I SA/Op 424/24

I SA/Op 424/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zasakrżoną decyzję w punkcie 2
W pozostałym zakresie oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant: Referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 9 lutego 2024 r., nr EZD/253454/2024 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1) uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2, 2) w pozostałym zakresie oddala skargę, 3) zasądza od Rektora Uniwersytetu Opolskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. W. (dalej: strona, student, skarżący), reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest decyzja Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 9 lutego 2024 r., nr L.Dz. EZD/253454/2024, (dalej także: Rektor UO lub Rektor) mocą której – działając na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r., poz. 742, z późn. zm.), dalej: ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce lub Pszwin, oraz § 42 ust. 1 pkt 3, ust. 3 i ust. 6-7 uchwały nr 167/2020-2024 Senatu Uniwersytetu Opolskiego z dnia 11 kwietnia 2022 r., Regulamin Studiów Uniwersytetu Opolskiego, dalej: Regulamin lub regulamin studiów, a także art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., w dacie orzekania Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej: Kpa – po rozpoznaniu odwołania studenta z dnia 23 listopada 2023 r., dalej: odwołanie, od decyzji Dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Opolskiego (dalej: Dziekan lub też Dziekan WNS UO) z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie skreślenia z listy studentów – uchylił w całości decyzję Dziekana z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie skreślenia z listy studentów (pkt 1) oraz umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia studenta z listy studentów 10 semestru studiów, jednolite studia magisterskie, niestacjonarne na kierunku [...] w roku akademickim 2022/2023 (pkt 2).
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r., (bez numeru), Dziekan Wydziału Nauk Społecznych UO, działając na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, skreślił studenta z listy studentów dziesiątego semestru, [...], jednolite magisterskie, niestacjonarne, Wydział Nauk Społecznych, w roku akademickim 2022/23 z powodu niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego. Argumentując organ ten wskazał, że zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 3 Pszwin studenta skreśla się z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Stosownie do art. 108 ust. 3 tej ustawy skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zaznaczył nadto, że zgodnie z § 47 ust. 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego student powinien złożyć pracę dyplomową jeżeli jest przewidziana w planie studiów i zdać egzamin dyplomowy jeżeli jest przewidziany nie później niż do końca września ostatniego roku studiów. Na studiach kończących się w semestrze zimowym termin ten upływa z końcem zimowej sesji poprawkowej. Stosownie do § 49 ust. 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, warunkiem dopuszczenia do egzaminu dyplomowego jest: 1) spełnienie wszystkich wymagań wynikających z programu i harmonogramu studiów; 2) uzyskanie pozytywnej oceny pracy dyplomowej, jeżeli jest wymagana przez program studiów. Zgodnie zaś z § 31 ust. 1 i 2 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, w przypadku niezłożenia egzaminu dyplomowego lub nieusprawiedliwionego nieprzystąpienia do egzaminu w ustalonym terminie dziekan wyznacza drugi termin egzaminu dyplomowego jako ostateczny. Powtórny egzamin powinien odbyć się nie później niż miesiąc po zakończeniu sesji poprawkowej. Na podstawie § 53 ust. 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, ukończenie studiów następuje po złożeniu egzaminu dyplomowego z wynikiem co najmniej dostatecznym. Zgodnie z art. 61 § 1 i 4 Kpa administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
Następnie wyjaśnił Dziekan, że stosownie do art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie do art. 61 § 1 i 4 Kpa, zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów z powodu niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego zostało stronie doręczone w dniu 10 października 2023 r. W dalszych motywach zaznaczył Dziekan, że do dnia wydania przedmiotowej decyzji student nie złożył egzaminu dyplomowego, pomimo wyraźnego obowiązku wynikającego z § 47 ust. 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego wyznaczonego do dnia 16 października 2023 r.
Podsumowując podał Dziekan, że zgodnie z art. 10 § 1 Kpa w dniu 31 października 2023 r., doręczono stronie zawiadomienie o zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów z powodu niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego.
Kolejnym aktem obrazującym tok następujących po sobie zdarzeń, dołączonym do akt sprawy, jest decyzja tego samego Dziekana z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...], o skierowaniu strony na powtarzanie 07 semestru, kierunek: [...] w roku akademickim 2023/24 w semestrze zimowym, określona jako: akt wewnętrzny. Zawarto w niej rygor uzupełnienia różnic programowych: przedmioty modułu [...] oraz [...], [...], [...], [...], [...]. W motywach tej decyzji podał organ, że zgodnie z art. 85 ust. 1 pkt 7 Pszwin student ma prawo do: 7) powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce - na zasadach określonych w regulaminie studiów. Stosownie do § 25 ust. 1 pkt 2 Regulaminu w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru w określonym terminie, dziekan rozstrzyga o: 2) skierowaniu na powtarzanie semestru. Zgodnie z § 25 ust. 2 Regulaminu rozstrzygnięcie, o którym mowa w ust. 1. pkt 1 i 2, dokonywane jest na wniosek studenta.
