątku osobistego małżonka, które nie wchodzą w skład majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa. W sytuacji gdy skarżąca w toku postępowania pierwszoinstancyjnego wielokrotnie podnosiła okoliczności, które mogłyby dowodzić, że pojazd faktycznie stanowił majątek osobisty jej męża, organ I instancji miał obowiązek tę kwestię zbadać w oparciu o akta do których miał dostęp z urzędu, ewentualnie skorzystać z innych środków dowodowych. Wskazany przez organ odwoławczy zakres uzupełnienia postępowania dowodowego jest niezbędny dla ustalenia osób zobowiązanych do pokrycia kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym wyżej wymienionego pojazdu. Dla rozpatrzenia sprawy niezbędne będzie wyjaśnienie okoliczności podnoszonych przez skarżącą tj. nabycia pojazdu przez jej zmarłego męża ze środków własnych i w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd przyznał także rację SKO, że takie informacje powinny być zawarte w umowie nabycia pojazdu, przedłożonej organowi pierwszej instancji w trakcie procedury jego rejestracji.
Z kolei NSA, w sprawie sygn. akt II GSK 1020/22, oddalając skargę kasacyjną strony wskazał m.in., że Sąd I instancji sposób wyczerpujący wykazał zasadność kasatoryjnej decyzji SKO z uwagi na brak wystarczającego zgromadzenia przez Prezydenta Miasta Opola materiału dowodowego umożliwiającego dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy przedmiotowy pojazd stanowił wyłączną własność P. P., czy też stanowił część majątku wspólnego byłych małżonków. Zdaniem NSA, dostrzeżony zakres uzupełnienia postępowania dowodowego jest niezbędny dla ustalenia osób zobowiązanych do pokrycia kosztów nałożonych decyzją, a wynikających z usunięcia i przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym. Niniejsza sprawa wymagała dokonania ustaleń przez organ I instancji w zakresie stwierdzenia bez żadnych wątpliwości osoby będącej właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, a zatem ustalenia zakresu podmiotowego objęcia dyspozycją normy o której mowa w art. 130 ust. 10h p.r.d.
Końcowo należy zauważyć, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności pozwalające na odstąpienie od przytoczonej powyżej wiążącej oceny prawnej i wskazań. Nie nastąpiły bowiem zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałe po wydaniu przywołanych powyżej wyroków.
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza:
Na wstępie należy wskazać, że ustalenia faktyczne i ich oceny dokonane przez Kolegium znajdują zasadniczo potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Niesporną ich część Sąd podziela (kwestie sporne Sąd omówi osobno w dalszej części uzasadnienia).
Zostało prawidłowo ustalone i ocenione, że dyspozycja usunięcia z drogi pojazdu marki [...] o nr rej. [...] wydana została w dniu 1 września 2017 r. Pojazd usunięto z drogi 1 września 2017 r. zgodnie z dyspozycją i umieszczono na parkingu strzeżonym. Ustalono, że pojazd nie został odebrany z parkingu strzeżonego w ustawowym terminie 3 miesięcy, a jego właścicielem był mąż strony. Postanowieniem z 30 maja 2018 r. orzeczono przepadek pojazdu na rzecz Miasta Opola, które uprawomocniło się z dniem 21 czerwca 2018 r. Postępowanie w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym ww. pojazdu wszczęte i prowadzone wobec P. P. zostało następnie umorzono ze względu na jego śmierć.
Nie jest przy tym sporne, że obowiązkiem Prezydenta Miasta Opole, który wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem tego pojazdu wobec skarżącej, było ustalenie jej statusu jako właściciela samochodu na dzień 1 września 2017 r.
Zostało prawidłowo ustalone i ocenione, że P. P. prowadził działalność gospodarczą od 15 czerwca 2001 r. do 16 września 2021 r. pod firmą: P. z siedzibą przy ul. [...] w O. W uzyskanej umowie sprzedaży samochodu marki [...] o nr rej. [...], zawartej w dniu 12 lipca 2016 r., jako nabywca widnieje jedynie P. P. Z kolei Naczelnika US w N. w piśmie z 17 maja 2023 r. przekazał dla organu I instancji informację, że Naczelnik nie posiada danych, czy samochód marki [...] o nr rej. [...] był wykorzystywany przez podatnika do prowadzonej działalności gospodarczej i czy figurował w ewidencji środków trwałych.
W ocenie Sądu żaden z dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych nie potwierdza ustalenia dokonanego przez organy obu instancji, że A. S. była kiedykolwiek współwłaścicielem pojazdu marki [...] o nr. rej. [...]. Z żadnego dowodu zgromadzonego w sprawie, w tym z tych przeprowadzonych w ponownym postępowaniu, nie wynika w szczególności, że strona była jego właścicielem na dzień wydania dyspozycji usunięcia pojazdu (tj. w dniu 1 września 2017 r.). Według zgromadzonych w sprawie dowodów jego właścicielem w tym dniu był P. P. W aktach nie ma dowodów przeciwnych.
Sąd dostrzegł przy tym niekonsekwencję Kolegium, które przy ponownym rozpoznaniu sprawy, choć w innym składzie, zignorowało swoje wcześniejsze, przeciwne do obecnego, stanowisko. Tym razem Kolegium przyjęło, na zasadzie domniemania, że skoro w momencie dyspozycji usunięcia pojazdu istniała pomiędzy małżonkami P. P. i A. S. wspólność majątkowa małżeńska, to A. S. była jego współwłaścicielem. Kolegium, za organem I instancji, utrzymało w mocy jego ustalenie i ocenę, a tym samym przyjmując jak własne, że skoro P. P. był właścicielem pojazdu przynajmniej od dnia 19 lipca 2016 r., a więc w czasie, gdy A. S. była jego żoną i istniała między nimi wspólność majątkowa, to samochód został nabyty w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, wobec czego A. S. była jego współwłaścicielem na dzień wydania dyspozycji usunięcia pojazdu.
Powyższe stanowisko Kolegium jest – w ocenie Sądu - wadliwe. Istotne jest to, że tego rodzaju ustalenia Kolegium dokonało na zasadzie domniemania sprzecznego z stanowiskiem sądów wyrażonym w sprawach sygn. akt II SA/Op 77/22 oraz sygn. akt II GSK 1020/22, które już raz orzekały w sprawie i wyraziły pogląd, że przepisy k.r.o. nie ustanawiają domniemania prawnego przynależności składników majątkowych do majątku wspólnego. W rozważaniach umknęło to uwadze Kolegium. SKO, ponownie rozstrzygając sprawę, nie mogło a priori przyjąć, że pojazd nabyty przez P. P., przed zawarciem umowy majątkowej z A. S., stanowił ich majątek wspólny. SKO nie zrealizowało zatem w pełni ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wynikających z przywołanych wyroków wydanych w sprawach o sygn. akt II SA/Op77/22 oraz sygn. akt II GSK 1020/22. Ocenami prawnymi i wskazaniami - jak powiedziono wyżej – Kolegium było bezwzględnie związane, jak również jest nimi związany Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.
Sąd zauważył, że Kolegium w ponownym postępowaniu podjęło pewne kroki zmierzające do ustalenia osoby właściciela w dacie usunięcia pojazdu z drogi poprzez m.in. uzyskanie umowy sprzedaży pojazdu, czy informacji od organu podatkowego. Kolegium nie rozpatrzyło jednak sprawy prawidłowo. Niedostatecznie rozważyło sprawę pod kątem wiążących organ odwoławczy ocen prawnych i wytycznych zawartych w przywołanych wyżej wyrokach. W efekcie, z treści uzyskanych dowodów, wywiodło konsekwencje prawne sprzeczne z wiążącą organ oceną prawną i wskazaniami. Nie wykazało przy tym, że A. S. była właścicielem pojazdu na dzień wydania dyspozycji jego usunięcia. Nie zebrało dowodów na tę okoliczność, a niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygnęło na niekorzyść strony. Ustalenie, że A. S. była właścicielem pojazdu na dzień wydania dyspozycji jego usunięcia nie znajduje bowiem – w ocenie Sądu – dostatecznego umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym. Wydanie decyzji, na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d., w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, jest przedwczesne. Kolegium nie dostrzegło przy tym identycznych wadliwości tkwiących w utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji.
Powyższe stanowi naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz art. 80 k.p.a. statuujący zasadę swobodnej oceny dowodów. Uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej polegało na niewykazaniu dowodami, że A. S. była właścicielem pojazdu na dzień wydania dyspozycji jego usunięcia. Z kolei przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegało na wadliwej ich ocenie i pominięciu wiążących organ odwoławczy ocen prawnych i wytycznych zawartych w przywołanych wyżej wyrokach. Kolegium nie uwzględniło określonej w art. 81a § 1 k.p.a. zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Uchybiło także art. 107 § 3 k.p.a. Nie ulega, bowiem wątpliwości, że zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny, zgodnie z tym przepisem znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji administracyjnej. Uzasadnienie prawne musi zaś zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób niebudzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. W okolicznościach badanej sprawy zaskarżona decyzja nie odpowiada tak sformułowanym wymogom.
Reasumując zaskarżona decyzja Kolegium wydana została z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 i art. 190 zd. 1 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania jak i z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 130a ust. 10h p.r.d., które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.
Uznając, że brak jest podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego, Sąd umorzył postępowanie administracyjne w sprawie na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. jako bezprzedmiotowe. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17).
W rozpatrywanej sprawie wystąpiła przyczyna bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem tego pojazdu prowadzonego wobec skarżącej. Nie została bowiem spełniona przez skarżącą, określona w art. 130a ust. 10h p.r.d., podmiotowa przesłanka wydania decyzji administracyjnej orzekającej o obowiązku zapłaty przez stronę kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem na parkingu strzeżonym pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...].
W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., o czym orzekł w pkt. I sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd umorzył postępowanie administracyjne w sprawie na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak podstaw do jego kontynuowania w niniejszej sprawie (pkt II sentencji wyroku). O kosztach sądowych, stanowiących równowartość uiszczonego wpisu sądowego, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 1 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535). Zasądzona w pkt III sentencji wyroku kwota stanowi zwrot uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego stosunkowego od skargi w wysokości 162 zł.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.