I SA/OL 124/22

I SA/Ol 124/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-04-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska /sprawozdawca/
Katarzyna Górska /przewodniczący/
Przemysław Krzykowski
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
III FSK 1154/22 - Wyrok NSA z 2023-11-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 77 par. 1 pkt 1, art. 78 par. 1 i 3 pkt 1 i 2.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) Protokolant referent Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu oprocentowania od nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2010 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Spółka A (dalej jako: "strona", "skarżąca", "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta z [...] r. w przedmiocie odmowy zwrotu oprocentowania nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2010 r.
Z przekazanych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z [...] 2015 r. Burmistrz Miasta określił stronie zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2010 r. w wysokości 92.351 zł. W dniu 30 grudnia 2015 r. Spółka wpłaciła zaległość podatkową wynikającą z ww. decyzji wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 93.355 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 7 marca 2016 r. zawiesiło postępowanie odwoławcze w sprawie z uwagi na kwestię prejudycjalną, bowiem Prezydenci Miast W., G. i W.1 złożyli do Sądu Okręgowego w W.1 pozwy o ustalenie na podstawie art. 1891 k.p.c. w zw. z art. 199a § 3 i art. 13 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), dalej: "O.p.", oraz art. 1c ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 849 ze zm.), dalej: "u.p.o.l.", że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy Spółką A1 (obecnie Spółka A) a T. Sp. z o.o. nie istnieje. Wyrokiem z 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 521/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę strony na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 21 kwietnia 2016 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego.
Wyrokiem z 24 sierpnia 2015 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy
w W.1 oddalił sprawę z powództwa Prezydenta W. przeciwko Spółce A, stwierdzając, że inkryminowana umowa istnieje i jest ważna w świetle przepisów prawa cywilnego. Apelacja Prezydenta W. od ww. wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W.1 z 17 października 2016 r. W pozostałych sprawach Kolegium wielokrotnie dowiadywało się o ich wynik (notatki służbowe z 17 listopada 2016 r., 18 kwietnia 2017 r., 19 października 2017 r., 20 kwietnia 2018 r., 27 maja 2019 r., 9 października 2019 r., 22 stycznia 2021 r., 29 stycznia 2021 r., 26 lutego 2021 r.), jednak przedłużający się termin ich załatwienia wpłynął na decyzję o konieczności podjęcia postępowania (do dnia wydania niniejszej decyzji sprawy te nie zostały prawomocnie zakończone - notatka służbowa z 30 listopada 2021 r.). Postanowieniem z 25 marca 2021 r. Kolegium podjęło zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z 2 czerwca 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie w sprawie wobec upływu terminu przedawnienia zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2010 r.
W dniu 30 czerwca 2021 r. organ podatkowy zwrócił Spółce nadpłatę
w łącznej wysokości 93.355 zł.
Pismem z 22 lipca 2021 r. Spółka wniosła o zwrot oprocentowania od powstałej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2010 r. W jej ocenie, od powstałej nadpłaty podatku należne jest oprocentowanie za okres od dnia powstania nadpłaty, tj. od dnia wpłaty nienależnego podatku do dnia zwrotu nadpłaty, tj. do 30 czerwca 2021 r.
Odmawiając zwrotu oprocentowania nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2010 r., organ I instancji stwierdził, że nie przyczynił się do uchylenia decyzji
z [...] 2015 r. Decyzja ta została uchylona z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2010 r. Przedawnienie jest zaś okolicznością, która wynika z przepisów prawa i jest niezależna od organu podatkowego. Zatem nie było podstaw do zwrotu oprocentowania od nadpłaty
w podatku od nieruchomości za 2010 r. za wskazany we wniosku okres.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w związku z wniesionym przez Spółkę odwołaniem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało brzmienie przepisów art. 77 § 1 pkt 1 i § 3, art. 78 § 1 i § 3 pkt 1 i 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., a także brzmienie przepisów art. 77 § 1 pkt 1
i 3 oraz art. 78 § 1 i § 3 pkt 1 O.p. obowiązujące od 1 stycznia 2016 r. Organ
II instancji ocenił, że pomimo zmiany stanu prawnego od 1 stycznia 2016 r., oprocentowanie nadpłaty wynikającej z uchylenia decyzji organu podatkowego powstaje według tych samych zasad.
Jak wskazał organ II instancji, nadpłata w sprawie powstała w związku
z uchyleniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i nie została zwrócona w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 77 § 1 pkt 3 O.p.). Zatem dla ustalenia momentu początkowego liczenia oprocentowania istotne znaczenie miało to, czy organ przyczynił się do przesłanki uchylenia decyzji (art. 78 § 3 pkt 1 O.p.). Przyczynienie się organu podatkowego do zmiany lub uchylenia decyzji wymiarowej musi wiązać się bezpośrednio z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, które były podstawą wydania rozstrzygnięcia. Jeżeli natomiast wystąpiły niezależne od organów okoliczności, które były podstawą uchylenia decyzji wymiarowej, to nie można uznać, że w takim przypadku organ podatkowy przyczynił się do powstania nadpłaty. Przesłanką taką nie może być upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż okoliczność ta wynika z przepisów prawa podatkowego i jest niezależna od organu. Przesłanki z art. 78 § 3 pkt 1 i pkt 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 r. nie mają związku
z przewlekłością postępowania podatkowego; są związane z wadami decyzji podatkowej, z której wynikała nadpłata, a nie z czasem trwania postępowania (wyroki NSA z: 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 425/08 i II FSK 614/08; z 7 sierpnia
2019 r., sygn. akt II FSK 3111/17 i II FSK 3022/17).
W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji została wydana przed upływem okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2010 r. Przedawnienie zobowiązania podatkowego, będące podstawą uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej przez organ odwoławczy, należy uznać za przesłankę obiektywną, którą organ musiał uwzględnić z mocy prawa, przy czym okoliczność ta nie wymaga przeprowadzania dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie przesłanki "przyczynienia się organu podatkowego do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji".
Organ II instancji podniósł ponadto, że prawidłowość zawieszenia postępowania odwoławczego ze względu na zagadnienie wstępne, o którym mowa
w art. 201 § 1 pkt 2 O.p., była wielokrotnie kontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, m.in. w niniejszej sprawie, a wszystkie złożone przez Spółkę skargi w tym przedmiocie zostały oddalone (np. wyroki WSA w Olsztynie
z: 13 października 2015 r., sygn. akt I SA/OI 430/15; 28 września 2015 r., sygn. akt
I SA/OI 523/15; 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/OI 139/16; 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/OI 289/16). WSA w Olsztynie podzielił stanowisko Kolegium, że w sprawach tych zaistniało zagadnienie wstępne, które wymaga rozstrzygnięcia przez sąd powszechny. Uznał bowiem, że w sytuacji, gdy w trybie art.1891 k.p.c. z powództwa innego organu podatkowego, ale w odniesieniu do strony toczy się postępowanie przed sądem powszechnym o ustalenie istnienia stosunku sprzedaży i leasingu zwrotnego, to ewentualne ustalenie nieistnienia ww. stosunku prawnego przełoży się na kwestię, jaki podmiot i w jakim zakresie przedmiotowym zobowiązany jest do zapłaty podatku od nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Spółka, wnosząc uchylenie decyzji organu II instancji oraz o zwrot kosztów postępowania,
w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego, podniosła zarzuty naruszenia:
1) art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p., gdyż zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego i nie poddaje się kontroli instancyjnej;
2) art. 77 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 78 § 1 i § 3 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 122 i art. 187
§ 1 O.p. poprzez odmowę naliczenia oprocentowania nadpłaty za okres od
30 grudnia 2015 r. do 1 lipca 2021 r., w sytuacji, w której nie można przyjąć, że do powstania przesłanki uchylenia decyzji nie przyczynił się organ podatkowy;
3) art. 78 § 3 pkt 1 i pkt 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ podatkowy nie może przyczynić się do uchylenia decyzji w sytuacji, w której przesłanką uchylenia jest przedawnienie, podczas gdy organ może przyczynić się do przesłanki uchylenia decyzji w sytuacji stwierdzenia przedawnienia, bowiem decyzja może być obarczona również innymi wadami, które i tak skutkowałyby uchyleniem i umorzeniem postępowania, nawet w sytuacji, gdyby organ wydał i doręczył decyzję przed przedawnieniem, i te okoliczności powinny podlegać badaniu w postępowaniu
w przedmiocie oprocentowania nadpłaty.
W uzasadnieniu powyższych zarzutów wskazano, że organ nie dość, że nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego, to jeszcze nie sporządził uzasadnienia zaskarżonej decyzji odpowiadającego wymogom prawa. W szczególności nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że przedawnienie nastąpiło z przyczyn nieleżących po stronie organu podatkowego. Zdaniem strony, oprocentowanie ma niwelować negatywne skutki ekonomiczne związane z brakiem możliwości dysponowania przez podatnika nienależnie wpłaconymi kwotami. Oprocentowanie pełni w tym zakresie funkcję odszkodowawczą, stanowiąc naprawienie szkody w zakresie utraconych korzyści (lucrum cessans).
Powołując brzmienie art. 78 § 3 pkt 1 i pkt 2 O.p. w stanie prawnym do
31 grudnia 2015 r., strona podniosła, że organ przyjął, że uchylenie decyzji ze względu na przedawnienie wyłącza a priori możliwość przyczynienia się przez organ podatkowy do tego uchylenia. Jednakże nie potwierdza tego literalne brzmienie art. 78 § 3 pkt 2 O.p., co już samo w sobie wyłącza prawidłowość wykładni dokonanej przez organ. Ponadto można wskazać przykłady, gdy uchylenie z powodu przedawnienia będzie spowodowane działaniem organu podatkowego, np. wydanie decyzji już po przedawnieniu. Decyzja może być obarczona również innymi wadami, które i tak skutkowałyby uchyleniem i umorzeniem postępowania, nawet w sytuacji, gdyby organ wydał i doręczył decyzję przed przedawnieniem, i te okoliczności powinny podlegać badaniu w postępowaniu w przedmiocie oprocentowania nadpłaty, czego organy zaniechały, co było wynikiem błędnej wykładni ww. przepisów.
Wskazując na wyrok WSA w Białymstoku z 20 listopada 2019 r., sygn. akt
I SA/Bk 519/19, strona podniosła, że przedawnienie zobowiązania będące podstawą uchylenia decyzji jest przesłanką obiektywną, jednak nie przesądza o tym, że organy podatkowe nie przyczyniły się do przedawnienia zobowiązania, co oznacza,
że konieczne jest określenie, jakie okoliczności faktyczne i prawne doprowadziły do tego, że postępowanie w sprawie toczyło się na tyle długo, że doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego. W ocenie strony, w niniejszej sprawie organ I instancji otrzymał odwołanie już po upływie terminu przedawnienia, a zatem powinien był zastosować tryb przewidziany w art. 226 § 1 O.p. oraz uwzględnić odwołanie i umorzyć postępowanie podatkowe. Ponadto decyzja organu odwoławczego została wydana dopiero 2 czerwca 2021 r., co dodatkowo wydłużyło okres zwrotu nadpłaty. Ta okoliczność nie została uwzględniona przez organ,
a tymczasem uniemożliwiła ona stronie dysponowanie kwotą podatku od nieruchomości przez ponad 6 lat. Nie ma zatem wątpliwości, że winę za taki stan ponosi także organ odwoławczy i ta okoliczność również powinna skutkować naliczeniem oprocentowania od dnia powstania nadpłaty. Organ odwoławczy bezzasadnie zawiesił postępowanie podatkowe, czego skutkiem było wydanie decyzji uchylającej i umarzającej postępowanie dopiero po kilku latach od przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wskazano, że postępowanie zostało podjęte 25 marca 2021 r., podczas gdy apelacja Prezydenta W. od wyroku Sądu Okręgowego w W.1 została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego
w W.1 z 17 października 2016 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu jako bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach tej kontroli sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozbieżności w rozumieniu zawartego w art. 78 § 3 O.p. sformułowania "organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji", jako okoliczności, której stwierdzenie rodzi prawo do oprocentowania nadpłaty od dnia wydania decyzji
o zmianie lub uchyleniu decyzji (jeżeli nadpłata nie została zwrócona w terminie określonym w odrębnym przepisie), a nie od dnia powstania nadpłaty.
Rozpoznając tak zarysowany spór, należy zauważyć, że w myśl art. 77 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.
Zgodnie zaś z art. 77 § 1 pkt 1 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r., nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania nowej decyzji, jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji.
Kwestia oprocentowania nadpłaty została uregulowana w art. 78 O.p. Zgodnie z jego § 3 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.) oprocentowanie przysługuje:
1) w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 lit. a-d, z zastrzeżeniem pkt 2, oraz w przypadku, o którym mowa w art. 77 § 1 pkt 3 - od dnia powstania nadpłaty;
2) w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 lit. a-d - od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji, jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie.
Natomiast zgodnie z art. 78 § 3 pkt 1 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r., w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 i pkt 3 O.p., oprocentowanie przysługuje od dnia powstania nadpłaty, ale jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie - od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji.
Ustawodawca, dokonując zmian we wskazanych uregulowaniach, nie zawarł przepisów przejściowych w ustawie z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1649). W ocenie Sądu, zarówno powstanie obowiązku podatkowego, jak i uprawnienie do zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem, oceniać należy w tej sytuacji w oparciu o stan prawny istniejący w momencie powstania tych zdarzeń (wyrok NSA
z 4 czerwca 2008 r., sygn. akt I FSK 636/07, Lex nr 469710). Zatem do oprocentowania nadpłaty w rozpoznawanej sprawie zastosowanie będą miały przepisy z dnia jej powstania, tj. przepisy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.
Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga odniesienia się zatem do zagadnienia, czy spełnione zostały przesłanki wynikające z przepisów O.p. do naliczenia oprocentowania nadpłaty od dnia dokonania wpłaty podatku do dnia jego zwrotu. Tym samym do stwierdzenia, czy nadpłata podlega oprocentowaniu od dnia wpłaty podatku wynikającego z decyzji organu I instancji decydujące znaczenie ma, czy organ podatkowy przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia decyzji. Wobec powyższego istotną kwestią pozostaje, czy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowej doszło na skutek wad wynikających z okoliczności zależnych od organu podatkowego, czy też nie.
Odwołując się do wyroku NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 3022/17 (Lex nr 2721404) i przedstawionej w nim argumentacji, wskazać należy, ze przez "przyczynienie się" należy rozumieć taką sytuację, w której działanie lub zaniechanie organu podatkowego pozostawało w bezpośrednim związku z wadą decyzji, którą może być naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego. Jeżeli jednak wystąpiły obiektywne, niezależne od organów podatkowych okoliczności, które były podstawą uchylenia decyzji wymiarowej, to nie można uznać, że w takim przypadku organ podatkowy przyczynił się do uchylenia takiej decyzji i w konsekwencji do powstania nadpłaty. Przesłanką taką nie może być upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, zwłaszcza w toku postępowania odwoławczego, gdyż okoliczność ta wynika z przepisów prawa podatkowego i jest niezależna od organu. W takim przypadku uchylenie decyzji nie jest też następstwem jakiegokolwiek naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, a przeciwnie – stosowania się przez organ do tych przepisów, tyle, że na krótko przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego; postulat wstrzymania się organu podatkowego pierwszej instancji przed wydawaniem decyzji wymiarowych w obawie, że nie uzyskają one przymiotu ostateczności przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, nie ma uzasadnienia normatywnego, a nawet może być uznany za godzący w zasadę legalizmu (art. 120 O.p.).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela powyższy podgląd i uznaje za własny.
Z powyższego wynika w sposób oczywisty, że przez przyczynienie się,
o którym mowa w przywołanych przepisach O.p. należy rozumieć sytuację, w której działanie lub zaniechanie organu podatkowego pozostawało w bezpośrednim związku z wadą decyzji, która może przejawiać się naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego. Przedawnienie zobowiązania podatkowego jest zaś przesłanką obiektywną, uwzględnianą z mocy prawa zarówno przez organy podatkowe, jak i sądy administracyjne, na każdym etapie postępowania, niezależnie od woli stron postępowania. Niezasadne jest zatem stanowisko, że organ podatkowy mógł przyczynić się do powstania przesłanki obiektywnej, skoro powstaje ona z mocy ustawy.
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że decyzja organu I instancji określająca Spółce zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2010 r. została uchylona decyzją organu odwoławczego, a przyczyną takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Oznacza to, że decyzji organu podatkowego I instancji nie można przypisać wad merytorycznych. Wyeliminowanie jej nastąpiło bowiem na skutek upływu czasu (art. 70 § 1 O.p.),
a zatem na skutek zaistnienia przesłanki obiektywnej, która nie może być utożsamiana z przesłanką "przyczynienia się".
Wbrew zarzutom skargi, okoliczność ta nie wymaga dalszego badania
i przeprowadzania postępowania dowodowego w zakresie przesłanki "przyczynienia się" (powołany wyżej wyrok NSA w sprawie o sygn. akt II FSK 3022/17 oraz wyroki NSA: z 2 września 2020 r., sygn. akt II FSK 1443/18; z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt
II FSK 2117/18; opubl.: CBOSA, http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Chybione są zatem zarzuty skargi wskazujące na błędne przyjęcie przez organ, że organ podatkowy nie może przyczynić się do uchylenia decyzji w sytuacji, w której przesłanką uchylenia jest przedawnienie, bowiem decyzja może być obarczona również innymi wadami, które i tak skutkowałyby uchyleniem i umorzeniem postępowania, nawet w sytuacji, gdyby organ wydał i doręczył decyzję przed przedawnieniem, i te okoliczności powinny podlegać badaniu w postępowaniu w przedmiocie oprocentowania nadpłaty. Przypomnieć bowiem należy, że przyczyną uchylenia decyzji wymiarowej
i umorzenia postępowania podatkowego był upływ terminu przedawnienia. To kwestia przedawnienia stanowiła wyłączną przesłankę uchylenia decyzji, o której mowa w art. 78 O.p., a zatem ocena legalności zaskarżonego aktu powinna zostać zrelatywizowana wyłącznie do tej okoliczności procesowej. Okoliczność ta nie wynika z wady decyzji podatkowej, ale z przepisów prawa podatkowego, i jest niezależna od organu. W związku z powyższym należy uznać, że nie znajdują uzasadnienia zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 77 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 78 § 1 i § 3 pkt 1
i pkt 2 w zw. z art. 122 i art. 187 § 1 O.p.
W ocenie Sądu, również okoliczności wydania decyzji organu II instancji nie mogły stanowić podstawy do uznania, że wystąpiła przesłanka "przyczynienia się" organu do powstania nadpłaty. W tym zakresie argumentacja skargi koncentruje się na wykazaniu braku podstaw do działania organu odwoławczego w warunkach przedawnienia zobowiązania podatkowego, w tym bezpodstawnego – w ocenie strony – zawieszenia tego postępowania w związku z oczekiwaniem na wyrok sądu powszechnego. W istocie strona skarżąca zarzuca tym samym organowi odwoławczemu przewlekłość w prowadzeniu postępowania podatkowego.
W związku z tym wskazania wymaga, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych, przesłanka sformułowana w art. 78 § 3 pkt 1 O.p. nie ma żadnego związku z przewlekłością postępowania podatkowego. Przesłanka ta jest związana
z wadami decyzji podatkowej, z której wynikała nadpłata, a nie z czasem trwania postępowania w tym przedmiocie (wyroki NSA z 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 425/08 i sygn. akt II FSK 614/08). Fakt wydania decyzji organu podatkowego
I instancji na krótko przed upływem terminu przedawnienia, a następnie prowadzenia przez organ odwoławczy postępowania już po przedawnieniu zobowiązania podatkowego, jako argument dotyczący ewentualnej przewlekłości postępowania, nie mieści się w tym pojęciu. I jakkolwiek prowadzenie postępowania odwoławczego przez okres ponad 6 lat, jak to miało miejsce w warunkach rozpoznawanej sprawy, nie może spotkać się z aprobatą Sądu, to jednak wyraźnego zaznaczenia wymaga, że instytucja nadpłaty podatku i oprocentowania nadpłaty nie wykazuje żadnej relacji z kwestią przewlekłości postępowania podatkowego.
Sądowi znany jest przy tym odmienny pogląd wyrażony m.in. w wyrokach NSA z 8 września 2020 r., sygn. akt II FSK 1363/18; z 17 listopada 2021 r., sygn. akt
III FSK 4181/21 oraz z 3 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 2695/21. W świetle tego stanowiska, zwlekanie z wszczęciem postępowania podatkowego z dużą dozą prawdopodobieństwa prowadzić będzie do niemożności wydania decyzji, która korzystać będzie z przymiotu ostateczności. Są to okoliczności, które organ powinien uwzględnić, prowadząc postępowanie podatkowe. Ustalenie daty wszczęcia
i sposobu prowadzenia postępowania z pominięciem tej okoliczności musi być oceniane jako czynnik przyczyniający się do upływu terminu przedawnienia przed rozpatrzeniem odwołania. "Przyczynienie się" należy bowiem rozumieć jako każde działanie lub zaniechanie, które wpływa na wynik postępowania podatkowego. Zgodnie z tym stanowiskiem, jakiekolwiek przyczynienie się organu podatkowego do powstania nadpłaty powoduje zastosowanie zasady jej oprocentowania od dnia powstania nadpłaty. Przesłanka uchylenia danej decyzji, czy jej charakter, nie mogą być podstawą do arbitralnego przesądzenia o braku przyczynienia się organu podatkowego do jej powstania. Przedawnienie zobowiązania podatkowego, skutkujące uchyleniem decyzji, a następnie umorzeniem postępowania, nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia decyzji. W uzasadnieniu tego stanowisko odwołano się również do poglądu WSA w Lublinie wyrażonego w wyroku z 17 lutego 2017 r., sygn. akt
I SA/Lu 878/16, zgodnie z którym: "Do powstania przesłanki przedawnienia musi przyczynić się organ podatkowy, a więc musi ona być wynikiem jego niestarannego działania, co wymaga ustaleń faktycznych i ocen poczynionych ad casum".
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę powyższego stanowiska nie podziela, zwracając uwagę, że po pierwsze w myśl powołanych wyżej przepisów O.p. oprocentowanie nadpłaty nie jest zasadą. Nie każda nadpłata podlega oprocentowaniu, bowiem przysługuje ono jedynie w ściśle określonych sytuacjach, stypizowanych w art. 78 O.p. (por. L. Etel [w:] R. Dowgier, G. Liszewski, B. Pahl,
P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, L. Etel, Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2021, art. 78). Po drugie, odmienna wykładnia zwrotu "przyczynienia" niż przedstawiona w niniejszym uzasadnieniu mogłaby zredukować znaczenie tego zwrotu do każdej sytuacji, kiedy decyzja organu podatkowego zostaje uchylona lub zmieniona przez organ odwoławczy. Nie ma natomiast podstaw do utożsamiania pojęcia przyczynienia się organu do zaistnienia przesłanki skutkującej uchyleniem decyzji z samym uchyleniem decyzji. Tych sytuacji nie można traktować jako tożsame. Nie w każdym bowiem przypadku, gdy decyzja zostaje uchylona lub zmieniona występuje przyczynienie się organu, jako przesłanka oprocentowania nadpłaty (R. Dowgier, Przyczynienie się organu podatkowego do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji jako warunek oprocentowania nadpłaty, Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych, 2015, nr 4, s. 15 i n.). Po trzecie, co najbardziej istotne w rozpoznawanej sprawie, organ I instancji, działając przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, miał nie tylko prawo wydać decyzję, ale wręcz obowiązek jej wydania. Do ostatniego dnia biegu terminu przedawnienia organ podatkowy ma bowiem obowiązek podejmować wszelkie przewidziane prawem działania procesowe, ukierunkowane na uzyskanie należności podatkowej.
Z powyższego wynika zatem, że nie można powoływać się na przewlekłość
w sporze dotyczącym oprocentowania nadpłaty. Zauważenia przy tym wymaga,
że stronie, która była reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, przysługiwały w toku postępowań podatkowych odpowiednie środki prawne służące zwalczaniu przewlekłości postępowania podatkowego, które mogły stanowić następnie podstawę do uruchomienia odpowiedzialności odszkodowawczej organu. Strona nie zdecydowała się skorzystać z tych środków. Nie może natomiast poszukiwać w toku przedmiotowego postępowania ewentualnej rekompensaty braku tych działań w odpowiednim czasie i odpowiednim trybie.
Wychodząc z powyższego założenia, wskazać należy, że niezasadne było domaganie się przez stronę skarżącą, by organ prowadził ad casum postępowanie dowodowe, w toku którego miałby obowiązek przeanalizować czynności procesowe podjęte w sprawie w celu zbadania, czy organ przyczynił się do powstania nadpłaty.
Konsekwencją zatem jest stwierdzenie, że wydając zaskarżoną decyzję, organ odwoławczy nie naruszył art. 77 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 78 § 1 i § 3 pkt 1 i pkt 2 O.p.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 210 § 1 pkt 6
i § 4 O.p. Mając bowiem na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należało,
że ustalenia stanu faktycznego sprawy przedstawione w zaskarżonej decyzji poczynione zostały w zakresie pozwalającym na podjęcie rozstrzygnięcia. Organ podatkowy powołał przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie oraz dokonał ich prawidłowej wykładni. Wbrew zatem zarzutom skargi, postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów prawa procesowego.
Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.