I SA/OP 375/21

I SA/Op 375/21 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący/
Anna Komorowska-Kaczkowska /sprawozdawca/
Grzegorz Gocki
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GZ 6/22 - Postanowienie NSA z 2022-02-01
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 217
art. 20 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Dz.U. 2015 poz 364
par. 5 ust. 1a
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Referent Grażyna Sułkowska-Kosmider po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 31 maja 2021 r., nr 105/21 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez M. M. (dalej określanego jako: Strona, Skarżący, Wnioskodawca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej w skrócie: Dyrektor OR ARiMR) z 31 maja 2021 r., nr 105/2021 - wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej jako: "k.p.a."), art. 10 ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.) [dalej: ustawa o ARiMR] oraz art. 26 ust. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w ramach Programu Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182 ze zm. zwana dalej "ustawą" lub "ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) - utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Oleśnie z 21 kwietnia 2021 r. w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 15 maja 2020 r. Skarżący zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Oleśnie o przyznanie płatności ONW na 2020 r. Łączny areał wskazany we wniosku obejmował grunty rolne o powierzchni 49,99 ha, z tego: płatność ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy I areał 48,69 ha oraz płatność ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy II areał 1,30 ha. Wśród zadeklarowanych działek znajdowały się między innymi działki ewidencyjne o numerach: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am.
W piśmie z 12 sierpnia 2020 r., znak [...], Starosta O. wskazał, że z dniem 1 stycznia 2016 r. wymienione wyżej działki ewidencyjne zostały nabyte przez Skarb Państwa i pozostają obecnie w gestii Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Starosta O. nie posiada żadnych danych wskazujących na to, że tytuł prawny do przedmiotowych obszarów miałby przysługiwać jakimś innym podmiotom. Do pisma dołączona była decyzja Starosty O. z 11 lipca 2018 roku, znak [...], świadcząca o nabyciu przez Skarb Państwa wymienionych działek ewidencyjnych.
Z kolei Dyrektor Oddziału Terenowego KOWR w O.1 poinformował, iż ww. działki nabył Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r., a w dniu 4 stycznia 2021 r. działki te włączono do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP). Omawiane działki nie są obecnie przedmiotem dzierżawy.
Wezwaniem z 18 marca 2021 r. organ prowadzący postępowanie zwrócił się do Strony o wyjaśnienie nieścisłości dotyczących działek ewidencyjnych objętych wnioskiem a wchodzących w skład ZWRSP.
W odpowiedzi na powyższe Wnioskodawca w piśmie z 1 kwietnia 2021 r. wskazał, że działki objęte wezwaniem na dzień 30 maja 2020 r., nie znajdowały się w ZWRSP.
Decyzją z 21 kwietnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Oleśnie przyznał Skarżącemu płatności ONW na 2020 r. w łącznej wysokości 1. 645,01 zł z tytułu ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I. Jak wynika z ww. decyzji, odmówiono przyznania Skarżącemu płatności z tytułu ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że wykluczono z ubiegania się o pomoc finansową grunty rolne usytuowane na działkach ewidencyjnych o numerach: a, b, c,d,e,f,g, h, i,j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am, bowiem owe obszary stanowiły własność Skarbu Państwa, a Strona nie przedstawiła tytułu prawnego, umożliwiającego jej dysponowanie wymienionymi działkami. Jednocześnie organ podkreślił, że fakt wykluczenia opisanych działek nie spowodował naliczenia Stronie sankcji powierzchniowych z tytułu przedeklarowania powierzchni deklarowanej w stosunku do stwierdzonej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący wniósł odwołanie do Dyrektora OR ARiMR w Opolu, podnosząc, że Skarb Państwa nie nabył spornych terenów, bowiem akt administracyjny stwierdzający ten fakt został wydany z naruszeniem prawa. Ponadto w odwołaniu Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie oparto na przepisie uznanym przez TK za niezgody z Konstytucją RP. Dalsze zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczyły błędnej interpretacji treści art. 17a ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz zapisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie warunków oraz trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.
Zdaniem Skarżącego doszło także do złamania normy prawnej z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz błędnie zinterpretowano wyjaśnienia Strony.
Decyzją z 31 maja 2021 r. Dyrektor OR ARMIR, po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z 17 grudnia 2020 r. wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (numer [...]) z uzasadnienia której wynika, że w trybie wznowienia podstępowania w przedmiocie nieodpłatnego nabycia spornych terenów przez Skarb Państwa, wydano decyzję stwierdzającą, iż decyzja stwierdzająca nabycie spornych nieruchomości została wydana z naruszeniem prawa (prawa procesowego), jednakże Kolegium, orzekając w trybie wznowieniowym, nie uchyliło tej decyzji, wskazując, że gdyby wyeliminować owe rozstrzygnięcie z obrotu prawnego, po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, zapadłaby w istocie tożsama decyzja (stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornych działek).
Organ odwoławczy wskazywał, że w uzasadnieniu ww. decyzji Kolegium zawarło również informację, że R. w Ż., do której należały sporne działki, dopiero 30 września 2016 r. złożyła wniosek o wpis do KRS, a postępowanie w przedmiocie tego wniosku zakończyło się wydaniem postanowienia z 25 października 2016 r. sygn. akt [...], którym to postanowieniem odrzucono wniosek R. w Ż. z 30 września 2016 r. o wpis do KRS. Również skarga na ww. postanowienie została odrzucona postanowieniem Sądu Rejonowego w O.1 [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z 17 lutego 2017 r., sygn. akt [...]. Zatem ww. postanowienie z 25 października 2016 r. uprawomocniło się w dniu 19 marca 2018 r. (s. 4 decyzji SKO z 17 lutego 2020 r.).
Organ odwoławczy podnosił również, że w omawianej decyzji Kolegium wskazało także, że R. w Ż. złożyła, w dniu 12 kwietnia 2018 r., kolejny wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym skierowany do Sądu Rejonowego w O.1. Wniosek ten postanowieniem z 14 maja 2018 r., sygn. [...], również został odrzucony. R. wniosła skargę na ww. orzeczenie referendarza sądowego z 14 maja 2018 roku dotyczący odrzucenia wniosku o wpis i przerejestrowanie, sygn. [...] oraz zgłosiła wniosek o zawieszenie postępowania rejestrowego ze względu na to, że w dniu 28 czerwca 2018 r. wniosła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie ustalenia konstytucyjności przepisów art. 9 ust. 2a oraz art. 9 ust. 2b ustawy wprowadzającej Krajowy Rejestr Sądowy. W wyniku ww. skargi na orzeczenie referendarza sądowego z 14 maja 2018 r., Sąd Rejonowy w O.1 [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (sygn. [...]) w dniu 18 października 2019 r. wydał postanowienie, zgodnie z którym postępowanie w tym zakresie zostało zawieszone.
Organ odwoławczy podkreślał, że sporną kwestią w niniejszej sprawie, która dotyczy płatności rolnych, jest ustalenie, czy w sprawie zastosowanie powinien mieć przepis zawarty w treści art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a w konsekwencji odpowiedź na pytanie, czy Skarżący ubiegając się o płatności miał obowiązek legitymować się tytułem prawnym do działek ewidencyjnych o numerach: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am.
Mając na uwadze tak zarysowaną oś sporu, organ wskazywał, że art. 20 ust. 4 ustawy zobowiązuje producenta, który ma zamiar zgłosić do płatności grunty rolne należące do Skarbu Państwa, do przedłożenia organowi Agencji tytułu prawnego upoważniającego do dysponowania tymi obszarami. Natomiast z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sporne tereny przeszły na rzecz Skarbu Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. (decyzja SKO w Opolu z 17 lutego 2020 r., znak: [...], decyzja Starosty O. z 11 lipca 2018 r., znak: [...]). W związku z powyższym w sprawie zaktualizował się opisany powyżej wymóg przedłożenia organowi ARMiR tytułu prawnego upoważniającego do dysponowania tymi obszarami. Tymczasem Wnioskodawca nie przedłożył dowodów świadczących o posiadaniu tytułu prawnego. Jednocześnie organ podkreślał, że brzmienie art. 22 ust. 4 ustawy wskazuje, że okoliczność w postaci ustalenia daty wejścia spornych obszarów w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nie ma znaczenia dla kształtu podjętego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, stwierdzenie, iż omawiane działki stanowią własność Skarbu Państwa, aktualizuje obowiązek legitymowania się tytułem prawnym do zgłaszanych terenów.
Mając na uwadze zarzut dotyczący błędnej analizy zebranego materiału dowodowego, czego skutkiem było stwierdzenie, że działki stały się własnością Skarbu Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r., organ II instancji wskazywał, iż istotnie w sprawie nieodpłatnego nabycia gruntów przez Skarb Państwa wydana została decyzja, w trybie wznowienia postępowania, z której uzasadnienia wynika, że z uwagi na pozbawienie Skarżącego uprawnień strony postępowania, stwierdza się wydanie decyzji przez Starostę O. z naruszeniem prawa. Niemiej jednak, w dalszej części uzasadnienia tego aktu administracyjnego można wyczytać, iż z uwagi na to, że ponowne postępowanie wyjaśniające doprowadziłoby do wydania decyzji w sposób tożsamy rozstrzygającej o sytuacji R. w Ż., brak jest podstaw do wyeliminowania decyzji Starosty O. z 11 lipca 2018 r., znak: [...] z obrotu prawnego. Z powyższego wypływają dwojakie wnioski. Po pierwsze, o czym już wspominano, nastąpiło niewątpliwie przejęcie gruntów rolnych przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r., po drugie, chybiony jest zarzut dokonania przez organ błędnej analizy zgromadzonych dowodów.
Odnosząc się do kwestii oparcia rozstrzygnięcia na przepisie niezgodnym z Konstytucją RP, organ przywołał treść art. 9 ust. 2b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym i wskazał, że zgodnie z przywołanym artykułem z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru.
Organ odwoławczy wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18, (Dz. U. z 2019 r. poz. 2421) zawarł następującą tezę: "art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, z 2000 r. Nr 114, poz. 1194, z 2002 r. Nr 1, poz. 2, z 2003 r. Nr 217, poz. 2125, z 2010 r. Nr 106, poz. 671, z 2013 r. poz. 1622 oraz z 2014 r. poz. 1924) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." W ocenie organu, skutki prawne dla niniejszej sprawy rodzi treść przepisu, która nie została uchylona.
W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że Skarb Państwa nabył grunty z dniem 1 stycznia 2016 r. Natomiast kwestie związane z prawami członków spółdzielni nie zostały poddane analizie, bowiem znajdowały się poza zakresem przedmiotowym postępowania administracyjnego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie ma racji Wnioskodawca, twierdząc, iż doszło do zastosowania nieobowiązującego przepisu prawnego.
Organ odwoławczy podkreślał również, iż data wejścia spornych gruntów w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nie ma znaczenia, bowiem sposób redakcji art. 20 ust. 4 ustawy wskazuje na to, że kluczowa jest data, w której Skarb Państwa nabył uprawnienia właścicielskie (stało się to 1 stycznia 2016 r). W tym przedmiocie organ I instancji przeprowadził niezwykle wnikliwe postępowanie wyjaśniające, jednoznacznie ustalając ową datę. Dlatego, w ocenie organu, bezzasadne jest czynienie zarzutów na temat naruszenia przepisów wykonawczych, traktujących o zasadach udostępniania danych dotyczących zasobu, którymi dysponuje KOWR.
Zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z twierdzeniami, iż dokonując weryfikacji wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Oleśnie rozszerzył przesłanki wynikające z treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o konieczność wykazania bytu prawnego i statusu R. w Ż. Po pierwsze ten przepis nie ma zastosowania do płatności ONW. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, iż intencją Strony było postawienie zarzutu naruszenia treści § 2 ust. 1 rozporządzenia o płatność ONW (stanowiącego odpowiednik art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego), to weryfikacja sprawy pod tym kątem nie potwierdza zaprezentowanej przez Stronę tezy. Z uzasadnienia badanej decyzji nie wynika, aby organ I instancji uzależniał naliczenie płatności ONW od udowodnienia, że podmiot o nazwie R. w Ż. funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Jedyną kwestią będącą w kręgu zainteresowania organu była okoliczność w postaci określenia daty przejścia spornych działek ewidencyjnych na rzecz Skarbu Państwa.
Odnosząc się do płatności cząstkowych (ONW strefa I, ONW strefa II) organ podkreślił, że płatność w zakresie nizinne strefa I przyznano do areału objętego deklaracją (z uwzględnieniem wykluczenia działek ewidencyjnych, do których Strona nie posiadała tytułu prawnego). Natomiast z uwagi na to, że wszystkie działki wskazane do płatności nizinne strefa II stanowiły tereny, do których Wnioskodawca nie posiadał tytułu prawnego, nastąpiła odmowa przyznania płatności w omawianym zakresie. Organ odwoławczy zweryfikował zarówno przyjęte stawki płatności, jak i areał będący podstawą przyznania płatności, dochodząc do wniosku, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy podkreślił, że działki ewidencyjne o numerach: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am o łącznym areale 40,80 ha zostały wykluczone z płatności, bowiem Wnioskodawca nie przedłożył tytułu prawnego uprawniającego do dysponowania tymi nieruchomościami rolnymi. Mając na względzie, że areał wnioskowany wynosił 49,99 ha, płatność ONW (strefa I i II) naliczono do powierzchni 9,19 ha (z wyliczenia 49,99 ha
- 40,80 ha = 9,19 ha).
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa w Opolu z 31 maja 2021 r., Nr 105/2021.
W skardze podkreślił, że użytkował rolniczo działki objęte o dopłaty bezpośrednie. Wśród zadeklarowanych działek znajdowały się działki o nr a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am. Podniósł, że na dzierżawę tych działek posiada umowy w formie pisemnej z datą pewną. Umowy te zostały przedłożone ARMiR Opole odpowiednio w 2015 r. i 2017 r. Umowy te zostały zaakceptowane, a działki włączone do biznesplanu w programie "Ułatwianie startu młodym rolnikom", w którym bierze udział. Wyjaśnił, iż jednym z warunków tego programu jest użytkowanie danych gruntów zgodnie ze złożonym biznesplanem. Wskazał, że działki te były przez niego użytkowane w dniu 31 maja 2020 r. i były w jego posiadaniu. Podał, że Dyrektor KOWR wprowadza w błąd swoimi informacjami, twierdząc, że działki te nabył z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa i że nie są one przedmiotem dzierżawy. Jednocześnie zarzucił, iż mimo że Dyrektor KOWR podaje, iż do nabycia działek doszło z dniem 1 stycznia 2016 r., to w dalszej części pisma wskazuje, że do faktycznego włączenia działek do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa doszło 4 stycznia 2021 r., na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego. Skarżący zarzucał, że nie ma dokumentów, czy Starosta rzeczywiście nabył te grunty, a jeśli nabył, to w jakiej dacie. Podkreślał, że po 1 stycznia 2016 r, nigdy nie został wezwany do wydania gruntów, nie rozwiązano z nim umów dzierżawy, które zostały zawarte z R. Ż. i nadal pozostaje ich użytkownikiem. Wskazał, że w listopadzie 2020 r. zostały przeprowadzone kontrole w terenie, w trakcie których ARMiR potwierdził, że grunty te są przez niego użytkowane. Wskazał, że na podstawie m.in. tego protokołu z kontroli zostały mu wypłacone zaliczki do dopłat bezpośrednich. Jednocześnie zwrócił uwagę, że ARMiR corocznie do 30 czerwca uzyskuje od KOWR informacje dotyczące gruntów aktualne na dzień 31 maja. W odniesieniu do spornych działek taka informacja nie została przekazana, ponieważ działki te nie figurowały w rejestrze KOWR.
Końcowo Skarżący wskazał, że w związku ze znacznym stopniem skomplikowania złożył do sądu pozew o ustalenie stosunku prawnego wynikającego z umowy dzierżawy tych działek. Wyjaśnił, że zostało mu udzielone zabezpieczenie roszczenia. Wskazał, że rozstrzygnięcie sporu z KOWR toczącego się przed sądem powszechnym spowoduje potwierdzenie przysługiwania mu tytułu prawnego do nieruchomości.
Zarzucił również, że obowiązek wykazania tytułu prawnego do działek rolnych, dla których przyznawane są płatności jest sprzeczny z prawem unijnym.
Odnosząc się szczegółowo do zarzutów sformułowanych w skardze, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wyjaśnił, że na żadnym etapie postępowania nie kwestionowano okoliczności użytkowania przez Skarżącego spornych gruntów na dzień 31 maja 2020 r., jednak przyczyną odmowy płatności, jak szeroko wyjaśniono w uzasadnieniu skarżonej decyzji, był fakt przejścia tychże obszarów z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2016 r. na rzecz Skarbu Państwa, a Skarżący nie dysponował do nich tytułem prawnym (obowiązek wynikający z treści art. art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). Ponadto w uzasadnieniu wykazano, iż kwestią drugorzędną jest zagadnienie daty wejścia spornych terenów w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, bowiem obowiązujące w tym względzie regulacje prawne wymagają by legitymować się tytułem prawnym do gruntów będących własnością Skarbu Państwa, a nie tylko tych, które wchodzą w skład wspomnianego zasobu.
Jednocześnie organ wskazał, iż kwestie sprzeczności pomiędzy prawem unijnym a wspomnianym przepisem ustawy były wielokrotnie badane przez sądy administracyjne, a zgodnie z dominującą linią orzeczniczą w orzeczeniach wydanych w oparciu o omawiane regulacje nie dopatrzono się sprzeczności z przepisami prawa unijnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 11 października 2021 r., sygn. akt I SA/Op 375/21, zawiesił postępowanie sądowe w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2020 r. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż jak wynika z okoliczności sprawy, organ w toku postępowania zakwestionował posiadanie przez Skarżącego tytułu prawnego do znacznej części nieruchomości zadeklarowanych do przyznania płatności i w związku z powyższym przyznał Skarżącemu dopłaty w mniejszej kwocie, niż kwota, o którą się ubiegał. Nie godząc się z takim stanowiskiem Skarżący wniósł do sądu powszechnego, na podstawie art. 189 k.p.c. powództwo przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa, a mianowicie wniósł o ustalenie, że przysługuje mu do spornych działek rolnych tytuł prawny wynikający z zawartych umów dzierżawy. Natomiast prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii, tj. odpowiedź na pytanie, czy Skarżącemu przysługiwał tytuł prawny do zadeklarowanych do dopłat ONW działek rolnych, będzie bezpośrednio rzutować na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej.
Wyrokiem z 10 marca 2023 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w O. oddalił powództwo Skarżącego. Następnie wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w O.1 oddalił apelację Skarżącego.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy za trafne uznał stanowisko sądu pierwszej instancji, że nabycie przez Skarb Państwa gruntów rolnych stanowiących uprzednio własność wykreślonej z rejestru R. w Ż. miało charakter nabycia pierwotnego, a nie nabycia pochodnego. W przypadku nabycia pierwotnego nabywca nie wywodzi swojego prawa od innej osoby (poprzedniego właściciela), lecz nabywa je niezależnie od czyichkolwiek uprawnień. Sąd wskazywał, że istotną cechą pierwotnego nabycia, jest nabycie prawa bez jakichkolwiek obciążeń. Sąd wskazał, że analiza regulacji zawartej w art.9 ust.2c ustawy z 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, prowadzi do wniosku, że wykluczyć należy sukcesję generalną Skarbu Państwa, w sytuacji utraty bytu prawnego podmiotu, który uprzednio wpisany do rejestru spółdzielni nie złożył wniosku o wpis do KRS do dnia 31 grudnia 2015 r. Wszak nabycie następuje z mocy samego prawa. W konsekwencji więc nie nastąpił też skutek w postaci wstąpienia Skarbu Państwa w stosunek dzierżawy spornych nieruchomości w miejsce R. w Ż. (str. 13 i 14 uzasadnienia wyroku).
Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy wskazał, iż przepis art. 9 ust.2c ww. ustawy stanowi, że roszczenia wierzycieli, o których mowa w ust.2a wygasają, jeżeli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa. Jeżeli przed nabyciem mienia przez Skarb Państwa wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko podmiotowi, o którym mowa w ust.2a, roszczenia stwierdzone w tym tytule wygasają, w przypadku gdy wierzyciel nie złoży wniosku o wszczęcie egzekucji w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa. Nadto zgodnie z ust. 2b ww. ustawy nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stwierdził, że decyzja o nabyciu mienia na własność przez Skarb Państwa, wydana przez Starostę O. 11 lipca 2018 r., posiada jedynie charakter deklaratoryjny, a jej wydanie nie miało wpływu na bieg terminu do zgłoszenia roszczeń przysługujących powodowi przeciwko Skarbowi Państwa. Dlatego też w ocenie Sądu Okręgowego, prawidłowo uznał sąd pierwszej instancji, że powód uchybił temu rocznemu terminowi, wnosząc pozew dopiero w dniu 3 marca 2021 r., skoro jego ewentualne roszczenia wygasły z dniem 1 stycznia 2017 r.
Postanowieniem z 8 lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podjął zawieszone postępowanie w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub szczególnymi ograniczeniami.
Na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2022 r. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji.
Sąd, na rozprawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: p.p.s.a. dopuścił z urzędu dowody w postaci: wyroku Sądu Rejonowego w O. Wydział [...] Cywilny z 10 marca 2023 r. o sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w O.1 [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z 14 lutego 2024 r. o sygn. akt [...], oba dotyczące powództwa M. M. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa z siedziba w Warszawie o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, stwierdzając, że dopuszczenie z urzędu powyższych dowodów uzasadnione jest okolicznością wykazania stanu prawnego gruntów będących przedmiotem zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Sąd nie stwierdził bowiem nieprawidłowości, zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem niniejszego postępowania, jak i w zakresie zastosowania do niego odpowiednich przepisów prawa związanych z przyznaniem (odmową przyznania) płatności dla spornych działek. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające w tym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.
W tym miejscu Sąd podkreśla, iż kontroli w ramach niniejszego postępowania polega decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z 31 maja 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Oleśnie z 21 kwietnia 2021 r. w przedmiocie przyznania płatności w ONW na 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ONW na 2020 r. Łączny areał wskazany we wniosku obejmował grunty rolne o powierzchni 49,99 ha, z tego płatność ONW typu: z ograniczeniami naturalnymi strefy I areał 48,69 ha oraz płatność ONW typu: z ograniczeniami naturalnymi strefy II areał 1,30 ha. Wśród zadeklarowanych działek znajdowały się między innymi działki ewidencyjne o numerach: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am.
Organ I instancji odmówił przyznania Skarżącemu płatności związanych z działkami o numerach ewidencyjnych: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j (dawniej k), l, m, n, o, p, r, s, t, u, w, x, y, z, aa, ab, ac, ad, ae, af, ag, ah, ai, aj, ak, al, am, uznając, że w okresie, którego dotyczył wniosek o płatność, tj. na dzień 31 maja 2022 r., stanowiły one własność Skarbu Państwa, a Skarżący nie legitymował się tytułem prawnym uprawiającym do ich użytkowania.
Istota sporu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy zasadnie odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanej płatności za 2020 r. do ww. działek, z uwagi na brak posiadania przez Skarżącego tytułu prawnego do tych działek na dzień 31 maja 2020 r. Skarżący, kwestionując twierdzenia organów, wskazywał, że był w tym okresie faktycznym użytkownikiem gruntów, prowadził na nich gospodarkę rolną, utrzymuje pola w dobrej kulturze rolnej, co zostało potwierdzone także w protokołach kontroli terenowych przeprowadzonych przez ARMiR. Podnosił również, iż na nieruchomościach tych gospodarował na podstawie umów zawartych w R. w Ż. Umowy te zostały zawarte w 2015 r. na okres 10 lat, a zatem w roku, którego dotyczą płatności, nadal obowiązywały. Zarzucał, iż organy obu instancji nieprawidłowo przyjęły, że nieruchomości te stały się własnością Skarbu Państwa.
W niniejszej sprawie, jak prawidłowo wskazują organy, zastosowanie mają przepisy ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego PROW na lata 2014-2020 (dalej "rozporządzenie ONW").
Zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12, podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny ( art. 20 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie ubiegania się o płatność- brzmienie nadane ustawą z 30 sierpnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu wydatkowania środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ramach działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli Dz.U. z 2019 r., poz. 1824)
Z § 5 ust. 1a rozporządzenia ONW zaś wynika, że w przypadku, o którym mowa w art. 20 ust. 4 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, we wniosku o przyznanie płatności ONW rolnik składa oświadczenie, że ma tytuł prawny do użytków rolnych będących własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej, do których ubiega się o przyznanie tej płatności.
Nie budzi więc wątpliwości, że w świetle ww. przepisów uzyskanie płatności dla działek ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o płatność ONW na 2020 r., które stanowią własność Skarbu Państwa wymaga przedłożenia tytułu prawnego do użytków rolnych, do których ubiega się o płatność, aktualnego na dzień 31 maja 2020 r.
W wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji ustalono, że sporne działki zadeklarowane we wniosku o płatność przeszły z dniem 1 stycznia 2016 r. na własność Skarbu Państwa, a Skarżący nie posiadał na dzień 31 maja 2020 r. tytułu prawnego do ich użytkowania.
Jak wynika z akt sprawy, sporne grunty objęte wnioskiem o przyznanie płatności stanowiły własność R. w Ż., z którą Skarżący zawarł umowy dzierżawy dotyczące spornych nieruchomości. Umowy dzierżawy spornych gruntów rolnych zostały zawarte 22 kwietnia 2015 r., na okres 10 lat. Jednakże z dniem 1 stycznia 2016 r. doszło do nabycia tych nieruchomości przez Skarb Państwa, co zostało potwierdzone ostateczną decyzją Starosty O. z 11 lipca 2018 r. Wprawdzie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w decyzji z 17 grudnia 2020 r. ([...]) wskazało, że ww. decyzja Starosty O. została wydana z naruszeniem prawa, niemniej jednak Kolegium nie wyeliminowało z obrotu prawnego tej decyzji, stojąc na stanowisku, że gdyby wyeliminować owe rozstrzygnięcie z obrotu prawnego, po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zapadłaby w istocie tożsama decyzja (stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornych działek).
Mając powyższe na uwadze, organy uprawnione były do przyjęcia, że sporne działki przeszły z dniem 1 stycznia 2016 r. na własność Skarby Państwa. Wynikało to bezpośrednio z ostatecznej decyzji Starosty O. z 11 lipca 2018 r., która nie została dotychczas wyeliminowania z obrotu prawnego. Materiał zgromadzony w aktach sprawy pozwalał w istocie na ustalenie, że Skarb Państwa nabył grunty z dniem 1 stycznia 2016 roku. Zasadnie również wskazywał organ, że kwestie związane z prawami członków spółdzielni nie zostały poddane analizie, bowiem znajdowały się poza zakresem przedmiotowym postępowania administracyjnego.
W tym miejscu wyjaśnić należy, iż Sąd, na podstawie art. 134 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę odrębną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim aktów administracyjnych. Pojęcie granic sprawy nie zostało ustawowo zdefiniowane, niemniej jednak, oceniając skargę, sąd winien uwzględnić z jednej strony granice przedmiotowe sprawy, z drugiej natomiast jej granice procesowe. Granice przedmiotowe odnoszą się do materialnego stosunku prawnego, który legł u podstaw postępowania, albo który w wyniku postępowania administracyjnego został ukształtowany mocą kontrolowanego aktu. Granice procesowe (proceduralne) wyznaczają natomiast akty administracyjne, które zostały wydane w toku prowadzonego postępowania będącego indywidualną sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpatrując sprawę w przedmiocie przyznania płatności, nie mógł w żaden sposób kontrolować ostatecznej decyzji Starosty O. z 11 lipca 2018 r. Zatem w ramach niniejszego postępowania nie mogły zostać uwzględnione zarzuty dotyczące niekonstytucyjności przepisów ustawowych będących podstawą wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia nabycia spornych nieruchomości przez Skarb Państwa.
Sąd zwraca przy tym uwagę, że przejście prawa własności przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oraz brak przejścia stosunku prawnego z umów dzierżawy z zawartych przez R. w Ż. na Skarb Państwa, zostało potwierdzone także wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z 10 marca 2023 r., sygn. akt [...], którym to wyrokiem oddalono powództwo Skarżącego w przedmiocie ustalenia istnienia stosunku prawnego wynikającego z umów dzierżawy. Umowy te dotyczyły tych samych działek, w stosunku do których Skarżącemu odmówiono przyznania płatności ONW 2020 r. Wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w O.1 oddalił apelację Skarżącego.
Z ustaleń faktycznych i oceny prawnej, wynikające z ww. prawomocnych orzeczeń sądowych wynika, iż nieruchomości sporne także w postępowaniu o przyznanie płatności ONW, przeszły z dniem 1 stycznia 2016 r. na własność Skarbu Państwa, zaś Skarb Państwa nie wstąpił w stosunki prawne, w tym nie przejął praw i obowiązków, wynikających ze wskazanych przez Skarżącego umów dzierżawy.
Mając na uwadze spójność systemu prawnego, wyjaśnić należy, prawomocny wyrok swoją mocą powoduje, że nie jest możliwe dokonanie przez inny sąd odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego samego stosunku prawnego w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, między tymi samymi stronami. A zatem sąd administracyjny, mając na uwadze zapadły przed sadem powszechnym prawomocny wyroku, nie może samodzielnie podważać tego wyroku i ustaleń z niego wynikających. Tym samym Sąd rozpatrując sprawę w przedmiocie płatności, zobowiązany był do wzięcia poda uwagę tego orzeczenia. Skoro ustalenia istnienia stosunku prawnego, w tym wypadku umów dzierżawy, zapadły w innym postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem, to rozstrzygnięcie to należy traktować jako ustalające pewien stan. Rozstrzygnięcie takie nie może być pomijane, czy bagatelizowane w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie można też w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na podstawie tych samych okoliczności odmiennie dowodzić istnienia określonego stanu.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organy prawidłowo wskazały, że dla przyznania wnioskowanych płatności kluczowe znaczenie miał wskazany wyżej przepis art. 20 ust. 4, który został wprowadzony do ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich mocą ustawy z 9 marca 2016 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 337, a następnie zmieniony ustawą z 30 sierpnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu wydatkowania środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ramach działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli Dz.U. z 2019 r., poz. 1824)
Mimo że przedmiotem postępowania są płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi, Sąd orzekający wskazuje, iż podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z 7 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 3032/18, przedstawiający wykładnię art. 18 ust. 4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w jego ówczesnym brzmieniu, zgodnie z którym płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. Takiej zatem wykładni należy dokonać analogicznego w istocie przepisu art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich ( także w brzmieniu nadanym ustawą z 30 sierpnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu wydatkowania środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ramach działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli), który jest kluczowym przepisem materialnoprawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie.
Podkreślić więc należy, że w uzasadnieniu do projektu powyższej ustawy z 9 marca 2016 r. (Sejm VIII kadencji, druk 274, dostępny w bazie LEX) wskazano, że przepisy rozporządzenia 1307/2013 nie regulują, czy ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich musi posiadać tytuł prawny do gruntów. Stwierdzono tam m.in. że: "(...) Stwarza to pole do nadużyć (tworzenia sztucznych warunków) polegających na tym, że o płatności bezpośrednie do określonych gruntów ubiegają się podmioty, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli podmiotu, do którego te grunty należą. Przypadki takie zdarzają się w praktyce, co budzi społeczny sprzeciw, zwłaszcza gdy zasadniczym celem takiego działania jest uzyskanie wsparcia w postaci płatności bezpośrednich, a nie prowadzenie działalności rolniczej na danym gruncie. Należy przy tym podkreślić, że - ze względu na częste przypadki nieuregulowanego stanu prawnego ziemi rolnej będącej w obrocie prywatnym - projektowane rozwiązanie nie może mieć uniwersalnego zastosowania, tzn. obejmować wszystkich gruntów. Rolnik faktycznie prowadzący działalność rolniczą na danym gruncie często nie może potwierdzić posiadanego do tego gruntu prawa żadnym dokumentem. Wynika to z powszechnej praktyki zawierania przez rolników ustnych umów dzierżawy gruntów, a także z nieuregulowanych, często przez wiele lat, spraw spadkowych. Natomiast w przypadku ziemi rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa stan prawny gruntów jest uregulowany: właścicielem jest Skarb Państwa, a dzierżawca wskazany jest w umowie zawieranej wyłącznie w formie pisemnej. Konieczność wykonania przepisów Unii Europejskiej w celu przeciwdziałania tworzeniu sztucznych warunków, z uwagi na wskazane wyżej różnice, wręcz wymaga odmiennych regulacji w odniesieniu do gruntów rolnych będących własnością Skarbu Państwa. Odniesienie projektowanych regulacji do wszystkich gruntów rolnych mogłoby wywołać niezgodny z przepisami Unii Europejskiej skutek polegający na wyeliminowaniu możliwości uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów, na których rolnik faktycznie prowadzi działalność rolniczą, ale nie może wykazać tytułu prawnego do tego gruntu. Wobec tego wprowadzenie projektowanych rozwiązań nie godzi w zasadę równego traktowania oraz nie ma charakteru dyskryminującego."
Wprowadzenie więc przytoczoną wyżej regulacją zawartą w art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, wymogu legitymowania się przez użytkownika gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa tytułem prawnym do tego gruntu nie może być uznane za warunek naruszający przepisy unijne, regulujące systemy wsparcia dla rolników. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym m.in. w wyrokach WSA we Wrocławiu: z 24 maja 2018 r., sygn. akt 23/18, z 18 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 64/18, czy w wyroku WSA w Rzeszowie z 19 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 817/18, że państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Korzystając z zakresu swobodnego uznania, państwa członkowskie (w tym Polska) powinny uwzględnić cele przepisów unijnych dotyczących pomocy, przestrzegać ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady proporcjonalności. W Polsce koniecznym stało się przyjęcie rozwiązań uniemożliwiających przyznawanie dopłat do użytkowanej państwowej ziemi bez tytułu prawnego. Wymóg przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego oświadczenie wnioskodawcy o użytkowaniu gruntów rolnych, na których prowadzi działalność rolniczą, w celu zapobiegania bezprawnego korzystania z terenów innych podmiotów, został uznany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej za odpowiadający wymogom zasady proporcjonalności, co potwierdza np. wyrok TSUE z 24 czerwca 2010 w sprawie C-375/08 - Luigi Pontini i in.
Jak trafnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku V SA/Wa 251/18, uzasadnienie projektu ustawy w sposób pełny wyjaśnia istotne społecznie przyczyny, dla których wymóg posiadania tytułu prawnego został wprowadzony.
Zatem, przesłanką konieczną do przyznania pomocy finansowej do gruntów będących własnością Skarbu Państwa, jest posiadanie tytułu prawnego do tychże gruntów, którego Skarżący nie wykazał w badanej sprawie.
Z tego też powodu, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja narusza wymienione w skardze przepisy prawa unijnego.
Mając powyższe na uwadze, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, zasadnie odmówiono Skarżącemu przyznania wnioskowanych na 2020 r. płatności do ww. działek, stanowiących własność Skarbu Państwa, nie przedłożył on bowiem dowodu potwierdzającego posiadanie tytułu prawnego do tych działek ewidencyjnych na dzień 31 maja 2020 r.
Przytoczony wyżej przepis art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, uzależnia przyznanie płatności (ONW) do działki rolnej będącej własnością Skarby Państwa, od spełnienia przez rolnika warunku legitymowania się tytułem prawnym do zadeklarowanej do płatności działki na dzień 31 maja danego roku. Tytuł ten nie może być ustalony w sposób dowolny. Przeciwnie przepis ten należy interpretować ściśle.
W związku z powyższym, jeżeli dla uzyskania płatności, wystarczające jest, co do zasady, samo posiadanie przez rolnika, zadeklarowanej do płatności działki, warunek ten nie jest wystarczający w przypadku działek będących własnością Skarbu Państwa, w stosunku do których rolnik musi legitymować się tytułem prawnym, przez który należy rozumieć np.: zawartą z uprawnionym organem umowę dzierżawy, użytkowania wieczystego, użyczenia lub inną umowę, na podstawie której rolnik korzysta z gruntu, albo umowę lub decyzję, na podstawie której działka została przekazana rolnikowi w trwały zarząd.
Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny organ miały podstawę, aby przyjąć, że Skarżący w odniesieniu do spornych a zadeklarowanych działek, nie spełnił przesłanek określonych w art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 5 ust. 1a ww. rozporządzenia ONW albowiem nie posiadał tytułu prawnego do dysponowania ww. działkami. Brzmienie obowiązujących przepisów prawa uniemożliwia bowiem przyznanie płatności ONW, gdyż w 2020 r. należało nie tylko być posiadaczem deklarowanych działek (§ 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW), ale też - w przypadku deklarowania działek będących własnością Skarbu Państwa - posiadać do nich tytuł prawny.
Reasumując, Sąd nie stwierdził, by organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji ustalenia faktyczne znajdują pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym zebranym bez naruszenia zasad wynikających z przepisów postępowania, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja posiada zindywidualizowane uzasadnienie faktyczne dotyczące rozpatrywanej sprawy, wskazuje przepisy prawne podając ich wykładnię odniesioną do stanu faktycznego sprawy ze wskazaniem jego znamion istotnych dla zakresu stosowania przepisów.
Natomiast zasada swobodnej oceny dowodów, obowiązująca w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.), nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz jego ocenę wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, a więc wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej tub wiarygodności. Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia, nie powinna uchybiać zasadom logiki. Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu. Co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie, ocena ta została przeprowadzona prawidłowo. Organy prawidłowo również przyjęły, iż brzmienie przepisu art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich powoduje, że okoliczność w postaci ustalenia daty wejścia spornych obszarów w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nie ma znaczenia dla kształtu podjętego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, stwierdzenie, iż sporne działki stanowią własność Skarbu Państwa, aktualizuje obowiązek legitymowania się tytułem prawnym do zgłaszanych terenów.
Jednoczenie wyrok Sądu Rejonowego w O. z 10 marca 2023 r., sygn. akt [...] oraz wyrok z 14 lutego 2024 r., sygn. akt [...], Sądu Okręgowego w O.1 potwierdził, iż sporne nieruchomości przeszły z dniem 1 stycznia 2016 r. na własność Skarbu Państwa, zaś Skarb Państwa nie wstąpił w stosunki prawne, w tym nie przejął praw i obowiązków, wynikających ze wskazanych przez Skarżącego umów dzierżawy.
Wobec tego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej
Informacyjnie Sąd wskazuje, że orzeczenia krajowych sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl