I SA/Op 376/22

I SA/Op 376/22 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Komorowska-Kaczkowska
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28 września 2022 r., nr 1601-IEW.4268.64.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez R. M. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany), reprezentowanego przez kuratora A. M. jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28.09.2022 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej jako K.p.a.) oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako u.f.p.) – uchylił decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 30.06.2022 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia grzywien z mandatów karnych kredytowanych: - [...] z 27 lipca 2019 r. w kwocie 300 zł, [...] z 27 lipca 2019 r. w kwocie 50 zł i w tym zakresie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, a w pozostałej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, tj. w części dotyczącej odmowy umorzenia w całości grzywien z mandatów karnych kredytowanych: - [...] z 2 marca 2020 r. w kwocie 500 zł, - [...] z 15 kwietnia 2020 r. w kwocie 100 zł, - [...] z 28 kwietnia 2020 r. w kwocie 100 zł, - [...] z 14 stycznia 2021 r. w kwocie 500 zł, - [...] z 16 maja 2021 r. w kwocie 500 zł, - [...] z 21 maja 2021 r. w kwocie 100 zł, -[...] z 21 maja 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 27 maja 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 6 czerwca 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 6 czerwca 2021 r. w kwocie 100 zł, -[...] z 10 października 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 12 października 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 21 października 2021 r. w kwocie 500 zł, -[...] z 11 grudnia 2021 r. w kwocie 20 zł, -[...] z 11 grudnia 2021 r. w kwocie 50 zł, -[...] z 11 grudnia 2021 r. w kwocie 50 zł, -[...] z 26 grudnia 2021 r. w kwocie 20 zł.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Kurator ustanowiony w związku z częściowym ubezwłasnowolnieniem skarżącego złożył w jego imieniu wniosek o umorzenie w całości grzywien z mandatów karnych kredytowanych, które skarżący otrzymał w miesiącach styczeń - czerwiec 2021 r. Łącznie kwota o umorzenie której wystąpił kurator wyniosła 5.390 zł.
Decyzją z dnia 30.06.2022 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił skarżącemu przyznania ulgi.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 28.09.2022 r.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wyjaśnił, że z uwagi na przedawnienie wykonania kary należało uchylić decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu w części dotyczącej mandatu karnego z 27 lipca 2019 r. [...] w kwocie 300 zł i z 27 lipca 2019 r. [...] w kwocie 50 zł i w tym zakresie umorzono postępowanie w sprawie.
Przechodząc do meritum wskazał na treść przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., który upoważnia organy administracji publicznej do oceny, czy w konkretnej sprawie - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny - występują szczególne, wyjątkowe okoliczności, które uzasadniają udzielenie ulgi. Decyzja taka jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte stwierdzenie "organ może umarzać".
Organ administracji publicznej w każdej sprawie musi indywidualnie ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego. Są to np. klęski żywiołowe, czy też zdarzenia losowe, uniemożliwiające zobowiązanemu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych. Z kolei obowiązek uwzględnienia interesu publicznego wymaga, aby mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.
Organ podkreślił, że zarówno zasadność, jak i wysokość mandatu nie jest kwestią, która może podlegać ocenie organów rozstrzygających wniosek o ulgę. Nie można jednak pominąć, że nałożenie grzywien jest konsekwencją zachowań, które naruszały obowiązujące prawo. Mandat jest karą za łamanie przepisów prawa. Ale mandat ma również uczyć przestrzegania prawa w przyszłości.
Przedmiotowe należności nie powstały więc wskutek nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze. Okoliczności powstania należności są istotne przy rozstrzyganiu spraw w przedmiocie udzielenia ulgi. Z racji bowiem tego, że ulga w spłacie jest rozwiązaniem stosowanym incydentalnie, również przyczyny jej zastosowania muszą być wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania wnioskującego o ulgę.
Obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe.
W ocenie organu w przedmiotowej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła, a wręcz przeciwnie - tego rodzaju interes (a zwłaszcza takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy) wskazuje na bezpodstawność udzielenia skarżącemu wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa. Umorzenie grzywien byłoby w pewien sposób usankcjonowaniem niezgodnych z prawem działań kosztem interesu publicznego.
