I SA/OP 325/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2024-04-16
NSAnieruchomościWysokawsa
rozgraniczenie nieruchomościpostępowanie administracyjnedecyzja kasacyjnaart. 138 K.p.a.prawo geodezyjne i kartograficzneWSASKOBurmistrz Olesnastan faktycznymateriały dowodowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając brak podstaw do jej wydania w trybie art. 138 § 2 K.p.a.

Sprawa dotyczyła rozgraniczenia nieruchomości, w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza Olesna i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że SKO nie wykazało wystarczających podstaw do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ nie udowodniło, że materiał dowodowy był na tyle niekompletny, by uniemożliwić jego uzupełnienie na etapie odwoławczym. Sąd uchylił decyzję SKO, wskazując na konieczność uwzględnienia oceny prawnej i usunięcia dostrzeżonych naruszeń prawa przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ.

Sprawa rozgraniczenia nieruchomości pomiędzy działkami nr a i b w Ł. była przedmiotem wieloletniego postępowania administracyjnego, które obejmowało szereg decyzji organów pierwszej i drugiej instancji, a także skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Ostatecznie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r., uchyliło decyzję Burmistrza Olesna z dnia 25 października 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. SKO uznało, że organ pierwszej instancji nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na jej merytoryczne rozstrzygnięcie i że widoczny sprzeciw stron nie uzasadniał umorzenia postępowania i przekazania sprawy do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, rozpoznając sprzeciw Z. S. od decyzji SKO, uznał, że organ odwoławczy nie wykazał istnienia przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej. Sąd podkreślił, że decyzja na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalna tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy w stopniu uniemożliwiającym merytoryczne rozstrzygnięcie, a wątpliwości nie można wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a. Sąd stwierdził, że SKO nie wykazało, jakie konkretnie dowody należy zebrać ani jakie okoliczności faktyczne wymagają ustalenia, a lakoniczne stwierdzenie o nieustalonym stanie faktycznym nie spełnia wymogów art. 138 § 2 K.p.a. Sąd zauważył, że postępowanie trwa od 2020 roku i było już przedmiotem oceny WSA w zakresie bezczynności i przewlekłości, co powinno skłonić SKO do bardziej precyzyjnego wskazania sposobu dalszego postępowania. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a., wskazując, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną sądu i usunąć dostrzeżone naruszenia prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie wykazał wystarczających podstaw do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ nie udowodnił, że materiał dowodowy był na tyle niekompletny, aby uniemożliwić jego uzupełnienie na etapie odwoławczym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że SKO nie wykazało, jakie konkretnie dowody należy zebrać ani jakie okoliczności faktyczne wymagają ustalenia, a lakoniczne stwierdzenie o nieustalonym stanie faktycznym nie spełnia wymogów art. 138 § 2 K.p.a. Organ odwoławczy powinien był samodzielnie usunąć dostrzeżone uchybienia lub wskazać, jakie czynności należy wykonać.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

P.p.s.a. art. 151a § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a.

K.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

P.g.k. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

Wójt wydaje decyzję o rozgraniczeniu, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

P.g.k. art. 34 § 2

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

Jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody, a nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, organ umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa.

P.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a.

K.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać rozstrzygnięcie co do zastosowanych przepisów prawa oraz podstawę prawną.

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organy zobowiązane są stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

K.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności faktyczne.

P.g.k. art. 31 § 2-3

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

W sytuacji, gdy brak jest danych lub są one niewystarczające albo sprzeczne, przebieg granicy ustala się na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania nie składa oświadczenia i nie kwestionuje przebiegu granicy.

P.g.k. art. 15

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

W przypadku, gdy nie da się ustalić stanu prawnego nieruchomości, granice ustala się według ostatniego spokojnego stanu posiadania.

P.g.k. art. 30

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

Wójtowie przeprowadzają rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony.

K.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

K.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

K.p.a. art. 89 § 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Rozprawa administracyjna jako forma postępowania wyjaśniającego.

K.p.a. art. 37

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ponaglenie w trybie art. 37 K.p.a. na przewlekłość i bezczynność organu.

K.p.a. art. 136

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

u.s.k.o. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych

Podstawa prawna działania samorządowych kolegiów odwoławczych.

u.s.k.o. art. 18 § 1

Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych

Zakres działania samorządowych kolegiów odwoławczych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał, że materiał dowodowy był na tyle niekompletny, aby uniemożliwić jego uzupełnienie na etapie odwoławczym. SKO nie wykazało, jakie konkretnie dowody należy zebrać ani jakie okoliczności faktyczne wymagają ustalenia. Lakoniczne stwierdzenie o nieustalonym stanie faktycznym nie spełnia wymogów art. 138 § 2 K.p.a.

Godne uwagi sformułowania

zakres kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny określony został w art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja sprzeciwu służy wyłącznie skontrolowaniu, czy decyzja organu drugiej instancji została oparta na jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną rozgraniczenie polega na urzędowym ustaleniu przebiegu granicy między sąsiadującymi nieruchomościami organ umarza postępowanie i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi nie można zaaprobować oceny Kolegium, że 'w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie przebiegu granic nieruchomości, objętych postępowaniem'

Skład orzekający

Beata Kozicka

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie decyzji kasacyjnych organów odwoławczych i zakres kontroli sądów administracyjnych w takich przypadkach."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania rozgraniczeniowego i stosowania art. 138 § 2 K.p.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań administracyjnych dotyczących nieruchomości i kluczowe znaczenie prawidłowego stosowania przepisów proceduralnych, zwłaszcza art. 138 § 2 K.p.a.

Sąd administracyjny uchyla decyzję SKO: czy organ odwoławczy nadużył prawa do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Op 325/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153, art. 151a § 1,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 105 § 1, art. 138 § 2, art. 15, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 89 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1752
art. 30, art. 31 ust. 1, art. 31 ust. 2-3, art. 33, art. 34,
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze sprzeciwu Z. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 17 stycznia 2024 r., nr SKO.40.3985.2023.gr w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz Z. S. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez Z. S. (dalej: skarżący lub strona), reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r., nr SKO.40.3985.2023.gr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej: K.p.a., po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania M. N. od decyzji Burmistrza Olesna (dalej również jako: Burmistrz) z dnia 25 października 2023 r., nr Z-III.6830.1.2020.MK, umarzającej postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości, dotyczące nieruchomości położonych w Ł., obręb [...] (jednostka ewidencyjna [...]-obszar wiejski), oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr a k.m. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o nr KW [...], będącej własnością Z. S. s. J. i T. oraz działka ewidencyjna nr b k.m. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o nr KW [...], będącą własnością M. N., s. H. i H.1, dotyczące spornego odcinka, wyznaczonego na szkicu granicznym punktami granicznymi nr: [...] i przekazującej z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w O. sporną sprawę graniczną, dotyczącą ustalenia przebiegu granic na wskazanym powyżej odcinku – uchyliło decyzje pierwszoinstancyjną w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wyżej wymienione rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 17 lutego 2020 r. skarżący, działając poprzez pełnomocnika, wystąpił do Burmistrza o przeprowadzenie postępowania rozgraniczającego działek nr a i nr b k.m. [...], obręb Ł., gmina O. W toku postępowania skarżący sprecyzował, iż wniosek dotyczy wszystkich 3 odcinków granicy pomiędzy nieruchomościami oraz wyjaśnił, iż pomiędzy właścicielami sąsiednich nieruchomości istnieje spór, co do przebiegu linii granicznej. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2020 r. Burmistrz wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości, dotyczące wyżej wymienionych nieruchomości oznaczonych w operacie ewidencji gruntów i budynków jako:
- działka ewidencyjna nr a k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest Księga Wieczysta nr [...], będąca własnością Z. S. s. J. i T.,
- działka ewidencyjna nr b k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca własnością M. N., s. H. i H.1.
Z uwagi na niepodejmowanie przez organ I instancji jakichkolwiek czynności, w wyniku wniesionego przez skarżącego ponaglenia - stosownie do art. 37 K.p.a. - Kolegium, postanowieniem z dnia 24 lipca 2020 r. stwierdziło, że organ pierwszoinstancyjny dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Następnie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Op 61/20, w pkt 1) umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku z dnia 17 lutego 2020 r., w pkt 2) stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, w pkt 3) stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 4) dalej idącą skargę oddalił, w pkt 5) zasądził od Burmistrza Olesna na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Następnie pismem z dnia 9 września 2020 r. M. N., przedstawił swoje stanowisko w sprawie, akcentując, iż przebieg granicy prawnej działek a i b w Ł. został utrwalony znakami granicznymi na gruncie, w wyniku przeprowadzanego w roku 2013 postępowania wznowienia wskazanej granicy zgodnie z dyspozycją art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 276 ze zm.; obecnie: Dz.U. z 2023 r. poz. 1752 ze zm.), dalej: P.k.g. lub ustawa. Zaznaczył, że protokół został przyjęty bez żadnych zastrzeżeń, a do 9 września 2020 r. sporna granica nie uległa zmianie. Przypominał nadto, że Sąd Rejonowy w O. [...] Wydział Cywilny wyrokiem z 18 czerwca 2018 r., sygn. akt [...] orzekł w zakresie ochrony prawa własności przysługującego mu do działki nr b, w oparciu o przebieg granicy prawnej zgodnie z linią wyznaczoną znakami granicznymi na gruncie. Jednocześnie M. N. wskazał, iż w sprawie przed Sądem Rejonowym w O. została sporządzona opinia biegłego geodety. Do pisma załączył: protokół wznowienia/wyznaczenia znaków granicznych, sporządzony przez uprawnionego geodetę w dniu 13 lutego 2013 r., odpis wyroku Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem, opinię biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w O.1 z dnia 20 maja 2016 r., wyroki Sądu Okręgowego w O.1 [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...] i sygn. akt [...], wraz z uzasadnieniem, pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w O.1 z dnia 2 grudnia 2019 r., nr [...].
Niezależnie od powyższego w piśmie z dnia 2 listopada 2020 r. M. N. wniósł o zawieszenie postępowania rozgraniczeniowego działek nr a i b, położonych w Ł. do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w O. w sprawie o sygn. akt [...]. Organ I instancji postanowieniem z dnia 16 listopada 2020 r., nr [...], odmówił zawieszenia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości w niniejszej sprawie.
Następnie decyzją z dnia 16 listopada 2020 r., nr [...], Burmistrz umorzył w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości, dotyczące nieruchomości położonych w Ł., obręb [...] (jednostka ewidencyjna [...]- obszar wiejski), oznaczonych w ewidencji gruntów jako:
- działka ewidencyjna nr a k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca własnością Z. S. s. J. i T.,
- działka ewidencyjna nr b k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca własnością M. N., s. H. i H.1.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, w wyniku wniesienia przez niego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 9 czerwca 2021 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało m.in. że uprzednio przeprowadzona procedura wznowienia znaków granicznych nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, gdy granica pomiędzy nieruchomościami stała się sporna, a konkluzja organu pierwszej instancji o bezprzedmiotowości postępowania, zainicjowanego wnioskiem Z. S. jest co najmniej przedwczesna, nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Sprzeciw wywiedziony do WSA w Opolu przez M. N. od wyżej wymienionej decyzji został odrzucony postanowieniem tut. Sądu z 29 października 2021 r., sygn. akt II SA/Op 402/21. Akta sprawy zostały zwrócone organowi I instancji w dniu 16 marca 2022 r.
Następnie po dokonaniu wyboru geodety Burmistrz zawiadomił strony o kosztach niezbędnych do wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości, jak również o terminie załatwienia sprawy. Równolegle do prowadzonego postępowania SKO rozpatrzyło ponaglenie w trybie art. 37 K.p.a., skarżącego na przewlekłość i bezczynność organu I instancji w sprawie wniosku z dnia 17 lutego 2020 r. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2022 r. Kolegium stwierdziło, że Burmistrz Olesna dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz że przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie organ zobowiązał Burmistrza do załatwienia sprawy w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia.
Pismem z dnia 2 lipca 2022 r. M. N. wniósł o obciążenie, w całości, wnioskodawcy kosztami przeprowadzenia czynności geodezyjnych w wysokości 4200 zł netto, ewentualnie także innymi kosztami łączących się ze sprawą, albowiem wniosek o rozgraniczenie jest całkowicie nieuzasadniony. Podkreślił, że w treści protokołów wznowienia granic z dnia 12 lutego 2013 r. wnioskodawca potwierdził przebieg granicy prawnej działek nr a i b w Ł., tym samym – jak uznał – "potwierdzając fakt, że przedmiotowa granica nie jest sporna, wznowienie znaków granicznych miało charakter bezsporny, od powyższej daty nie nastąpiła żadna zmiana w zakresie tejże granicy".
Niezależnie od prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego, wyrokiem z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SAB/Op 39/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w pkt 1) stwierdził, że Burmistrz Olesna dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, w pkt 2) stwierdził że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 3) zobowiązał Burmistrza Olesna do wydania aktu lub dokonania czynności w terminie 60 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, w pkt 4) przyznał od Burmistrza Olesna na rzecz Skarżącego sumę pieniężną w wysokości 1000 zł, w pkt 5) zasądził od Burmistrza Olesna na rzecz Skarżącego Z. S. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W dniu 16 grudnia 2022 r. na potrzeby rozgraniczenia nieruchomości działek nr a i b, obręb Ł., gmina O. wpłynął do organu I instancji operat techniczny sporządzony przez uprawnionego geodetę. Następnie pismem z dnia 27 grudnia 2022 r. Burmistrz zawiadomił strony o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o zgromadzeniu całości materiału dowodowego w sprawie, pouczył strony o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia.
Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], Burmistrz Olesna postanowił w pkt 1 – na podstawie art. 33 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 2 P.k.g. –zatwierdzić ustalone na podstawie istniejących dokumentów granice pomiędzy nieruchomościami położonymi w Ł. obręb [...] (jednostka ewidencyjna [...]- obszar wiejski), oznaczonych w ewidencji gruntów jako: działka ewidencyjna nr a k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca własnością Z. S. s. J. i T.; działka ewidencyjna nr b k.m. [...], dla której w Sądzie Rejonowym w O. prowadzona jest księga wieczysta nr [...], będąca własnością M. N., s. H. i H.1.
Eksponując w treści sentencji, że rozstrzygnięcie to dotyczy odcinka granicy stanowiącej linie łączące punkty oznaczone na szkicu granicznym numerami [...], wskazując przy tym, że "szkic stanowi integralną część protokołu granicznego z dnia 25 października 2022 r., będącego częścią operatu rozgraniczeniowego o identyfikatorze [...], przyjętego przez Starostę O. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 12 grudnia 2022 r.".
Ponadto w pkt 2 powyższej decyzji organ I instancji – działając na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 P.k.g. - umorzył postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości, dotyczące nieruchomości położonych w Ł., obręb [...] (jednostka ewidencyjna [...]-obszar wiejski), oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr a k.m. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o nr KW [...], będącej własnością Z. S. s. J. i T. oraz działka ewidencyjna nr b k.m. [...], dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o nr KW [...], będącą własnością M. N., s. H. i H.1, dotyczące spornego odcinka, wyznaczonego na szkicu granicznym punktami granicznymi nr: [...]. Szkic stanowi integralną część protokołu granicznego z dnia 25 października 2022 r., będącego częścią operatu rozgraniczeniowego przyjętego przez Starostę O. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 12 grudnia 2022 r.
Z kolei w pkt 3 decyzji organ pierwszoinstancyjny orzekł o przekazaniu z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w O. "sporną sprawę graniczną, dotyczącą ustalenia przebiegu granic na odcinku wymienionym w pkt 2".
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M. N., wnosząc pismem z dnia 21 stycznia 2023 r. odwołanie. Wskazał, że wnosi odwołanie od decyzji Burmistrza Olesna z dnia 10 stycznia 2023 r. "w sprawie rozgraniczenia działek nr a i b w Ł." oraz akcentując "swoje niezadowolenie z umorzenia postępowania (pkt 2 zaskarżonej decyzji) i przekazania z urzędu sprawy do rozpoznania sądowi (pkt 3 zaskarżonej decyzji)".
Niezależnie od rozstrzygnięcia w sprawie organ I instancji postanowieniem z dnia 10 stycznia 2023 r. ustalił koszty postępowania stosownie do art. 264 § 1 w związku z art. 263 § 1 K.p.a. Rozstrzygnięcie to również zostało zaskarżone przez M. N.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium decyzją z dnia 16 maja 2023 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W jej uzasadnieniu Kolegium przytoczyło podstawy materialnoprawne, a także zaznaczyło, że zakres odwołania odnosi się do punktów 2 i 3 decyzji Burmistrza. Następnie SKO wyjaśniło, że art. 33 ust. 3 P.k.g. przewiduje, że stronie niezadowolonej z ustalonego przebiegu granic przysługuje żądanie do przekazania sprawy do sądu. Z tych względów uznał organ II instancji, że odwołanie w tym zakresie byłoby niedopuszczalne. SKO stwierdziło, że uzasadnienie decyzji organu I instancji sprowadza się de facto do zrelacjonowania postępowania, a nie wskazuje i nie wyjaśnia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz zastosowanych przepisów prawa materialnego. Podniosło Kolegium, że Burmistrz stwierdził, iż ze względu na zaistniały spór graniczny, dotyczący części granic rozgraniczanych nieruchomości oraz wobec braku możliwości jego zakończenia w wyniku ugody granicznej, jak i przesłanek do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, o których mowa w art. 33 ust. 1 P.g.k., był zobowiązany umorzyć postępowanie w tym zakresie i z urzędu przekazać do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Zdaniem Kolegium organ I instancji dopuścił się naruszenia art. 107 § 3, art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 K.p.a.
Ponownie rozpatrując sprawę Burmistrz, uwzględniając wskazania do dalszego prowadzenia postępowania, w dniu 25 października 2023 r. wydał decyzję o tożsamej treści co poprzednio, tym razem szczegółowo przytaczając w treści uzasadnienia podstawy prawne wydanego rozstrzygnięcia, które ponownie zaskarżył M. N. w piśmie z dnia 28 października 2023 r. W odwołaniu, poza powieleniem poprzednio ponoszonych zarzutów, wskazał, że w jego ocenie organ I instancji nie sprostał wymaganiom wskazanym w decyzji SKO z dnia 16 maja 2023 r.
Przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r. Kolegium ponownie wydało rozstrzygnięcie w trybie art. 138 § 2 K.p.a. Kolegium przytoczyło podstawę materialnoprawną, mającą w sprawie zastosowanie i zaznaczyło, że "nawet gdyby geodeta ustalił przebieg granicy na podstawie wskazanych w art. 31 ust. 2 ustawy źródeł dowodowych, nawet widoczny sprzeciw którejkolwiek ze stron nie uzasadnia wydania decyzji o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy do sądu. Wówczas właściwy organ powinien wydać merytoryczną decyzję w sprawie". W konkluzjach rozstrzygnięcia SKO wskazało, że "w okolicznościach sprawy nie został ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny sprawy, pozwalający na jej merytoryczne rozstrzygnięcie". Zaznaczyło przy tym Kolegium, że "nie jest dokładnie ustalony stan faktyczny sprawy" jak również, że w sprawie nie było możliwości zastosowania art. 136 K.p.a.
Sprzeciw od tego rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniósł Z. S. Zarzucił w nim naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. przez brak przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego i wnikliwego rozpatrzenia przez organ II instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu sprzeciwu jego autorka szczegółowo opisała zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wyeksponowała, że jedyną pracą geodezyjną umożliwiającą ustalenie przebiegu granicy między działkami jest procedura rozgraniczeniowa, która nie mogła się zakończyć w trybie postępowania administracyjnego, z uwagi na brak "podpisania ugody co do przebiegu granicy". Następnie podniosła, że zupełnie bezpodstawne są oczekiwania Kolegium co do konieczności zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego, bowiem dotychczasowy jest w jej ocenie wystarczający. Zaznaczyła, że dwa niezależne od siebie podmioty tj. uprawniony geodeta i [...] Wojewódzki Inspektor Geodezji i Kartografii (dalej także: [...]WIGiK) dokonały podobnych ustaleń. Z tych względów w ocenie strony skarżącej zgromadzony materiał pozwalał na wydanie decyzji mocą art. 34 ust. 1 i ust. 2 P.k.g. Równocześnie autorka sprzeciwu podkreśliła, że organ I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy, opierając się na niepodważonych ustaleniach [...]WIGiK oraz uprawnionego geodety.
W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie, w uzasadnieniu powieliło argumentację zawartą w treści kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje.
Przed przystąpieniem do oceny prawidłowości decyzji stanowiącej przedmiot sprzeciwu w niniejszej sprawie, wyjaśnienia wymaga, że zakres kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny określony został w art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: P.p.s.a., który stanowi, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., tj. decyzji uchylającej decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji, określanej mianem decyzji kasacyjnej. Wynika z tego, że instytucja sprzeciwu służy wyłącznie skontrolowaniu, czy decyzja organu drugiej instancji została oparta na jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 K.p.a., według którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji. Jednocześnie podkreśla się, że ten rodzaj orzeczenia jest dopuszczalny zupełnie wyjątkowo i stanowi odstępstwo od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Omawiane orzeczenie może zatem zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Natomiast konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyroki NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15 oraz z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16, wszystkie przytaczane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).
Wyraźne ograniczenie zakresu kontroli jedynie do zasadności wydania tego konkretnego rozstrzygnięcia procesowego oznacza, że poza zakresem kontroli sądowoadministracyjnej w tym postępowaniu pozostają kwestie właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego (por. wyrok NSA z 19 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 509/19). Tym samym sprzeciw odróżnia się od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w odniesieniu do której sąd, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodać jeszcze trzeba, że po myśli art. 64d § 1 P.p.s.a., sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a., uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a., zaś w myśl art. 151a § 2 P.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw.
Tym samym w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji kasacyjnej sąd ma za zadanie odpowiedzieć na pytanie, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie, czy też zaszła konieczność wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy, w szczególności uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który - z uwagi na obowiązek dochowania zasady dwuinstancyjności postępowania, wynikającej z art. 15 K.p.a. - uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne.
Przechodząc do meritum przypomnienia wymaga, że przedmiotem postępowania jest ustalenie granic wskazanych powyżej działek nr a i nr b k.m. [...], obręb Ł., gmina O. Tym samym powtórzenia wymaga, że regulacje prawne, na podstawie których prowadzone jest postępowanie rozgraniczeniowe, zawarte są w Rozdziale 6 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne – przytaczanej wielokrotnie powyżej. Rozgraniczenie polega na urzędowym ustaleniu przebiegu granicy między sąsiadującymi nieruchomościami. Dokonują tego wójtowie, a w wypadkach określonych w przepisach sądy. Jeśli nie doszło do zawarcia ugody co do przebiegu linii granicznych, i nie ma podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, wójt umarza postępowanie i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Ten etap następuje ex lege, de facto zatem niezależnie od zmiany stanowiska strony organ nie może kontynuować postępowania zawisłego przed sądem powszechnym. Sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości (albo jej części), jest właściwy także do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W takim wypadku sąd w swoim orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Równocześnie porządkując dotychczas wskazane dostrzec należy, że wymagania związane z rozgraniczeniem nieruchomości w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) określono w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej nadal: P.g.k.). Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Istotą rozgraniczenia jest określenie, do jakich granic sięga prawo właściciela (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. I OSK 2404/14). Ustaleniu w tym trybie podlegają wszystkie albo tylko niektóre granice nieruchomości. Podmiot składający wniosek o rozgraniczenie wskazuje, które granice swojej nieruchomości uważa za sporne i tym samym decyduje o zakresie postępowania rozgraniczeniowego (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 14 września 2016 r., sygn. II SA/Rz 1710/15).
Administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe obejmuje kilka etapów: pierwszy – złożenie wniosku i wszczęcie postępowania, drugi – wyznaczenie geodety, trzeci – analiza dokumentów, czwarty – ustalanie przebiegu granic na gruncie i ostatni piąty – wydanie decyzji. Etapy te są ściśle regulowane prawem. Wydanie decyzji – co wymaga podkreślenia – możliwe jest wyłącznie w prawem określonych warunkach. W przypadku, w którym dowody nie pozwalają na ustalenie przebiegu granicy lub dowody pozostają w sprzeczności, a także jeśli brak jest jakichkolwiek dowodów, przebieg granicy może zostać ustalony na podstawie zgodnego oświadczenia stron. W takim przypadku procedura wydania decyzji i ewentualnego żądania przekazania sprawy do rozpoznania przez sąd cywilny wygląda analogicznie jak przypadku ustalenia granic na podstawie zebranych dowodów. W razie niemożności ustalenia granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron i w przypadku pozostawania przez strony w sporze co do przebiegu granicy, geodeta winien nakłaniać strony do zawarcia ugody, która ma moc ugody sądowej. Jeśli dojdzie do zawarcia ugody, geodeta sporządzi dokument stwierdzający jej zawarcie, zaś organ wyda decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na zawarcie przez strony ugody. Jeżeli w razie istnienia sporu co do przebiegu granicy nie dojdzie do zawarcia ugody, a nie ma podstaw do wydania decyzji na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania i z urzędu przekazuję sprawę do rozpatrzenia sądowi. Zgodnie bowiem z art. 30 P.g.k. wójtowie przeprowadzają rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony. Postępowanie rozgraniczeniowe z urzędu ma miejsce przy scaleniu gruntów, a także jeżeli brak jest wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia. Wniosek do wójta składają przede wszystkim właściciele lub użytkownicy wieczyści. W wyroku NSA z 20 marca 2013 r., sygn. I OSK 2418/11 zwrócono uwagę, co w pełni należy zaakceptować, że posiadacz samoistny, czyli podmiot, który faktycznie włada nieruchomością tak jak właściciel, może być zaliczony do podmiotów mających prawo żądania wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego bądź uczestniczenia w postępowaniu wszczętym z wniosku strony albo z urzędu, dopóki istnieje domniemanie, że jego posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. We wniosku należy wskazać m.in. numer działki ewidencyjnej, numer księgi wieczystej i adres nieruchomości, do której wnioskodawca ma tytuł prawny oraz sąsiednich nieruchomości, w stosunku do których konieczne jest ustalenie przebiegu granicy. Postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości wszczyna się postanowieniem, na które nie służy zażalenie.
Równocześnie nie można pominąć, że stosowanie o treści art. 31 ust. 1 P.g.k. czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta. W sprawie o rozgraniczenie geodeta jest zatem wyznaczany i umocowany przez wójta, a nie przez stronę postępowania. Przepisy nie nakładają na wójta obowiązku dopuszczenia stron do udziału w procedurze wyboru geodety. Wójt może wezwać strony do wskazania geodety, ale jest to czynność fakultatywna, wykonana przez wójta w ramach zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu (wyrok WSA w Gliwicach z 10 stycznia 2014 r., sygn. II SAB/Gl 52/13).
Ponadto podkreślenia wymaga, że w ustawie (P.k.g.) ustanowiono, iż przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej. W sytuacji, gdy brak jest tych danych lub są one niewystarczające albo sprzeczne, przebieg granicy ustala się na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania nie składa oświadczenia i nie kwestionuje przebiegu granicy (art. 31 ust. 2-3 P.g.k.). W sytuacji, zaś gdy nie da się ustalić stanu prawnego nieruchomości (nie ma dowodów pozwalających na jego ustalenie lub są one niewystarczające albo sprzeczne), granice ustala się według ostatniego spokojnego stanu posiadania, zgodnie z art. 153 k.c. (uchwała 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2006 r., sygn. I OPS 5/06, ONSAiWSA 2007/2/26). W rozporządzeniu ministrów spraw wewnętrznych i administracji oraz rolnictwa i gospodarki żywnościowej w sprawie rozgraniczania nieruchomości (dalej rozporządzenie) określono m.in. rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic. Do dokumentów stwierdzających stan prawny nieruchomości zaliczono m.in. odpisy z ksiąg wieczystych, prawomocne orzeczenia sądu i ostateczne decyzje administracyjne. Z kolei do dokumentów określających położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości należą np. takie dokumenty geodezyjne jak: szkice lub protokoły graniczne, zarysy pomiarowe z pomiaru granic, czy szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku scalenia, wymiany gruntów lub w wyniku podziału nieruchomości. Ponadto do czynności wykonywanych przez geodetę w trakcie ustalania przebiegu granic na gruncie należy m.in. przeprowadzenie wywiadu terenowego. Podczas tego wywiadu geodeta odszukuje znaki graniczne, a także określa położenie przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków i punktów granicznych, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich położenia.
W sytuacji, gdy nie można ustalić przebiegu granicy na podstawie zebranych dowodów, geodeta przyjmuje oświadczenia stron dotyczące przebiegu granicy. W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody oraz sporządza akt ugody, jeżeli doprowadzi do jej zawarcia. Następuje to według wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia. Ugoda zawarta przed geodetą ma moc ugody sądowej. W razie zawarcia takiej ugody postępowanie rozgraniczeniowe jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 stycznia 2013 r., sygn. III SA/Kr 392/12). Zgodnie z art. 33 P.g.k. wójt wydaje decyzję o rozgraniczeniu, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Przed wydaniem decyzji o rozgraniczeniu, wójt ocenia prawidłowość ustalenia przebiegu granic przez geodetę i zgodność sporządzonych dokumentów z przepisami.
W razie stwierdzenia wadliwego wykonanych czynności, dokumentacja jest zwracana geodecie do poprawy i uzupełnienia.
Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy decyzją wójta może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji, przekazania sprawy sądowi. W razie przekazania sądowi sprawy o rozgraniczenie wszczętej na wniosek (art. 33 ust. 3 P.g.k.), wnioskodawcą w postępowaniu sądowym pozostaje osoba, która złożyła wniosek o przeprowadzenie rozgraniczenia (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 października 2014 r., sygn. III CZP 48/14, OSNC 2015/3/27).
Zgodnie z art. 34 P.k.g. jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) (pkt 1). Organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (pkt 2). Sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego (pkt 3). Przepisów ust. 1-3 i art. 31 ust. 4 nie stosuje się do sporów wynikłych przy wyznaczaniu granic nowo tworzonych nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów (pkt 4).
W zaistniałej sprawie przedmiotem sporu jest prawidłowość ponownego wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w trybie art. 138 § 2 K.p.a. SKO uznało, że organ I instancji – po pierwsze: nie mógł zawrzeć w sentencji decyzji z dnia 25 października 2023 r. rozstrzygnięcia w przedmiocie punktu nr 1; a po drugie: nie ustalił stanu faktycznego, w sposób pozwalający na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, jak również że "nawet widoczny sprzeciw którejkolwiek ze stron nie uzasadnia wydania decyzji o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy do sądu".
W tym miejscu przypomnienia ale i powtórzenia wymaga, że ustawodawca sprawę rozgraniczenia nieruchomości w pierwszym etapie poddał kognicji organu administracji publicznej. Rozstrzygnięcie administracyjne stanowi prejudykat, otwierający drogę postępowania przed sądem cywilnym. Z tego względu postępowanie administracyjne, w którym dochodzi do wydania decyzji o rozgraniczeniu jest postępowaniem jednoinstancyjnym, zaś strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji przekazania sprawy sądowi. Taka regulacja oznacza odstępstwo od statuowanej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności, w myśl której sprawa administracyjna może być rozpoznana merytorycznie dwukrotnie - przez organ I instancji i przez organ odwoławczy. Wyrażone przepisami art. 33 ust. 1 i ust. 3 P.k.g. odstępstwo oznacza, że po wydaniu decyzji o rozgraniczeniu przez właściwy organ, kwestia merytorycznej poprawności ustaleń przebiegu granicy, nie podlega już kontroli organów administracji publicznej w toku instancji. Opisana wyżej procedura odwoławcza nie wyklucza rzecz jasna możliwości kontroli wydanej przez organ I instancji decyzji rozgraniczeniowej w trybie nadzwyczajnym, w tym w trybie nieważnościowym. Procedura ta potwierdza jednak, że organy administracji publicznej nie są właściwe do merytorycznej kontroli instancyjnej decyzji rozgraniczeniowej (por. wyroku WSA w Gliwicach z 9 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1797/23).
Oceniając kwestionowaną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie zaktualizowały się przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia kasacyjnego. Zdaniem Sądu, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, organ odwoławczy uchybił wymogom stawianym w art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ nie wykazał, aby materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania był niekompletny w takim stopniu, że uniemożliwiało to jego uzupełnienie na etapie postępowania odwoławczego.
W zaistniałej sprawie organ I instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy ustalając na jego podstawie przedstawiony w wydanej decyzji stan faktyczny. W toku postępowania dowodowego zebrano i dołączono do akt dokumenty urzędowe, takie jak: pismo [...] Wojewódzkie Inspektora Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 16 października 2019 r., wyrok Sądu Okręgowego w O.1 z 12 lutego 2019 r. , opinię z dnia 20 maja 2016 r. sporządzoną w toku postępowania przed Sadem Rejonowym w O., protokół z czynności wznowienia granic z dnia 20 czerwca 2016 r., protokół zdawczo-odbiorczy robót geodezyjnych z dnia 16 grudnia 2022 r.
Tymczasem w kasatoryjnym rozstrzygnięciu Kolegium nie wskazało, jakie jeszcze dowody należy zebrać, a także jakie okoliczności faktyczne wymagają ustalenia. W konsekwencji – zdaniem Sądu – nie wykazał organ odwoławczy jaki zakres postępowania dowodowego doprowadził go do przekonania, że doszło naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Lakoniczne stwierdzenie, że "nie został ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny sprawy, pozwalający na jej merytoryczne rozstrzygnięcie" nie pozwala przyjąć, że Kolegium spełniło wymogi zawarte w art. 138 § 2 K.p.a. o konieczności wskazania jakie okoliczności organ I instancji winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe jest o tyle istotne, że Kolegium rozpatrując niniejszą sprawę, winno mieć na względzie, że postępowanie toczy się od roku 2020 i sposób prowadzenia postępowania był już przedmiotem oceny WSA w Opolu w zakresie bezczynności i przewlekłości organu. Tym samym SKO podejmując rozstrzygnięcie w trybie art. 138 § 2 K.p.a. winno tak sformułować treść uzasadnienia, aby organ I instancji mógł jak najszybciej zakończyć merytorycznie postępowanie.
Następnie wskazania wymaga, że w kwestionowanej decyzji organ II instancji powołał się na treść uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia z dnia 16 maja 2023 r., akcentując, że obszernie wyjaśniono na ów czas kwestię zakresu zaskarżenia decyzji z dnia 10 stycznia 2023 r.
Zaznaczyło Kolegium, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 107 § 3 K.p.a., albowiem organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie wywodził, iż "protokół graniczny w pełni czyni zadość analizie i ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów i odniesienia się do twierdzeń stron, co jest charakterystyczne dla rozprawy administracyjnej". Czynności, określane jako "rozprawa graniczna", które wykonuje geodeta z udziałem właścicieli (władających) nieruchomościami podlegających rozgraniczeniu, nie stanowią rozprawy administracyjnej, określonej przepisem art. 89 § 1 lub 2 K.p.a. Nie stanowią one jednej z form postępowania wyjaśniającego, przeprowadzanej przez organ z urzędu lub na wniosek w myśl tego przepisu.
Zauważyło Kolegium, iż ustalanie przebiegu granic jest przeprowadzane przez geodetę działającego z upoważnienia organu prowadzącego postępowanie a nie przez organ.
Tymczasem właśnie organ pierwszej instancji uznał, iż czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę zostały wykonane prawidłowo, a sporządzone przez niego dokumenty są zgodne z przepisami. Organ I instancji stwierdził, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, iż ze względu na zaistniały spór graniczny dotyczący części granic rozgraniczanych nieruchomości oraz wobec braku możliwości jego zakończenia w wyniku ugody granicznej, jak i braku przesłanek do wydania decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości na podstawie art. 33 ust. 1 P.g.k., zasadnym jest w trybie art. 34 ust. 2 P.g.k. umorzenie postępowania w zakresie spornego odcinka i przekazanie z urzędu sprawy do rozpatrzenia sądowi. Organ I instancji oparł się na ustaleniach [...] Wojewódzkiego Inspektora Geodezyjnego i Kartograficznego, który zakwestionował poświadczenie nieprawdy dokonane przez geodetę P. K., a nadto na ustaleniach powołanego geodety A. W., który doszedł do identycznych ustaleń jak [...] Wojewódzki Inspektor Geodezyjny i Kartograficzny, potwierdzając, iż przebieg granicy między działkami nr a i b w Ł. nigdy nie był ustalony, a zatem jedyną pracą geodezyjną umożliwiającą te ustalenia jest procedura rozgraniczeniowa, która nie mogła się zakończyć inaczej jak się zakończyła, z uwagi na brak podpisania ugody co do przebiegu granicy.
Zdaniem Sądu nie można zaaprobować oceny Kolegium, że "w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie przebiegu granic nieruchomości, objętych postępowaniem, nie przeanalizował materiału dowodowego, posiadanych dowodów - pod względem możliwości wydania merytorycznej decyzji - ani nie wskazał z jakich dowodów wynika rozbieżność w ustaleniu przebiegu granicy i niemożność ustalenia granic w ramach postępowania administracyjnego".
Reasumując Sąd uznał, że SKO nie wykazało jakie dodatkowe postępowanie wyjaśniającego winien przeprowadzić organ I instancji, którego nie jest w stanie przeprowadzić stosownie przywołanych wyżej zasad. Pamiętać przy tym należy, że również na organie drugiej instancji ciąży powinność w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, z uwzględnieniem regulacji art. 136 K.p.a. i zgodnie z innymi regułami określonymi w Kpa.
Zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., organy obu instancji zobowiązane są stać na straży praworządności, w sposób wyczerpujący zebrać i zbadać cały materiał dowodowy oraz załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jeśli więc Kolegium uważa, że organ I instancji nie wyjaśnił kilku istotnych okoliczności sprawy, to - w świetle ww. obowiązków - powinno było samodzielnie uchybienia te usunąć. Tak się jednak nie stało w rozpoznawanej sprawie, czego nie można zaaprobować mając na uwadze stan sprawy, o czym szerzej powyżej.
Zdaniem Sądu, ujawnienie wszystkich opisanych powyżej naruszeń skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, przy odstąpieniu od kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, stosownie do przywołanego już wcześniej art. 64e P.p.s.a.
W przekonaniu Sądu, wskazane przez Kolegium przyczyny odstąpienia od merytorycznego orzekania nie uzasadniały wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił sprzeciw i uchylił zaskarżoną decyzję, na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI