I SA/OP 335/23

I SA/Op 335/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-06-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
A. Komorowska-Kaczkowska /sprawozdawca/
Aleksandra Sędkowska
Marzena Łozowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 1228/24 - Wyrok NSA z 2025-10-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a  i lit. b
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 października 2023 r., nr 1601-IEW.4269.114.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z mandatu karnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez G. P. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 6 października 2023 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "u.f.p.") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 18 lipca 2023 r. o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] z 24 marca 2022 r. w kwocie 908 zł wraz kosztami upomnienia w kwocie 16 zł.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Mandatem karnym z 24 marca 2022 r. seria [...] nałożono na skarżącego grzywnę w wysokości 1.100 zł za spowodowanie kolizji drogowej.
21 lutego 2023 r. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu wpłynął wniosek zobowiązanego z prośbą o umorzenie należności w wysokości 924 zł wynikającej z ww. mandatu karnego kredytowanego.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swoją sytuację finansową i osobistą. Oświadczył, że jest inwalidą II grupy, osobą samotną, która utrzymuje się z renty KRUS i korzysta z pomocy społecznej. Podał, że ledwo starcza mu na leczenie i żywność (często nie wykupuje wszystkich leków). Do wniosku dołączony został dowód uiszczenia opłaty skarbowej za wydanie decyzji, zaświadczenie MOPS-u w B. z 16 lutego 2023 r. o korzystaniu z pomocy w formie usług opiekuńczych oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 28 stycznia 2020 r.
Pismami z 31 marca i 6 czerwca 2023 r. skarżący uzupełnił wniosek o umorzenie należności z tytułu mandatu karnego, w tym przedłożył: oświadczenie o stanie majątkowym; oświadczenie o sposobie wykorzystania środków, z którego wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto skarżący przedłożył kserokopie: umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, 3 kart informacyjnych leczenia i karty badania rezonansem magnetycznym, trzech faktur na zakup węgla, polisy komunikacyjnej, faktur za energię elektryczną, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, blankietu wpłaty na rzecz Przedsiębiorstwa G. w B., zawiadomienia o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, decyzji w sprawie wysokości renty rolniczej, zaświadczenia ARiMR w B. o otrzymanych w 2022 r. płatnościach, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 4 kwietnia 2023 r.
Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 2 pkt 1 u.f.p. oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. odmówił umorzenia wnioskowanej należności, stwierdzając że w sprawie nie wystąpił ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, skarżący w odwołaniu podniósł, że decyzja jest niesprawiedliwa i została wydana bez wnikliwego rozpatrzenia sprawy, w szczególności w oderwaniu od jego sytuacji faktycznej, która uzasadnia istnienie ważnego interesu publicznego i ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem skarżącego okoliczności wykazane w toku postępowania przed organem I instancji, tj. możliwości zarobkowe (a w zasadzie ich brak), stan zdrowia uniemożliwiający zarobkowanie oraz istotnie ograniczający samodzielną egzystencją i konieczność korzystania z opieki społecznej by przeżyć, jednoznacznie wpisują się w ugruntowane w orzecznictwie pojęcie ważnego interesu zobowiązanego i uzasadniają udzielenie ulgi, której brak zagraża podstawom egzystencji.
Odnosząc się do przesłanki interesu publicznego skarżący argumentował, że nie można tego interesu ograniczyć wyłącznie do ochrony interesów fiskalnych Skarbu Państwa, nadając mu hierarchicznie wartość wyższą niż inne społecznie akceptowane wartości, jak choćby troska o obywateli niezdolnych do samodzielnej egzystencji, zapobieganie doprowadzaniu do ubóstwa i nędzy, zapobieganie społecznemu wykluczeniu, ochrona postaw egzystencjonalnych obywateli, którzy wskutek zdarzeń losowych oraz niezależnych od siebie chorób wymagają opieki socjalnej. Podnosił, że interes publiczny występuje, gdy zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa z uwagi na to, że nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych. Wskazał, że nieudzielenie mu ulgi skutkować będzie dramatycznymi dla niego konsekwencjami, zagrażającymi egzystencji. Zdaniem skarżącego, za wnioskowanym umorzeniem przemawia więc nie tylko ważny interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. Podkreślił, że organ I instancji błędnie uznał, że jego sytuacja życiowa, zdrowotna i finansowa nie wyczerpuje przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Co więcej organ sam w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji powołał się na taką interpretację tego pojęcia, która odpowiada jego sytuacji życiowej. Zarzucił również, że organ błędnie przyjął, że wystąpienie przez niego z wnioskiem o udzielenie ulgi jest próbą uniknięcia odpowiedzialności za popełnione wykroczenie, podczas gdy wniosek o umorzenie został skierowany do organu z uwagi na okoliczności niezależne i niezawinione przez skarżącego, które obiektywnie statuują jego sytuację życiową jako ciężką i jest to w istocie próba zabezpieczenia się przed znalezieniem się na skraju nędzy oraz przed zagrożeniem dla życia i zdrowia.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z 6 października 2023 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko tego organu o braku przesłanek do umorzenia należności. Odmiennie jednak od organu I instancji, organ odwoławczy przyjął, że w sprawie wystąpił ważny interes zobowiązanego, brak było jednak interesu publicznego. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., które przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Organ podkreślał, że decyzja taka jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte stwierdzenie "organ może umarzać". Zatem nawet spełnienie przesłanek ustawowych nie obliguje organu do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności.
Organ wyjaśnił również, że ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego. Są to np. klęski żywiołowe, czy też zdarzenia losowe, uniemożliwiające zobowiązanemu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.