Za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, mimo, że skarżący znajduje się w trudnym położeniu.
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Jest na utrzymaniu matki. Nie korzysta ze świadczeń socjalnych. Z [...] jest częściowo ubezwłasnowolniony oraz posiada wydane na stałe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Mieszka wraz z matką w mieszkaniu o powierzchni 48 m2 (mieszkanie spółdzielcze własnościowe). Źródłem dochodów dwuosobowej rodziny jest renta rodzinna matki w kwocie 1.462 zł oraz jej wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w charakterze salowej w kwocie ok. 1000 zł. W ramach wspólnego gospodarstwa domowego ponoszone są wydatki: czynsz 421 zł, energia elektryczna 84 zł, gaz 34 zł, ogrzewanie ok. 100 zł, dojazd do pracy 20 zł, dojazd do miejsca leczenia 150 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 70 zł, lekarstwa i leczenie 150 zł, edukacja 290 zł, wyżywienie 1600 zł, koszty utrzymania środków transportu 100 zł, telewizja 84,50 zł.
Zdaniem organu w stanie faktycznym nie wystąpił ważny interes zobowiązanego. Warunki mieszkaniowe i bytowe skarżący ma zapewnione - pomaga mu matka. Ponadto, w sytuacji, kiedy zobowiązany nie uzyskuje dochodów, nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań (w drodze postępowania egzekucyjnego). Obecnie regulowanie zadłużenia z tytułu mandatów zależy jedynie od dobrowolnych wpłat (matka nie ma obowiązku płacenia za skarżącego mandatów). Odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpływa więc na aktualną sytuację finansową skarżącego i nie pozbawia go środków do życia. Egzekucja należności możliwa będzie dopiero w przypadku, kiedy zacznie on osiągać dochód w odpowiedniej wysokości i nawet wtedy organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że zobowiązanemu muszą pozostać środki do życia.
Natomiast brak dochodów nie może być sam w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką stanowi umorzenie należności z tytułu mandatów. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Dodatkowo takie osoby ukarane czułyby się bezkarne.
Ponadto mandaty mogą być dochodzone przez państwo przez 3 lata licząc od momentu nałożenia grzywny. Niezasadne z punktu widzenia interesu publicznego byłoby więc zakładanie, że przez ten okres sytuacja skarżącego nie poprawi się. Być może skarżący będzie mógł spłacić zadłużenie w części. Jak wynika z dołączonego przez kuratora do odwołania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 8 lutego 2013 r. strona nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Nie można więc wykluczyć, że w przyszłości skarżący znajdzie zatrudnienie, choćby sezonowe. Może również starać się - obecnie lub w przyszłości - o innego rodzaju ulgę, tj. o rozłożenie należności na dogodne raty. Rozłożenie na raty z jednej strony nie unicestwiłoby istoty ukarania, a z drugiej pozwoliłoby na uregulowanie należności na zasadach wnioskodawcy odpowiadających.
Na marginesie organ wskazał, że okoliczność umorzenia mandatu Prezydenta Miasta Z. (o czym poinformował kurator przy odwołaniu), nie należy rozumieć jako nakazu umorzenia tego rodzaju należności przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Każdy z organów rozpatrujących wniosek o ulgę ma prawo i jednocześnie obowiązek do własnej oceny wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, a w konsekwencji do podjęcia decyzji czy udzielić ulgi.
Odnośnie pisma z 18 lipca 2022 r. nazwanego skargą, które w imieniu skarżącego złożyła kurator organ stosownie do art. 234 pkt 1 K.p.a., przeanalizował treść decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu również w kontekście tego pisma.
