I SA/OP 344/19

I SA/Op 344/19 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2019-11-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska
Marta Wojciechowska /przewodniczący/
Marzena Łozowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 792/20 - Wyrok NSA z 2024-04-24
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 361
§ 39 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez T. Z. (dalej jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10.06.2019 r. którą organ ten utrzymał w mocy decyzję z dnia 23.04.2019 roku o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 15 691,20 zł.
Zaskarżone rozstrzygnięcia zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 11.05.2012 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z dnia 03.12.2012 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 16 345,80 zł:
- w ramach pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 12 704,40 zł do powierzchni 35,29 ha,
- w ramach pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 - Międzyplon ozimy w wysokości 3 641,40 zł do powierzchni 8,67 ha.
Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z pózn. zm.) [dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe] oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
W dniu 14.05.2013 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z dnia 12.11.2013 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 16 161,60 zł:
- w ramach pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 12 751,20 zł do powierzchni 35,42 ha,
- w ramach pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 - Międzyplon ozimy w wysokości 3 410,40 zł do powierzchni 8,12 ha.
W dniu 12.05.2014 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z dnia 10.10.2014 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 16 244,40 zł:
- w ramach pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 12.128,40 zł do powierzchni 33,69 ha,
- w ramach pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 - Międzyplon ozimy w wysokości 4116,00 zł do powierzchni 9,80 ha.
W dniu 2.06.2015 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 rok.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z dnia 17.06.2016 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 16 558,20 zł:
- w ramach pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1 - Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 12 034,80 zł do powierzchni 33,43 ha,
- w ramach pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 - Międzyplon ozimy w wysokości 4 523,40 zł do powierzchni 10,77 ha.
Dnia 6.06.2016 roku skarżący zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z siedzibą w Lewinie Brzeskim z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013). Do płatności w ramach pakietu zrównoważony sposób gospodarowania (1.1) zadeklarowano działki rolne o łącznej powierzchni 33,76 ha, natomiast w ramach pakietu międzyplon ozimy (8.2.1) wskazano działki rolne o areale 9,3 ha. Na działkach rolnych a, b oraz c zgłoszono rośliny: groch siewny, pszenżyto jare oraz rzepak ozimy wchodzące w skład poplonu ozimego.
W dniach 17.11.2016 r. -24.11.2016 r. w gospodarstwie rolnym strony pracownicy Biura Kontroli na Miejscu Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wykonali metodą inspekcji terenowej kontrolę na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni w odniesieniu do działania program rolnośrodowiskowy, której ustalenia utrwalono w formie protokołu nr [...]. W ramach przeprowadzonej kontroli na miejscu została potwierdzona uprawa mieszanki zgodna z deklaracją we wniosku, a mianowicie iż na działkach rolnych b, c i a zadeklarował w ramach wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy mieszankę roślin składającą się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego.
Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z siedzibą w Lewinie Brzeskim decyzją nr [...] z dnia 27.06.2017 roku:
1. Przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2016 w łącznej wysokości 12 056,40 zł, w tym:
- Wariant: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania (kod EFRROW 050460011011100, krajowa pozycja budżetowa 33010270000) w wysokości 12 056,40 zł, w tym środki budżetu Unii Europejskiej 7 671,48 zł, środki krajowe 4 384,92 zł;
2. Odmówił przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej, o którą ubiegano się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach:
- Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy i nałożył sankcję w wysokości 3 906,00 zł.
Ww. decyzja z dnia 27.06.2017 r. została uchylona decyzją Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 12.09.2017 r.
W konsekwencji decyzją nr [...] z dnia 15.11.2017 roku w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, w którym ubiegano się o przyznanie płatności w ramach działania Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013, zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2016 w łącznej wysokości 12 056,40 zł, w tym:
1. Wariant: 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania (kod EFRROW 050460011011100, krajowa pozycja budżetowa 33010270000) w wysokości 12 056,40 zł, w tym środki budżetu Unii Europejskiej 7 671,48 zł, środki krajowe 4 384,92 zł
oraz odmówił przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej, o którą ubiegano się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach:
1. Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy i nałożył sankcję w wysokości 3 906,00 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., iż powierzchnia stwierdzona w ramach Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy wynosi 0,00 ha. Organ I instancji wskazał, iż nie został spełniony warunek przyznania pomocy określony w § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, z którego wynika, iż w ramach wariantu 8.2.1 należy wykonać po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych. W związku z powyższym działki rolne a, b i c z deklaracją wariantu 8.2.1 zostały wykluczone z płatności i nałożono sankcje.
Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na mocy decyzji nr [...] z dnia 08.02.2018 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Decyzją nr [...] z dnia 15.11.2017 roku w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013.
Wyrokiem z dnia 06.11.2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (sygn. akt II SA/Op 155/18) oddalił skargę na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia 08.02.2018 roku.
Wobec powyższego, dnia 05.03.2019 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu, na mocy decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia 03.12.2012 roku, Decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej z dnia 12.11.2013 roku, Decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z dnia 10.10.2014, Decyzji Nr [...] w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z dnia 17.06.2016 roku wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim.
W dniu 11.03.2019 roku skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej złożonej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.
Na skutek złożonego pisma, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim w dniu 13.03.2019 roku wydał postanowienie Nr [...] o odmowie zawieszenia postępowania argumentując, iż w obrocie prawnym znajduje się Decyzja w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej z dnia 15.11.2017 roku. Skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu nie wstrzymuje jej wykonania, zatem słuszne jest procedowanie sprawy w celu ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2015.
Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z siedzibą w Lewinie Brzeskim decyzją nr [...] z dnia 23.04.2019 roku ustalił skarżącemu, kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 15 691,20 zł.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że przyczyną opisanego rozstrzygnięcia było niespełnienia warunku przyznania pomocy w ramach wariantu 8.2.1 w piątym roku trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z czym, w oparciu o treść § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2015.
Wyrokiem z dnia 14.05.2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I GSK 218/19) oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 06.11.2018 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (sygn. akt II SA/Op 155/18).
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 10.06.2019 r.
W uzasadnieniu powołał przepisy mające zastosowanie w sprawie, a to art. 29 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm.) [dalej: ustawa o ARiMR], § 2, § 12 ust. 6, § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 5 ust. 1, ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8, z pózn. zm.) [dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011], art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR, art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 3, art. 54 § 4, art. 56 § 1 i § 3 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900) [dalej: O.p.], Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 roku w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (M. P. z 2016 r. poz. 20), art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. WE. L312/1 z dnia 23.12.1995r.) [dalej: rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95].
Kolejno organ wyjaśnił, że sporną kwestią jest zastosowanie przepisu § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Skarżący na skutek złożonego wniosku na kampanię 2012 na mocy decyzji Nr [...] z dnia 03.12.2012 roku otrzymał płatność i rozpoczął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone i Pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 Międzyplon ozimy w ramach PROW 2007-2013. Przedmiotowe zobowiązanie było kontynuowane w kolejnych latach tj. 2013, 2014, 2015. Jednak w ramach prowadzonego postępowania w ramach przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 ustalono, iż skarżący na działkach rolnych b, c i a zadeklarował w ramach wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy mieszankę roślin składającą się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego. W ramach przeprowadzonej kontroli na miejscu została potwierdzona uprawa mieszanki zgodna z deklaracją we wniosku, co zostało utrwalone w protokole nr [...]. Bez wątpienia skład mieszanki zadeklarowanej przez stronę we wniosku nie stanowi rodzaju mieszanki wskazanej przez ustawodawcę, a mianowicie w przypadku międzyplonu ozimego mieszanka musi składać się z roślin ozimych. Zatem zadeklarowana przez stronę i potwierdzona w ramach kontroli mieszanka składała się zarówno z roślin ozimych jak i jarych. Taki skład mieszanki jest sprzeczny z § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny ozime jako międzyplon ozimy - w przypadku wariantu drugiego.
Na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnienia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Skarżący w roku 2016 nie zrealizował zobowiązania rolnośrodowiskowego, gdyż zadeklarował skład mieszanki niekwalifikującej się do przyznania płatności tym samym nie spełnił warunku, o którym § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Organ zaznaczył przy tym, że kwestia, iż w prowadzonym postępowaniu na rok 2016 doszło do naruszenia warunku przyznawania płatności, była przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 i została rozstrzygnięta na mocy decyzji nr [...] z dnia 15.11.2017 roku. Wyrokiem z dnia 06.11.2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (sygn. akt II SA/Op 155/18) oddalił skargę na decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia 08.02.2018 roku wskazując m.in., iż "...Zdaniem Sądu, w świetle omówionych dowodów bez wątpienia prawidłowe jest ustalenie i ocena organów, że skarżący nie spełnił warunku przyznania wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016, określonego w przepisie § 12 ust. 6 rozporządzenia, a mianowicie me uprawiał po plonie głównym roślin ozimych jako międzyplonu ozimego. Konsekwencją powyższego była odmowa przyznania skarżącemu pomocy w ramach pakietu 8.2.1....". Następnie, wyrokiem z dnia 14.05.2019 roku Naczelny Sad Administracyjny sygn. akt I GSK 218/19) oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 06.11.2018 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (sygn. akt II SA/Op 155/18).