W związku z powyższym – jak zaznaczył Dziekan – stosownie do art. 85 ust. 1 pkt 7 Pszwin oraz § 25 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Regulaminu uznał, że spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji o skierowaniu studenta na powtarzanie semestru. W końcowych rozważaniach poinformował, że stosownie do § 25 ust. 2 Regulaminu "powtarzanie semestru powoduje konieczność wniesienia opłaty w wysokości bez opłaty zł".
Nie godząc się z decyzją z dnia 8 listopada 2023 r., o skreśleniu z listy studentów, odebraną przez stronę w dniu 13 listopada 2023 r., złożyła ona od niej odwołanie. Zarzuciła w nim naruszenie w toku pierwszoinstancyjnym art. 108 ust. 1 pkt 3 Pszwin, a także § 49 ust. 1 Regulaminu oraz jego § 31 ust. 1 i 2 i § 53 ust. 1. Zdaniem strony decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów winna być poprzedzona przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia przesłanek skreślenia z listy studentów oraz wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została decyzja o skreśleniu, co poprzedzone być powinno dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Organ – jak uznała strona – powinien dogłębnie wyjaśnić i rozważyć wszystkie istotne okoliczności, w tym te podnoszone przez stronę oraz wskazać dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została taka, a nie inna decyzja czy istniały okoliczności, które uniemożliwiły studentowi wywiązanie się z danego obowiązku i dlaczego nie było możliwości ewentualnego kontynuowania studiów. Zdaniem studenta postępowanie poprzedzające wydanie decyzji o skreśleniu nie może sprowadzać się tylko i wyłącznie do stwierdzenia, jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji do wskazania, że nie została złożona praca i idąc dalej nie złożono egzaminu dyplomowego.
Następnie w obszernych wywodach strona przedstawiła tok procedowania po złożeniu przez nią pracy dyplomowej i zreferowała zasady postępowania z pracą tak promotora, jak i recenzentów. Po czym skarżący stwierdził, iż z jego strony doszło do wykonania wszystkich ciążących na niej obowiązków, czego – jak określił – "niestety nie można powiedzieć o postępowaniu osób reprezentujących w tym procesie uczelnię" . Jego zdaniem niedopuszczenie jej pracy do obrony wynikło nie z jej winy, a "z powodu nieprzejrzystych praktyk osób reprezentujących Uniwersytet Opolski".
Przytoczoną na wstępie decyzją z 9 lutego 2024 r. Rektor UO – po rozpoznaniu odwołania studenta od decyzji Dziekana WNS UO w sprawie skreślenia z listy studentów z dnia 8 listopada 2023 r. – uchylił w całości decyzję pierwszoinstancyjną w sprawie skreślenia z listy studentów (pkt 1) oraz umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia studenta z listy studentów 10 semestru studiów, jednolite studia magisterskie, niestacjonarne na kierunku [...] w roku akademickim 2022/2023 (pkt 2).
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ drugoinstancyjny przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu, a następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, studenta skreśla się z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Stosownie do art. 108 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Powyższe uzupełnia § 42 ust. 1 pkt 3, ust. 3 i ust. 6-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, które stanowią, że dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Skreślenie studenta z listy studentów, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2 następuje w drodze decyzji administracyjnej, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji dziekana w sprawie skreślenia z listy studentów, przysługuje odwołanie do Rektora, w terminie czternastu [14] dni od dnia doręczenia decyzji. 7. Od decyzji Rektora w sprawie skreślenia z listy studentów przysługuje prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie trzydziestu dni od daty doręczenia decyzji. Skargę wnosi się za pośrednictwem Rektora.
