I GSK 1377/18

I GSK 1377/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Adamiec
Barbara Mleczko-Jabłońska /przewodniczący/
Lidia Ciechomska-Florek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Go 686/16 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2016-11-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 599
art. 59 par. 2, art. 64 par. 1 pkt 4, par. 6, art. 64c par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zarządu Województwa L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Go 686/16 w sprawie ze skargi Zarządu Województwa L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. z dnia [...] marca 2016 r., nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. G. na rzecz Zarządu Województwa L. 7800 (siedem tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę Zarządu Województwa L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z.G. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku B. S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] powołując się na art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599, dalej: u.p.e.a.), wobec stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż. nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. obciążono wierzyciela - Zarząd Województwa L. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 13.892,00 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku B. S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ wskazał, że na powyższe koszty postępowania egzekucyjnego składa się:
- opłata manipulacyjna w wysokości 2312,50 zł stanowiąca 1% egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym (tj. z kwoty 231250 zł) obliczonej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.,
- kwota 11.562,50 zł tytułem opłaty za dokonane czynności egzekucyjne – zajęcie rachunku bankowego dłużnika w [...] S.A. obliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności oraz
- kwota 17,00 zł tytułem poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków związanych z prowadzeniem postępowania naliczone w oparciu o art. 64 b ustawy.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.), w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 ww. ustawy, warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie w postępowaniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, nie może być weryfikowane rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, którego koszty te dotyczą, podjęte w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził także, by w ocenianej sprawie dokonano wadliwego wyliczenia obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się natomiast do zarzucanego w zażaleniu nieuzasadnionego naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z uwagi na brak środków zgromadzonych na tym rachunku, organ odwoławczy wyjaśnił, że brak na rachunku środków zdeponowanych na dzień dokonania zajęcia, pozostaje bez wpływu na skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego.
Skargę na powyższe postanowienie wniósł wierzyciel Zarząd Województwa L.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że organ egzekucyjny trafnie podniósł, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek wierzyciela zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wobec stwierdzenia braku majątku, wierzytelności i innych praw majątkowych po stronie dłużnika w stosunku do których możliwa by była egzekucja. Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazuje na sytuację zobowiązanego i dlatego jest prawnie znaczące dla unormowania art. 64c § 4 u.p.e.a. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Sąd I instancji powołując się na wyrok z dnia 11 czerwca 2010 roku w sprawie o sygn. akt II FSK 167/09 wskazał, że nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. W ramach postępowania w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego organ nie jest uprawniony do ponownego badania przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący (wierzyciel) nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego tylko powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne lub dłużnik posiadał majątek niezbędny co najmniej do pokrycia kosztów egzekucyjnych, który to zarzut podnosi w toku postępowania w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi, a nie poprzez zaskarżenie uprzednio wydanego postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy.
Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego błędnej wykładni pojęcia "zajęcie innej wierzytelności pieniężnej niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. w odniesieniu do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a który to zarzut jest związany z naliczeniem przez organ egzekucyjny w związku z powyższą czynnością opłatą. Zdaniem skarżącego ma to miejsce dopiero wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne.
Decydujące znaczenie dla ustalenia sposobu zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego ma brzmienie art. 80 u.p.e.a. Powołany przepis exspresis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Ponadto, jak trafnie wywodzono w zaskarżonej decyzji, żaden przepis prawa, w tym przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wymaga by środek egzekucyjny był skuteczny. Efektywność zajęcia rachunku bankowego, a więc okoliczność czy doprowadziło ono do faktycznego zaspokojenia wierzytelności, należy ocenić jako irrelewantne z punktu widzenia ustalenia, czy doszło do zastosowania środka egzekucyjnego. Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy egzekucyjnej wynika, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności dłużnika z rachunku bankowego w [...] SA doręczno do banku w dniu [...] sierpnia 2015 roku, a dłużnikowi w dniu [...] sierpnia 2015 roku. W odpowiedzi na powyższe zajęcie bank udzielił odpowiedzi, że na rachunku dłużnika brak jest aktualnie środków pieniężnych. Mając na uwadze treść art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego. W konsekwencji zdaniem Sądu zasadnie została naliczona opłata za dokonanie powyższej czynności egzekucyjnej.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł Zarząd Województwa L. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji albo o jego uchylenie w całości i postanowienia Dyrektora IS w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US w Ż. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Wniósł również o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 64c § 4 i § 7, art. 59 § 2 i art. 115 § 1 pkt 1 i pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 2 i art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w konsekwencji art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a w konsekwencji zaniechanie uchylenia w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. wydanego w sprawie [...], w wyniku uznania, że samo tylko umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, iż od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę przewidzianą w art. 64c § 4 u.p.e.a., warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi podczas, gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznie, że koszty postępowania nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, gdyż przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest niemożność wyegzekwowania kwot wyższych niż wydatki egzekucyjne, a nie niemożność wyegzekwowania od zobowiązanego jakichkolwiek należności, co w następstwie spowodowało naruszenie art. 151 p.p.s.a. polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi Skarżącego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd I instancji nie uznał błędnie, że w sprawie była podstawa do zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec możliwości wyegzekwowania choćby tylko wydatków egzekucyjnych od zobowiązanego, który to przepis był jedynym zastosowanym przez Stronę przeciwną przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, nie zastosowałby art. 151 p.p.s.a., lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, a w konsekwencji nie wydałby zaskarżonego wyroku,
art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej w związku z art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w konsekwencji art. 151 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a., a w konsekwencji zaniechanie uchylenia w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. wydanego w sprawie [...], które obciąża Skarżącego opłatą na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., a które to przepisy są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14, podczas gdy skoro obciążenie Skarżącego opłatami zostało oparte o przepisy, które zostały przez Trybunał Konstytucyjny uznane za sprzeczne z Ustawą zasadniczą postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. wydanego w sprawie [...] winno być wyeleminowane z obrotu prawnego, co w następstwie spowodowało naruszenie art. 151 p.p.s.a. polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi Skarżącego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd I instancji nie uznał błędnie, że w sprawie była podstawa do zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wobec sprzeczności tych przepisów z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej nie zastosowałby art. 151 p.p.s.a., lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, a w konsekwencji nie wydałby zaskarżonego wyroku,
art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. i art. 725 Kodeksu cywilnego oraz w konsekwencji art. 151 p.p.s.a, poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a w konsekwencji zaniechanie uchylenia w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. wydanego w sprawie [...], które obciąża Skarżącego opłatą na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w wyniku uznania, że do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego doszło w momencie zajęcia rachunku, który wykazywał saldo ujemne podczas, gdy do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego konieczne jest posiadanie środków pieniężnych na rachunku, ponieważ opłata jest uiszczana za zajęcie wierzytelności, co w następstwie spowodowało naruszenie art. 151 p.p.s.a. polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi Skarżącego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd I instancji nie uznał błędnie, że w sprawie była podstawa do zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wobec braku wierzytelności, która mogłaby być zajęta, nie zastosowałby art. 151 p.p.s.a., lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, a w konsekwencji nie wydałby zaskarżonego wyroku.
Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są zasadne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).
Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści określonej normy prawnej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie - że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę normy prawnej. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty oparte zostały na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej wykazał, że uchybienia wskazane w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec zarzutów sformułowanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej należy zauważyć, że przed rozpoznaniem niniejszej sprawy przez Sąd pierwszej instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, a których naruszenie zarzucił skarżący w skardze kasacyjnej zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W niniejszej sprawie wyrok Sądu pierwszej instancji zapadł w czasie, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został już opublikowany (16 sierpnia 2016 r.). Sąd I instancji wydał wyrok dnia 13 listopada 2016 r. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego , wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50; także M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, nr 3, s.15-16). Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a k.p.a., art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 p.p.s.a. Wprawdzie art. 190 ust 4 Konstytucji odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem. (por. także wyroki NSA: z 8 listopada 2013 r., II FSK 2626/12; z 30 listopada 2013 r, II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., II FSK 2328/14 oraz z 27 września 2016 r., II FSK 2066/14, dost. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną, wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny miał zatem na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną kwestionowanego wyroku były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku SK 31/14. Rozstrzygnięcie kwestii kosztów prowadzonego przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego będzie, więc wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma ten wyrok.
Za uzasadniony uznał NSA zarzut określony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepisy dotyczące zajęcia rachunku bankowego w sytuacji, gdy w chwili zajęcia rachunek wykazywał saldo ujemne.
Stosownie bowiem do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł. 20gr. We właściwym odczytaniu wyżej powołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść powołanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych kwot egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach (jak w niniejszej sprawie) do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). W tym kontekście nieuprawnione jest powoływanie się Sądu I instancji na zapisy zawarte w art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Zgodnie z przepisem art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie, o którym mowa w § 1 art. 80 obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Inne czynności egzekucyjne nie doprowadziły również do wyegzekwowania należności. Mając na uwadze powyższe wywody, w tym wyrok TK w sprawie SK 31/16 oraz dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Zwrócić również wypada uwagę na fakt, że Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji. RP (art. 8 ust. 2). Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego.
Za nieuzasadniony uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzut opisany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej bowiem w realiach rozpoznawanej sprawy nie było możliwe wyegzekwowanie od zobowiązanego jakichkolwiek należności, co wynika niezbicie z akt sprawy.
Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz rozpoznał skargę i w efekcie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej, opłatę za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. w zw § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.).