Stwierdził, że w zaskarżonej decyzji nie kwestionowano tego, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i częściowo ubezwłasnowolnioną. Okoliczności te nie zostały natomiast uznane jako uzasadniające przyznanie ulgi. Orzeczenie o niepełnosprawności zostało przez kuratora przedłożone dopiero przy odwołaniu od decyzji.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu miał prawo stwierdzić, że skarżący przyjmując mandat zobowiązał się do jego uiszczenia. Taka jest istota mandatu - albo się go przyjmuje, co z automatu oznacza obowiązek jego zapłaty, albo odmawia się jego przyjęcia. Tylko całkowite ubezwłasnowolnienie osoby naruszającej przepisy prawa zwalania z odpowiedzialności za wykroczenie.
Podobnie organ I instancji mógł stwierdzić, że skarżący ma możliwość podjęcia pracy. Kurator nie przedłożył dowodów, z których można by było wywnioskować, że występują u strony przeciwwskazania zdrowotne w tym zakresie. Wręcz przeciwnie, z dołączonego do odwołania orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że może być on zatrudniony na otwartym rynku pracy czyli na takich samych zasadach jak osoby bez niepełnosprawności. Nie jest osobą trwale niezdolną do pracy, nie jest zatem wykluczona aktywność zawodowa w przyszłości, choćby w niepełnym wymiarze godzin. W decyzji nie nakazano skarżącemu pracy w soboty i niedzielę - Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu w Opolu poinformował jedynie, że cyt.: "na obecnym rynku pracy istnieją różne możliwości zarobkowania, nie tylko w systemie codziennym, ale również w soboty i niedziele, w formie umowy o dzieło lub choćby prace sezonowe".[...] skarżącego może powodować problemy ze znalezieniem i utrzymaniem pracy. Nie jest to jednak powód do umorzenia należności z mandatów.
Jako słuszne ocenił również zajęte w decyzji stanowisko, że jeżeli skarżący znajduje środki na zakup alkoholu, to oznacza, że jest w stanie wygospodarować pieniądze, które powinien przeznaczać na spłatę mandatów karnych. Tym bardziej, że wiele mandatów otrzymał właśnie przez alkohol.
Tym samym skargę uznał więc za nieuzasadnioną.
We wniesionej skardze kurator działający w imieniu skarżącego podniósł, że nie zgadza się z decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu i wnioskuje o jej zmianę. Zostało wskazane, że decyzja jest: wadliwa, zawiera wadę powodującą nieważność z mocy prawa, była niewykonalna w dniu wydania, niewykonalność ma charakter trwały, została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu została zaskarżona w części dotyczącej utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o odmowie umorzenia w całości należności z mandatów karnych kredytowanych.
W uzasadnieniu wskazano, że R. M. jest osobą częściowo ubezwłasnowolnioną. A. M. podniosła, że jej obowiązkiem - jako kuratora - jest dbanie o to, by podopieczny miał środki do życia i zapewnioną opiekę lekarską. Nie jest natomiast zobowiązana do ponoszenia jakichkolwiek wydatków i nakładów na rzecz skarżącego. Wyjaśniła, że nigdy nie otrzymała wezwania do zapłaty, nie wiedziała o sprawie mandatowej i nie była informowana o środkach odwoławczych - ponadto syn (z powodu stanu [...] i [...]) niszczy lub chowa przyjęte mandaty. W skardze, za odwołaniem, podkreślono, że skarżący nie posiada majątku, jest bezrobotny i chory, a utrzymuje go matka (kurator). Skarżący zbiera złom - uzyskuje ok. 20 zł, które przeznacza na alkohol, nie jest więc w stanie zapłacić kilka tysięcy za mandaty.
Kurator wskazała, że pracownik z Urzędu Skarbowego w Z. zajmujący się egzekucją stwierdził, że R. M. nie posiada majątku i umorzył mandat oraz prowadzoną egzekucję. Pozytywną decyzję, tj. umorzenie mandatu, 29 czerwca 2022 r. wydał również Prezydent Miasta Z. Organy te uwzględniły wnioski kuratora i odniosły się ze zrozumieniem do niepełnosprawności skarżącego oraz ciężkiej sytuacji jego matki (wdowy), która ma syna z [...] i niepełnosprawnością. A. M. oświadczyła, że nie będzie spłacać mandatów syna, bo takie wytyczne dostała z Sądu Rejonowego w Z. Wskazała przy tym, że próbuje leczyć syna w Poradni [...] przy Szpitalu w Z.