W dalszej kolejności Rektor zaznaczył, że materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Odnosząc się zaś ogólnie do przedstawionych przez studenta zarzutów podał, że w jego ocenie nie zasługują one na uwzględnienie, niemniej – jak zaznaczył – "zaskarżona decyzja z innych względów podległa uchyleniu, a postępowanie umorzeniu w całości". Wskazał, że student w określonym w przepisach Regulaminu terminie nie złożył egzaminu dyplomowego. Warunkiem ukończenia studiów jednolitych magisterskich stosownie do treści § 43 ust. 1 Regulaminu jest przygotowanie i złożenie pracy dyplomowej, o ile program studiów przewiduje obowiązek jej złożenia oraz zdanie egzaminu dyplomowego. Program studiów realizowany przez studenta przewidywał taki obowiązek. Powyższe uzupełnia również § 47 ust. 1 Regulaminu zobowiązujący studenta do złożenia pracy dyplomowej i zdania egzaminu dyplomowego, nie później niż do końca września ostatniego roku studiów. Jego zdaniem powyższym obowiązkom student nie sprostał. Zasadniczo, na co zwrócił uwagę, jego postępowanie w ramach przygotowywania pracy dyplomowej i podejmowane próby zaingerowania w przebieg tego postępowania ocenić należy negatywnie. Zdaniem organu opisywany konflikt interesów stanowi insynuację, które nie znajdują potwierdzenia w dokumentach z tego zakresu. Zaznaczył, że praca przygotowana przez studenta została dwukrotnie negatywnie oceniona. Przez recenzenta oraz superrecenzenta. Ocena – jak uznał Rektor –była merytoryczna zarówno recenzent oraz superrecenzent mieli uzasadnione i merytoryczne podstawy aby przygotowaną pracę ocenić negatywnie. Przypomniał, że zgodnie z § 48 ust. 1 i ust. 2 Regulaminu, oceny pracy dyplomowej dokonują promotor oraz recenzent, a na kierunkach artystycznych - promotorzy i recenzenci części praktycznej i teoretycznej. W przypadku istotnych rozbieżności w ocenie pracy o dopuszczeniu do egzaminu dyplomowego decyduje dziekan, który może zasięgnąć opinii dodatkowego recenzenta. Poza tym podkreślił, że student w obszarze swoich zastrzeżeń co do osoby recenzenta oraz superrecenzenta posłużył się argumentami wyłącznie pozamerytorycznymi. Następnie podniósł, że "recenzja pracy dyplomowej nie jest oceną pozamerytoryczną autora tej pracy - co zdaje się sugerować student - lecz stanowi merytoryczną ocenę przygotowanej pracy dyplomowej. Student w składanych zarzutach nie przedstawił żadnego argumentu merytorycznego, który poddawałby w wątpliwość rzetelność sporządzonej recenzji z punktu widzenia merytorycznych podstaw do sporządzenia negatywnej recenzji". To z kolei – na co zwrócił uwagę Rektor – nakazuje mu przyjąć, że recenzje pracy dyplomowej studenta przygotowane zostały w sposób prawidłowy i zgodny z postanowieniami Regulaminu.
Następnie zaznaczył, że mając na uwadze treść art. 138 § 1 pkt 2 Kpa Rektor "obok uchylenia zaskarżonej decyzji rozstrzygnął również o umorzeniu prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia studenta z listy studentów". Zaakcentował, iż "okolicznością rozstrzygającą pozostawało bowiem, że Dziekan Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Opolskiego obok decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów, wydał również decyzję (rozstrzygniecie wewnętrzne) w sprawie skierowania studenta na powtarzanie semestru". W tym obszarze – jak zaznaczył – "uwzględniono wniosek studenta, korzystając z § 48 ust. 2 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, który pomimo negatywnego postępowania w sprawie przygotowania pracy dyplomowej i złożenia egzaminu dyplomowego, pozwala aby skierować studenta na powtarzanie semestru". Wyjaśnił, że student decyzję o skreśleniu z listy studentów zaskarżył zaś rozstrzygnięcie wewnętrzne w sprawie skierowania Studenta na powtarzanie semestru nie zostało zaskarżone. To – jak podkreślił – "spowodowało, że student ostatecznie zachował status studenta, bowiem to na własny wniosek skierowany został na powtarzanie semestru. W konsekwencji wydaną decyzję w sprawie skreślenia z listy studentów należało wyeliminować z obrotu prawnego ponieważ w związku z tym, że student kontynuuje studia w Uniwersytecie Opolskim, niezasadnym byłoby jego skreślenie".
Jednocześnie w podsumowujących motywach zawarł, że "(...)Innymi słowy nie można było studenta z jednej strony skreślić z listy studentów a z drugiej strony skierować studenta na powtarzanie semestru". Tym samym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, jak wyjaśnił, "należało w pierwszym rzędzie uchylić zaskarżoną decyzję administracyjną Dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Opolskiego w sprawie skreślenia z listy studentów z dnia 8 listopada 2023 r. w całości oraz umorzyć w całości postępowania administracyjne w sprawie skreślenia Pana R. W. z listy studentów 10 semestru studiów, jednolite studia magisterskie, niestacjonarne na kierunku [...] w roku akademickim 2022/2023".
W skardze na to rozstrzygnięcie, jej autor zarzucił mu naruszenie:
1) § 42 ust. 1 pkt 3 ust. 3 i ust. 6-7 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego poprzez przyjęcie, że student nie złożył w terminie pracy dyplomowej co warunkowało przystąpienie do egzaminu dyplomowego;
2) § 47 Regulaminu poprzez przyjęcie, że student nie sprostał obowiązkowi złożenia pracy dyplomowej i zdania, egzaminu dyplomowego nie dokonując wyjaśnienia przyczyn braku niezłożenia egzaminu przez skarżącego, w szczególności pomijając kwestie zgłaszanego wniosku zmiany recenzenta z uwagi na konflikt między recenzentem a studentem;
3) § 49 Regulaminu poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnił wszystkich warunków uprawniających do dopuszczenia studenta do egzaminu dyplomowego wobec nie uzyskania pozytywnej oceny pracy dyplomowej w sytuacji kiedy obiektywne kryteria oceny pracy były przez niego podważane od momentu wyznaczenia jako recenzenta dr R. W.1 z powołaniem się na wytyczne Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego "Dobre Praktyki w Procedurach Recenzjach w Nauce";
4) pkt 5.20 i 5.25 Procedury Procesu Dyplomowania poprzez niedotrzymanie przez recenzentów terminów wykonania recenzji pracy co miało wpływ na pozbawienie skarżącego uprawnienia do złożenia w terminie pracy;
5) pkt 5.8 Procedury Procesu Dyplomowania poprzez wadliwe rozstrzygniecie wniosków o zmianą recenzenta;
6) art 138 ust. 3 Kpa poprzez umorzenie postępowania w sprawie wobec skierowania skarżącego na powtarzanie semestru oraz
7) art. 10 Kpa poprzez niezaznajomienie studenta z kompletnymi aktami sprawy po zamknięciu postępowania.
Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasadzenie od organu kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W jej uzasadnieniu rozwinął przedstawione w jej petitum zarzuty, uwypuklając, że uzasadnienie decyzji w części dotyczącej umorzenia postępowania wskazuje, że podstawą takiej decyzji jest okoliczność, iż student został skierowany na jego wniosek na powtarzanie semestru. Twierdzenie to – jak oświadczył – jest wadliwe, albowiem student "nigdy nie składał wniosku o powtarzanie semestru ze skierowaniem go na semestr 7". Jednocześnie skarżący wykazał niezrozumienie powoływania się przez organ na § 48 ust 2 Regulaminu, który dotyczy powołania dodatkowego recenzenta a nie złożenia wniosku o powtarzanie semestru i wyrażenia zgody przez uczelnie.
W odpowiedzi na skargę Rektor UO, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie. Przypomniał, że skarżący istotnie złożył pracę dyplomową, niemniej nie spełnił dalszych wymagań, aby móc przystąpić do egzaminu dyplomowego tj. jego praca dyplomowa nie została oceniona pozytywnie w procesie recenzji. To spowodowało słusznie zdaniem organu, że w sprawie zmaterializowała się przesłanka do skreślenia z listy studentów, o której mowa w art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Powyższe potwierdza również § 49 ust. 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, który stanowi, że warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu dyplomowego jest: 1) spełnienie wszystkich wymagań wynikających z programu i harmonogramu studiów; 2) uzyskanie pozytywnej oceny pracy dyplomowej, jeżeli jest wymagana przez program studiów. Podkreślił, ze skoro więc skarżący powyższego warunku, o którym mowa w pkt 2) nie spełnił, to nie można go było zgodnie z powyższym postanowieniem Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego dopuścić do egzaminu dyplomowego. Wyjaśnił nadto, że student powołuje się na rzekomo nieprawidłowe postępowanie przy sporządzaniu recenzji przez dr R. W.1 oraz następnie przez superrecenzenta dr hab. R. D., prof. UO. Zarzutów tych Rektor nie podzielił. Podobnie zanegował odwołanie się przez studenta do dokumentu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego "Dobre Praktyki w Procedurach Recenzyjnych w Nauce". Podniósł Rektor, że dokument ten nie jest źródłem prawa, lecz stanowi jedynie wytyczne, czy zbiór dobrych praktyk. Zaznaczył nadto, że ten zbiór dobrych praktyk nie odnosi się do recenzowania i osób recenzentów prac dyplomowych przygotowanych przez studentów studiów I i II stopnia, czy studiów jednolitych magisterskich. Dokument ten dotyczy sporządzania recenzji i osób recenzentów w postępowaniach awansowych tj. postępowaniu o nadanie stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego oraz tytułu profesora. W związku z tym powoływanie się na ten dokument i wywodzenie z niego określonych dla skarżącego okoliczności jest w jego opinii nieprawidłowe.
Niezależnie od powyższego ocenił za nieuprawnione opisywane okoliczności dotyczące rzekomego konfliktu interesów, czy też innych okoliczności mających wpływać na treść sporządzonych recenzji. W dalszych motywach zaznaczył, że nie jest rolą czy to dziekana, czy też rektora, aby merytorycznie interweniować w sprawę recenzji. Powyższe organy nie są uprawnione do arbitralnej zmiany treści recenzji, odrzucenia jej lub uznania za nieobowiązującą. Brak jest trybu w postanowieniach Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego, aby powyższego dokonać. Dodał, że skarżący i tak skorzystał z treści § 48 ust. 2 Regulaminu Studiów Uniwersytetu Opolskiego w ten sposób, iż jego praca poddana została dodatkowej recenzji. Dodatkowa recenzja sporządzona przez samodzielnego pracownika naukowego również była negatywna. W związku z tym dwie negatywne recenzje pracy dyplomowej skarżącego nakazują przyjąć, że praca dyplomowa nie spełnia wymogów merytorycznych, aby dopuścić ją do dalszego postępowania. Skarżący zresztą nadal nie podał merytorycznych podstaw dla których uważa recenzje za nieprawidłowe.
W końcowych motywach przypomniał, że skarżący obowiązany był zaliczyć różnice programowe, dziekan kierując się opinią koordynatora kierunku skierował skarżącego na powtarzanie semestru od semestru siódmego w roku akademickim 2023/2024. Powyższe rozstrzygnięcie Dziekana Wydziału Nauk Społecznych zostało przez skarżącego w dniu 13 listopada 2023 r. odebrane i niezaskarżone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej: P.p.s.a.", uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Powołana regulacja oznacza, iż niezależnie od zarzutów skargi ocenie sądu poddana jest cała sprawa administracyjnej zarówno w zakresie postępowania poprzedzającego jej wydanie jak i zastosowania prawa materialnego, z obowiązkiem przestrzegania zakazu zmiany zaskarżonego aktu na niekorzyść strony skarżącej.
Przeprowadzona przez Sąd, w tych granicach, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga jest częściowa zasadna. Skarga podlegała natomiast częściowemu oddaleniu mimo podzielenia proceduralnych zarzutów strony skarżącej. W okolicznościach sprawy (przedstawionych w dalszej części uzasadnienia), uchylenie bowiem zaskarżonej decyzji w pkt 1 prowadziłoby do pogorszenia sytuacji strony skarżącej a tym samym byłoby rozstrzygnięciem na jej niekorzyść a sąd administracyjny, jak wskazano powyżej, nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (stosownie do treści art. 134 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zasada zakazu reformationis in peius, czyli zakazu orzekania na niekorzyść strony skarżącej, która w praktyce oznacza zasadę niepogorszenia działaniem sądu materialnoprawnej sytuacji podmiotu składającego skargę, jest uregulowana wprost w art. 134 § 2 P.p.s.a. Przytoczony przepis zakazuje więc pogorszenie sytuacji prawnej strony skarżącej. Punktem odniesienia jest sytuacja prawna strony skarżącej – stan określony w zaskarżonym akcie lub czynności. Niejako na marginesie wskazać należy, że zasada ta znajduje także zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, co wynika bezpośrednio z treści art. 139 Kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zatem organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego się, jedynie jeżeli szczegółowo wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, te bowiem przesłanki w myśl art. 139 Kpa tworzą wyjątek od zasady zakazu orzekania na niekorzyść odwołującego się. Oznacza to, że posługiwanie się w praktyce art. 139 Kpa, winno być również poddawane wnikliwej kontroli sądów i ograniczone do sytuacji absolutnie wyjątkowych z punktu widzenia praworządności. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że orzekanie na niekorzyść musi się wiązać bezpośrednio ze sprawą, której dotyczy zaskarżony akt, a nie dalszymi konsekwencjami w całokształcie sytuacji prawnej strony skarżącej. Musi ono mieć charakter obiektywny i rzeczywisty. Celem (istotą) ustanowienia tego zakazu jest zapobieganie sytuacjom, w których strona niezadowolona z orzeczenia, jej zdaniem nieprawidłowego i niesłusznego, rezygnowałaby z jego zaskarżenia w obawie, że w razie nieuwzględnienia jej wniosków sytuacja, w której się znajduje, ulegnie jeszcze dalszemu pogorszeniu. Zakaz zmiany na niekorzyść ma eliminować obawę jednostki wnoszącej środek prawny przed ewentualnością pogorszenia jej pozycji prawnej wskutek kolejnego orzeczenia wydanego w jej sprawie i gwarantować tzw. bezpieczne przeniesienie rozpoznania sprawy do wyższej instancji. Jednocześnie podniesienia wymaga, że zakaz orzekania na niekorzyść strony skarżącej nie ma charakteru absolutnego. Zakaz ten nie znajduje bowiem zastosowania w sytuacji, gdy zaskarżony akt lub czynność dotknięte są naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem sądu jest uwzględnienie skargi pomimo tego, że nie leży to w interesie strony skarżącej. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności jednak nie wystąpiły, co zadecydowało o pozostawieniu w obrocie prawnym pkt 1 zaskarżonej decyzji i oddaleniu w tej części skargi.