Następnie organ wywodził, że obowiązek uwzględnienia interesu publicznego wymaga, aby mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku organ wskazał, że nałożenie na skarżącego mandatu było konsekwencją jego zachowania, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. W świetle przepisów skarżący popełnił wykroczenie, czyli naruszył prawo (nie ma przy tym znaczenia czy świadomie czy nie). Grzywna w postaci mandatu karnego jest karą za takie przewinienie, a skarżący otrzymał mandat, aby ponieść odpowiedzialność za swoje wykroczenie. W dalszej części uzasadnienia organ wywodził, że skoro skarżący przyjął mandat to można domniemywać, że się z nim zgodził, co więcej stwierdził, że jest w stanie go zapłacić. Ukaranie mandatem ma bowiem szczególny charakter - wymaga zgody danej osoby na taką właśnie karę, zarówno co do formy, wysokości, jak i terminu jej zapłaty. Na blankiecie mandatu znajduje się pouczenie: "pouczony o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego przyjmuję mandat i potwierdzam jego odbiór oraz zgadzam się uiścić grzywnę w wyznaczonym terminie za popełnienie wykroczenia". Skarżący przyjął mandat, przyjął zatem do wiadomości treść pouczenia. Tym samym zobowiązał się, że zapłaci wynikającą z niego kwotę w terminie siedmiu dni od podpisania.
Organ podnosił, że z uwagi na wynikającą z art. 42 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 z późn. zm.) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej zastosowanie ulgi w spłacie należności z tytułu mandatów może nastąpić incydentalnie. Ulga w spłacie mandatu, a w szczególności jego umorzenie - w całości lub w części, doprowadza bowiem do sytuacji, która zaprzecza założeniom, istocie kary. Mandat został wystawiony po to, żeby obciążyć skarżącego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło odczucie straty materialnej. Jest to bowiem kara za nieprzestrzeganie porządku prawnego. Umarzanie grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych z powodu złej sytuacji materialnej mijałoby się z celem represyjno - wychowawczym, jaki spełniać powinna kara. W ocenie organu skarżący nie wskazał argumentów, które świadczyłyby o wystąpieniu interesu publicznego.
W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z mandatu nie spowoduje zagrożenia jego egzystencji, jak również konieczności sięgnięcia do środków pomocy Państwa. Jako dłużnik należności publicznoprawnych skarżący ma bowiem ustawowo zagwarantowane tzw. minimum egzystencji poprzez wyłączenie spod egzekucji tych środków i składników majątkowych, które są niezbędne dla realizacji tego celu. W razie więc zaistnienia podstawy do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, aby skarżącemu pozostały środki do przeżycia. Dodatkowo organ podkreślał, że choć obecna sytuacja finansowa skarżącego jest ciężka, to jednak nie katastrofalna na tle założeń ustawowych instytucji powołanych do wspomagania osób potrzebujących. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) kryterium dochodowe uprawniające do wsparcia z pomocy społecznej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 776 zł (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U z 2021 r., poz. 1296). Miesięczny dochód netto półtorakrotnie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wsparcia z pomocy społecznej.
Organ podkreślał, że nie bez znaczenia jest także to, że mandaty mogą być dochodzone przez Państwo przez 3 lata, które liczy się od momentu nałożenia grzywny. Mandat nałożony na skarżącego jest z 24 marca 2022 r. - do jego przedawnienia dojdzie zatem dopiero w marcu 2025 r. Nie można więc z góry zakładać, że przez ten okres nie będzie możliwości zaspokojenia należności z mandatu. Zwłaszcza, że na poczet mandatu udało się wyegzekwować kwotę 192 zł. Mimo więc wieku i stanu zdrowia skarżącego, który skutkuje niezdolnością do pracy, organ stanął na stanowisku, że umorzeniu w całości wnioskowanych należności byłoby przedwczesne. Mimo wszystko bowiem - w ocenie organu - istnieją podstawy, by dostrzegać możliwość wyegzekwowania należności, jeżeli nie w całości, to w części. Dopóki natomiast istnieje jakiekolwiek prawdopodobieństwo zaspokojenia w przyszłości chociażby części zobowiązania, to nie ma uzasadnienia do odstąpienia od jego dochodzenia. Organ wskazał, iż mając na uwadze przesłanki interesu publicznego nie znalazł podstaw, aby przychylić się do prośby skarżącego o umorzenie należności w kwocie 924 zł. Ocenił więc, że w tej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła.
Organ podnosił, że z akt sprawy wynika, że skarżący ma 61 lat. Jest osobą niezdolną do pracy - zgodnie z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 4 kwietnia 2023 r. Przedstawił dokumenty medyczne, z których wynika, że przeszedł [...] i ma problemy zdrowotne. Wskazał, że jest osobą samotną, której pomagają sąsiedzi i pracownicy opieki społecznej. Z zaświadczenia z 16 lutego 2023 r. MOPS-u w B. wynika, że od czerwca 2017 r. skarżący korzysta z pomocy ośrodka w formie usług opiekuńczych. Nadto w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wskazał, że zamieszkuje w domu o powierzchni 129 m 2. Jest właścicielem samochodu [...] z 1995 r. o wartości 500 - 700 zł oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,69 ha fizycznych, które wydzierżawia, w zamian za dopłaty obszarowe z ARMiR. Utrzymuje się z renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1 218,44 zł netto. Jako miesięczny dochód wykazał także kwotę 281,21 zł z tytułu dopłaty obszarowej. Łącznie, wg oświadczenia, skarżącego jego dochód wynosi ok. 1500 zł.
Jako miesięczne wydatki skarżący podał podatek od nieruchomości 40 zł, energię elektryczną 84,67 zł, gaz 42 zł, ogrzewanie 491,66 zł, wodę i kanalizację 83,05 zł, wywóz nieczystości 21,50 zł, telefon 20 - 40 zł, lekarstwa i leczenie 40-100 zł, wyżywienie 300-500 zł i utrzymanie środków transportu 28,83 zł (346 zł/rok). Łącznie, wg oświadczenia, wydatki wynoszą ok. 1.151,71 zł - 1.431,76 zł.
Na podstawie dokumentacji sprawy organ przyjął, że sytuacja finansowa i bytowa skarżącego nie jest łatwa. Dochody równoważą się z wydatkami. Jednoczenie organ wskazał, że nie oznacza to jednak automatycznie konieczności udzielenia skarżącemu ulgi w postaci umorzenia należności. Organ podnosił, że skarżący mimo wszystko ma stałe miesięczne źródło dochodu. Ponadto prawdopodobnie dwa razy w roku korzysta z dodatkowego świadczenia od Państwa, tj. trzynastej i czternastej renty.
Ponadto organ wskazywał, że skarżący posiada grunty rolne, które wydzierżawia, ponieważ z powodów zdrowotnych nie jest w stanie wykonywać pracy samodzielnie. W ocenie organu, skoro jednak skarżący nie decyduje się na sprzedaż choćby części gruntów - co, w ocenie organu, mogłoby poprawić sytuację finansową skarżącego - nie można uznać, że w sytuacji skarżącego zostały wyczerpane możliwości zapłaty należności z mandatu.
Organ szczególnie podkreślał, że obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansów, a istotą mandatu jest to, by u osoby, która popełniła wykroczenie, doszło do rzeczywistego i odczuwalnego poniesienia wydatku. Niskie dochody, a nawet ich brak, nie mogą więc uzasadniać całkowitej rezygnacji Państwa z przysługujących mu wpływów. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie należności publicznoprawnych jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, organ się nie dopatrzył. Organ zwracał uwagę, że gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi było powołanie się na problemy finansowe i zdrowotne, umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na zachowanie wykraczające poza normy prawne. Osoba, która dopuściła się wykroczenia nie poniosłaby za swoje postępowanie kary. W powszechnym odczuciu z pewnością nie wpływałoby to na właściwą postawę sprawców wykroczeń. Umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na zachowanie, które wykracza poza normy prawne, co powodowałoby społeczne przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro, wskazując na brak dochodów lub ich niski poziom, można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić. W konsekwencji organ uznał, że udzielenie ulgi skarżącemu stanowiłoby nieuzasadnione wyróżnienie go na tle innych obywateli znajdujących się w różnych sytuacjach życiowych, którzy pomimo trudności podejmują działania celem pozyskania środków finansowych i wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań wobec budżetu państwa.
We wniesionej skardze skarżący wniósł o zmianę wydanego rozstrzygnięcia i umorzenie należności wynikających z zaskarżonej decyzji. Informując, że pobranie jakiejkolwiek opłaty lub kosztów będzie nierealne, wystąpił o przyznanie prawa pomocy, co uzasadnił trudną sytuacją finansową. Skarżący podniósł, że wydana decyzja narusza jego interes prawny. Uzasadniając skargę powtórzył argumentację formułowaną na etapie postępowania odwoławczego.
Zarzucił, że zaskarżone decyzja narusza art. 138 § 1 k.p.a, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy zarzuty i argumentacja z odwołania, częściowo podzielona przez organ odwoławczy (w szczególności ocena sytuacji życiowej w kontekście ważnego interesu publicznego), przemawiają za oczywistą wadliwością decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Wskazał, że organ odwoławczy niezasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy ustalił zaistnienie ważnego interesu zobowiązanego, uzasadniającego umorzenie w całości należności fiskalnych. W ocenie skarżącego organ odwoławczy nienależycie rozpoznał zarzuty odwołania. Organ odwoławczy ograniczając się w istocie do powielenia argumentacji sformułowanej w decyzji organu I instancji i nie odniósł się do wszystkich zarzutów (np. kwestionujących ustalenia organu I instancji, że wniosek o ulgę stanowi próbę uniknięcia odpowiedzialności za wykroczenie), a do części z nich odniósł się jedynie w sposób pobieżny (np. w zakresie kwestionowania braku istnienia interesu publicznego), co nie pozwala na ustalenie motywów, którymi organ odwoławczy kierował się uznając zarzuty odwołania za bezzasadne. W ocenie skarżącego, organ odwoławczy powielił argumentacji prawną organu I instancji dotyczącą ważnego interesu publicznego, nie odnosząc się przy tym do argumentacji prawnej z odwołania, popartej przywołanym orzecznictwem, co sprawiło, że kontrola instancyjna decyzji organu I instancji miała charakter iluzoryczny, z góry obliczony na utrzymanie w mocy zapadłego rozstrzygnięcia.
Zdaniem skarżącego organ odwoławczy błędnie uznał, pomimo ustalenia ważnego interesu zobowiązanego, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za zastosowaniem umorzenia należności z mandatu w sytuacji, gdy wynikające z materiału dowodowego okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej, materialnej i życiowej czynią sytuację życiową skarżącego nadzwyczajną, wyjątkową i trudną do porównania i przemawiają za zastosowaniem wnioskowanej ulgi. Skarżący zarzucał również, że organ błędnie przyjął, że sam fakt uzyskiwania przez skarżącego w skali miesiąca środków w wysokości przekraczającej stawkę warunkującą możliwość skorzystania z pomocy publicznej w myśl ustawy o pomocy społecznej sprawia, że jego sytuacja majątkowa jest stabilna i typowa, niemająca charakteru ekstraordynaryjnego, organ odwoławczy nie wziął bowiem pod uwagę comiesięcznych zobowiązaniach skarżącego, wydatkach na leki i specjalistyczne leczenie, które sprawiają, że nie posiada środków do życia i żyje na skraju nędzy, pozostawiony sam sobie, a do tego dochodzą wydatki związane z wyżywieniem i opłatami za mieszkanie. Trudnej sytuacji nie zmienia fakt otrzymywania 13 i 14 renty, które niemalże natychmiast są absorbowane na spłatę długów zaciąganych na żywność i utrzymanie. Skarżący podniósł również, że organ błędnie uznał, że zastosowanie wobec niego ulgi z uwagi na problemy finansowe i zdrowotne stanowi przyzwolenie na zachowanie wykraczające poza normy prawne, w sytuacji gdy trudność i nadzwyczajność sytuacji życiowej skarżącego nie sprowadza się tylko do problemów zdrowotnych i finansowych. Również do braku samodzielności uwłaczającej godności, trudności czy nawet poczucia niemocy w pokonywaniu barier życiowych, braku jakiegokolwiek wsparcia, do pozostawienia samemu sobie, niepełnosprawności, która wyklucza z życia społecznego, towarzyskiego, publicznego - co wskazuje na istnienie wyjątkowych okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie w dniu 10 czerwca 2024 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - /dalej w skrócie: "p.p.s.a."/, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Kontroli Sądu została poddana decyzja z 6 października 2023 r. o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] z 24 marca 2022 r. w kwocie 908 zł wraz kosztami upomnienia w kwocie 16 zł.
Zaskarżona decyzja zapadła w wyniku przyjęcia przez organ odwołwczy, że w niniejszej sprawie wystąpił ważny interes zobowiązanego, jednak nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego.
W spawie istotne jest również to, że skarżący ubiegał się o umorzenie należności z mandatu karnego seria [...] nr [...] z 24 marca 2022 r. w kwocie pozostałej do spłaty, tj. 908 zł oraz kosztów upomnienia. Z akt sprawy wynika natomiast, że mandat został nałożony na skarżącego w kwocie 1.100 zł w związku z wykroczeniem drogowym, a zatem skarżący ubiega się w istocie o umorzenie należności wynikającej z ww. mandatu w części pozostałej do spłaty, tj. w wysokości 908 zł., nie zaś o umorzenie w całości kwoty wynikającej z nałożonego na niego mandatu karnego. W ocenie Sądu, jest to o tyle istotne, gdyż może mieć wpływ na wynik sprawy i prawidłowość rozważań organu zarówno w odniesieniu do określenia właściwej podstawy prawnej, jak i rozważań w zakresie interesu publicznego, bowiem organ koncentrując się na funkcjach karnych i ewentualnego unikania kary poprzez wystąpienie z wnioskiem o umorzenie należności, nie powinien w takiej sytuacji w swych rozważaniach pomijać okoliczności, iż skarżący w pewnym stopniu poniósł fiskalne skutki wynikające z nałożenia na niego grzywny w postaci mandatu karnego.
Jednocześnie Sąd zawraca uwagę, że odmienne są przy tym przesłanki umorzenia w całości (gdzie bada się ważny interes zobowiązanego i interes publiczny) od umorzenia w części, gdzie, zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., bada się wystąpienie przypadku uzasadnionego względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. "Uzasadnione względy", o których stanowi ten przepis to właśnie względy szczególne, wyjątkowe, które w danym, konkretnym przypadku uzasadniają możliwość odstąpienia od obowiązku uiszczenia należności pieniężnej o charakterze publicznoprawnym. Ustawodawca posłużył się w tym przypadku kwantyfikatorem "w szczególności" wskazując możliwości płatnicze zobowiązanego jako jedno z dopuszczalnych kryteriów oceny zastosowania instytucji umorzenia należności.
Zatem przesłanki umorzenia należności w całości są przesłankami sformowanymi odrębnie. Natomiast organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dlaczego wniosek skarżącego zakwalifikował jako wniosek o umorzenie w całości z mandatu karnego, w sytuacji gdy mandat wystawiony został na kwotę 1.100 zł, zaś wnioskiem skarżącego objęta została kwota 908 zł.
Niezależenie od powyższego, zdaniem składu orzekającego, organ w niedostateczny sposób rozważył przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, szczególności w kontekście przyjętej przez organ do rozważań przesłanki związanej z interesem publicznym. W ocenie Sądu organ nieprzekonująco, w sposób niepełny odniósł się do tej przesłanki. Stąd też wyprowadzona przez organ ocena – zdaniem Sądu - nosi cechy dowolności.
W przedmiotowej sprawie organy przeanalizowały zasadności wniosku strony o umorzenie przedmiotowej należności w oparciu o powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Wskazać również należy, że by organ mógł zastosować ww. ulgę w postaci umorzenia kary w całości winna zaistnieć jedna z przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. tj. ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przewiduje bowiem dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne. Cechą immamentną klauzul generalnych jest to, że odsyłają do ocen.
Istotne jest równie to, że w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek, organ może mimo wszystko podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Niemniej jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest jednak stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a Sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Istotą uznania administracyjnego jest zaś rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie ważnego interesu dłużnika ubiegającego się o ulgę oraz interesu publicznego i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Użyty w tym przepisie spójnik "lub" wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Orzekając o umorzeniu organ za podstawę rozstrzygnięcia może więc przyjąć albo przesłankę ważnego interesu dłużnika albo przesłankę interesu publicznego.
W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności wymaga w pierwszym rzędzie ustalenia przez organ tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione.
Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 O.p.) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też wyłącznie do zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również normalną sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków (zob. wyrok NSA z 5 października 2023 r., sygn. akt III FSK 3218/21 oraz powołane w nim orzecznictwo). W konsekwencji rozważenia wymaga czy spłata zaległości, o umorzenie której wnosi zobowiązany, nie nastąpi kosztem zaspokojenia podstawowych potrzeb zobowiązanego i jego rodziny.
Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, zasadę uwzględnienia dobra rodziny, zasadę zabezpieczenia społecznego dla osób, które pozostają bez pracy i bez środków utrzymania bez własnej winy (art. 67 ust. 2 Konstytucji). Zasady te powinny być uwzględniane przy badaniu przesłanki "interesu publicznego" (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 689/09).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, czego nie kwestionował organ odwoławczy, a w treści zaskarżonej decyzji wprost wskazano, że sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna. Organ przyjął, że w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego. Dodać należy, że ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wskazał, że zamieszkuje w domu o powierzchni 129 m 2. Jest właścicielem samochodu [...] z 1995 r. o wartości 500 - 700 zł oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,69 ha fizycznych, które wydzierżawia, w zamian za dopłaty obszarowe z ARMiR. Utrzymuje się z renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1.218,44 zł netto. Jako miesięczny dochód skarżący wykazał także kwotę 281,21 zł z tytułu dopłaty obszarowej. Łącznie, wg oświadczenia, dochód skarżącego wynosi ok. 1500 zł. Jako miesięczne wydatki skarżący podał podatek od nieruchomości 40 zł, energię elektryczną 84,67 zł, gaz 42 zł, ogrzewanie 491,66 zł, wodę i kanalizację 83,05 zł, wywóz nieczystości 21,50 zł, telefon 20-40 zł, lekarstwa i leczenie 40-100 zł, wyżywienie 300-500 zł i utrzymanie środków transportu 28,83 zł (346 zł/rok). Łącznie, wg oświadczenia skarżącego, wydatki wynoszą ok. 1 151,71-1431,76 zł.
Jednocześnie Sąd wskazuje, iż pomimo tego, że miesięczny dochód skarżącego jest bardzo niski, a ponoszone wykazane przez skarżącego wydatki są niemal w tej samej kwocie co dochody – równoważą się (organ nie uwzględnił wszystkich - przecież ze zwykłego doświadczenia życiowego wiadomo, że katalog wydatków nie zamyka się wyłącznie w tych kategoriach wydatków. Nadto zadeklarowane wydatki na leczenie w porównaniu do udokumentowanej sytuacji zdrowotnej skarżącego są stosunkowo niskie, a skarżący m.in. w skardze wskazywał, że ze względu na trudną sytuację zdrowotną konieczne jest także ponoszenie specjalistycznych wydatków, co sprawia, że żyje na skraju nędzy, a każde pozyskane przez niego środki przeznaczane są natychmiast na spłatę zaciąganych przez niego doraźnie pożyczek na zakup żywności i leków. Niemniej jednak z uwagi na przyjęcie przez organ odwoławczy, że w sprawie wystąpił ważny interes zobowiązanego te rozważania Sądu, nie miały decydującego wpływu na wynik sprawy.
W tym miejscu należy jednak podkreślić, że w sprawie o umorzenie, ocenie organu - co do zasady - podlega aktualna, w tym przypadku szczególnie trudna sytuacja majątkowa strony na dzień podejmowania rozstrzygnięcia, nie zaś sytuacja hipotetyczna, mająca według organu dopiero zaistnieć. W szczególności w omawianych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organem, iż brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek umorzenia należności, ze względu na to, iż nie można wykluczyć, że do czasu przedawnienia należności z mandatu karnego nastąpi poprawa i polepszenie sytuacji finansowej strony (co pozwoliłoby na uregulowanie grzywny). W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie wykazał, na czym ta poprawa sytuacji miałaby polegać skoro skarżący ma 61 lat i utrzymuje się z renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, posiada orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Z powyższego wynika, że strona nie tylko obecnie nie posiada możliwości finansowych pozwalających na opłacenie spornej należności z uwagi na osiągane dochody, ale równocześnie z uwagi na wiek oraz sytuację zdrowotną skarżący może mieć trudności z poprawą swojej sytuacji materialnej. W orzecznictwie wskazuje się, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Co prawda skarżący jest właścicielem niewielkiego gospodarstwa rolnego, niemniej jednak podjął działania w celu poprawy swojej sytuacji i uzyskuje z niego comiesięczny dochód z tytułu dzierżawy co zwiększa jego miesięczny dochód, jednocześnie – zdaniem Sądu - oczekiwanie organu, że skarżący sprzeda to niewielkie gospodarstwo, z którego otrzymuje stały dochód, aby w ten sposób poprawić swoją sytuację materialną, w tym uregulować grzywnę wynikająca z mandatu karnego, jest w ocenie Sądu zbyt daleko idące i nieuzasadnione. Organy nie mogą podchodzić do kwestii majątkowych osób zobowiązanych w sposób instrumentalny. W ocenie Sądu organy nie przeprowadziły w istocie żadnego postępowania dowodowego, z którego wynikałoby, że skarżący może w przyszłości pozyskać środki pozwalające mu na spłatę należności lub, że może takie środki pozyskać obecnie, dokładając należytych starań. Przy czym ustalenia i rozważania w tym zakresie nie mogą być oderwane od rzeczywistej sytuacji skarżącego i muszą wykazywać się pewną racjonalnością. W ocenie Sądu, organ nie przeanalizował realnej możliwości poprawy przez skarżącego swojej sytuacji finansowej, wskazując na możliwości spłaty zadłużenia z uwzględnieniem układu ratalnego. Sąd zwraca uwagę, że wprawdzie to do skarżącego należy podjęcie działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, jednakże na brak aktywności w tej kwestii można wskazywać jedynie wówczas, gdy możliwość podjęcia takich działań jest realna, a zobowiązany mimo to ich nie podejmuje. Dlatego też, jeżeli według organu możliwa jest poprawa sytuacji finansowej skarżącego, winien wskazać, na czym opiera takie twierdzenie, a nie poprzestawać jedynie na ogólnikowych stwierdzeniach. W rozważaniach organów niezbędnym byłoby uwzględnienie między innymi wieku skarżącego i jego szczególnej sytuacji osobistej. Jak już wskazano skarżący jest osobą wieku 61 lat, pobiera niewielką rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz osiąga niewielki dochód z tytułu wydzierżawiania nieruchomości rolnej, jest osobą niepełnosprawną i korzysta z usług opiekuńczych. Żyje bardzo skromnie, wymaga ponoszenia zwiększonych kosztów utrzymania w związku z przebytą [...]. W tej sytuacji środki finansowe jakim dysponuje skarżący ocenić należy jako drastycznie niskie. Już zatem tylko z tego powodu stwierdzić należy, że możliwość poprawy sytuacji materialnej gospodarstwa domowego jest znikoma. W ocenie Sądu, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, sytuacja skarżącego pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe.
Omawiając udzielenia zobowiązanemu ulgi, organ w szczególności powinien przekonująco wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności jest realna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie nie wykazał na czym opiera swój wniosek. W oparciu o stwierdzone ustalenia nie przeprowadził jakiejkolwiek analizy, tj. czy w dyspozycji skarżącego, uwzględniając m. in. jego wiek, stan zdrowia, pozostają jakiekolwiek środki na spłatę zadłużenia, bez zagrożenia dla egzystencji jego gospodarstwa domowego. W konsekwencji organ nie ocenił wyczerpująco, czy kwota, jaką dysponuje skarżący na codzienne utrzymanie, pozwala mu na spłatę ciążącej na nim zaległości i to w sytuacji gdy organ sam zauważył, że skarżący nie posiada dochodów, które mogłyby podlegać przymusowej egzekucji. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim zdolność do utrzymania się. Organ poprzestał natomiast na stwierdzeniu, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia ww. należności nie powoduje zagrożenia dla egzystencji strony i jego rodziny, zaś w przypadku zaistnienia podstawy do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić by pozostawić stronie środki do życia. Jest to co prawda istotny argument, niemniej jednak w sytuacji gdy, brak jest realnych szans na poprawę sytuacji skarżącego, istotne jest również rozważenie - czy formalne utrzymywanie zadłużenia wyłącznie w celu "doczekania" do upływu okresu przedawnienia zobowiązania, skutkujące generowaniem dodatkowych kosztów finansowych, tym kosztów odsetek oraz wytwarzanie w związku z tym silnego obciążenia psychicznego na zobowiązanym, który jest osobą schorowaną, niepełnosprawną korzystająca z pomocy osób trzecich w zaspokajaniu codziennych potrzeb, przy jednoczesnym braku realnych możliwości wyegzekwowania należności w postępowaniu egzekucyjnym, nie narusza interesu społecznego, a odmowa udzielanie ulgi nie ma charakteru instrumentalnego.
Nie można również zaaprobować argumentacji wyrażonej w zaskarżonej decyzji, że za odmową umorzenia przemawia fakt, iż skarżący w momencie popełnienia wykroczenia wiedział, że ze względu na swoje trudne położenie nie będzie w stanie zapłacić należności z tytułu mandatu karnego. Przede wszystkim wskazać należy, że fakt przyjęcia mandatu, nie uniemożliwia złożenia wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi. W tym aspekcie organy pominęły okoliczności, w jakich doszło do nałożenia mandatu karnego, w tym stresu i silnych emocji, jakie niewątpliwie towarzyszyły skarżącemu. Nie bez znaczenia jest też wiek zobowiązanego, zatem odwołanie się przez organ do racjonalnego działania zobowiązanego, w tym przypadku może budzić wątpliwości. Zaznaczyć też należy, że w sprawie takiej jak przedmiotowa, organy nie mogą koncentrować się na funkcji prewencyjnej kary grzywny i tym uzasadniać odmowę umorzenia spornej należności. Rolą organów jest przede wszystkim zbadanie, czy w okolicznościach danej sprawy uzasadnione będzie umorzenie należności na podstawie przesłanek z art. 64 ust. 1 ustawy.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie rozważyły w sposób kompleksowy przesłanek wskazanych w powyższym przepisie. Nie przeanalizowały, czy strona jest realnie w stanie spłacać należność. Organy nie porównały stwierdzonej sytuacji majątkowej zobowiązanego do istniejącej należności i nie wskazały czy dochody skarżącego są wystarczające na pokrycie należności z tytułu mandatu karnego.
Odnośnie przesłanki interesu publicznego organ ogólnie wskazał, że sama okoliczność powstania należności ma determinujące znaczenie dla oceny istnienia interesu publicznego, skoro celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie strony obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po stronie ukaranego odczucie straty materialnej. Odwołując się następnie do regulacji z art. 42 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, organ wskazał na zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej i podkreślając, iż chodzi w niej o to, by w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny doszło do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie zatem, według organu, instytucji umorzenia do należności z tytułu mandatu karnego prowadziłoby do sytuacji przeczącej tym założeniom, a tym samym istocie kary grzywny. Z tych też powodów organ uznały, że w niniejszej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła. Jak zważono umarzanie grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych z powodu złej sytuacji materialnej mijałoby się z celem represyjno - wychowawczym, jaki spełniać powinna kara. W ocenie Sądu, ten tok rozumowania organów przeczy jednakże samej ustawowej instytucji umorzenia należności, która to przecież nie wyłączyła z jej zakresu należności budżetowych, wynikających z grzywien karnych. Gdyby zatem ustawodawca zamierzał w pełni zrealizować konstytucyjną zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w znaczeniu takim jak sugerował organ, to winien on w ogóle wyłączyć możliwość, udzielania takiej ulgi w płatności w stosunku do tej kategorii należności budżetowych. A tego przecież nie dokonał.
Należy w tym miejscu zauważyć, że również w orzecznictwie zanegowany został pogląd wykluczający, co do zasady, możliwość umarzania należności o charakterze karnym (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1227/12; z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1632/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 335/13, z dnia 4 września 2014 r. sygn. II GSK 1076/13, z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 1092/14). Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego. Ponadto, chociaż niewątpliwie w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z 30 maja 2001 r., sygn. III SA 830/00; czy WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2273/10). W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło szczegółowej analizy przesłanki wystąpienia interesu publicznego. Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego. W szczególności rozważenia wymaga, czy będzie leżało w interesie publicznym pogłębianie ciężkiej sytuacji osób znajdujących się w takim położeniu jak skarżący, który utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, jest osobą w wieku 61 lat, schorowaną, samotną, korzystającą z usług opiekuńczych świadczonych przez ośrodek pomocy społecznej, czy w sytuacji skarżącego odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, a w zasadzie jej części, nie doprowadzi do zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego, a tym samym nie będzie sprzeczna z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasada zaufania do działania organów państwowych. Rozważania te musze być zindywidualizowane. Organ winien rozważyć uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, czy skarżący składając wniosek o umorzenie należności istotnie działa w warunkach nieposzanowania prawa i w przeświadczeniu braku potrzeby ponoszenia jakichkolwiek konsekwencji finansowych wynikających ze swoich działań. W ocenie Sądu twierdzenia organu w zakresie nieuzasadnionej chęci uniknięcia przez skarżącego konsekwencji naruszenia przepisów ruchu drogowego, pozostają na tym etapie gołosłowne i nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Co prawda rację ma organ, że umorzenie należności w całości, nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem zobowiązanego, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę. Niemniej jednak okoliczności sprawy przedstawione na tym etapie postępowania nie wskazują, by skarżący popełniał notorycznie wykroczenia domagając się umorzenia nakładanych na niego grzywien. Organ nie przywołał też żadnych innych okoliczności, które mogłyby wskazywać, że umorzenie należności w indywidulanej sytuacji skarżącego może taki skutek wywołać. Organ nie poczynił rozważań, z których wynikałoby, że umorzenie zobowiązania w części pozostałej skarżącemu do spłaty (908 zł) spowodowałoby uchylenie istotnych skutków nałożonej kary. Organ nie przywołał na tle ten konkretnej sprawy okoliczności świadczącej, iż ubieganie się o umorzenie części należności z mandatu, skarżący traktuje instrumentalnie, jako instytucję pozwalająca mu na bezkarne popełnianie wykroczeń. Należy również dostrzec, że zasadniczym celem postępowania mandatowego jest szybka reakcja na popełnienie czynu o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej, zatem rozważania organu odnoszące się do funkcji karnej, represyjnej i wychowawczej, nie mogą zupełnie abstrahować od tej okoliczności. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy strona wszczętego z jej inicjatywy postępowania o umorzenie należności uzasadnia swój wniosek określonymi okolicznościami potwierdzonymi dowodami dołączonymi na żądanie organu, ocena dopuszczalności umorzenia powinna zapaść w oparciu o te zebrane w sprawie dowody, przy uwzględnieniu rodzaju należności, której umorzenia dochodzi wnioskodawca i która ma służyć wymuszeniu na przyszłość pożądanych zachowań, co ma istotne znaczenie z perspektywy interesu społecznego, niemniej jednak okoliczności te muszą być rozpatrywane w sposób zindywidualizowany. W tym miejscu dostrzec należy, iż grzywna ta została nałożona na skarżącego w wysokości zbliżonej do osiąganych przez niego miesięcznych dochodów, a zatem w wysokości mogącej stanowić znacznie obciążenie, nieproporcjonalnie większe w porównaniu z osobą osiągającą dochody na średnim poziomie. Podkreślić też należy, że skarżący został skutecznie obciążony wyegzekwowaną od niego kwotą w wysokości 192 zł, a zatem w pewnym stopniu poniósł konsekwencje fiskalne związane z popełnieniem przez niego wykroczenia drogowego, a ta okoliczność nie została w żaden sposób dostrzeżona i rozważona przez organ. Natomiast karnoprawny charakter należności objętej wnioskiem skarżącego (wynikający z istoty ukarania karą grzywny) nie może sam w sobie niezależnie od okoliczności skutecznie uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, gdyż w przeciwnym razie - co do zasady - wyłączałby stosowanie omawianej regulacji względem grzywien nakładanych mandatami karnymi. Jednocześnie Sąd powziął wątpliwości, czy istotnie odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w kwocie pozostałej narusza interes publiczny i prowadzi do akcentowanego przez organ uszczuplenia wpływów budżetu państwa, w sytuacji wysokiego prawdopodobieństwa nieskuteczności dalszego postępowania egzekucyjnego. Tym samym w ocenie Sądu, organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący, że umorzenie należności w części pozostałej skarżącemu do zapłaty oznaczałoby nieuzasadnioną okolicznościami sprawy zgodę na rezygnację z należnego prawem dochodu Skarbu Państwa, w sytuacji gdy rozważania organu co do możliwości poprawy sytuacji skarżącego mają charakter wyłącznie hipotetyczny nie osadzony w realiach danej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że interes publiczny nie może być utożsamiany wyłącznie z wpływami do budżetu Skarbu Państwa. Organ nie może w sposób automatyczny i nieuwzględniający zindywidualizowanych okoliczności odwoływać się do sformułowań odnoszących się do interesu Skarbu Państwa i uszczupleń dochodów budżetowych. Państwo za pośrednictwem swoich instytucji, oprócz wykazywanej funkcji fiskalnej, musi widzieć również obywatela i jego rzeczywiste problemy. Ochronie interesów fiskalnych Skarbu Państwa, nie można bowiem niejako automatycznie nadawać wartość hierarchicznie wyższą niż inne społecznie akceptowane wartości, jak choćby troska o obywateli niezdolnych do samodzielnej egzystencji, zapobieganie doprowadzaniu do ubóstwa i nędzy, zapobieganie społecznemu wykluczeniu, ochrona postaw egzystencjonalnych obywateli, którzy wskutek zdarzeń losowych oraz niezależnych od siebie chorób wymagają opieki socjalnej. Organ powinien również rozważyć, czy ewentualne dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym należności nie spowoduje w istocie wyższych kosztów dla społeczeństwa aniżeli jej umorzenie. Powinien rozważyć, czy w efekcie przymusowego dochodzenia kwota zaległości będzie możliwa do odzyskania, czy też przymusowe jej dochodzenie będzie de facto generowało jedynie dodatkowe koszty.
Jedynie uzupełniająco Sąd poddaje pod rozwagę organowi, czy nie warto zastanowić się także nad kwestią, czy i w jakim stopniu w interesie publicznym leży generowanie kolejnych kosztów budżetowych (w niniejszej sprawie już obejmujących zwolnienie od wpisu od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu), w sytuacji gdy istnieją poważne wątpliwości, co do ewentualnych możliwości podjęcia wobec zobowiązanego skutecznych czynności egzekucyjnych.
Reasumując, zdaniem Sądu, organy nie wyjaśniły i nie rozważyły dostatecznie kwestii zaistnienia przesłanek umorzenia należności. Jednocześnie Sąd zawraca uwagę, że odmienne są przy tym przesłanki umorzenia w całości (gdzie bada się ważny interes zobowiązanego i interes publiczny) od umorzenia w części, gdzie, zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., bada się wystąpienie przypadku uzasadnionego względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. "Uzasadnione względy", o których stanowi ten przepis to właśnie względy szczególne, wyjątkowe, które w danym, konkretnym przypadku uzasadniają możliwość odstąpienia od obowiązku uiszczenia należności pieniężnej o charakterze publicznoprawnym. Ustawodawca posłużył się w tym przypadku kwantyfikatorem "w szczególności" wskazując możliwości płatnicze zobowiązanego jako jedno z dopuszczalnych kryteriów oceny zastosowania instytucji umorzenia należności.
W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ będzie obowiązany, wyjaśnić i zawrzeć w uzasadnieniu decyzji stanowisko, czy w sprawie mamy do czynienia z umorzeniem należności w całości, czy w części.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ winien prawidłowo wyważyć bezsporne istniejącą przesłankę ważnego interesu dłużnika z przesłanką interesu publicznego ewentualnie względami społecznymi - czego we właściwy sposób nie zrobił, koncentrując się przede wszystkim na aspekcie skutecznego ukarania dłużnika. Pamiętać tu należy, iż możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna. Organ w swych rozważaniach winien mieć również na uwadze, iż skarżący ubiega się w istocie o częściowe umorzenie nałożonej na niego mandatem karnym grzywny. Organ winien rozważyć zatem, czy umorzenie pozostałej części, pozwoli na zachowanie zgodnie elementów karnych, a umorzenie części należności w wysokości 908 zł i kosztów upomnienia, przy poniesieniu przez skarżącego dolegliwości finansowej w wysokości 192 zł, było adekwatne do możliwości finansowych skarżącego przy jednoczesnym zachowaniu funkcji karnych. Tym bardziej, iż jak już wskazano powyżej karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego, a poniesione przez skarżącego obciążenie finansowe w wysokości 192 zł może jawić się jako istotne w sytuacji życiowej skarżącego.
Biorąc pod uwagę całość przedstawionych powyżej rozważań Sąd, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach nie orzeczono, albowiem skarżący był od nich zwolniony, zaś o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, Sąd orzeknie w odrębnym trybie.