I SA/Op 502/25

I SA/Op 502/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 40 ust. 1 i ust. 2, art. 39 ust. 1-2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1473
art. 69b
Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1717
art. 1, art. 19
Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant Sekretarz sądowy Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.1148.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego zniszczonego lub uszkodzonego w wyniku powodzi oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga P. G. (zwanego dalej wnioskodawcą lub skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego Kolegium lub SKO) z dnia 25 kwietnia 2025 r., nr SKO.40.1148.2025.ps, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz (dalej zwany organem pierwszej instancji) z dnia 31 stycznia 2025 r., nr Dś.190074.000778.25, o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 30 września 2024 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach (dalej w skrócie: OPS) o przyznanie zasiłku celowego w kwocie do 200 000 zł, na remont budynku mieszkalnego (dom wolnostojący w budowie) położonego w B. na działce nr a w związku ze szkodami poniesionymi w wyniku powodzi z września 2024 r. W spisie strat poniesionych przez wnioskodawcę podano, że uszkodzeniu uległy ściany do wys. 80 cm, gruntowy wymiennik ciepła, podłogi betonowe, duże okna, skrzynki do ogrzewania podłogowego, bezpieczniki, skrzynki elektryczne, skrzynka z rozdzielaczami do wody ciepłej i zimnej. Wskazano przy tym, iż budynek jest w stanie surowym.
Decyzją z dnia 31 stycznia 2025 r. Zastępca Dyrektora OPS, działając z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz, odmówił skarżącemu wnioskowanego zasiłku. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, art. 69b ust. 1 - 8 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1473), zwanej dalej ustawą zmieniającą, art. 42 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1717), dalej zwana ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. oraz w zw. z art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.), dalej zwana w skrócie K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy, a następnie przywołał przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie oraz zapisy wydanych 18 października 2024 r. przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Zasad udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej Zasady). Odwołując się okoliczności faktycznych sprawy organ pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowy wniosek dotyczy budynku mieszkalnego w budowie (stan surowy zamknięty), w związku z czym nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że w budynku tym w czasie powodzi prowadził gospodarstwo domowe prowadząc jednocześnie prace wykończeniowe. W tym zakresie organ podniósł, że fakt prowadzenia prac wykończeniowych wskazuje, iż budynek nie był jeszcze przystosowany do całorocznego zamieszkania. Wskazał również, że w składanych oświadczeniach, jak również we wniosku, jako adres zameldowania i zamieszkania, skarżący wskazał adres ul. [...] w G., pod którym znajduje się mieszkanie, którego wnioskodawca jest właścicielem. Z powyższych względów organ pierwszej instancji stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki do przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na pomoc remontowo-budowlaną. W tym zakresie - powołując się na część I ust. 9 Zasad - organ stwierdził, że zasiłek na odbudowę budynku mieszkalnego będącego w budowie nie przysługuje poszkodowanemu, który jest właścicielem innego budynku mieszkalnego/lokalu mieszkalnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie:
- art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez zaniechane wszechstronnego rozpoznania sprawy, w szczególności pominięcie dowodów z przesłuchania świadków, którzy potwierdzają że w czasie powodzi skarżący mieszkał w B., nr działki a i prowadził tam swoje gospodarstwo domowe, jak też brał udział w akcji ewakuacyjnej swoich sąsiadów, co doprowadziło do mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na bezzasadnym przyjęciu, że nie zachodzą tak jurydyczne, jak i faktyczne podstawy do przyznania na rzecz wnioskodawcy zasiłku celowego na pomoc w remoncie domu i pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi;
