I SA/OP 500/24

I SA/Op 500/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-07-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2282/24 - Wyrok NSA z 2025-12-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5, art. 24 ust. 2 i ust. 2a,  art. 63 ust. 1, ust. 12 i  ust. 13
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lutego 2024 r., nr SKO.40.3829.2023.śr w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez R. S. (zwanego dalej również: "skarżącym" lub "wnioskodawcą") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej w skrócie: "SKO" lub "Kolegium") z dnia 29 lutego 2024 r., nr SKO.40.3829.2023.śr, którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 28 września 2023 r., nr SSR.4023.00447.2023.PSZ, o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną i orzeczono o przyznaniu tego prawa w określonych wysokościach w okresie od 1 lipca 2023 r. do 30 stycznia 2024 r. oraz o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie do 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.
Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:
Wnioskiem z dnia 5 lipca 2023 r. (data wpływu do organu 7 lipca 2023 r.) skarżący, zwrócił się do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – J. S. pozostającym w związku małżeńskim z niepełnosprawną w stopniu znacznym U. S. Do akt sprawy organ załączył m. in.: 1) kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 14 czerwca 2023 r. o zaliczeniu J. S. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 maja 2023 r.; 2) kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 14 czerwca 2023 r., na podstawie którego U. S. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 maja 2023 r.; 3) oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że od dnia 1 lipca 2023 r. nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. tatą J. S.; 4) wydruk z Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), z którego wynika, że od dnia 1 lipca 2023 r. skarżący zawiesił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej; 5) opis czynności podejmowanych przez wnioskodawcę w związku ze sprawowaną opieką; 6) oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że z dniem 1 lipca 2023 r. zakończył prowadzenie własnej działalność gospodarczej z dniem 1 lipca 2023 r.; 7) oświadczenie wnioskodawcy datowane na dzień 1 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że: nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z innego tytułu, nie jest właścicielem/współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu, nie posiada ustalonego prawa do emerytury/renty, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności; 8) zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w O. z dnia 14 kwietnia 2004 r., że od dnia 30 marca 2004 r. do nadal jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; 9) informacja ZUS dotycząca okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawcy, z której wynika, że od 22 września 2003 r. do 30 kwietnia 2004 r. był zarejestrowany w PUP, a działalność gospodarczą prowadził od 1 maja 2004 r. do 1 lipca 2023 r.
Decyzją z dnia 28 września 2023 r. Prezydent Miasta Opola (dalej również jako: "organ" lub "organ I instancji"), odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Rozstrzygnięcie wydał na podstawie art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm. - zwanej dalej: "ustawą").
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata M. Ż. - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W dniu 5 lutego 2024 r. do Kolegium wpłynęło pismo organu I instancji, w którym poinformowano, że J. S. zmarł w dniu 30 stycznia 2024 r. Powyższą okoliczność potwierdził również pełnomocnik wnioskodawcy przy piśmie z dnia 7 lutego 2024 r.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."), decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o: 1) odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem - od 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz 2) przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem na okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 30 stycznia 2024 r., przy czym: od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2 458 zł a od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 stycznia 2024 r. w wysokości 2 901,29 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło kwestie intertemporalne, tj. że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji z dnia 1 stycznia 2024 r., wprowadzonej na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 – dalej jako: "ustawa o świadczeniach wspierających" lub "u.ś.w."). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało bowiem przed 31 grudnia 2023 r., a więc należało uwzględnić przepis art. 63 ust. 1 ustawy zmieniającej.
Dalej przytoczyło art. 17 ust. 1, 1b i 5 oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy. Stwierdziło, że niezasadna jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, iż nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy. Odnosząc się do drugiego powodu odmowy, zgodnie z którym jedynie wykreślenie z rejestru prowadzonej działalności gospodarczej mogłoby być uznane za wypełnienie dyspozycji wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że warunkiem koniecznym nabycia prawa do świadczenia jest by wnioskodawca nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej, a w razie jej podjęcia, aby zrezygnował z takiej działalności w celu sprawowania opieki. Kolegium zauważyło też, że w przypadku osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej dezaktualizuje się obowiązek opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, chorobowe i wypadkowe i wygasa w określonym terminie ubezpieczenie zdrowotne. Państwo zaś nie finansuje tych składek za ubezpieczonego.
W dalszej kolejności, dokonując wykładni pojęcia "rezygnacja z zatrudnienia", SKO sięgnęło do przepisów dotyczących zawieszenia działalności gospodarczej zawartych w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162, [obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 221, z późn. zm. - dopisek Sądu]). Wskazało, że przepisy tej ustawy w art. 25 ust. 1 określają, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Z uwagi na skutki, jakie wynikają z zawieszenia działalności gospodarczej, a więc faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas działalności oraz utratę dochodu z tego tytułu osiąganego, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej może być uznane za rezygnację z prowadzenia działalności gospodarczej więc w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Dlatego należy przyjąć, że zawieszenie działalności gospodarczej jest faktycznie okresową rezygnacją z prowadzenia działalności gospodarczej - czyli zatrudnienia. Organ podkreślił, że osoba zawieszająca działalność gospodarczą może dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalno-rentowego i zdrowotnego. Objęcie tych osób prawem do świadczenia pielęgnacyjnego da im natomiast nie tylko środki utrzymania, ale też opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne. Z tych względów Kolegium nie podzieliło stanowisko organu I instancji, że tylko wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej powoduje spełnienie warunku rezygnacji z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Kolegium zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej winno być traktowane jako tożsame z rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.
Kolegium zauważyło, że R. S. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 1 lipca 2023 r. W oświadczeniach złożonych w toku postępowania podał, że nie pracuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wobec powyższego Kolegium uznało, że zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącego nastąpiło z chwilą zawieszenia działalności gospodarczej i było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W sprawie zaistniał więc związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium spełnione zostały przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i zaliczaniu się wnioskodawcy do grupy osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, a także niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością zapewnienia opieki ojcu, co potwierdzają oświadczenia strony oraz ustalenia wywiadu środowiskowego.
Mając powyższe na względzie Kolegium ustaliło, że nie zaistniały przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie wnioskodawcy świadczenia, określone w art. 17 ust. 5 ustawy. Wobec tego skarżący, jako osoba o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, spełnia przesłanki uprawniające do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia, a tym samym należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2 458 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2024 r. do 30 stycznia 2024 r., tj. do dnia zgonu osoby wymagającej opieki w wysokości 2 901,29 zł miesięcznie. Natomiast należało odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. ponieważ w tym okresie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, której prowadzenie zawiesił w dniu 1 lipca 2023 r., a ponadto w okresie od 1 maja 2023 r. do 23 maja 2023 r. osoba wymagająca opieki nie posiadała ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że początkowy termin prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustalony został z uwzględnieniem art. 24 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Organ uwzględnił, że dopiero od dnia 14 czerwca 2023 r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 7 lipca 2023 r., a więc zmieścił się w zakreślonym terminie wynikającym z art. 24 ust. 2a ustawy. Jednakże w sprawie należało mieć na uwadze, że do 30 czerwca 2023 r. wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, a osoba wymagająca opieki posiadała orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 23 maja 2023 r. Stąd, za okres od 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowe świadczenie przysługiwało wnioskodawcy od dnia 30 stycznia 2024 r., tj. do dnia zgonu osoby wymagającej opieki.
Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący w części, w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 31 stycznia 2024 r. do dnia 29 lutego 2024 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 12 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 29 lutego 2024 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wzmagającej opieki. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres do dnia 29 lutego 2024 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym
W motywach skargi pełnomocnik skarżącego wywodził, że zgodnie z art. 63 ust 12 ustawy o świadczeniu wspierającym, w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo do zasiłku dla opiekuna, chyba że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r. W niniejszym postępowaniu z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego wynika, że ojciec skarżącego zmarł 30 stycznia 2024 r., a tym samym organ winien orzec o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 29 lutego 2024 r. to jest do ostatniego dnia miesiąca następującym po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby niepełnosprawnej. Przywołana powyżej regulacja prawna nie zawiera luzu administracyjnego, a tym samym organy orzekające w tej sprawie winny orzec o przyznaniu świadczenia do dnia 29 lutego 2024 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu odwoławczego nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą, w brzmieniu - jak trafnie przyjęło Kolegium - obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., a więc przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną na mocy art. 43 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, zwanej dalej w skrócie u.ś.w. Stosownie bowiem do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo ustaliło, że prawo do wnioskowanego świadczenia powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., co zostanie szerzej omówione w dalszej części uzasadnienia.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast wedle art. 24 ust. 2a ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, które - jak prawidłowo ustaliło Kolegium - nie wystąpiły w przypadku skarżącego.
W niniejszej sprawie niekwestionowane jest to, że skarżący sprawował opiekę nad niepełnosprawnym ojcem – J. S., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 14 czerwca 2023 r., nr [...], została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast stopień niepełnosprawności ustalono od 23 maja 2023 r., tj. od daty złożenia wniosku o wydanie tego orzeczenia. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżący jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Właściwie też przyjęło Kolegium, że zawieszenie przez skarżącego z dniem 1 lipca 2023 r. działalności gospodarczej należy traktować jako zaprzestanie wykonywania tej działalności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony bowiem jest pogląd, że rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, jest również zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1928/21). Powodem odmowy przyznania świadczenia nie mogła być więc wskazana przez organ I instancji okoliczność braku rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia.
Z powyższych względów organ odwoławczy słusznie uznał, że skarżący nie był zatrudniony ani nie wykonywał innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, pozostającym w związku małżeńskim z niepełnosprawną żoną U. S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 14 czerwca 2023 r., nr [...], również została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, co potwierdza materiał dokumentacyjny sprawy. Skarżący spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy.
W ocenie Sądu za prawidłowe należy również uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącego spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b ustawy. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy powinno się wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo przyjęło, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1b ustawy.
Stosownie zaś do art. 24 ust. 2a ustawy Kolegium prawidłowo ustaliło początkowy termin przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia na dzień 1 lipca 2023 r., ponieważ pomimo, iż 14 czerwca 2023 r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, to do 30 czerwca 2023 r. wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Powyższe skutkowało zaś odmową przyznania świadczenia za okres od 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., wobec niespełnienia przesłanki uprawniającej do przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 ustawy.
Odnośnie zarzutów skargi odnotować trzeba, że w u.ś.w. wprowadzony został przepis przejściowy art. 63 ust. 12, zgodnie z którym w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo do zasiłku dla opiekuna, chyba że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r. Przywołany przepis stanowi wyjątek od reguły określonej w art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazującej stosować w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne przepisy dotychczasowe. Wprowadza on bowiem przedłużenie terminu przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, o ile zgon nastąpił po dniu 1 stycznia 2024 r. W niniejszej sprawie, jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy ojciec skarżącego zmarł 30 stycznia 2024 r. Jednakże w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma kwestia interpretacji zwrotu "osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne". W ocenie Sądu prawidłowa interpretacja tej regulacji w drodze wykładni językowej prowadzi do zbieżnego ze stanowiskiem Kolegium poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, że z uprawnienia przewidzianego tym przepisem skorzystać mogą wyłącznie osoby, które świadczenie pielęgnacyjne już pobierały, a zatem zostało ono im wypłacane, chociażby jednorazowo. Podkreślenia wymaga, że podstawowym rodzajem wykładni prawa jest wykładnia językowa i ta właśnie wykładnia zmierza do ustalenia znaczenia przepisu w oparciu o jego znaczenie językowe, posługując się regułami związanymi nie tylko ze słownictwem, ale także ze składnią i konstrukcją tekstu. Z treści art. 63 ust. 13 u.ś.w., wynika, że osoba pobierająca na zasadach określonych w ust. 12 art. 63 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie traci prawa do określonych świadczeń. Zdaniem Sądu z łącznego odczytania norm zawartych w art. 63 ust. 12 i ust. 13 u.ś.w. wynika, że założeniem ustawodawcy było zapewnienie ochrony w okresie przejściowym wyłącznie dla osób pobierających świadczenia. Skoro zatem skarżący nie był osobą pobierającą świadczenie w dacie orzekania przez Kolegium, przepis art. 63 ust. 12 u.ś.w. nie mógł mieć zastosowania. W konsekwencji powyższego SKO prawidłowo ustaliło końcowy termin przyznania wnioskowanego świadczenia do dnia śmierci ojca skarżącego.
Reasumując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kolegium dokonało prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało je do wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w określonych wysokościach w okresie od 1 lipca 2023 r. do 30 stycznia 2024 r. oraz o odmowie przyznania tego prawa w okresie od 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Sąd miał również na uwadze to, że Kolegium wskazało - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na zgodny wniosek stron w tym przedmiocie złożony w treści skargi oraz w odpowiedzi na skargę o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.