Zarzuciła, że pracownik Urzędu Skarbowego, który podpisał decyzję, nie rozumie osób niepełnosprawnych. Okoliczność przyjęcia mandatu nie świadczy o tym, że skarżący jest osobą zdrową i trzeźwo myślącą i że może się samodzielnie utrzymać, co uwzględnił Sąd Okręgowy w Z. ubezwłasnowolniając w czerwcu 2019 r. stronę.
W ocenie kuratora osoby, które nie mają pracy i dochodów, są niepełnosprawne i ledwo wiążą koniec z końcem aby przeżyć - powinny być obligatoryjnie zwalniane, tak jak są zwalniane przez sądy od kosztów sądowych. A. M. podkreśliła, że skarżący znajdował się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, nie zdawał sobie sprawy z konsekwencji przyjęcia mandatu oraz że odpowiedzialności za to nie ponosi ona - jako kurator.
Do skargi dołączona została kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z 13 października 2022 r. sygn. akt [...].
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 26.04.2023 r. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik podniósł, że w toku postępowania naruszono przepisy art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. poprzez wadliwe, niepełne rozważenie materiału dowodowego, w efekcie czego organ nie rozpoznał ważnego interesu strony skarżącej. Naruszono również art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, gdyż oczekiwanie na uiszczenie mandatów przez kuratora skarżącego nie znajduje oparcia w obowiązujących regulacjach prawnych. Organ mógł zgromadzić dowody choćby z innych postępowań dotyczących skarżącego, ze sprawy o ubezwłasnowolnienie czy umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Prezydenta Miasta, czy też przesłuchać kuratora w charakterze świadka, pozyskać sprawozdania z kurateli.
Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i wskazał, że przyznanie wnioskowanej ulgi oznaczałoby w istocie przyzwolenie na łamanie prawa i nieuzasadnione zwolnienie z sankcji jaką było nałożenie grzywny. Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że matka skarżącego nie ma obowiązku płacenia za niego mandatów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako: [p.p.s.a.], zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa.
Kontroli Sądu podlega decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28.09.2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności w kwocie 5.390 zł z tytułu 17 mandatów karnych.
W przedmiotowej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 K.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a Sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.
Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.
W realiach badanej sprawy organy nie orzekały w ramach uznania administracyjnego, gdyż stwierdziły brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek dopuszczających możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu grzywny.
W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności wymaga w pierwszym rzędzie ustalenia przez organ tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione.
Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.
Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić w pierwszej kolejności należy, że ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, wynikają z przedłożonych w toku postępowania dowodów i składanych oświadczeń. Ustalenia te w ocenie Sądu potwierdzają trudną sytuację materialną i życiową skarżącego, czego nie kwestionowały również organy.
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Jest na utrzymaniu matki. Nie korzysta ze świadczeń socjalnych. Z powodu [...] [...] jest częściowo ubezwłasnowolniony oraz posiada wydane na stałe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Mieszka wraz z matką w mieszkaniu o powierzchni 48 m2 (mieszkanie spółdzielcze własnościowe). Źródłem dochodów dwuosobowej rodziny jest renta rodzinna matki w kwocie 1.462 zł oraz jej wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w charakterze salowej w kwocie ok. 1000 zł. W ramach wspólnego gospodarstwa domowego ponoszone są wydatki: czynsz 421 zł, energia elektryczna 84 zł, gaz 34 zł, ogrzewanie ok. 100 zł, dojazd do pracy 20 zł, dojazd do miejsca leczenia 150 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 70 zł, lekarstwa i leczenie 150 zł, edukacja 290 zł, wyżywienie 1600 zł, koszty utrzymania środków transportu 100 zł, telewizja 84,50 zł.
Nie ma w sprawie sporu co do sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego, który –jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach administracyjnych - ma objawy [...] w stopniu lekkim, jest [...] i został częściowo ubezwłasnowolniony z uwagi na ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji.