- art. 40 ust. 1, ust. 2 i 3 ustawy w zw. z art. 87 Konstytucji RP i art. 32 Konstytucji RP.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO decyzją z dnia 25 kwietnia 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odwołał się do treści przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie, w tym art. 39 ust. 1 i art. 40 ust. 2 ustawy oraz części I Zasad ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 9. Dalej Kolegium stwierdziło, że z zasad wynika, iż pomoc na remont budynku mieszkalnego będącego w procesie budowy może być udzielona pod warunkiem, że poszkodowany nie jest właścicielem innego budynku/lokalu mieszkalnego. Tymczasem, z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżący jest właścicielem działki gruntu w B. nr a, na której trwa budowa budynku mieszkalnego (stan surowy zamknięty), a jednocześnie jest również właścicielem lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G. Fakt posiadania innej nieruchomości wnioskodawca potwierdził również w odwołaniu. Zadaniem Kolegium za pozostającą bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia uznało okoliczność, że przedmiotowy lokal mieszkalny znajduje się "w trakcie sprzedaży" oraz że jest wynajmowany innej osobie. W takim stanie faktycznym, za zasadne SKO uznało stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy, bowiem bez znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia pozostaje to, czy posiadany przez stronę inny budynek/lokal mieszkalny jest przez nią faktycznie zamieszkiwany. Wystarczy bowiem sam fakt bycia właścicielem (współwłaścicielem) takiego budynku, by ziściła się negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie pomocy. Jednocześnie za niewiarygodną Kolegium uznało podnoszoną przez skarżącego okoliczność prowadzenia gospodarstwa domowego pod adresem B., działka nr a, pod którym znajduje się dom w budowie. Z akt sprawy wynika, iż ww. budynek mieszkalny znajduje się w stanie surowym zamkniętym. Jednocześnie ze znajdującej się w aktach sprawy oceny uszkodzeń budynku spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r. (data sporządzenia 26 października 2024 r.) wynika, że na nieruchomości brak jest instalacji: elektrycznej, gazowej, wodociągowej, teletechnicznej oraz CO (tylko kominy). Z uwagi na powyższe SKO kierując się doświadczeniem życiowym i wiedzą powszechnie znaną stwierdziło, że przedmiotowy budynek na dzień wystąpienia powodzi, jak również na dzień przeprowadzenia oceny uszkodzeń znajdował się w stanie uniemożliwiającym zamieszkiwanie i zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych (w szczególności brak instalacji elektrycznej, wodociągowej i CO, brak podstawowego wyposażenia). Przedmiotowy budynek, w obecnym stanie uniemożliwia zatem pełne jego użytkowanie jako budynku mieszkalnego. W ocenie organu na zasadność powyższego stanowiska wskazuje również okoliczność, że w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających zakończenie procesu budowy i uzyskanie stosownego pozwolenia na użytkowanie domu, skarżący nie udzielił odpowiedzi, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dokumentów. Na okoliczność braku faktycznego zamieszkiwania na przedmiotowej nieruchomości będącej w trakcie budowy, wskazuje również fakt, że skarżący we wniosku z dnia 27 września 2024 r. jako adres stałego zameldowania, jak i adres stałego pobytu podał adres ul. [...] w G. Adres ten był również wskazywany przez wnioskodawcę w pismach składanych w toku postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Organ podkreślił też, że pod tym adresem skarżący odbierał korespondencję kierowaną do niej w toku postępowania przez Burmistrza Głuchołaz (m.in. decyzję z dnia 31 stycznia 2025 r., zawiadomienie o niezałatwieniu sprawy z dnia 15 stycznia 2025 r.). W świetle powyższych okoliczności faktycznych Kolegium stwierdziło, że bez wpływu na istotę rozstrzygnięcia pozostają argumenty podniesione w odwołaniu, jak również przedstawiony wniosek dowodowy, na okoliczność, której ustalenie jest możliwie na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów. Za niebudzącą wątpliwości SKO uznało okoliczność, że stan przedmiotowej nieruchomości (budynek w budowie, stan surowy zamknięty, brak podstawowych instalacji) uniemożliwia prowadzenie gospodarstwa domowego przy zaspokojeniu wszystkich niezbędnych potrzeb. W tej sytuacji zasadnie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy.
W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, że brak jest podstaw do przyznania zasiłku celowego na remont albo na odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony w wyniku powodzi w sytuacji, gdy SKO winno dojść do wniosków przeciwnych i przyznać żądany zasiłek celowy. W związku z tym zarzutem skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie żądanego zasiłku, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W motywach skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja nie jest trafna, albowiem skoro na etapie postępowania dowodowego zostało ustalone, iż strona doznała szkód w związku z zaistniałą powodzią, to właściwe przepisy w zakresie regulującym zwalczanie skutków powodzi nakazują przyznanie zasiłku celowego jako implikację szkód powstałych z tą powodzią. Skarżący powołał też treść art. 69b ustawy zmieniającej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 28 lipca 2025 r. skarżący podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Odnosząc się do stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę podniósł, że organ nie odniósł się w sposób merytoryczny do zarzutu naruszenia art. 69b ustawy zmieniającej, który stanowi lex specialis wobec przepisów ustawy i przewiduje możliwość przyznania zasiłku również w przypadku uszkodzenia budynku będącego w trakcie budowy. Zatem odmowa przyznania pomocy wyłącznie na podstawie ogólnych zasad pomocy społecznej jest niezasadna. Podniósł, że organ wadliwie ocenił stan faktyczny sprawy przyjmując, że fakt posiadania innego lokalu mieszkalnego automatycznie wyklucza możliwość przyznania zasiłku. Tymczasem lokal położony przy ul. [...] w G. nie był i nie jest miejscem zamieszkania skarżącego (może być np. używany przez członka rodziny, wynajmowany itp.), budynek objęty wnioskiem jest jedynym miejscem, które rzeczywiście miało służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego po zakończeniu jego budowy, a powódź z września 2024 r. doprowadziła do jego uszkodzenia, co skutkowało poważną ingerencją w planowany proces zamieszkania. Zarzucił też nieuwzględnienie celu i funkcji ustawy specjalnej z dnia 1 października 2024 r., która miała maksymalne odformalizować procedurę i dać efektywną pomoc osobom, które poniosły szkody w wyniku powodzi - niezależnie od formalnego stanu budowlanego obiektu.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wraz z argumentacją w niej zawartą oraz w piśmie z dnia 28 lipca 2025 r. i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Akcentował, że intencją ustawodawcy było zrekompensowane wszystkim podmiotom, które doznały straty w wyniku powodzi, tych strat. Wskazał też, że jeśli były skrzynki elektryczne to musiała być instalacja elektryczna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 kwietnia 2025 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 31 stycznia 2025 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że okolicznością bezsporną jest to, iż skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w kwocie do 200 000 zł, na remont budynku mieszkalnego (dom wolnostojący w budowie) położonego w B. na działce nr a w związku ze szkodami, które poniósł w wyniku powodzi z września 2024 r., czyli wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Nie jest również sporne, że w związku z zalaniem uszkodzeniu uległy ściany do wys. 80 cm, gruntowy wymiennik ciepła, podłogi betonowe, duże okna, skrzynki do ogrzewania podłogowego, bezpieczniki, skrzynki elektryczne, skrzynka z rozdzielaczami do wody ciepłej i zimnej, a powyższe straty dotyczyły budynku w stanie surowym.
Jak stanowi art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654, z późn. zm.), dalej zwana ustawą powodziową, użyte w ustawie określenie "poszkodowany" oznacza w szczególności osobę fizyczną, która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu.
Na zasadzie art. 40 ust. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej ustawą, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 ustawy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Zauważyć jednak należy, że ustawodawca dokonał zmian normatywnych, mających zastosowanie w sprawach dotyczących pomocy państwa udzielanej poszkodowanym wskutek powodzi z września 2024 r., modyfikujących warunki przyznania zasiłku celowego. Zmiany te wprowadzono: wskazaną już wyżej ustawą z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, nadal zwaną ustawą zmieniającą oraz cyt. wcześniej ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, dalej jako ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.
Mocą art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. wprowadzono zmiany ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, zaś mocą jej art. 19 wprowadzono zmiany ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw.
Przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. weszły w życie, co do zasady, w dniu 26 listopada 2024 r.
Zgodnie z art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, obowiązującym od dnia 26 listopada 2024 r., zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy, z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny. Część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, wypłaca się w kwocie 50 000 zł przed wydaniem decyzji o ustaleniu prawa do tego zasiłku, na podstawie wniosku złożonego przez osobę poszkodowaną w terminie 4 dni od dnia złożenia wniosku (art. 69b ust. 3 ustawy zmieniającej). W przypadku nieustalenia prawa do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, albo ustalenia kwoty tego zasiłku w wysokości niższej niż określona w art. 69b ust. 3 albo 4 ustawy zmieniającej, wypłacona część zasiłku podlega zwrotowi odpowiednio w kwocie wypłaconej albo w kwocie różnicy między kwotą wypłaconą a kwotą zasiłku ustaloną zgodnie z art. 69b ust. 4 i 5 ustawy zmieniającej (art. 69b ust. 6 ustawy zmieniającej). Część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, podlegającą zwrotowi uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 6 pkt 16 ustawy (art. 69b ust. 7 ustawy zmieniającej).
W treści uzasadnienia projektu ustawy z 21 listopada 2024 r. (druk sejmowy nr 802, Sejm X Kadencji, powszechnie dostępny na stronie: https://www.sejm.gov.pl) zapisano, że zaproponowane rozwiązania służą dostosowaniu, uproszczeniu i usunięciu wątpliwości interpretacyjnych przy przyznawaniu, wypłacie i rozliczeniu zasiłków celowych z pomocy społecznej przeznaczonych na cele remontowo-budowlane.
W ustawie z dnia 21 listopada 2024 r. nie występują przepisy przejściowe, co wskazuje na konieczność stosowania art. 69b ustawy zmieniającej do osoby albo rodziny, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej, to jest powodzi we wrześniu 2024 r., z uwzględnieniem stanu faktycznego danej sprawy.
W art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. unormowano, że przepisy art. 69b ustawy zmieniającej stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu.
Chociaż wspomniany przepis art. 69b ustawy zmieniającej nawiązuje do treści art. 40 ust. 2 ustawy, to w istocie ustanawia nową formę świadczenia w postaci "zasiłku celowego z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego".
Co jest jednak najistotniejsze w świetle jednoznacznego brzmienia art. 69b ust. 1 ustawy nowelizującej omawiany zasiłek celowy "jest przyznawany" osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a nie "może być przyznany" - jak stanowi art. 40 ust. 2 ustawy. Oznacza to, że decyzja w sprawie takiego zasiłku nie jest decyzją wydawaną przy zastosowaniu uznania administracyjnego, lecz pozostaje decyzją związaną. Przyznanie pomocy jest obligatoryjne jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria udzielenia pomocy ze środków publicznych: jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. oraz niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny.
Z przepisu art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej jasno wynika, że "zasiłek jest przyznawany" osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi. Zadaniem organu pomocowego jest zatem ustalenie, czy osoba ubiegająca się o pomoc remontowo-budowlaną poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. wskutek zalania budynku mieszkalnego. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie - co zostało potwierdzone w toku postępowania administracyjnego - budynek mieszkalny wskazany we wniosku uległ zalaniu. Natomiast okolicznością sporną było to, czy w budynku tym skarżący realizował własne potrzeby mieszkaniowe.
W związku z tym dostrzec trzeba, że art. 69b ustawy zmieniającej odwołuje się do instytucji zasiłku celowego, a zatem wykładnia tego przepisu musi uwzględniać kontekst i cele ustawy. Przyznanie wnioskowanego zasiłku wymaga więc ustalenia, czy po stronie wnioskodawcy istnieje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto został dotknięty klęską żywiołową. Przepis art. 40 ustawy nie może być bowiem realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy powinny bowiem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy).
Reasumując, skoro ustawodawca unormował, że przedmiotowy zasiłek przyznaje się osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a zasiłek jest przyznawany na podstawie art. 69b ustawy zmieniającej w związku z art. 40 ust. 2 ustawy, to rolą organu jest ustalenie związku tego zdarzenia losowego z sytuacją bytową poszkodowanego.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 959/20; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 19/25, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że organy zasadnie uznały, iż w dacie wystąpienia powodzi z września 2024 r. skarżący miał zaspokojoną niezbędną potrzebę bytową, tj. mieszkaniową. Organy niewątpliwie bowiem wykazały, że w dacie wystąpienia powodzi skarżący był właścicielem lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G., w którym mieszkał. Fakt ten wnioskodawca potwierdził zarówno w odwołaniu, jak i we wniosku. Natomiast okoliczność, że skarżący jest również właścicielem nieruchomości położonej w B. na działce nr a, która została uszkodzona w wyniku powodzi nie może przesądzać o spełnieniu przez skarżącego przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jakkolwiek Sąd nie kwestionuje strat poniesionych w budynku wskazanym we wniosku to rację mają organy, że na dzień wystąpienia powodzi, jak również na dzień przeprowadzenia oceny uszkodzeń budynek ten znajdował się w stanie uniemożliwiającym zamieszkiwanie i zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych skarżącego. Z przeprowadzonej w dniu 26 października 2024 r. przez pracownika Urzędu Miasta oraz pracownika Państwowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego oceny uszkodzeń budynku skarżącego spowodowanych powodzią jednoznacznie bowiem wynika, że w budynku tym brak jest takich instalacji jak: elektryczna, gazowa, wodociągowa i CO. Brak podstawowych instalacji umożliwiających normalne funkcjonowanie w spornym budynku bezspornie wyklucza możliwość prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego w tym lokalu i zaspokajania jego potrzeb bytowych. Co więcej skarżący sam przyznał w odwołaniu, że budynek nie posiadał pozwolenia na użytkowanie. Natomiast w skardze potwierdził, że sporny budynek miał służyć zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych po zakończeniu jego budowy. Z kolei samo prowadzenie przez wnioskodawcę prac wykończeniowych w budynku czy też udział w akcji ewakuacyjnej sąsiadów nie może przesądzać o tym, że w tej nieruchomości wnioskodawca zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że samo powstanie, na skutek zdarzenia losowego, straty w domu stanowiącym własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta może mieć we własnym zakresie zaspokojone potrzeby życiowe w innym miejscu czy w innej miejscowości wskazuje, że ma ona zapewnione minimum egzystencji, zatem pomoc ze strony państwa jest zbędna (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 85/25 i powołane tam orzecznictwo). Nie ma zatem znaczenia, czy straty materialne dotyczące domu w B. były spowodowane wystąpieniem zdarzenia losowego, powodzi. Sytuacja skarżącego nie spełnia bowiem innej podstawowej przesłanki przyznania zasiłku celowego - zaistnienia niezbędnej potrzeby życiowej. Stanowisko to potwierdza także pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. o sygn. akt I OSK 227/13, wedle którego osoby, które starają się o przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 40 ust. 2 ustawy winny zdawać sobie sprawę, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które w wyniku różnych zdarzeń losowych nie mają zabezpieczonych podstawowych potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które takie podstawowe potrzeby mieszkaniowe mają już zabezpieczone.
W tym miejscu wyjaśnić jeszcze przyjdzie, że ww. ustawowe przesłanki przyznania świadczenia są uzupełniane przez wspomniane już wcześniej Zasady. Chodzi tutaj jednak nie tyle o aspekt limitowania świadczonej pomocy lecz - o czym też wcześniej wspomniano - o uniknięcie nierównego traktowania osób, które znalazły się w identycznej lub podobnej sytuacji w wyniku klęski żywiołowej oraz o racjonalne wydatkowanie środków publicznych.
Pomoc udzielana na podstawie omówionych wyżej regulacji stanowi wykonywanie przez gminę zadania zleconego z zakresu administracji rządowej (art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy). Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 ustawy), zaś gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 ustawy). Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 ustawy wytyczne nie mają charakteru aktu prawa miejscowego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych z art. 40 ust. 2 ustawy, to jednak wiążą gminę na podstawie art. 110 ust. 2 ustawy i powinny być respektowane przez gminę przy wypłacie, na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy, zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 3501/16).
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdził 18 października 2024 r. powołane już wyżej Zasady. W ich postanowieniach ogólnych w części I ust. 1 pkt 2 lit. a podano, że pomoc jest udzielana między innymi w formie pomocy remontowo-budowlanej, przyznawanej na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, na którą składają się zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, zwany dalej: "zasiłkiem na odbudowę budynku mieszkalnego". Przechodząc dalej, wskazać należy, że w części I ust. 6 pkt 1 Zasad wskazano, że zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, zwanymi dalej "osobami uprawnionymi", jeśli w dniu wystąpienia powodzi prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym, które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia. Kwota zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego wynosi do 200 tys. zł, przyznawanego w związku ze szkodami w jednym budynku/lokalu mieszkalnym (Część III ust. 1). Natomiast zgodnie z częścią III ust. 9 zdanie pierwsze Zasad jeżeli w zniszczonym lub uszkodzonym budynku/lokalu mieszkalnym gospodarstwo domowe nie było prowadzone w dniu powodzi, nie zachodzą przesłanki do przyznania pomocy. Z kolei według części I ust. 9 zasiłek na odbudowę budynku mieszkalnego przysługuje również na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego będącego w procesie budowy, chyba że poszkodowany jest właścicielem innego budynku mieszkalnego/lokalu mieszkalnego.
Regulacje Zasad powinny być harmonijnie stosowane wraz z przepisami rangi ustawowej, tak aby nie niweczyły celu i istoty pomocy społecznej. Wspomniane przepisy Zasad mają na celu uporządkowanie kwestii legitymacji wnioskodawcy, tak aby uniknąć sytuacji nierównego traktowania uprawnionych do pomocy (np. poprzez dublowanie świadczeń). W niniejszej sprawie skarżący niewątpliwie również według przytoczonych Zasad nie posiada legitymacji by ubiegać się o sporną pomoc.
Jeszcze raz zatem powtórzenia wymaga, że samo powstanie straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta ma już zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, a przede wszystkim mieszkaniowe, nie może stanowić wyłącznej przesłanki udzielenia takiej osobie dalszej pomocy w postaci zasiłku celowego. Nie jest bowiem rolą pomocy społecznej rekompensowanie ze środków budżetowych Państwa wszelkich strat poniesionych przez wnioskodawcę.
Uwzględniając treść uzasadnień ocenianych decyzji nie sposób skutecznie zarzucać organom, że nie wyjaśniły i nie rozważyły w sposób dokładny i wszechstronny sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Z kolei subiektywne przekonanie skarżącego, że straty przez niego poniesione są tego rodzaju, iż winny być zrekompensowane, nie oznacza, że organ jest zobowiązany uwzględnić takie żądanie. W przekonaniu Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku i wydania decyzji w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi. Nie zostały przy tym ujawnione jakiekolwiek okoliczności mogące podawać w wątpliwość ustalony stan faktyczny.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji potwierdza również, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu dokonało powtórnej oceny i analizy materiału dowodowego oraz - zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. - przedstawiło w uzasadnieniu okoliczności i fakty przemawiające za uznaniem decyzji organu pierwszej instancji za zgodną z prawem.
Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami, wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd miał również na uwadze, że organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
Końcowo należy stwierdzić, że pomijając treść art. 69b ustawy zmieniającej organy wyraziły błędne stanowisko, iż wydane decyzje podejmowane były w ramach tzw. uznania administracyjnego jednak nie można przyjąć aby w związku z tym doszło do takiego naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że o wpływie na wynik sprawy można mówić w sytuacji, że gdyby naruszenie przepisów nie miało miejsca, to prawdopodobnie organ wydałby decyzję o odmiennej treści (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicza, M. Grzywacz, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. C.H. Beck, Warszawa 2019 r., 6. wydanie, s. 698). Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie, ponieważ stwierdzone uchybienie w istocie nie wpłynęło na dokonane przez organy obu instancji ustalenia faktyczne i prawne, w świetle których podjęte rozstrzygnięcie należy uznać za prawidłowe. Innymi słowy w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie było podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.