Na wstępie należy nakreślić ramy prawne sprawy, której przedmiot dotyczy: po pierwsze – wyeliminowania przez Rektora z obrotu prawnego niekorzystnej dla strony decyzji Dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Opolskiego z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie skreślenia jej z listy studentów, z uwagi na jej uchylenie w całości (pkt 1) oraz po drugie – umorzenia w całości postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia studenta z listy studentów 10 semestru studiów, jednolite studia magisterskie, niestacjonarne na kierunku [...] w roku akademickim 2022/2023 (pkt 2).
W świetle powyższego należy także zaznaczyć, że stan faktyczny ustalony w sprawie jest bezsporny, został już przywołany w pierwszej części uzasadnienia, a co za tym idzie nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu tych okoliczności.
Zdaniem Sądu, co należy wyeksponować na początku rozważań, z zaskarżonej decyzji Rektora nie wynika jaki stan faktyczny sprawy ustalił, a który wpłynął na wpisanie studenta na semestr 7. Nie wiadomo jakie okoliczności podmiotowe i przedmiotowe w ustalonym stanie faktycznego zadecydowały o takim kształcie zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że zapewnie nie miały na to wpływu przedmioty niezaliczone, albowiem te strona zaliczyła oddając prace dyplomową, jednakże nie kończąc studiów z powodu niezłożenia egzaminu dyplomowego, do którego nie doszło w związku z negatywnymi recenzjami jej pracy dyplomowej.
Uwaga ta jest istotna albowiem brzmienie § 25 regulaminu nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. I tak w jego ust. 1 ustanowiono, że w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru w określonym terminie, dziekan rozstrzyga o: 1) skierowaniu na powtarzanie niezaliczonych przedmiotów i wpisie warunkowym na taki okres, by student mógł powtórnie uczestniczyć w niezaliczonych zajęciach, w których student ma obowiązek uczestniczenia i ich zaliczenia; 2) skierowaniu na powtarzanie semestru; 3) skreśleniu z listy studentów. Z kolei w jego ust. 5 wskazano, że skierowanie na powtarzanie niezaliczonych przedmiotów i wpis warunkowy przysługuje studentowi, który nie zaliczył nie więcej niż dwóch [2] przedmiotów warunkujących zaliczenie semestru, z wyłączeniem przedmiotów, których kontynuacja została przewidziana w kolejnych semestrach. Natomiast w Rozdział VII Regulaminy określono warunki ukończenia studiów, stanowiąc w § 43 ust. 1, że warunkiem ukończenia studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich jest przygotowanie i złożenie pracy dyplomowej, o ile program studiów przewiduje obowiązek jej złożenia oraz zdanie egzaminu dyplomowego. 2. Warunki ukończenia studiów na kierunkach studiów, co do których obowiązują standardy kształcenia, określają odrębne przepisy. W dalszych jednostkach redakcyjnych ukształtowano sytuację prawną studenta i jego obowiązku mające wpływ na ukończenie studiów. Tym samym prawodawca uczelniany ustanowił, w § 47 ust.1, że student zobowiązany jest złożyć pracę dyplomową i zdać egzamin dyplomowy, jeżeli są przewidziane w planie studiów, nie później niż do końca września ostatniego roku studiów. W ust. 2 tego paragrafu, iż student zobowiązany jest złożyć pracę dyplomową i zdać egzamin dyplomowy, jeżeli są przewidziane w planie studiów – w przypadku kierunku studiów trwających 3,5 roku – nie później niż do końca zimowej sesji poprawkowej. 3. Na wniosek studenta lub promotora pracy dyplomowej, złożony w terminie, o którym mowa w ust. 1 lub ust. 2, dziekan może wydłużyć termin złożenia pracy dyplomowej i zdania egzaminu dyplomowego nie dłużej niż o dwa tygodnie w przypadku: 1) długotrwałej choroby studenta, potwierdzonej dokumentacją medyczną; 2) niemożności wykonania pracy dyplomowej w obowiązującym terminie z uzasadnionych i niezależnych od studenta przyczyn. 3. Wydłużenie terminu złożenia pracy dyplomowej przedłuża termin planowego ukończenia studiów. 4. Student, który nie dotrzymał terminów określonych w ust. 1 lub ust. 2, może złożyć do dziekana wniosek o powtarzanie ostatniego semestru. Ponadto w wskazano, że § 25 ust. 2 stosuje się odpowiednio. 5. W przypadku dłuższej nieobecności promotora, która może mieć wpływ na opóźnienie terminu złożenia pracy dyplomowej, koordynator kierunku jest zobowiązany wyznaczyć osobę, która przejmuje obowiązki kierowania pracą dyplomową. Jednocześnie proces recenzowania unormowano m.in. w § 48 stanowiąc w jego ust. 1, że oceny pracy dyplomowej dokonują promotor oraz recenzent, a na kierunkach artystycznych – promotorzy i recenzenci części praktycznej i teoretycznej. 2. W przypadku istotnych rozbieżności w ocenie pracy o dopuszczeniu do egzaminu dyplomowego decyduje dziekan, który może zasięgnąć opinii dodatkowego recenzenta. Mocą § 49 ust. 1 warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu dyplomowego jest: 1) spełnienie wszystkich wymagań wynikających z programu i harmonogramu studiów; 2) uzyskanie pozytywnej oceny pracy dyplomowej, jeżeli jest wymagana przez program studiów. 2. Termin egzaminu dyplomowego ustala koordynator kierunku, w porozumieniu z studentem i promotorem pracy dyplomowej – nie później niż siedem [7] dni przed planowanym terminem obrony oraz zatwierdza dziekan.
Powyższe regulacje normują sytuację administracyjnoprawną studenta i stanowią podstawę do władczego ukształtowania jego stosunku prawnego. Tymczasem w zaskarżonej decyzji zabrakło odniesienia się do nich i odniesienia ich do zaistniałego w sprawie zdarzenia, związanego z nieuzyskaniem przez studenta prawa do przystąpienia do egzaminu końcowego.
Zasadniczo to dopiero z odpowiedzi na skargę wynika jaki stan faktyczny sprawy ustalił organ, jakie przepisy prawa zastosował, w jaki sposób przeprowadził proces subsumcji. W odpowiedzi na skargę organ przedstawił istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne i prawne, podkreślić jednakże należy, że odpowiedź na skargę jest pismem procesowym, a zatem nie może sanować braków uzasadnienia decyzji zaskarżonej do sądu (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 451/22). W rezultacie, stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogło uzupełnić braków w zaskarżonych decyzjach.
W decyzji objętej skargą, co wymaga podkreślenia, wskazano na przepisy ustawy i regulaminu przy czym nie odniesiono ich do okoliczności faktycznych sprawy. Przede wszystkim podniesiono, że w przypadku niezłożenia egzaminu dyplomowego lub nieusprawiedliwionego nieprzystąpienia do egzaminu w ustalonym terminie dziekan wyznacza drugi termin egzaminu dyplomowego jako ostateczny. Powtórny egzamin powinien odbyć się nie później niż miesiąc po zakończeniu sesji poprawkowej. Na podstawie § 53 ust. 1 Regulaminu ukończenie studiów następuje po złożeniu egzaminu dyplomowego z wynikiem co najmniej dostatecznym. Tymczasem w sprawie, co zdaje się zostało pominięte w odkodowaniu etapów procesu kształcenia studenta, skarżący do tego egzaminu nawet nie przystąpił, albowiem zaistniała przeszkoda w postaci negatywnych recenzji, zatem to nie ta okoliczność zadecydowała o kształcie decyzji i ukształtowaniu jego praw. Okoliczność tę o ile dostrzega organ stwierdzając, że student nie spełnił warunków aby dopuścić go do obrony pracy dyplomowej i uznając, iż wydana przez Dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Opolskiego decyzja administracyjna była prawidłowa, to jednakże uchyla ją, czym działa na korzyść studenta. Stąd też pomimo dostrzeżonych braków Sąd uznał, że w tej części zaskarżona decyzja jest korzystna dla skarżącego. Jednocześnie, jednakże z przyczyn nie znajdujących podstaw i uznanych przez Sąd za nie dające się zaakceptować, Rektor umorzył postępowanie w sprawie skreślenia studenta z listy studenta z 10 semestru. W motywach wskazał, że jest to uzasadnione z uwagi na wpisanie go na semestr 7. Takie uznanie organu zdaniem Sądu nie zostało uzasadnione. Wręcz, w ocenie Sądu, z niewiadomych względów wskazany został semestr 7.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ nie uzasadnił merytorycznie swojego rozstrzygnięcia, lakonicznie wskazał przyczyny, dla których nastąpiło umorzenie postępowania w sprawie skreślenia strony z listy studentów 10 semestru. Zdaniem Sądu organ nie rozważył, czy w sprawie istniały okoliczności przemawiające za takim rozstrzygnięciem w aspekcie słusznego interesu strony. Nie wiadomo co o tym zadecydowało, jakie zdobył pkt ECTS uzasadniające wpis na semestr 7, co wynika z uzasadnienia decyzji i – co ważne – stanowi o umorzeniu postępowania w przedmiocie skreślenia studenta z 10 semestru. Organ powinien wskazać jakie okoliczności skłoniły go do wyboru możliwości wpisania studenta na semestr 7. Organ pominął zupełnie okoliczność wyrażenia skarżącemu zgody na chociażby przedłużenia terminu do przedłożenia pracy, która uzyska pozytywną recenzję, etc, czy też powtarzanie semestru .
W rezultacie organ odwoławczy nie przeprowadził należycie postępowania odwoławczego i nie odniósł się do argumentów odwołania. Niezależnie od powyższego, na co również zwróciła uwagę storna skarżąca, organ uzasadniając decyzję o skreśleniu jej z listy studentów dodatkowo powołał się na brak złożenia w terminie pracy dyplomowej, która to przesłanka nie wynika z okoliczności sprawy, albowiem praca nie uzyskała pozytywnej oceny recenzenta. Brak przy tym rozważań odnośnie do oceny promotora.
Podnieść należy, że Rektor nie odniósł się do żadnych argumentów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, ograniczył się jedynie do przytoczenia treści odwołania, przepisów regulaminu, nie dokonując oceny sytuacji skarżącego w świetle treści przepisów Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ani nie odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.
Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów. Organ ograniczył się do powołania postanowień regulaminu i ogólnikowego wskazania, że skarżący nie wypełnił obowiązków wynikających z programu studiów i konkluzji, że zachodzą przesłanki do skreślenia skarżącego z listy studentów. W ocenie Sądu organ naruszył przepisy postępowania, a to art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji nie wynika bowiem jaki dokładnie stan faktyczny sprawy organ ustalił, nie wynika również, aby organ rozważył przed wydaniem rozstrzygnięcia całokształt dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje cechuje dowolność oceny materiału dowodowego, zostały one wydane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. O dowolności oceny można bowiem mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 837/20, powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Zdaniem Sądu powielenie w zaskarżonych decyzjach stanowisk strony i odwoływanie się do opinii recenzenta i superrecenzenta, bez jakiejkolwiek ich oceny i odniesienia ich do pozostałych dowodów, czyni zasadnym zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu organ uchybił również normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, ponieważ wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalił faktów, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 445/19). W zaskarżonych decyzjach brak jest bowiem dokładnych ustaleń co do treści dotyczących wyboru semestru do powtarzania stanowiącego o umorzeniu postępowania w sprawie skreślenia studenta z semestru 10.
Naruszenie to stanowiło podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego pkt 2, ponieważ decyzja w tym punkcie jest niekorzystna dla studenta a z uwagi na zbyt ogólnikowe sformułowania nie poddaje się kontroli Sądu. Podkreślić należy, że odpowiedź na skargę nie może sanować braków w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego, a także okoliczności podniesione przez skarżącego. Ustali wnikliwie stan faktyczny sprawy, wskaże dokładnie jakich zaliczeń skarżący nie uzyskał, jakich obowiązków skarżący nie wypełnił, zawiadomi skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, oceni ewentualne dowody przedstawione przez skarżącego, a także uwzględni opinię promotora. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy oceni, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie skreślenia studenta z 10 semestru.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 200 P.p.s.a.