Powyższe nie budzi wątpliwości Sądu.
Zaznaczyć przy tym trzeba, że potwierdzenie złej sytuacji materialnej czy zdrowotnej nie będzie jednoznaczne z wystąpieniem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i koniecznością udzielenia wnioskowanej ulgi.
Podkreślić należy, że kontrola postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie doprowadziła Sąd do przekonania, że organy prawidłowo przeanalizowały sytuację skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. i w sposób logiczny uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły, w ocenie Sądu, przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zdaniem Sądu, powody, jakimi kierował się organ odmawiając stronie umorzenia należności, zostały poparte, co do zasady racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony.
Przechodząc do oceny ważnego interesu zobowiązanego, stwierdzić należy, że jak wynika z treści uzasadnienia decyzji, organ wziął pod uwagę niewątpliwie trudną aktualną sytuację materialną i życiową skarżącego.
Jednak, jak wskazano powyżej, zła sytuacja nie stanowi sama w sobie podstawy do umorzenia należności, wymagane jest tu także aby sytuacja strony - w okolicznościach konkretnego przypadku – nie pozwalała na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.
W niniejszej sprawie organy wykazały, że odmowa umorzenia należności nie spowoduje zagrożenia egzystencji czy innych ciężkich skutków dla skarżącego, co świadczy o braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.
Słusznie w tym zakresie zaakcentowano w zaskarżonej decyzji, że skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że nie osiąga on żadnych dochodów, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki.
W nawiązaniu do argumentacji kuratora skarżącego podkreślić należy, że nałożenie na skarżącego mandatu karnego nie rodzi po stronie jego matki żadnych konsekwencji, w tym zwłaszcza obowiązku opłacenia takiej grzywny z własnych środków.
Jak słusznie zauważył organ w sytuacji, kiedy zobowiązany nie uzyskuje dochodów, nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań (w drodze postępowania egzekucyjnego). Obecnie regulowanie zadłużenia z tytułu mandatów zależy jedynie od dobrowolnych wpłat (matka nie ma obowiązku płacenia za skarżącego mandatów). Odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpływa więc na aktualną sytuację finansową skarżącego i nie pozbawia go środków do życia. Egzekucja należności mogłaby mieć miejsce dopiero gdyby skarżący zaczął osiągać dochód w odpowiedniej wysokości i nawet wtedy organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że zobowiązanemu muszą pozostać środki do życia.
Zaznaczyć tu należy, że powyższe stwierdzenia o braku ciężkich skutków dla skarżącego w związku z odmową umorzenia należności potwierdzają również przedłożone przez kurator w toku postępowania dokumenty w postaci postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak majątku i wynikającą z tego nieskuteczność egzekucji.
Tym samym nie budzi wątpliwości Sądu, stanowisko organu, iż odmowa umorzenia należności nie spowoduje po stronie skarżącego (ani jego matki) skutków w postaci utraty/zmniejszenia środków pieniężnych niezbędnych do opłacenia kosztów utrzymania.
Z kolei kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącego, jego [...], [...] , które kurator podnosi celem podważenia zasadności ukarania strony mandatem karnym, nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu dotyczącym wyłącznie możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. Tego typu okoliczności mogą mieć znaczenie w sprawie dotyczącej uchylenia mandatu karnego a zatem powinny być podnoszone przez stronę w odwołaniu od mandatu względnie wniosku o uchylenie mandatu karnego. Natomiast w ramach postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu grzywny nie podlega badaniu zasadność nałożenia mandatu. Wyjaśnić też trzeba, że Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia dopuszcza możliwość uchylenia prawomocnego mandatu karnego (art. 101 tej ustawy). Również fakt, iż skarżący przyjmuje mandaty a następnie chowa je przed matką, nie przekreśla możliwości podważenia ich we wskazanym trybie, czy też złożenia wniosku do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od mandatu. Analiza akt sprawy potwierdza zresztą, że kurator korzysta z możliwości kwestionowania poszczególnych mandatów przed sądem karnym.
Sąd przychyla się również do stanowiska organu, że okoliczność umorzenia mandatu Prezydenta Miasta Z. nie należy rozumieć jako nakazu umorzenia tego rodzaju należności przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Każdy z organów rozpatrujących wniosek o ulgę ma prawo i jednocześnie obowiązek do własnej oceny wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, a w konsekwencji do podjęcia decyzji czy udzielić ulgi.
W ocenie Sądu w sprawie prawidłowo powołano okoliczności, które świadczą o tym, że umorzenie przedmiotowej należności nie leży również w interesie publicznym.
Jak już wskazano, skarżący z uwagi na to, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki ma zapewnione zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a odmowa umorzenia należności nie zagrozi jego egzystencji i nie spowoduje np. konieczności skorzystania ze świadczeń pomocy społecznej.
Nie można pomijać również tego, że grzywna może być dochodzona przez 3 lata, które liczy się od momentu uprawomocnienia się mandatu (daty wystawienia).
Zatem niezasadne z punktu widzenia interesu publicznego byłoby więc zakładanie, że przez ten okres sytuacja skarżącego nie poprawi się. Być może skarżący będzie mógł spłacić zadłużenie w części. Jak wynika z dołączonego przez kuratora do odwołania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 8 lutego 2013 r. strona nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Nie można więc wykluczyć, że w przyszłości skarżący znajdzie zatrudnienie, choćby sezonowe.
Zaznaczyć tu jeszcze raz należy, że w niniejszym postępowaniu organ jak i sąd administracyjny nie jest władny ocenić zasadności ukarania skarżącego mandatem, gdyż taka ocena należy do wyłącznej kompetencji sądu karnego. Przedmiotowe mandaty dotychczas nie zostały uchylone, a zatem ocena wystąpienia przesłanki interesu publicznego została prawidłowo dokonana z uwzględnieniem z jednej strony celu nałożonej grzywny za popełnione wykroczenie, a z drugiej obowiązkiem ochrony interesu budżetu państwa.
Nie bez znaczenia pozostaje bowiem fakt, że nałożenie mandatu było konsekwencją zachowania strony, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. Jego celem jest obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło odczucie straty materialnej. Obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe.
W ocenie Sądu organy w toku postępowania dowiodły, że interes publiczny (a zwłaszcza takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy) nie przemawia za udzieleniem skarżącemu wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa.
W konsekwencji w sprawie prawidłowo uznano, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności w postaci ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego.
Podniesione na rozprawie przez pełnomocnika strony zarzuty naruszenia art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i art. 80 K.p.a. nie są uzasadnione. Wszystkie powoływane przez pełnomocnika okoliczności (zła sytuacja materialna, stan zdrowia skarżącego i jego częściowe ubezwłasnowolnienie) nie są w sprawie kwestionowane i wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. Jak wyjaśniono już powyżej, powyższe okoliczności nie stanowią same w sobie podstawy przesłanek umorzenia należności. Organy wykazały bowiem, że odmowa umorzenia zgodna jest z interesem publicznym a jednocześnie nie narazi skarżącego na szczególne dolegliwości w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że matka skarżącego nie ma obowiązku płacenia za niego mandatów.
Nie budzi także wątpliwości Sądu działanie organu II instancji w zakresie rozpatrzenia stosownie do treści art. 234 pkt 1 K.p.a. skargi strony na Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu.
Organ prawidłowo odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w tej skardze i wykazał, że nie są one uzasadnione, co opisano szczegółowo we wstępnej części uzasadnienia.
Tym samym w ocenie Sądu organ słusznie uznał ww. skargę za nieuzasadnioną.
W podsumowaniu stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności było prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami.
Dokonane ustalenia doprowadziły organ odwoławczy do trafnego wniosku, iż w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. Jednocześnie organ uzasadnił dlaczego, odmówił udzielenia ulgi. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową.
Końcowo Sąd wskazuje, że złożony na rozprawie wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu będzie podlegał rozpoznaniu przez referendarza sądowego.
W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę