I SA/OP 30/24

I SA/Op 30/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz /sprawozdawca/
Remigiusz Mazur
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7,  art. 8 par. 1, art. 58, art. 77 par. 1, art. 80, art. 112 w zw. z art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 czerwca 2023 r., nr SKO.40.2775.2023.za w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie odmowy wszczęcia postępowania o zwrot zatrzymanego prawa jazdy 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego R. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. P. (zwanego dalej też skarżącym), reprezentowanego przez pełnomocnika – adwokata S. M., jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej również: organem odwoławczym, Kolegium lub SKO) z dnia 19 czerwca 2023 r., nr SKO.40.2775.2023.za, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla z dnia 21 marca 2023 r., nr DRA.531.356.2022 9 (dalej też: organ pierwszej instancji, Prezydent) odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku R. P. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Skarga wniesiona została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z dnia 21 marca 2023 r., nr DRA.531.356.2022, Prezydent Miasta Kędzierzyn-Koźle odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Postanowienie doręczone zostało skarżącemu w dniu 22 marca 2023 r. do rąk pełnomocnika – K. J.
W piśmie z dnia 30 marca 2023 r. (wpływ do organu 4 kwietnia 2023 r.) skarżący działając przez pełnomocnika - adwokata S. M., sformułował wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie. Do pisma załączył:
- zażalenie datowane na dzień 27 marca 2023 r.;
- wydruk z książki nadawczej oraz kopertę opatrzoną adnotacją "zwrot" i "adresat nie znajduje się pod tym adresem" oznaczoną datą 29 marca 2023 r. – jako potwierdzenie przesłania zażalenia w dniu 28 marca 2023 r., przesyłką poleconą do organu tj. do Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle, pod adres: pl. Wolności 13, 47-220 Kędzierzyn-Koźle;
- dokument elektroniczny wygenerowany z systemu poczty Polskiej wskazujący daty zdarzeń dotyczących nadania i zwrotu przesyłki poleconej z dnia 28 marca 2023 r. adresowanej do Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle Dział Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej pod adres: pl. Wolności 13, 47-220 Kędzierzyn-Koźle.
W piśmie wyjaśnił, że przedmiotowe zażalenie wysłał (za pośrednictwem pełnomocnika) w dniu 28 marca 2023 r., a więc przed upływem terminu do jego wniesienia, do właściwego organu, tj. do Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle, ale na nieprawidłowy adres (pl. Wolności 13, 47-220 Kędzierzyn-Koźle). Przesyłka nie została odebrana i wróciła do adresata w dniu 30 marca 2023 r. Stosownie do wykazanych okoliczności skarżący wywodził na podstawie art. 65 § 1 i § 2 K.p.a., że nadanie przesyłki do organu, na niewłaściwy adres winno skutkować przekazaniem zażalenia do organu właściwego celem jego rozpatrzenia i przyjęcia, że zostało złożone we właściwym terminie. Podniósł też, że nie sposób uznać aby ponosił winę za błędne zaadresowanie zażalenia. W zaskarżonym postanowieniu nie określono bowiem w dostateczny sposób drogi odwoławczej. Pouczono w nim wyłącznie o prawie do wniesienia zażalenia i o terminie, w którym należy to uczynić. Nie określono natomiast organu i za czyim pośrednictwem zażalenie powinno być wniesione, jak również nie wskazano na jaki adres. Bezsprzecznie więc, skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za zaadresowanie zażalenia na niewłaściwy adres. Wskazując, że dołożył należytej staranności w dochowaniu terminu, wysyłając zażalenie przed jego upływem skarżący podkreślił, że zażalenie zaadresowane zostało do właściwego organu, a jedynie wysłano je na niewłaściwy adres. Działał przy tym w zaufaniu do organów, które obowiązane są przekazywać pisma według właściwości. W kwestii zachowania 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu skarżący podał, że o fakcie błędnego zaadresowania przesyłki dowiedział się w dniu 30 marca 2023 r., co wynika z przedłożonych dowodów.
Pismem z dnia 25 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, wezwało R. P., poprzez pełnomocnika, do usunięcia braków formalnych wniosku, poprzez przedłożenie pełnomocnictwa, upoważniającego do działania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Opolu w przedmiotowym postępowaniu oraz do złożenia wyjaśnień na piśmie, w przedmiocie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia. Pismo to zostało doręczone w dniu 31 maja 2023 r.
Odpowiadając na wezwanie pismem z dnia 2 czerwca 2023 r. (data nadania przesyłki pocztowej 5 czerwca 2023) skarżący przedłożył wymagane pełnomocnictwo oraz wyjaśnił, że przesyłka zawierająca zażalenie na postanowienie Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle została omyłkowo wysłana na nieprawidłowy adres przez pracownika kancelarii. Pomimo prawidłowego wskazania w treści pisma organu, do którego pismo miało zostać skierowane, zostało ono nieumyślne wysłane na adres plac Wolności 13 w Kędzierzynie Koźlu, gdzie mieści się Wydział Komunikacji Starostwa Powiatowego w Kędzierzynie-Koźlu. Stało się tak na skutek błędnego skojarzenia przez pracownika kancelarii przedmiotu sprawy, tj. odmowy wszczęcia postępowania o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, z Wydziałem Komunikacji, gdzie załatwiane są inne sprawy tego rodzaju. Co jednak istotne adresatem przesyłki był Prezydent Miasta Kędzierzyn-Koźle, a w pouczeniu do zaskarżonego postanowienia nie został wskazany adres do złożenia zażalenia. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył oświadczenie pracownika kancelarii o omyłkowym wysłaniu zażalenia na błędny adres. Dalej skarżący powtórzył swoje stanowisko zawarte w piśmie z dnia 30 marca 2023 r. dotyczące braku jego winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia i powinności organu wynikających z art. 65 K.p.a. co do przekazania pisma do organu właściwego i uznania, że zażalenie zostało wniesione w terminie.
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r., nr SKO.40.2775.2023.za, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu odmówiło przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu Kolegium powołało regulacje art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 59 § 1 i 2 oraz art. 141 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) zwanej dalej K.p.a. i wyjaśniło, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy skuteczność doręczenia postanowienia organu pierwszej instancji dnia 22 marca 2023 r. nie budzi wątpliwości. Nie jest kwestionowana przez stronę i wynika z materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie. Wobec tego, termin na złożenie zażalenia upływał z dniem 29 marca 2023 r. Zażalenie zostało natomiast wniesione w dniu 30 marca 2023 r., a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Nie ulega zatem wątpliwości, że strona, składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia w pierwszym dniu po jego upływie, zachowała termin do złożenia wniosku. Oceniając brak winy, jako spełnienie przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, powołując się na poglądy orzecznictwa Kolegium wywodziło, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Oceniając winę lub jej brak w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Stosownie do wyjaśnień skarżącego Kolegium uznało, że okolicznością uzasadniającą brak winy strony w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia, nie może być pomyłka pracownika kancelarii profesjonalnego pełnomocnika strony. To, że pracownik sekretariatu kancelarii skojarzył przedmiot postępowania z wydziałem komunikacji, stanowi o braku staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W szczególności w sytuacji, gdy zażalenie posiadało prawidłowo wskazany organ, do którego należy je zaadresować, zachowanie staranności wymagało sprawdzenia w dostępnych powszechnie źródłach (m.in. Internet) adresu organu, wskazanego w treści zażalenia albo skorzystanie z adresu, znajdującego się na postanowieniu. Zaskarżone postanowienie opatrzone jest bowiem pieczątką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej, ze wskazaniem adresu: ul. Reja 2A, 47-224 Kędzierzyn-Koźle. Zdaniem Kolegium, nie znajdowało zatem racjonalnego uzasadnienia skierowanie przesyłki do Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla na adres Starosty Powiatu. Pracownik kancelarii profesjonalnego pełnomocnika, jakim niewątpliwie jest adwokat, powinien też mieć świadomość skutków błędnego zaadresowania przesyłki. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego o zastosowaniu art. 65 § 1 K.p.a. SKO uznało, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do wniesienia zażalenia do niewłaściwego organu, gdyż przesyłka, zawierająca zażalenie, została zwrócona do nadawcy. Ponadto, Starosta nie był uprawniony do odbioru korespondencji zaadresowanej do Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźle, co wynika z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896 ze zm.) i stanowiłoby naruszenie tajemnicy korespondencji, ustanowionej w art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78 poz. 483 ze zm.). Kolegium nie zgodziło się również z tym, że brak wskazania w pouczeniu do zaskarżonego postanowienia organu (w tym jego adresu) właściwego do wniesienia zażalenie, stanowił o braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia zażalenia. Jak zaznaczyło, niedotrzymanie terminu do wniesienia zażalenia nie było spowodowane niewiedzą w zakresie organu, do którego zażalenie winno być wniesione, gdyż skarżący prawidłowo oznaczył organ, za pośrednictwem którego zażalenie wnoszono, a niedotrzymanie terminu do wniesienia zażalenia, wynikało z błędnego zaadresowania przesyłki. Zażalenie nie zostało przy tym skierowane na adres wskazany na pieczątce Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej, ul. Reja 2A, 47-224 Kędzierzyn-Koźle, znajdującej się na zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie zaś z dominującym stanowiskiem orzecznictwa, zawinienie pełnomocnika strony w uchybieniu terminu traktować należy tak, jak zawinienie samej strony. Działania pełnomocnika oraz zaniedbania osób, którymi on się posługuje, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu. Stosownie do przestawionej argumentacji Kolegium uznało, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi.
Zaskarżając skargą powyższe postanowienie R. P. zarzucił rozstrzygnięciu Kolegium:
- naruszenie art. 65 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że brak jest podstaw do uznania zażalenia za skutecznie doręczone przed upływem terminu do jego wniesienia w sytuacji, w której wobec błędnego określenia adresu przesyłki, po stronie organu administracji powstał obowiązek przekazania zażalenia do organu właściwego do jego rozpatrzenia;
- naruszenie art. 65 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia środka odwoławczego, podczas gdy wobec konieczności przekazania pisma do organu właściwego i wiążących się z tym konsekwencji prawnych, przedmiotowe zażalenie złożone zostało w terminie;
- błędne uznanie, że zażalenie wniesione zostało z uchybieniem terminu, w sytuacji, w której złożone zostało w dniu 28 marca 2023 r., a więc przed upływem terminu do jego wniesienia.
- z daleko idącej ostrożności - błędne uznanie, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, pomimo, że przedłożone dowody jednoznacznie świadczą o wysłaniu przesyłki na błędny adres w sposób niezamierzony, co potwierdza brak winy w złożeniu środka odwoławczego po terminie;
- naruszenie art. 58 § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, pomimo uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia środka odwoławczego.
Wskazując te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa, na podstawie art. 65 § 1 i § 2 K.p.a. W uzasadnieniu skargi wywodził, że Starostwo Powiatowe odmawiając odebrania przesyłki zlekceważyło obowiązek odebrania przesyłki i następnie przekazania jej do organu właściwego do rozpoznania sprawy, w tym przypadku do Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle. Nie ulega tym samym wątpliwości, że zażalenie wniesione zostało w terminie - decydująca jest tutaj bowiem data nadania przesyłki, tj. 28 marca 2023 r. Złożone zostało ono jedynie na nieprawidłowy adres, pod którym urzęduje inny organ administracji publicznej, który przez wzgląd na treść art. 65 § 1 K.p.a., obowiązany był przekazać zażalenie do właściwego organu. Skarżący wskazał, że obowiązkiem organu było przyjęcie, że środek odwoławczy złożony zostało w sposób prawidłowy, zgodnie z dyspozycją wynikającą z przepisu art. 65 § 2 K.p.a. Błędnie w jego ocenie ustalono tym samym, że w niniejszej sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Zaznaczając, że nieprzekazanie zażalenia organowi właściwemu do rozpoznania sprawy rozpatrywać można w kategoriach bezczynności organu, jako niezrozumiałe uznał też powoływanie się przez organ na art. 37 ust. 1 ustawy Prawo pocztowe. Nie zgodził się również z tym, że odebranie przesyłki przez Starostwo Powiatowe w Kędzierzynie-Koźlu oznaczałoby naruszenie tajemnicy korespondencji - wskazując, że wówczas przepis art. 65 k.p.a. nie miałby racji bytu. Zakwestionował również twierdzenie, że pracownik kancelarii miał świadomość braku podstaw skierowania przesyłki do Starosty – zaznaczając, że gdyby tę świadomość rzeczywiście posiadał, nigdy nie zdecydowałby się wysłać pisma na niewłaściwy adres. Wskazując na daleko idącą ostrożność skarżący odniósł się również do twierdzeń organu w zakresie braku przesłanek do przywrócenia terminu. W tym zakresie wywodził, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia przedłożył stosowne dowody, uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnił w tym zakresie, że zażalenie adresowane było do właściwego organu - Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle i jedynie na skutek błędu pracownika sekretariatu, przesyłka ta nadana została na nieprawidłowy adres. Błąd ten był wynikiem skojarzenia przedmiotu sprawy, tj. decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, z Wydziałem Komunikacji w Starostwie Powiatowym, gdzie zazwyczaj załatwiane są sprawy tego rodzaju, co potwierdza złożone do sprawy oświadczenie tego pracownika. Okoliczności te niewątpliwie świadczą więc o braku winy w uchybieniu terminu. Nie można przy tym mówić o niedbalstwie strony w sytuacji, gdy pomimo dołożenia wszelkich starań (tu: sporządzenia odwołania, kierowanego do właściwego adresata z prawidłowo podaną siedzibą) organ nie wykonał swoich obowiązków. Organ odwoławczy, rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powinien natomiast uwzględnić także skutki wywołane uzyskaniem przez decyzję cechy ostateczności i zamknięcia, tym samym stronie drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji. Takie działanie, przy błędzie literowym w adresie, który spowodował uchybienie terminu, implikuje zbyt daleko idące konsekwencje w stosunku do zaistniałej przyczyny braku skutecznego doręczenia przesyłki zawierającej odwołanie. Ponadto, jak zaznaczył skarżący, nie można pominąć uchybień organu pierwszej instancji, który w pouczeniu do zaskarżonego postanowienia niedostatecznie sprecyzował sposób zaskarżenia i nie wskazał organu, do którego środek ten ma zostać wniesiony, ani adresu, pod który należało zaadresować przesyłkę, co tłumaczy błąd pracownika sekretariatu, który nie mógł sprawdzić adresu na doręczonym stronie dokumencie. Zgodnie bowiem z art. 112 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. nieprawidłowe pouczenie nie może rodzić dla strony żadnych negatywnych konsekwencji i szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Dalej, jako niezrozumiałe skarżący uznał twierdzenia organu w przedmiocie nieskierowania zażalenia na adres wskazany na pieczątce znajdującej się na zażaleniu, tj. na ul. Reja 2A w Kędzierzynie-Koźlu. Wskazał, że pod adresem tym nie urzęduje Prezydent Miasta Kędzierzyn-Koźle, a zatem skierowanie tam przesyłki nic by w nie zmieniło, gdyż adres ten również nie był dla sprawy właściwy. Przywołał również pogląd orzecznictwa, że odmowa przywrócenia terminu, przez przypisanie winy pełnomocnikowi strony w uchybieniu terminu, polegającej na popełnieniu oczywistej omyłki pisarskiej jest zbyt rygorystyczne. Oceniając przesłankę winy w tym ujęciu, należy ocenić nie tylko fakt popełnienia literówki, lecz także zachowanie pełnomocnika zarówno w chwili składania odwołania jak i po powzięciu wiedzy o niedotarciu do adresata przesyłki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. Stwierdziło, że prawidłowość dokonanej wykładni przepisów art. 65 § 1 i 2 K.p.a. potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące zarówno art. 65 § 1 K.p.a. jak i analogicznie brzmiącego przepisu art. 53 § 4 P.p.s.a. Ponadto, konsekwencje zapisania nieprawidłowego adresu odbiorcy przesyłki pocztowej były również przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, dokonanych w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II Cz 5/17.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Op 305/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zawiesił z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. uznając, że jej rozstrzygniecie zależy od wyniku postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie SKO z dnia 19 czerwca 2023 r., nr [...], o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 21 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Op 304/23), tj. terminu objętego w niniejszej sprawie wnioskiem o jego przywrócenie.
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 304/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę R. P. na postanowienie SKO z dnia 19 czerwca 2023 r., nr [...], a wyrok ten uprawomocnił się.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 30/24 (poprzednio II SA/Op 305/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podjął zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodność z prawem zaskarżonego aktu.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
Stosownie do argumentów skargi w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że w niniejszej sprawie przedmiotem rozważań Sądu nie było zachowanie terminu do wniesienia zażalenia. Kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta odrębnym postanowieniem i prawomocnie przesądzona wyrokiem WSA w Opolu Sądu z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 304/23, którym Sąd oddalił skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uznać więc należało, że skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do wniesienia zażalenia. W konsekwencji też w niniejszej sprawie rozpoznaniu nie podlegał zarzut naruszenia art. 65 K.p.a. Sąd oceniał natomiast wyłącznie prawidłowość działań Kolegium w zakresie odmowy przywrócenia uchybionego terminu.
Instytucja przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym, uregulowana w art. 58 K.p.a., ma na celu stworzenie możliwości skutecznego dokonania czynności procesowej w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. termin - w razie jego uchybienia - należy przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do art. 58 § 2 K.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2, w myśl art. 58 § 3 K.p.a., jest natomiast niedopuszczalne.
Na podstawie wskazanych regulacji przyjąć należy, że przywrócenie uchybionego terminu uzależnione jest od łącznego spełnienia czterech przesłanek. Po pierwsze od wniesienia przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu. Po drugie od zachowania 7-dniowego terminu do złożenia prośby, który biegnie od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Po trzecie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zainteresowany zobowiązany jest dokonać czynności, dla której ustanowiony był termin objęty wnioskiem. Wreszcie po czwarte, zainteresowany zobowiązany jest do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 58 § 1 i § 2 K.p.a., nawet przy zaistnieniu pozostałych, czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Rolą organu jest zatem ustalenie, czy wszystkie zostały spełnione. Zaznaczyć przy tym trzeba, że trzy pierwsze przesłanki mają charakter formalny, a merytoryczna ocena wniosku - w kontekście braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, może być dokonana dopiero wtedy, gdy wniosek spełnia wszystkie formalne wymogi.
Badanie wniosku powinno odbywać zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Ocena przesłanek określonych art. 58 § 1 i § 2 powinna zatem zostać poprzedzona wszechstronnym wyjaśnieniem okoliczności konkretnego przypadku, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.
Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 K.p.a. organ zobowiązany jest natomiast dokonać oceny okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu organ winien zatem, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., podejmować działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego istotnego dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia i dokonać oceny na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Realizacja wskazanych obowiązków ma na celu realizację wynikającego z art. 8 § 1 K.p.a. wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób, budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Powyższe związane jest z zasadą informowania określoną w art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W niniejszej sprawie nie jest sporne to, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a wraz z nim stosowne zażalenie (tj. dokonał czynności, dla której ustanowiony był termin objęty wnioskiem) jak również, że zachował 7-dniowy termin do złożenia wniosku. Okoliczności te nie są kwestionowane przez strony i Sąd dokonując oceny na podstawie akt sprawy również nie dostrzegł podstaw do ich podważenia.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że przyczynę odmowy przywrócenia terminu stanowiła merytoryczna ocena Kolegium dotycząca uznania, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. Badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że powyższa ocena została dokonana bez dokładnego zbadania stanu faktycznego i bez uwzględnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W istocie też doszło do naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Analizując stanowisko Kolegium zgodzić się należy z tym, że ustalone w art. 58 § 1 K.p.a. kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W orzecznictwie ugruntowany jest ogólny pogląd, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu należy zatem odwołać się do obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Oznacza to, że przywrócenie terminu mogą uzasadniać wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie czynności w przewidzianym terminie. Podstawą do odmowy przywrócenia terminu będzie zatem nie tylko wina umyślna, ale również niedbalstwo, rozumiane jako niedołożenie należytej staranności w dbałości o swoje interesy, bądź - w przypadku pełnomocnika - o interesy jego mocodawcy. Przyjąć bowiem należy, że uchybienie przez stronę terminowi spowodowane okolicznościami związanymi z osobą jej pełnomocnika, w pełni odnosi negatywne skutki wobec niej samej.
Stosownie do art. 58 § 1 K.p.a. brak winy należy uprawdopodobnić, a więc powinien być uwiarygodniony przez wnioskodawcę stosowną argumentacją wskazującą na staranność oraz na to, że przeszkoda w uchybieniu terminowi była od strony niezależna, obiektywna, istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i pomimo dochowania należytej staranności nie można było jej usunąć. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu nie dającym pewności, lecz jedynie czyniącym wiarygodne twierdzenia o danym fakcie, który wskazuje na niemożliwość dokonania danej czynności z powodu przeszkód niemożliwych do przezwyciężenia. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ dokonuje natomiast oceny wiarygodności przedstawionych przez stronę okoliczności i ich wpływu na uchybienie terminu w kontekście braku winy. Stosownie do ogólnych zasada postępowania administracyjnego zobowiązany jest jednak w tym zakresie rozważyć wszystkie istotne okoliczności, które mogą wyłączać winę strony, a związane są z tokiem postępowania.
Uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi wnioskodawca powinien zatem stosowaną argumentacją uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niego niezależna. Jednocześnie jednak nie powoduje to zwolnienia organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań, w celu potwierdzenia wiarygodności okoliczności powołanych we wniosku, zwłaszcza jeśli są one dla organu mało przekonywujące, bądź też są lakoniczne i ogólnikowe. Dokonując oceny organ powinien przy tym brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia w niniejszej sprawie, organ rozpoznający wniosek o przywrócenie terminu powinien, stosowanie do art. 7 K.p.a., dążyć do zapewnienia kompromisu pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony, zmierzającego do tego, aby z jednej strony nie dochodziło do pochopnego przywracania terminu i niepewności stosunków procesowych, a z drugiej, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw, czyli prawa do sądu gwarantowanego zapisami art. 45 Konstytucji R.P. Oceny zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 58 K.p.a. organ powinien dokonywać w kontekście okoliczności konkretnego przypadku. Oznacza to, że oceniając, czy uchybienie terminu było zawinione przez stronę winien uwzględnić całokształt okoliczności dotyczących wnioskodawcy. Nieprawidłowe jest jedynie ogólne i bezrefleksyjne powoływanie się na brak szczególnej staranności czy choćby lekkie niedbalstwo.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Kolegium nie poddało wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wszechstronnej analizie i ocenie, a rozstrzygnięcie podjęte zostało bez należytego zbadania okoliczności faktycznych sprawy i bez uwzględnienia słusznego interesu strony.
Wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia skarżący wskazał, że uchybienie terminu objętego wnioskiem o przywrócenie, wynikało z błędu pracownika jego profesjonalnego pełnomocnika, który to adresując przesyłkę z zażaleniem do Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle jednocześnie wskazał błędy adres organu, tj. adres siedziby Starosty. Uzasadniając brak winy w uchybieniu terminowi podniósł, że postanowienie, którego dotyczyło zażalenie złożone z uchybieniem terminu, nie zawierało prawidłowego pouczenia co do przysługującego środka zaskarżenia. Nie określono w nim bowiem do jakiego organu i za czyim pośrednictwem należy wnieść zażalenie. Z kolei pracownik pełnomocnika skojarzył ogólny przedmiot sprawy, tj. zwrot zatrzymanego prawa jazdy, z Wydziałem Komunikacji, gdzie załatwiane są inne sprawy tego rodzaju.
Wydając zaskarżone postanowienie, zdaniem Sądu, Kolegium nie oceniło należycie i prawidłowo wskazanych okoliczności, jako mogących uprawdopodabniać brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. W szczególności nie rozważyło ich należycie w kontekście treści pouczenia o trybie wniesienia zażalenia oraz przy uwzględnieniu interesu skarżącego i przysługującego mu prawa do sądu.
Dostrzec trzeba, że postanowienie, od którego skarżący wniósł zażalenie z uchybieniem terminu, zawierało wyłącznie ogólne pouczenie o prawie wniesienia zażalenia oraz o 7-dniowym terminie do jego wniesienia. Nie wskazano w nim natomiast ani organu, do którego zażalenie powinno zostać skierowane – właściwego do jego rozpoznania, jak również nie pouczono o trybie wniesienia zażalenia, tj., że stosownie do art. 129 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. powinno zostać wniesione za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie. Nie wskazano w nim również adresu organu pośredniczącego, na który należało przesłać zażalenie lub pod którym należało złożyć je osobiście.
Nie oceniając prawidłowości tego pouczenia, gdyż ocena legalności zaskarżonego postanowienia, którego elementem składowym jest wskazane pouczenie, nie mieści się w granicach niniejszej sprawy dostrzec trzeba, że przedmiotowe zażalenie zgodnie z właściwością organów powinno zostać skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, za pośrednictwem Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle. Skoro jednak w pouczeniu tego nie wskazano, jak również nie wskazano adresu Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle oraz nie wyjaśniono, że wobec działania z jego upoważnienia przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej, zażalenie powinno być wniesione na adres Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie można zdaniem Sądu zaakceptować stanowiska Kolegium co do obciążenia skarżącego winą jego pełnomocnika za uchybienie terminu w związku z przesłaniem zażalenia na niewłaściwy adres. W świetle treści pouczenia, nie można zgodzić się z tym, że skoro w zażaleniu prawidłowo oznaczono organ właściwy do jego rozpoznania oraz organ, za pośrednictwem którego należało je wnieść, to błędne wskazanie adresu przesyłki należało uznać za zawinione działanie strony. Fakt, że zaskarżone postanowienie opatrzone zostało pieczątką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej ze wskazaniem adresu, nie uzasadnia obciążenia skarżącego winą jego pełnomocnika za uchybienie terminu. Z treści postanowienia nie wynika bowiem, że jest to adres właściwy do przesłania zażalenia. Organem właściwym, z upoważnienia którego wydano zaskarżone postanowieniem, jest bowiem Prezydent Miasta Kędzierzyna-Koźle urzędujący pod innym adresem.
Powtórzyć należy, że nie oceniając prawidłowości postanowienia od którego wniesiono zażalenie z uchybieniem terminu dostrzec trzeba, że rozważając brak winy skarżącego w uchybieniu terminu organ powinien uwzględnić słuszny interes skarżącego (art. 7 K.p.a.) i stosownie do tego zasadę wynikającą z art. 112 K.p.a., która na podstawie art. 126 K.p.a. znajduje zastosowanie do postanowień, a związana jest z zasadami wyrażonymi w art. 8, art. 9 i art. 12 K.p.a. oraz gwarancją dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Podkreślić też należy że przepisy regulujące postępowanie administracyjne realizują konstytucyjną zasadę prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). W przypadku postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania znajduje to wyraz w art. 61a § 2 K.p.a.
Jednocześnie na podstawie art. 126 K.p.a. do ww. postanowienia znajduje zastosowanie art. 112 K.p.a. zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Na gruncie tej regulacji Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy orzecznictwa, że wskazany przepis stanowi jedną z istotniejszych konsekwencji naruszenia przez organ prowadzący postępowanie obowiązku udzielania stronom rzetelnych informacji o ich uprawnieniach, w odniesieniu do bardzo doniosłej ich sfery - wnoszenia środków zaskarżenia. Weryfikacja decyzji, czy postanowienia, mająca na celu ochronę praw i interesów stron postępowania, stanowi jednocześnie instytucję służącą zapewnieniu praworządności działania administracji publicznej w jej stosunkach z jednostką. Prawidłowe pouczenie w decyzji (czy postanowieniu) o przysługujących środkach odwoławczych stanowi dla strony nie tylko gwarancję, że jej sprawa zostanie rozpatrzona przez właściwy organ z zachowaniem zasady dwuinstancyjności, ale również stanowi realizację zasady budzenia zaufania uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.), zasady udzielania informacji przejawiającej się m.in. w czuwaniu by strony lub inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielenia im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.) czy też zasady szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.). Treść art. 112 K.p.a. stanowi podstawę skutecznego uchylenia się przez dany podmiot prawa od negatywnych skutków uchybienia terminowi w związku z zastosowaniem się do błędnego pouczenia. Powinno się to odbyć w drodze wykorzystania przez organ odpowiednich instrumentów prawnych, w tym w formie przywrócenia terminu z art. 58 K.p.a. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 391/18, wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 702/15; dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stosownie do powyższego Sąd uznał, że w zaistniałej sytuacji, wobec treści pouczenia i braku wyraźnego oznaczenia w nim organu właściwego do wniesienia zażalenia, organu za pośrednictwem którego zażalenie powinny być wniesione oraz jego adresu, trudno zarzucić skarżącemu, że ponosi winę w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Wprawdzie, jak zaznaczyło Kolegium był on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jednak dopiero na etapie wniesienia zażalenia. W dacie wydania postanowienia oraz jego doręczenia reprezentował go pełnomocnik nieprofesjonalny. Stąd szczególne znaczenie miało wyczerpujące pouczenie o trybie wniesienia środka zaskarżenia. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy Sąd uznał też, że skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji braków pouczenia, który to skutek rozciągnąć należy także na działania jego pełnomocnika. To skutkowałoby bowiem zamknięciem mu drogi do dwuinstancyjności postępowania, a w dalszej perspektywie ewentualnej drogi do sądu.
Reasumując, w przekonaniu Sądu stanowisko SKO o braku podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu stoi w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 112 K.p.a. i prowadzi do naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W żadnym bowiem przypadku strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji prawnych wynikających z zaniedbań organu w zakresie pouczenia o przysługujących jej środkach zaskarżenia, organie właściwym w tym zakresie oraz trybie i sposobie ich wniesienia. Pouczenie powinno być na tyle jasne i zrozumiałe, aby nie prowadziło w tym zakresie do jakichkolwiek wątpliwości.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy organ powinien przywrócić termin do wniesienia zażalenia, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie o czym orzeczono w pkt 1 wyroku. W pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a. orzeczono natomiast o kosztach postępowania sądowego