Wyjaśnił również, że powołany przez stronę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2018 roku (sygn. akt I GSK 1181/18), odnosi się do odmiennej niż przedmiotowa sytuacji, gdy w prowadzonej sprawie doszło do naruszenia wymogów (nie warunku) i tym samym należało zastosować art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011.
W niniejszej sprawie, strona nie spełniła warunku, decydującego o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej. Strona stoi na błędnym stanowisku, iż doszło do naruszenia wymogów i postępowanie powinno być prowadzone na podstawie przepisów odnoszących się do takiej klasyfikacji, czyli m.in. art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011.
W sprawie podstawą prawną regulującą postępowanie w sprawie ustalania kwoty jest § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, z uwagi na fakt, iż w roku 2016 (piątym roku trwania zobowiązania) poprzez niewłaściwy dobór roślin w mieszance stanowiącej międzyplon ozimy (zmieszanie roślin jarych i ozimych), nie zostało zrealizowane zobowiązanie polegające na wysiewie roślin ozimych. To właśnie specyfika uczestnictwa w wariancie Międzyplon ozimy (w przeciwieństwie do Międzyplonu ścierniskowego) nakładała na stronę obowiązek siewu tylko i wyłącznie roślin ozimych.
Tym samym skarżący w roku 2016 nie zrealizował zobowiązania w ramach Międzyplonu ozimego, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, iż nie wywiązał się on z realizacji całego 5-letniego zobowiązania.
Uwzględniając opisany stan faktyczny organ wskazał na sposób wyliczenia płatności w ramach wariantu 8.2.1 (zob. str. 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), gdzie łącznie kwota do zwrotu wyniosła 15.691,20 zł.
Odnośnie przesłanek zwalniających z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, organ wskazał, że w sprawie nie mają zastosowania przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu i określone w przepisie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011.
W sprawie skarżącego wypłata płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te zostały przekazane na skutek złożonych wniosków i na podstawie ostatecznych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim, natomiast obowiązek zwrotu wynika z niespełnienia warunku przyznania pomocy w roku 2016 poprzez wysianie przez stronę niewłaściwego składu mieszanki przy realizacji pakietu w ramach międzyplonu ozimego.
Wyjaśnił też, że ustalona decyzją nr [...] z dnia 23.04.2019 roku kwota nienależnie pobranych płatności nie uległa przedawnieniu. Przepis art. 3 ust. 1 akapit drugi, zdanie drugie Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 bezpośrednio wskazuje, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W niniejszym stanie faktycznym sprawy pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć dzień złożenia Wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016, zawierający działki rolne b, c i a z deklaracją wariantu 8.2.1 i uprawą mieszanki roślin jary i ozimych, tj. 06.06.2016 roku. Reasumując, od daty nieprawidłowości tj. 06.06.2016 roku nie upłynął termin 4 letni, o którym mowa wyżej.
Organ odwoławczy przeanalizował kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Wskazując na treść przepisów art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549) organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro, tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Ponadto zauważył, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki – co wynika z art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 809/2014 jak i art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR oraz art. 53 § 3, art. 54 § 4, art. 56 § 1 i § 3 O.p.
W przypadku niewpłacenia wskazanej w niniejszej decyzji kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Tym samym organ nie znalazł podstaw do uwzględnieni zarzutów podniesionych w odwołaniu.
We wniesionej skardze, pełnomocnika skarżącego podniósł zarzuty naruszenia:
a) art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) [dalej: k.p.a.] w związku z art. 18 ust.1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez brak ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie analizy i oceny realizacji przez skarżącego warunków programu w zakresie pakietu ochrona gleb i wód we wcześniejszych latach jego realizacji jako istotnej z punktu widzenia ustalenia obowiązku zwrotu płatności za te lata oraz braku uwzględnienia okoliczności, iż w 2015 roku doszło do modyfikacji treści zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącego polegającej na wprowadzeniu obowiązku wysiewu mieszkanki roślin ozimych w miejsce wysiewu roślin ozimych nie w formie mieszanki roślin;
b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji, z którego nie wynika, dlaczego organ przyjął, iż stan faktyczny sprawy uzasadnia przyjęcie, iż skarżący nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
- naruszenie prawa materialnego tj.:
c) § 39 ust. 1 w związku z § 4 ust. 2 pkt 3 i ust. 3, § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz w związku z treścią załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) poprzez:
* jego błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, iż użyte w tym sformułowaniu pojęcie "płatność rolnośrodowiskowa" należy odnosić do wszystkich środków finansowych pobranych przez beneficjenta, w tym do płatności za lata poprzedzające stwierdzenie nieprawidłowości z pominięciem regulacji przepisów prawa wspólnotowego tj. art. 18 ust.1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 mającego zastosowanie w sprawie na mocy art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013) odnoszących się do tzw. wstecznego obowiązku zwrotu płatności;
* jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie wynikające z błędnego przyjęcia, iż skarżący nie realizował całego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz braku uwzględnienia okoliczności, iż w 2015 roku doszło do modyfikacji treści zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącego polegającej na wprowadzeniu obowiązku wysiewu mieszkanki roślin ozimych w miejsce wysiewu roślin ozimych nie w formie mieszanki roślin.
Mając na względzie powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skargę należało oddalić.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: [p.p.s.a.], zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).
Rozpatrując sprawę na podstawie tych kryteriów, Sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli Sądu podlega decyzja Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 10.06.2019 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2012 - 2015 w łącznej wysokości 15 691,20 zł.
Ze stanu sprawy wynika, że skarżący na skutek złożonego wniosku na kampanię 2012 na mocy decyzji Nr [...] z dnia 03.12.2012 roku otrzymał płatność i rozpoczął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone i Pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 Międzyplon ozimy w ramach PROW 2007-2013. Przedmiotowe zobowiązanie było kontynuowane w kolejnych latach tj. 2013, 2014, 2015. W ramach prowadzonego postępowania w ramach przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 ustalono, iż skarżący na działkach rolnych b, c i a zadeklarował w ramach wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy mieszankę roślin składającą się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego. W ramach przeprowadzonej kontroli na miejscu została potwierdzona uprawa mieszanki zgodna z deklaracją we wniosku (tj. mieszanka roślin składająca się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego), co zostało utrwalone w protokole nr [...].
W konsekwencji decyzją nr [...] z dnia 15.11.2017 roku w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o przyznanie płatności na rok 2016 o przyznanie płatności w ramach działania Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim m.in. odmówił przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach: 1. Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy i nałożył sankcję w wysokości 3 906,00 zł – co wynikało z tego, iż skarżący nie spełnił warunku przyznania pomocy określony w § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, z którego wynika, iż w ramach wariantu 8.2.1 należy wykonać po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych (skarżący natomiast prowadził uprawę mieszanki roślin składającej się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego).
Ww. decyzja z dnia 15.11.2017 r. została utrzymana w mocy decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 8.02.2018 r.
Kolejno WSA w Opolu wyrokiem z dnia 6.11.2018 r. sygn. akt II SA/Op 155/18 oddalił skargę na ww. decyzję Dyrektora ARiMR z dnia 8.02.2018 r.
Wyrokiem z dnia 14.05.2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I GSK 218/19) oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6.11.2018 (sygn. akt II SA/Op 155/18).
W związku z powyższym organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu za lata 2012 – 2015.
Zaskarżone rozstrzygniecie zapadło w wyniku ustalenia przez organy, że skarżący nie spełnił warunku przyznania pomocy w ramach wariantu 8.2.1 w piątym roku trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z czym, w oparciu o treść § 39 ust. 1 rozporządzenia, ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2015.
Przy czym fakt prowadzenia przez skarżącego na działkach rolnych b, c i a z deklaracją wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy, uprawy mieszanki roślin składającej się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego – wynika z ostatecznej i prawomocnej decyzji o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2016.
Skarżący kwestionuje zaskarżone rozstrzygnięcie wskazując, że organy powinny w przedmiotowej sprawie uwzględnić oprócz § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego regulacje zawarte w art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Nadto, zdaniem strony organy nie wzięły pod uwagę również faktu, iż w 2015 r. doszło do modyfikacji treści zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącego polegającej na wprowadzeniu obowiązku wysiewu mieszkanki roślin ozimych w miejsce wysiewu roślin ozimych nie w formie mieszanki roślin. W ocenie skarżącego organy dokonały błędnej wykładni § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przyjmując, że użyte w tym przepisie pojęcie "płatność rolnośrodowiskowa" należy odnosić do wszystkich środków finansowych pobranych przez beneficjenta, w tym do płatności za lata poprzedzające stwierdzenie nieprawidłowości.
Analiza akt administracyjnych oraz przepisów mających zastosowanie w sprawie doprowadziła Sąd do wniosku, że rację w tym sporze należy przyznać organom.
Na wstępie wyjaśnić trzeba, że postępowanie w zakresie zbadania, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych oraz ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych, także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Nienależne pobranie środków ma miejsce wówczas, gdy pomoc zostaje wypłacona, a wnioskodawca (beneficjent) nie realizuje podjętego zobowiązania w całym okresie objętym danym programem (zob. np. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2017 r. II GSK 1449/15, LEX nr 2303956).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wywiązanie się przez rolnika z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego ocenić trzeba w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania. Obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązywanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania (zob. wyrok NSA z dnia 7 marca 2017 r. II GSK 3030/16, LEX nr 2284703).
Zasada zwrotu wpłaconej uprzednio płatności zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi gwarancję zachowania przez rolnika wszystkich warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego. W ramach programu rolnośrodowiskowego beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2017 r. II GSK 5397/16 i przywołane tamże orzecznictwo).
Szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem rolnośrodowiskowym określa rozporządzenie rolnośrodowiskowe.
Zgodnie z § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Natomiast warunki przyznania pomocy zostały określone ogólnie w § 2 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a szczegółowo (w odniesieniu do poszczególnych pakietów) w kolejnych przepisach rozporządzenia (§9-17 rozporządzenia rolnośrodowiskowego ). Wymogi natomiast zostały określone w § 4 ust. 2 i w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wyjaśnić trzeba, że konsekwencją niespełnienia warunków przyznania pomocy jest odmowa jej przyznania i zwrot pomocy wypłaconej za realizację zobowiązania za poprzednie lata (§ 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). Natomiast konsekwencją nieprzestrzegania wymogów jest zasadniczo zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w danym roku (§ 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego) oraz zwrot płatności za poprzednie lata określony współczynnikiem procentowym (§ 39a rozporządzenia rolnośrodowiskowego).
Stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;
4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Jak wynika z treści § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest realizowane w ramach co najmniej jednego z następujących pakietów: Pakiet 8. Ochrona gleb i wód.
Zgodnie z § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny:
1) jako wsiewka poplonowa - w przypadku wariantu pierwszego;
2) ozime jako międzyplon ozimy - w przypadku wariantu drugiego;
3) jare jako międzyplon ścierniskowy - w przypadku wariantu trzeciego.
Skarżący we wnioskach o przyznanie płatności deklarował realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu 8 - Ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 - Międzyplon ozimy – tj. wariant o którym mowa w § 12 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Jak wyjaśniono już powyżej, ww. przepisy § 4 ust. 1 pkt 8 i § 12 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego mówią o warunkach przyznania pomocy w postaci płatności rolnośrodowiskowych.
Z kolei § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi m.in., że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Ustalony w sprawie stan faktyczny, wynikający m.in. z prawomocnej i ostatecznej decyzji z dnia 15.11.2017 r. o odmowie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach 1. Wariant: 8.2.1 Międzyplon ozimy, wyraźnie wskazuje, że skarżący nie wywiązał się z warunku przyznania pomocy o jakim mowa w § 12 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Skarżący na działkach rolnych b, c i a prowadził w ramach wariantu 8.2.1 Międzyplon ozimy mieszankę roślin składającą się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego, podczas gdy zgodnie z § 12 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego zobowiązany był do wykonania po zbiorze plonu głównego siewu roślin ozimych.
W ocenie Sądu sytuacja mająca miejsce w przedmiotowej sprawie dawała organom pełne podstawy ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2012 – 2015.
Sąd nie podziela zarzutów strony dotyczących niezasadnego zastosowania przez organy § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Skarżący powołuje się na przepisy art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, które brzmią następująco:
1. Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:
a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub
b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.
W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.
2. Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności.
Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria.
Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji.
To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.
W ocenie strony regulację zawartą w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego należy wykładać z uwzględnieniem ww. przepisów. Literalne brzmienie ww. § 39 ust. 1 nie ustanawia obowiązku zwrotu przez rolnika płatności za wcześniejsze lata uczestnictwa w programie. To specyfika płatności rolnośrodowiskowej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny, o czym świadczy treść przywołanego art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 (mającego zastosowanie w sprawie na mocy art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013). Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania, przy uwzględnieniu prawa wspólnotowego.
Zdaniem pełnomocnika brzmienie regulacji art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 w pkt b) ust. 1 wprost wskazuje, iż przepis ten należy odnosić do sytuacji niespełnienia przez beneficjenta kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. Do takich kryteriów niewątpliwie należy zaliczyć warunki przyznania pomocy rolnośrodowiskowej określone w § 4 ust. 2 oraz w § 12 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Taka argumentacja nie daje zdaniem Sądu podstaw do uwzględnienia skargi.
W ocenie Sądu treść przepisu art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 nie stoi w sprzeczności z dokonaną w sprawie wykładnią § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, co skutkowało prawidłowym ustaleniem kwoty nienależnie pobranych płatności w stosunku do skarżącego za lata 2012 – 2015.
Podkreślić też trzeba, że § 39 ust. 1 ww. rozporządzenia ma zastosowanie m.in. w przypadku niespełnienia przez rolnika innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu – w tym wypadku warunków o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 8 i § 12 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Nie można zatem zgodzić się z dalszą argumentacją pełnomocnika strony, który wskazuje, że przyjmując, iż skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe w pakiecie ochrona gleb i wód od 2012 roku, a w piątym roku (2016) naruszył jeden z warunków przyznania płatności, organ domagając się zwrotu płatności za lata 2012-2015 winien zastosować w sprawie § 39 ust. 1 rozporządzenia z uwzględnieniem art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 (czy analogicznego przepisu art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014) - tj. przy ocenie rozmiaru zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności, co w niniejszej sprawie nie zostało uczynione. Jedynie brak realizacji całego zobowiązania, jak to przyjmuje z nieznanych powodów organ odwoławczy, zwalniałby organ z dokonywania oceny o której mowa w przepisach wspólnotowych.
Jak szeroko wyjaśniono już na wstępie rozważań, zasada zwrotu wpłaconej uprzednio płatności zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi gwarancję zachowania przez rolnika wszystkich warunków zobowiązania rolnośrodowiskowego. W ramach programu rolnośrodowiskowego beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku tej realizacji. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2017 r. II GSK 5397/16 i przywołane tamże orzecznictwo). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela wyżej opisaną linię orzeczniczą.
Nadto, podzielić należy stanowisko organów, że wywody pełnomocnika odnośnie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 (art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014) mogłyby mieć zastosowanie do sytuacji ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w sytuacji naruszenia wymogów zobowiązania, co nie miało miejsca w tej sprawie, gdyż skarżący nie spełnił warunków przyznania pomocy.
Podkreślenia wymaga fakt, iż strona stoi na błędnym stanowisku, iż niniejsze postępowanie powinno być prowadzone na podstawie przepisów odnoszących się do zwrotu płatności za naruszenie wymogów, w oparciu o art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011 (obecnie art. 35 ust. 1 - 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014). Z uwagi na charakter stwierdzonych nieprawidłowości (naruszenie warunku przyznania płatności) nie ma konieczności, ani też zasadności, by zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało oparciu o ww. przepis unijny. Jak bowiem wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych przepis art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 (oraz art. 35 rozporządzenia nr 640/2014) ma w dużej mierze charakter kompetencyjny, tzn. zawiera pewne wskazania dla Państw Członkowskich w zakresie dochodzenia zwrotu płatności, lecz wymaga on odpowiedniej kodyfikacji w prawodawstwie krajowym (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 05.03.2015 roku, sygn. akt III SA/Łd 14/15). W zakresie naruszenia warunków przyznania pomocy kodyfikacja ta znajduje odzwierciedlenie w § 39 ust. 1 rozporządzenia, który w swojej treści jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy beneficjent nie spełnia innych warunków przyznania płatności, płatność podlega zwrotowi. A zatem niespełnienie warunku jest równoznaczne ze zwrotem otrzymanych wcześniej płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego - w tym zakresie ustawodawstwo krajowe nie przewiduje żadnych dodatkowych przesłanek.
W zakresie dotyczącym niespełnienia wymogów konieczne jest odniesienie się do regulacji ust. 2 art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 (art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014). Powyższe podyktowane jest tym, iż do 2018 roku w ustawodawstwie krajowym (rozporządzeniu rolnośrodowiskowym) nie było odrębnej jednostki redakcyjnej, która dawała podstawę do ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności w przypadku stwierdzenia w trakcie realizacji zobowiązania wieloletniego naruszenia wymogów. W tym kontekście koniecznym więc było odniesienie się do treści przytoczonych wyżej przepisów i dokonanie analizy dodatkowych kryteriów w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, tj. dotkliwości, trwałości i zasięgu naruszenia. Właśnie w takim stanie faktycznym wydane zostało przywołane przez pełnomocnika skarżącego orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.03.2019 roku (sygn. akt. I GSK 40/19). Należy jednak z całą stanowczością powtórzyć, iż nie dotyczy ono sytuacji, która ma miejsce w niniejszej sprawie, a zatem ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w przypadku naruszenia warunków (a nie wymogów) przyznania płatności.
Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy jeszcze, na co zasadnie zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę, że na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 czerwca 2018 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie "szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, został wprowadzony do polskiego porządku prawnego nowy przepis prawny zawarty w § 39a, zgodnie z którym "w przypadku stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach zobowiązania rolnośrodowiskowego, w celu zastosowania art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, a do ustalenia wysokości tego zwrotu § 38 ust. 1, 2, 4-10 oraz 13 stosuje się odpowiednio, z tym że w przypadku uchybienia określonego w §38....". Powyższa nowelizacja rozporządzenia rolnośrodowiskowego została wprowadzona przez ustawodawcę w celu doprecyzowania prawa krajowego w przedmiocie ustalania kwoty do zwrotu w przypadku naruszenie przez beneficjenta wymogów. Do czasu w/w nowelizacji, w ramach postępowań w sprawie zwrotu kwoty, w którym nieprawidłowość dotyczy naruszenia wymogów, organy prowadzące w/w postępowania w podjętych rozstrzygnięciach nie dokonywały oceny zasięgu, trwałości i dotkliwość, gdyż przepisy prawa krajowego nie regulowały tej kwestii, co było wielokrotnie podważane w licznych wyrokach sądowych. Zauważyć należy jednak, iż nowelizacja ta dotyczyła tylko i wyłącznie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności w przypadku naruszenia wymogów, nie warunków - w tym zakresie bowiem, dotychczasowa regulacja była wystarczająca.
Ustosunkowując się do kolejnego zarzutu związanego z tym, że organ prowadzący postępowanie nie uwzględnił okoliczności, iż w 2015 doszło do modyfikacji treści zobowiązania wskazać należy, iż w odniesieniu do pakietu 8 realizowanego w ramach PROW 2007 - 2013, od roku 2015 zmieniły się jedynie wymogi dla tego pakietu, które miały być analogiczne jak wymogi dla tego pakietu w ramach PROW 2014-2020. W przypadku, gdy beneficjent nie akceptował dostosowania do nowych ram prawnych, mógł zakończyć podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 8, nawet pomimo tego, że zobowiązanie było realizowane krócej niż 5 lat. Wówczas zwrot pobranych płatności nie był wymagany w stosunku do okresu, w którym zobowiązanie było realizowane. Brak zgody na dostosowanie do nowych ram prawnych oraz rezygnację z kontynuowania zobowiązania w zakresie pakietu, rolnik potwierdzał poprzez zaznaczenie pola 22 na ostatniej stronie Wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 oraz złożenie Oświadczenia o braku akceptacji dostosowania do nowych ram prawnych.
W omawianej sprawie, skarżący nie złożył ww. oświadczenia, tym samym uznać należy, iż zobowiązał się dostosować realizację pakietu 8 do nowych ram programowych. Podkreślić jednak należy, iż zmianie uległy wymogi, nie zaś warunki przyznawania płatności w ramach pakietu 8. Warunek w przypadku realizacji międzyplonu ozimego pozostał ten sam, a mianowicie zgodnie z niezmienionym § 4 ust. 1 pkt 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, na których po plonie głównym są uprawiane rośliny ozime jako międzyplon ozimy- w przypadku wariantu drugiego. Zmiana polegała jedynie na tym, iż w ramach nowego programowania rośliny, nadal ozime, powinny składać się z trzech gatunków roślin (skarżący zaś uprawiał mieszankę roślin składającą się z rzepaku ozimego, pszenżyta jarego oraz grochu siewnego). Podkreślić należy, iż zarówno po rządami okresu programowania 2007-2013 czy w ramach 2014-2020 zasada uprawy jedynie roślin ozimych w ramach międzyplonu ozimego nigdy nie uległa zmianie. Co z punktu widzenia organu odwoławczego jest sytuacją oczywistą, gdyż na tym polega specyfika uczestnictwa w ramach owego pakietu.
Na marginesie za organem wskazać trzeba, że mieszanie roślin jarych z oziminami stanowi praktykę, która nie znajduje uzasadnienia w całym pakiecie Ochrony gleb i wód, jak również nie jest znana zarówno w ramach PROW 2007-2013 oraz 2014-2020.
Należy również wskazać, iż zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. jest niezasadny. Zaskarżona decyzja uwzględnia cały materiał dowodowy, wydając decyzję organ oparł się na obowiązujących przepisach prawnych, czemu dał wyraz w podstawie prawnej decyzji, a uzasadnienie faktyczne potwierdził uzasadnieniem prawnym. Organ w uzasadnieniu decyzji wyczerpująco wywiódł w jaki sposób ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne było prawidłowe, organ zebrał pełen materiał dowodowy, który wyczerpująco rozpatrzył.
Nie jest trafny zarzut, iż organ odwoławczy nie uzasadnił w skarżonej decyzji, dlaczego przyjął, że skarżący nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, również nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wyjaśnił bowiem, iż skarżący w roku 2016 nie zrealizował zobowiązania w ramach Międzyplonu ozimego, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, iż nie wywiązał się on z realizacji całego 5-letnieniego zobowiązania. Program rolnośrodowiskowy jest programem 5-letnim. Oczywistym jest więc fakt, iż skoro zobowiązanie polega na 5-letnim okresie, zakończenie jego realizacji odbywa się po pozytywnej weryfikacji piątego, ostatniego roku realizacji. W niniejszej sprawie ustalono, iż w piątym roku skarżący nie spełnił warunku ubiegania się o przyznanie płatności, tym samym program 5-Ietni nie został zrealizowany.
Tym samym zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione.
Wskazać należy również, iż Sąd podziela pozostałe ustalenia poczynione w zaskarżonej decyzji.
Organ prawidłowo wyliczył łączną kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2012 - 2015 opierając się na zasadach zawartych w § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego (zob. wyliczenia zawarte na str. 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji i str. 9-10 decyzji I instancji) – tj. organ otrzymane kwoty płatności za poszczególne lata odniósł do procentowego stosunku powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru na którym powinien być realizowany wariant 8.2.1.
Trafnie również oceniono w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie maja zastosowania przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu i określone w przepisie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011.
W przedmiotowej sprawie wypłata płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te zostały przekazane na skutek złożonych wniosków i na podstawie ostatecznych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim, natomiast obowiązek zwrotu wynika z niespełnienia warunku przyznania pomocy w roku 2016 poprzez wysianie przez skarżącego niewłaściwego składu mieszanki przy realizacji pakietu w ramach międzyplonu ozimego.
Trafne są również wywody organu w zakresie tego, że przedmiotowa kwota nienależnie pobranych płatności nie uległa przedawnieniu.
Przepis art. 3 ust. 1 akapit drugi, zdanie drugie Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L 312, s. 1) wskazuje, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W niniejszym stanie faktycznym sprawy pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć dzień złożenia Wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016, zawierający działki rolne b, c i a z deklaracją wariantu 8.2.1 i uprawą mieszanki roślin jary i ozimych, tj. 06.06. 2016 roku. Reasumując, od daty nieprawidłowości tj. 06.06.2016 roku nie upłynął termin 4 letni, o którym mowa wyżej.
Prawidłowo organ przeanalizował kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z póżn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.).
Wedle art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.
Zgodnie z tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549).
Artykuł 54 ust. 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:
a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony
(i) jeżeli kwota do odzyskania od benefiqenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub
(ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;
b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.
W przedmiotowej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro, tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.