I SA/Op 263/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2016-09-30
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od spadków i darowizndarowiznaprzelewgospodarstwo rolnedochódwspółpracasąd administracyjny WSA Opoleuzasadnienie

WSA w Opolu oddalił skargę podatniczki, uznając przelew środków pieniężnych od ojca na zakup mieszkania za darowiznę podlegającą opodatkowaniu, mimo jej twierdzeń o wspólnym wypracowaniu tych środków.

Skarga dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego ustalającą podatek od spadków i darowizn. Podatniczka otrzymała od ojca 150 000 zł na zakup mieszkania, co organy uznały za darowiznę. Podatniczka twierdziła, że środki te pochodziły ze wspólnego gospodarstwa rolnego, które prowadziła z ojcem. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że przelew środków z konta ojca, który był wyłącznym właścicielem gospodarstwa, stanowił darowiznę, a twierdzenia o wspólnym wypracowaniu dochodu nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym.

Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn kwoty 150 000 zł przekazanej przez ojca córce na zakup lokalu mieszkalnego. Organy podatkowe uznały tę czynność za darowiznę, mimo że córka twierdziła, iż środki te pochodziły ze wspólnego gospodarstwa rolnego, które prowadziła z ojcem. Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił podatek w wysokości 11 145 zł, opodatkowując połowę kwoty (75 000 zł) jako darowiznę, po uwzględnieniu kwoty wolnej i zwolnienia. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy, podkreślając, że darowizna jest bezpłatnym świadczeniem kosztem majątku darczyńcy, a córka otrzymywała stałe wynagrodzenie za pracę w gospodarstwie oraz nie wykazała formalnego tytułu do udziału w zyskach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że przelew środków z konta ojca, który był wyłącznym właścicielem gospodarstwa, spełniał cechy darowizny, a twierdzenia o wspólnym wypracowaniu dochodu nie znalazły wystarczającego potwierdzenia w materiale dowodowym. Sąd podkreślił, że córka nie wykazała formalnego tytułu do udziału w zyskach gospodarstwa, a organy podatkowe, uwzględniając wyjaśnienia stron, korzystnie dla skarżącej przyjęły, że tylko połowa kwoty stanowiła darowiznę. Sąd uznał również, że zastosowanie 20% stawki podatku było uzasadnione, ponieważ darowizna nie została zgłoszona w ustawowym terminie, a córka powołała się na nią przed organem podatkowym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przelew środków pieniężnych z konta ojca na rzecz córki, która pomagała mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, stanowi darowiznę podlegającą opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, jeśli nie zostanie wykazane, że środki te stanowiły jej udział w zyskach z gospodarstwa lub wynagrodzenie za pracę.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przelew środków z konta ojca, który był wyłącznym właścicielem gospodarstwa, spełniał cechy darowizny, ponieważ córka nie wykazała formalnego tytułu do udziału w zyskach. Organy podatkowe, uwzględniając twierdzenia o wspólnym wypracowaniu dochodu, korzystnie dla skarżącej opodatkowały tylko połowę kwoty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

upsd art. 1 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 15 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

k.c. art. 888 § par. 1

Kodeks cywilny

Pomocnicze

upsd art. 4 § ust. 1 pkt 5

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 9 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 7 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 14

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

upsd art. 15 § ust. 1 i 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

k.c. art. 889 § pkt 1 i 2

Kodeks cywilny

k.c. art. 890 § § 1

Kodeks cywilny

op art. 199a § § 1

Ordynacja podatkowa

op art. 199a § § 3

Ordynacja podatkowa

op art. 120

Ordynacja podatkowa

op art. 121

Ordynacja podatkowa

op art. 122

Ordynacja podatkowa

op art. 272 § pkt 3

Ordynacja podatkowa

ppsa art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.d.o.f. art. 8 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Argumenty

Odrzucone argumenty

Przelew środków pieniężnych z konta gospodarstwa rolnego nie stanowi darowizny, lecz jest wynikiem wspólnego wypracowania dochodu przez córkę i ojca. Organy podatkowe naruszyły przepisy proceduralne, w tym art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie charakteru prawnego czynności. Organy podatkowe błędnie zastosowały przepisy materialne, w tym art. 15 ust. 4 upsd, nakładając sankcyjną stawkę podatku. Niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd poprzez nieuwzględnienie podwójnej kwoty wolnej i zwolnienia od matki i ojca.

Godne uwagi sformułowania

Darowizna zatem polega na dokonaniu przesunięcia majątkowego pomiędzy majątkiem darczyńcy a majątkiem obdarowanego pod tytułem darmym. W przekonaniu organu, dokonanej klasyfikacji prawnej przedmiotowej czynności nie zdołały skutecznie podważyć argumenty strony, wskazujące na jej przyczynienie się do powstania dochodu z gospodarstwa, z którego miały być przelane na jej rzecz środki pieniężne. Właściciel gospodarstwa rolnego był J. S. To on zatem pod względem prawnym posiadał wyłączne prawo do udziału w zyskach swojej działalności i na jego nazwisko był zarejestrowany rachunek firmowy. Organy podatkowe, uwzględniając zaistniały stan faktyczny, w którym tak skarżąca jak i jej ojciec zgodnie twierdzili, że zysk w tym gospodarstwie został wypracowany wspólnie, w sposób nader korzystny dla strony przyjęły, że nieodpłatne przysporzenie majątkowe na jej rzecz dotyczyło połowy przelanej kwoty (75.000 zł), w pozostałej części stanowiąc jej zysk z udziału w dochodzie gospodarstwa.

Skład orzekający

Grzegorz Gocki

przewodniczący

Krzysztof Bogusz

członek

Marta Wojciechowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opodatkowania darowizn, w szczególności w kontekście środków przekazywanych przez rodziców na zakup nieruchomości, a także kwestii związanych z powoływaniem się na darowiznę po terminie."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym skarżąca twierdziła o wspólnym wypracowaniu środków z ojcem prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczenie może być mniej przydatne w sprawach, gdzie brak jest takich okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego (darowizna) i pokazuje, jak sąd interpretuje sytuacje, w których strony twierdzą o wspólnym wypracowaniu środków. Jest to ciekawe dla prawników zajmujących się prawem podatkowym.

Czy przelew od ojca na mieszkanie to zawsze darowizna? WSA w Opolu wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 75 000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Op 263/16 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2016-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Grzegorz Gocki /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz
Marta Wojciechowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
II FSK 10/17 - Wyrok NSA z 2019-01-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 93 poz 768
art. 1 ust. 1 pkt 2,  art. 6 ust. 4,  art. 15 ust. 4
Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 888 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. (dalej określanej jako: strona, skarżąca, podatniczka) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 13 kwietnia 2016 r., którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z 24 listopada 2015 r., ustalającą stronie podatek od spadków i darowizn w wysokości 11.145 zł z tytułu otrzymania w drodze darowizny środków pieniężnych w kwocie 75.000 zł.
Wydanie rozstrzygnięć organów podatkowych poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.
W ramach czynności sprawdzających, prowadzonych na podstawie art. 272 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) - /dalej w skrócie op/ Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu wezwał podatniczkę do złożenia wyjaśnień odnośnie źródeł przychodów, z których zostały sfinansowane wydatki na zakup lokalu mieszkalnego i samochodu Mitsubishi [...].
Odpowiadając na wezwanie strona, w pisemnych wyjaśnieniach złożonych 15 czerwca 2015 r., wskazała, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którym pomaga w gospodarstwie rolnym. Lokal mieszkalny zakupiony został za środki pochodzące z darowizny od rodziców. Wyjaśniła również, że od ok. 4-5 lat, za pomoc w gospodarstwie rolnym otrzymuje od taty co miesiąc środki w wysokości 1.500 zł (przelewem na konto). Do pisma załączono potwierdzenie przelewów bankowych z konta ojca skarżącej –J. S., dokonanych: 28 czerwca 2013 r. w kwocie 150.000 zł i 10 czerwca 2015 r. w kwocie 1.500 zł.
W związku z udzielonymi wyjaśnieniami organ I instancji postanowieniem z 22 lipca 2015 r. wszczął wobec skarżącej postępowanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn z tytułu darowizny środków pieniężnych otrzymanych 28 czerwca 2013 r. Jako dowód w sprawie włączył dokumenty zebrane w toku czynności sprawdzających, w tym: wyjaśnienia skarżącej wraz ze złożonymi dowodami przelewów bankowych oraz kserokopię aktu notarialnego z 19.06.2013 r. Rep. A nr [...], dokumentującego nabycie przez skarżącą lokalu mieszkalnego. W ramach prowadzonego postępowania organ przeprowadził również dowód z zeznań świadka – J. S., a także wezwał podatniczkę celem złożenia zeznań w charakterze strony, jednakże w wyznaczonym dniu nie stawiła się ona na przesłuchanie. Podczas przesłuchania J. S. potwierdził fakt przekazania córce środków pieniężnych w kwocie 150.000 zł, przy czym na pytanie, czy przekazywał córce darowizny, oświadczył, że nie wie, co to jest darowizna. Zapytany natomiast z jakiego tytułu została przelana powyższa kwota, wyjaśnił, że przelał te środki córce na zakup mieszkania, bo pieniądze zostały wspólnie wypracowane w gospodarstwie przez niego i córkę. Wyjaśnił, że skarżąca od skończenia technikum pracuje wspólnie z nim, prowadząc gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w KRUS, jednak gospodarstwo należy tylko do niego (świadek jest stanu wolnego od roku 2003). Zeznał również, że nie ustalał z córką, jakie przysługują jej udziały w należącym do niego gospodarstwie, ale w najbliższym czasie zamierza przekazać jej to gospodarstwo w całości, uzyskując w zamian rentę. Oświadczył ponadto, że kwota 150.000 zł, zgromadzona została na jego koncie w okresie prowadzenia gospodarstwa wspólnie z córką. Na okoliczność przekazania tej kwoty córce nie sporządzono jakiejkolwiek umowy, przy czym świadek zaprzeczył, aby przekazanie córce pieniędzy nastąpiło w ramach pożyczki.
W oparciu o poczynione ustalenia Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu, działając na podstawie m.in. art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 6 ust 4, art. 7 ust. 1, art. 9 ust 1 pkt 1, art. 14 i art. 15 ust. 1 i 4 ustawy z 28 lipca 1983 o podatku od spadków i darowizn (Dz. U z 2009 r. nr 93, poz. 768 ze zm. – dalej jako upsd) decyzją z 24 listopada 2015 r. ustalił J. S. zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w kwocie 11.145,00 zł z tytułu otrzymanej 28 czerwca 2013 r. darowizny środków pieniężnych od J. S.
W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że do dnia podjęcia przez organ czynności sprawdzających skarżąca nie zgłosiła do opodatkowania otrzymanych od ojca środków pieniężnych, wobec czego obowiązek podatkowy powstał, stosownie do art. 6 ust 4 upsd, z chwilą powołania się powołania się przez podatniczkę przed organem na fakt nabycia środków pieniężnych w formie darowizny. W takiej sytuacji, jak stwierdził organ, nabycie darowanych środków podlegało opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn na zasadach określonych w art. 15 ust. 4 upsd, tj. według stawki 20%.
Przy czym, uwzględniając wyjaśnienia strony o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa wraz z ojcem, organ przyjął, że opodatkowaniu z tytułu darowizny podlegała tylko połowa przelanej kwoty (75.000 zł), natomiast pozostała część tej kwoty (½) stanowiła, mimo braku umowy co do zasad podziału wspólnego dochodu, majątek własny podatniczki, jako udział w zyskach gospodarstwa. Po odjęciu kwoty wolnej od podatku dla nabywców zaliczonych do pierwszej grupy podatkowej w wysokości 9.637 zł oraz zwolnienia wynikającego z art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd w kwocie 9.637 zł organ I instancji wyliczył, że podstawa opodatkowania wynosi 55.726 zł, zaś należny podatek 11.145 zł.
We wniesionym od tej decyzji odwołaniu skarżąca, nie godząc się z przyjętą przez organ kwalifikacją prawną spornej czynności, wskazała na naruszenie reguł postępowania, a to: art. 121, 122, 123, 124, 180 § 1, 187 § 1, 191, 192, 199a § 3, 200, 212§ 1, 272 i 274a op oraz naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 2, art. 64 i art. 84 Konstytucji RP, art. 1 ust 1 pkt. 2 w zw. z art. 5 ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 4, art. 7 ust. 1 i art. 15 ust. 4 upsd oraz art. 888 § 1, art. 889 pkt 1 i 2 i art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego.
Po rozpatrzeniu zarzutów podniesionych w odwołaniu i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego w toku postępowania odwoławczego o dowód z przesłuchania J. S., Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z 13 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał na kluczowe - dla ustalenia charakteru spornego przelewu pieniężnego - znaczenie pojęcia darowizny. Ponieważ ustawa o podatku od spadków i darowizn nie definiuje tego terminu konieczne było posiłkowanie się wykładnią systemową poprzez odwołanie do definicji ustawowej tego pojęcia, zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm. - dalej: kc) Zgodnie z art. 888 § 1 kc przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Darowizna zatem polega na dokonaniu przesunięcia majątkowego pomiędzy majątkiem darczyńcy a majątkiem obdarowanego pod tytułem darmym.
Konsekwencją tej czynności na gruncie prawa podatkowego jest powstanie zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy z tego tytułu powstaje co do zasady - w przypadku zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy (aktu notarialnego) - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia (art. 6 ust. 1 pkt 4 upsd) i ciąży na obdarowanym. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy darowizna nie została zgłoszona do opodatkowania. Zgodnie bowiem z art. 6 ust 4 zd. drugie "w przypadku, gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia". Sytuacja taka rodzi również konieczność ustalenia wysokości podatku przy zastosowaniu podwyższonej 20% stawki, określonej w art. 15 ust. 4 upsd
Przywołując stan faktyczny sprawy ustalony przez organ pierwszej instancji Dyrektor Izby stwierdził, że poza sporem pozostaje fakt przekazania przez J. S. na rzecz skarżącej środków pieniężnych w kwocie 150.000 zł, co potwierdza treść zeznań J. S. jak i wyciąg z rachunku bankowego, należącego wyłącznie do ojca skarżącej. Zgodnie z udzielonymi wyjaśnieniami, środki te zostały przekazane skarżącej w celu zakupu przez nią lokalu mieszkalnego, którego jest jedynym właścicielem (co wynika z aktu notarialnego Rep. A. nr [...]).
Powyższe, zdaniem Dyrektora Izby, potwierdza, że czynność przekazania środków pieniężnych na rzecz skarżącej posiada wszystkie cechy charakterystyczne dla umowy darowizny, w rozumieniu art. 888 kc. Organ wskazał przy tym na treść art. 199a § 1 op, zgodnie z którym organy podatkowe dokonując ustalenia treści czynności prawnej, uwzględniają zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności.
W przekonaniu organu, dokonanej klasyfikacji prawnej przedmiotowej czynności nie zdołały skutecznie podważyć argumenty strony, wskazujące na jej przyczynienie się do powstania dochodu z gospodarstwa, z którego miały być przelane na jej rzecz środki pieniężne. Twierdzenia te skarżąca podtrzymała podczas przesłuchania przed organem odwoławczym w dniu 10 marca 2016 r. zeznając, iż darowizna kwoty 150.000 zł nie miała miejsca, bowiem pieniądze przelane zostały z konta należącego do gospodarstwa rolnego, w którym pracuje wspólnie z ojcem. Oświadczyła, że to ona wypracowuje przychody, które wpływają na konto firmowe gospodarstwa, tj. A. Jednocześnie zeznała, że konto należało do ojca, do niego należy również gospodarstwo, ale w niedługim czasie ma ono zostać przekazane jej w całości. Wyjaśniła również, że to nie ona, lecz pracownik urzędu użył sformułowania "darowizna", ale przyznała, że nastąpiło to dopiero po udzieleniu przez nią wyjaśnień o źródle pochodzenia pieniędzy, za które zakupiła lokal mieszkalny.
Dyrektor Izby podkreślił, że organ I instancji uwzględnił wyjaśnienia strony i w zaskarżonej decyzji przyjął, że przysporzenie majątkowe u skarżącej nastąpiło nie w wysokości 150.000 zł, lecz w kwocie 75.000 zł. Połowę przelanych przekazem z 28 czerwca 2013 r. środków uznano bowiem za stanowiącą własność strony, jako zysk wypracowany w gospodarstwie. Natomiast podstawę opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn stanowiła kwota 75.000 zł stanowiąca darowiznę od ojca.
Zdaniem Dyrektora Izby, wbrew twierdzeniom strony, zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, by czynność ta posiadała ekwiwalentny charakter. Jak bowiem wynikało z akt sprawy, za świadczoną w gospodarstwie ojca pracę skarżąca, pomimo braku umowy, otrzymywała i nadal otrzymuje co miesiąc środki pieniężne w kwocie 1.500 zł, a w najbliższej przyszłości ma otrzymać gospodarstwo. Ponadto, jak wyjaśniła skarżąca, jeśli potrzebowała dodatkowe środki (ponad otrzymywaną co miesiąc kwotę 1.500) mogła, po uzgodnieniu z ojcem, dokonać wypłaty potrzebnej kwoty z konta firmowego, a także w razie potrzeby, na zakupy zabierała ją również mama. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że przelana przez ojca kwota, z należącego wyłącznie do niego konta firmowego, wykraczała poza zakres świadczenia za pracę, jak również nie miała charakteru alimentacyjnego. Powyższe prowadzi do wniosku, że w wyniku dokonanej czynności strona uzyskała przysporzenie majątkowe kosztem majątku ojca.
Nawiązując do złożonego przez stronę 15 czerwca 2015 r. pisma z oświadczeniem co źródła sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego, organ odwoławczy stwierdził, że treść tego pisma uprawnia organ do przyjęcia, iż miało miejsce "powołanie się" przed organem (w trakcie prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu czynności sprawdzających) na darowiznę, uzasadniające zastosowanie stawki sankcyjnej z art. 15 ust. 4 upsd. Nie dał przy tym wiary twierdzeniom skarżącej, że udzielone w tym piśmie wyjaśnienie o posiadaniu środków na zakup mieszkania z darowizny od rodziców było skutkiem sugestii urzędnika podczas wizyty w urzędzie skarbowym. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji - wzywając J. S. pismem z 1 czerwca 2015 r. do złożenia wyjaśnień - nie sugerował jej żadnych odpowiedzi.
W rezultacie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania, Dyrektor Izby stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji odpowiada prawu. Ustalając należną kwotę podatku od spadków i darowizn organ I instancji prawidłowo odliczył od podstawy opodatkowania zarówno przysługującą stronie kwotę wolną od podatku w wysokości 9.637,00 zł - z uwagi na I stopień pokrewieństwa łączący ją z ojcem - jak również kwotę ulgi, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd, w wysokości 9.637,00 zł, po czym prawidłowo ustalił kwotę należnego podatku, wynoszącą 11.145 zł.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działający w imieniu skarżącej pełnomocnik, wnosząc o uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji i zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, podniósł zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik sprawy i błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, mianowicie:
• art. 199 a § 1 op, poprzez uznanie czynności prawnej za darowiznę, mimo braku umowy określającej treść tej czynności, przy ustaleniu, iż przelanie z konta gospodarstwa ogrodniczego, prowadzonego przez J. S. wraz z córką, środków pieniężnych w kwocie 150.000 zł posiada wszystkie cechy charakterystyczne umowy, o której mowa w art. 888 kc, bez wskazania jednakże, która z cech tam wymienionych została spełniona i w jakim stopniu, nie ustalając czy zamiar stron tej czynności był zgodny czy też nie, przy jednoczesnym braku takiej umowy w aktach;
• art. 199 a § 3 op, poprzez zaniechanie wystąpienia do sądu powszechnego mimo istniejących wątpliwości co do istnienia stosunku prawego, wynikającego z art. 888 § 1, art. 889 pkt 1 i 2 oraz art. 890 § 1 kc, bowiem środki pieniężne w kwocie 150.000 zł przelane zostały na rachunek skarżącej z rachunku bankowego gospodarstwa prowadzanego przez J. S. wraz ze skarżącą. Niewyjaśnione również zostało, czy środki zgromadzone na rachunku bankowym były wcześniej środkami należącymi również do skarżącej, należnymi za pracę w gospodarstwie w charakterze osoby współpracującej.
• art. 120 op, bowiem organy podatkowe dowolnie i swobodnie wykorzystują te przepisy prawa, które pasują do wykreowanej przez nie teorii, pomijając przy tym art. 199a § 3 op;
• art. 121 op, bowiem organ podatkowy nie tylko nie zastosował przepisu art. 199a § 3 op, ale również powołał się na art. 199a § 1 tej ustawy, nie ustalając jednakże zgodnego zamiaru stron, nie znając oświadczeń woli stron dokonujących tych czynności, z uwagi na brak takiej umowy;
• art. 122 op, poprzez nie podjęcie działań przewidzianych przepisem art. 199a § 3 op w celu wyjaśnienia stanu faktycznego;
• art. 2, art. 64 i art. 84 Konstytucji RP - z których wynika, że podatnik ma obowiązek ponosić ciężary z tytułu podatków, ale w granicach wskazanych przez prawo;
• art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 4, art. 15 ust. 4, art. 7 ust. 1 upsd oraz art. 2 Konstytucji RP, wskutek błędnej ich wykładni, nieuwzględniającej ocen i wskazówek zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. sygn. akt P 7/98, odnoszących się do zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 2 Konstytucji, oraz wyroku z dnia 29 kwietnia 1998 r. sygn. Akt K 17/97, zakazującego nadmiernego fiskalizmu, a więc uznaniu, że każde powołanie się skutkuje zastosowaniem art. 15 ust. 4 upsd;
• art. 9 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd, polegające na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów, bowiem wyjaśnienia strony (w piśmie złożonym 15 czerwca 2015 r.), że lokal mieszkalny zakupiła za środki pochodzące z darowizny od rodziców, organ podatkowy przyznał jej tylko jedną kwotę wolną oraz uwzględnił tylko jedną kwotę zwolnienia, zamiast dwóch, tj. od ojca i od matki.
Zdaniem skarżącej zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy ze względu na istotne wątpliwości co do charakteru czynności. Skarżąca ponownie podkreśliła, że przelane na jej rachunek środki pieniężne były wspólne, bowiem ich źródłem było prowadzone wspólnie z ojcem gospodarstwo rolne, o czym informowała organ od początku prowadzonego postępowania. Podtrzymała stanowisko, że usunięcie zaistniałych wątpliwości wymagało wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie treści czynności prawnej, czego organy zaniechały, dopuszczając się rażącego naruszenia art. 199a § 3 op. Skarżąca zarzuciła również, że iż nielogicznym jest przyjęcie przez organy podatkowe, iż darowiznę otrzymała wyłącznie od ojca, podczas gdy w piśmie złożonym 15 czerwca 2015 r. wyraźnie wskazała ona na darowiznę otrzymaną od rodziców (użyła zatem liczby mnogiej). Organy, uznając to pismo za istotny dowód w sprawie, na którym oparto kwalifikację czynności jako darowizny, w żaden sposób nie wyjaśniły sprzeczności co do oświadczenia skarżącej o liczbie darczyńców. Wskazała następnie na niespójność w ustaleniach organów, przejawiającą się w tym, że z jednej strony uznaje się prawo skarżącej do środków znajdujących się na rachunku bankowym gospodarstwa rolnego, a z drugiej strony określa się prawo do tych środków tylko w połowie. Zdaniem skarżącej takie wykreowanie rzeczywistości nie znajduje uzasadnienia w żadnym z przepisów prawa ani też nie ma logicznego wytłumaczenia. W związku z tym skarżąca zarzuciła brak ustaleń do kogo środki finansowe należały i czy w ogóle doszło do darowizny. Końcowo skarżąca podniosła, że stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie sprzecznych dowodów i przy dowolnej ich ocenie przez organy, w celu wykreowania stosunku prawnego. Zdaniem skarżącej, w świetle zebranego materiału dowodowego czynność darowizny nie została potwierdzona, a strony darowizny zaprzeczają, iż taki był ich zamiar i cel.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację faktyczną i prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej jako ppsa) zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak nakreślonych granicach Sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.
W rozpatrywanej sprawie istota sporu między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia charakteru prawnego czynności przelewu środków pieniężnych, dokonanej przez ojca skarżącej na jej rzecz. Rozważenia zatem wymaga, czy prawidłowo organy ustaliły, że przekazanie skarżącej środków pieniężnych w wysokości 75.000 zł (stanowiącej połowę przelanej stronie kwoty), miało charakter darowizny w rozumieniu art. 888 kc, czego konsekwencją było opodatkowanie tej czynności podatkiem od spadków i darowizn.
Kwestionując przyjętą przez organy kwalifikację prawną spornej czynności skarżąca podnosi w skardze szereg zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zebranego materiału dowodowego. Niezbędne jest zatem odniesienie się do nich w pierwszej kolejności, jako że tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny może stać się podstawą jego właściwej subsumcji pod określoną normę prawa materialnego.
Zgodnie z przepisami zawartymi w dziale IV Ordynacji podatkowej organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa (art. 120 op), a postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 op). Organy podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 122 op) a w ramach realizacji tego obowiązku są zobowiązane, stosownie do art. 187 § 1 op, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie zgodnie z art. 191 op dokonać oceny, na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wynikająca z przepisów art. 122 i art. 191 op zasada swobodnej oceny dowodów polega na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi i mocy poszczególnych dowodów. Ocena przydatności danego dowodu dla ustalenia stanu faktycznego sprawy jest weryfikowana wskazaniami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., II FSK 1212/11).
W ocenie Sądu, przeprowadzona z punktu widzenia przedstawionych wyżej zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji w odniesieniu do przebiegu postępowania, gromadzenia dowodów, oraz oceny zgromadzonych dowodów i dokonanych w następstwie tego ustaleń faktycznych, nie dostarczyła podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącej, organy podatkowe w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zebrały materiał dowodowy, który wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo przywołanego stanu prawnego, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności. W rezultacie Sąd stwierdza, że opisany szeroko we wstępnej części uzasadnienia stan faktyczny ustalony przez organy stał się podstawą oceny legalności zaskarżonej decyzji (art. 141 § 4 ppsa).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że 28 czerwca 2013 r. został dokonany na rzecz skarżącej przelew środków pieniężnych w wysokości 150.000 zł z rachunku firmowego J. S., czego dowodzi przedłożony duplikat potwierdzenia wykonania przelewu i co potwierdziły również obie strony tej czynności (nadając jej jednak odmienne niż organy znaczenie). Nie budzi również zastrzeżeń okoliczność, że w toku prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu wobec skarżącej czynności sprawdzających, złożyła ona 15 czerwca 2015 r. pismo, w którym, wyjaśniając źródło pokrycia wydatków na nabycie lokalu mieszkalnego, wskazała na darowiznę od rodziców. Okoliczność ta, co bezsporne, nie została zgłoszona właściwemu organowi podatkowemu w terminie przewidzianym dla zgłoszenia nabycia darowizny dla nabywców zaliczanych do I grupy podatkowej (6 miesięcy od otrzymania świadczenia) i nie został od tej czynności zapłacony podatek od spadków i darowizn. Skarżąca nie kwestionuje również ustaleń organów, że jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego pozostawał J. S., który był również wyłącznym dysponentem rachunku bankowego, z którego zostały przelane środki pieniężne na jej rzecz.
Dokonując ustalenia prawnego charakteru spornego świadczenia organy prawidłowo posiłkowały się treścią przepisu art. 888 kc stanowiącą, że przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. W świetle tego przepisu darowizna jest umową jednostronnie zobowiązująca darczyńcę do rozporządzenia swoim majątkiem na rzecz drugiej strony umowy, bez możliwości uzyskania w zamian ekwiwalentu jego świadczenia. W ujęciu zatem art. 888 kc elementem przedmiotowo istotnym tej umowy jest bezpłatność, polegająca na tym, że świadczenie darczyńcy musi być subiektywnie i obiektywnie bezpłatne, tj. niezależne od uzyskania korzyści lub ekwiwalentu od obdarowanego. Świadczenie darczyńcy traci charakter nieodpłatny, jeżeli zostało spełnione w celu uzyskania świadczenia ekwiwalentnego, a więc równoważnego wartościowo z przedmiotem darowizny.
W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że organy podatkowe dysponowały wystarczającymi podstawami do przyjęcia, że dokonane na rzecz skarżącej przysporzenie z majątku ojca nastąpiło pod tytułem darmym i spełniało warunki uznania za darowiznę.
Treść zeznań złożonych przez obie strony tej czynności jednoznacznie wskazuje, że przyczyną dokonanej czynności był zamiar ojca skarżącej przekazania jej środków na zakup mieszkania, co zostało przez nią zrealizowane poprzez nabycie we własnym imieniu i na swoją rzecz lokalu mieszkalnego. Sąd podziela przy tym stanowisko organów, że okoliczności faktyczne sprawy nie dawały podstaw do przyjęcia, by spełnienie świadczenia było w jakikolwiek sposób uzależnione od uzyskania świadczenia ekwiwalentnego, w szczególności by przysporzenie to miało charakter wynagrodzenia za pracę strony w gospodarstwie rolnym. Należy zauważyć, że skarżąca współpracowała w gospodarstwie ojca zarówno przed jak i po dokonaniu przelewu w dniu 28 czerwca 2015 r., wobec czego trudno uznać, by przekazanie jej tych środków pieniężnych miało związek z wynagrodzeniem za pracę. Zwłaszcza że, jak wynikało z jej wyjaśnień i przedłożonego dowodu potwierdzenia przelewu z 10.06.2015 r. za świadczoną w gospodarstwie pracę otrzymywała i nadal otrzymuje od ojca co miesiąc środki pieniężne w kwocie 1.500 zł. Zgodzić się zatem należy z zawartym w skarżonej decyzji stwierdzeniem organu, że przelana przez J. S. kwota wykraczała poza zakres świadczenia za pracę, jak również nie miała charakteru alimentacyjnego. Zresztą sama skarżąca w toku postępowania nie twierdziła, by otrzymała środki finansowe w zamian za wynagrodzenie za pracę lecz wskazywała, że dochód gospodarstwa został wypracowany wspólnie, sugerując, że przelana kwota stanowi jej udział w zyskach z tego gospodarstwa.
Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że okoliczność ta, wbrew przekonaniu skarżącej, nie zdołała skutecznie podważyć prawidłowości oceny organów co do charakteru przedmiotowego świadczenia. Jak bowiem wynika z poczynionych i niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń, z formalnoprawnego punktu widzenia właścicielem gospodarstwa rolnego był J. S. To on zatem pod względem prawnym posiadał wyłączne prawo do udziału w zyskach swojej działalności i na jego nazwisko był zarejestrowany rachunek firmowy, z którego dokonano przelewu kwoty 150.000 zł. Fakt, że skarżąca była osobą współpracującą w tym gospodarstwie i z tego tytułu była ubezpieczona w KRUS nie oznacza, by między skarżącą a jej ojcem istniał co do tego gospodarstwa stosunek współwłasności, czy inny stosunek uprawniający stronę do udziału w zyskach. Zresztą sam J. S. podczas przesłuchania przed organem przyznał, że nie ustalał z córką udziałów w gospodarstwie i podziału zysku z tej działalności. Wbrew zatem sugestiom skarżącej, akta sprawy nie zawierają jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, by posiadała ona tytuł prawny do udziału w zyskach z prowadzonej przez J. S. działalności. Niemniej jednak organy podatkowe, uwzględniając zaistniały stan faktyczny, w którym tak skarżąca jak i jej ojciec zgodnie twierdzili, że zysk w tym gospodarstwie został wypracowany wspólnie, w sposób nader korzystny dla strony przyjęły, że nieodpłatne przysporzenie majątkowe na jej rzecz dotyczyło połowy przelanej kwoty (75.000 zł), w pozostałej części stanowiąc jej zysk z udziału w dochodzie gospodarstwa. Wbrew też temu co podnosi skarżąca w skardze, organ prawidłowo przyjął proporcję 50% udziału skarżącej, co znajduje oparcie w art. 8 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym "w przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku (udziału) są równe".
Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia twierdzeń skarżącej, by cała wartość przelanej kwoty mogła stanowić jej zysk z udziału w gospodarstwie. Przypomnieć należy, że w świetle stwierdzonego stanu faktycznego, prawo do 100% udziału w zyskach gospodarstwa w ujęciu formalnoprawnym posiadał J. S. W tej sytuacji twierdzenia skarżącej, że otrzymane od ojca środki nie były darowiznami lecz w całości zostały przez nią wypracowane, wymagały inicjatywy dowodowej skarżącej i przedstawienia materialnych dowodów potwierdzających jej tezę. Skarżąca jednak, poza gołosłownymi twierdzeniami, takich dowodów nie przedstawiła. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie z dyspozycji art. 122 op wynika obowiązek organu podatkowego do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku. Z sytuacją taką będziemy mieli do czynienia w szczególności wówczas, gdy strona formułuje twierdzenia co do okoliczności stanu faktycznego, które nie znajdują oparcia w materiale dowodowym zebranym przez organ lub zaprzecza poprawności dokonanej przez organ podatkowy oceny stanu faktycznego. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, w pełni podzielanymi przez tut. Sąd, nie można założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach. Podatnik ze swoich zaniedbań nie może czynić zarzutów organom podatkowym, iż te nie ustaliły satysfakcjonującego stronę stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 18 lutego 2016 r. o sygn. I SA/Po 1437/15). Nie może przy tym ujść uwadze, że wobec braku wykazania przez skarżącą prawa do udziału w zyskach działalności ojca (i to w proporcji wyższej niż 50 %) podważanie obecnie przyjętych przez organy ustaleń wiązałoby się z działaniem na niekorzyść strony - powodując opodatkowanie całej przelanej kwoty tytułem darowizny - do czego brak jest podstaw prawnych z uwagi na zakaz reformationis in peius.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że zasadnie organy podatkowe zakwalifikowały zaistniały stan faktyczny, jako właściwy dla umowy darowizny w rozumieniu art. 888 § 1 kc. Niewątpliwie u skarżącej nastąpiło wzbogacenie kosztem majątku ojca, który nie otrzymał za to żadnego ekwiwalentu i w ten sposób ziściły się istotne elementy (essentialia negoti) umowy darowizny, o których mowa w ww. przepisie. Za nieskuteczne należy uznać kwestionowanie przez skarżącą powyższych ustaleń oparte na twierdzeniu, że w sprawie nie doszło do zawarcia umowy darowizny. Trafnie bowiem wskazał organ w zaskarżonej decyzji, że okoliczność, iż strona zaprzecza istnienia stosunku darowizny, nie zmienia faktu, iż miała ona miejsce i posiada wszystkie elementy do uznania jej za darowiznę, mającą swoje potwierdzenie w dokumencie przelewu na rachunek bankowy. Prawidłowej oceny organów nie może też podważyć akcentowana w skardze okoliczność, że na potwierdzenie tej czynności nie została spisana żadna umowa. Zgodnie bowiem z art. 890 § 1 kc "oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione". W realiach rozpatrywanej sprawy oznacza to, że bez znaczenia pozostaje okoliczność braku sporządzenia umowy w formie prawem przewidzianej, skoro sam fakt spełnienia świadczenia pozostaje bezsporny.
W konsekwencji Sąd stwierdza, że zarzuty naruszenia art. 191 op są chybione, albowiem wnioski wypływające z dokonanej przez organy oceny są logiczne i znajdują oparcie w zasadach doświadczenia życiowego, będących w tej sprawie niezwykle istotnym kryterium oceny zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza wyjaśnień i zeznań skarżącej oraz jej ojca. Natomiast odmienna, od dokonanej przez stronę, ocena materiału dowodowego, przy prawidłowo wyprowadzonych przez organy podatkowe wnioskach, nie może świadczyć o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 191 op.
W świetle powyższych rozważań za bezzasadne Sąd uznaje również zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 199a § 1 i 3 op. Zgodnie z tymi regulacjami organ podatkowy dokonując ustalenia treści czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności (§ 1). Natomiast jeżeli z dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności zeznań strony, wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa (§ 3).
Na gruncie tych przepisów nie budzi wątpliwości, że organ podatkowy ma prawo, a nawet obowiązek dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz - po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego, niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy - samodzielnie ustalić, jakim konstrukcjom wymienionym w ustawie podatkowej odpowiadają działania podatnika. Brzmienie art. 199a § 1 op jednoznacznie stanowi, że prawem i obowiązkiem organów podatkowych jest dokonywanie oceny stosunków prawnych pod kątem skutków, jakie wywierają one w zakresie obowiązków podatkowych. Treść umowy cywilnoprawnej jak i wyrażona w niej wola stron w zakresie, w jakim rzutują na rozmiar obowiązku publicznoprawnego są bowiem elementami prawnopodatkowego stanu faktycznego i jako takie powinny być ustalone i ocenione przez organy podatkowe w toku prowadzonego przez nie postępowania na podstawie przepisów proceduralnych. Organy podatkowe są zobowiązane zatem w pierwszej kolejności do dokonania prawidłowej kwalifikacji danej umowy cywilnoprawnej pod względem zgodności jej nazwy z treścią, uwzględniając przy tym wszelkie okoliczności faktyczne sprawy. Dopiero brak możliwości wyjaśnienia wątpliwości dotyczących charakteru badanej czynności prawnej, czy też w ogóle jej istnienia, mimo prawidłowego wykorzystania reguł procesowych określonych w art. 122, 187 § 1, 191 op pod kątem skutków podatkowych tejże czynności, determinuje konieczność wystąpienia przez organ podatkowy do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, zgodnie z art. 199a § 3 op. Przepis ten nie zwalnia jednak organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w ramach postępowania podatkowego i nie uprawnia organu do przerzucania tychże obowiązków na sąd powszechny.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku, uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy, nie zachodziły wątpliwości, co do oceny charakteru prawnego czynności przekazania środków pieniężnych. Wbrew podniesionym w skardze zarzutom, organy prawidłowo oceniły zgodny zamiar stron, słusznie przyjmując, że zamiarem J. S. było, aby kosztem własnego majątku nieodpłatnie wzbogacić córkę, finansując jej zakup mieszkania. Nie sposób też zaprzeczyć, że skarżąca przyjęła od ojca środki pieniężne, stając się stroną czynności cywilnoprawnej. Okoliczności te bezspornie wskazują, co trafnie zostało odczytane przez organy, że zamiarem stron było dokonanie nieodpłatnego przysporzenia w majątku skarżącej, co odpowiada rozumieniu pojęcia darowizny. W tej sytuacji niewątpliwie rację ma Dyrektor Izby wskazując w odpowiedzi na skargę, że wobec zgodnego potwierdzenia przez strony, że czynność przelewu miała miejsce, brak było wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego. Natomiast co do spornej kwestii charakteru tego stosunku, zebrany materiał dowodowy dawał wystarczającą podstawę do oceny kwalifikacji prawnej tej czynności, stąd nie zaistniała potrzeba wystąpienia do sądu powszechnego, na podstawie art. 199a § 3 op.
Uznając zatem, że stan faktyczny sprawy przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji został ustalony prawidłowo, bez naruszenia wskazywanych w skardze norm prawa procesowego stwierdzić należy, że brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 upsd, w brzmieniu odnoszącym się do rozpatrywanego okresu, podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem darowizny. Obowiązek podatkowy w związku z jej dokonaniem powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy). Podstawę opodatkowania, stosownie do brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy, stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Na podatnikach tego podatku (nabywcach rzeczy i/lub praw majątkowych), stosownie do art. 17a ust. 1 upsd, ciąży obowiązek złożenia, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych, chyba, że nabywcą jest osoba wymieniona w art. 4a ust. 1 upsd (małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha). Wówczas termin na zgłoszenie nabycia wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego i skutkuje całkowitym zwolnieniem z podatku. Jeśli jednak nabycie w drodze darowizny nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przed organem podatkowym na okoliczność dokonania tej darowizny (art. 6 ust. 4 upsd). W takim przypadku wysokość podatku nie ma związku z zaliczaniem nabywcy do którejkolwiek z grup podatkowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 upsd, bowiem zastosowanie ma art. 15 ust. 4 upsd, przewidujący jedną - 20% stawkę podatku.
W realiach rozpatrywanej sprawy ustalenia organów o zaistnieniu przesłanek określonych w art. 6 ust. 4 i art. 15 ust 4 upsd nie budzą zastrzeżeń Sądu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca nie zgłosiła w przewidzianym ustawowo terminie nabycia środków pieniężnych otrzymanych od ojca i nie dokonała zapłaty podatku od tej czynności. Poza sporem pozostaje też to, że na okoliczność otrzymania tych środków skarżąca powołała się podczas podjętych wobec niej przez organ I instancji czynności sprawdzających, w piśmie złożonym 15 czerwca 2015 r., w którym, wyjaśniając źródło pokrycia wydatków na zakup mieszkania, wskazała jednoznacznie na darowiznę od rodziców. Nie mogła wywrzeć też oczekiwanego skutku próba podważania przez skarżącą tego oświadczenia poprzez tłumaczenie, że użycie przez nią słowa darowizna wynikało z sugestii pracownika urzędu skarbowego, który zaproponował jej pomoc w sporządzeniu pisma, podczas jej pobytu w urzędzie. Twierdzenia te są gołosłowne. Poza tym, wiedzę na temat praw i obowiązków podatnik powinien czerpać przede wszystkim z przepisów prawa. Jak wskazuje orzecznictwo sądowe nie można skutecznie tłumaczyć swego zachowania nieznajomością przepisów prawa, które zostały należycie ogłoszone i wprowadzone w życie. Mało przy tym prawdopodobne wydaje się, by skarżąca nie znała rozumienia słowa darowizna, którego potoczne i będące w powszechnym użyciu znaczenie jest równoznaczne z tym zawartym w art. 888 kc.
Zatem, niezależnie od okoliczności w jakich doszło do sporządzenia przez skarżącą tego oświadczenia, faktem mającym znaczenie prawne pozostaje, że strona 15 czerwca 2015 r. złożyła przed organem podatkowym pismo zawierające informację o nabyciu przez nią środków pieniężnych w drodze darowizny, potwierdzając to oświadczenie załączonym do pisma dokumentem potwierdzenia przelewu na kwotę 150.000 zł. Tym samym zostały spełnione warunki do uznania, iż obowiązek podatkowy w tym przypadku powstał na zasadach określonych w art. 6 ust 4 upsd, tj. z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym fakt nabycia, co w sprawie niniejszej miało miejsce 15 czerwca 2015 r. W konsekwencji, jak słusznie przyjęły organy, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 15 ust. 4 upsd, co oznacza, że zasadnie ustalono skarżącej podatek według stawki podwyższonej.
Bezpodstawne zatem okazały się stawiane w skardze zarzuty naruszenia art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 4, art. 15 ust. 4, art. 7 ust. 1 upsd i art. 2 Konstytucji RP, wskutek błędnej ich wykładni, nieuwzględniającej ocen i wskazówek zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 1999 r. o sygn. akt P 7/98, i z 29 kwietnia 1998 r. o sygn. K 17/97. Powodem ustalenia skarżącej podatku od spadków i darowizn był fakt, że wbrew nałożonym ustawowo obowiązkom skarżąca nie zgłosiła i nie dokonała zapłaty od nabycia środków pieniężnych otrzymanych nieodpłatnie od ojca, co znajduje pełne oparcie w obowiązujących przepisach art. 6 ust 4 i art. 15 ust. 4 upsd Trudno zatem dopatrzyć się w tej sytuacji naruszenia wskazywanych w skardze zasad konstytucyjnych. Słusznie też wskazuje Dyrektor Izby, że powołane przez skarżącą wyroki Trybunału zostały wydane na tle zupełnie odmiennych stanów faktycznych i nie znajdowały odniesienia do okoliczności faktycznych zaistniałych w rozpatrywanej sprawie.
Całkowicie chybione są również zarzuty naruszenia art. 9 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd. Uzasadniając te zarzuty skarżąca wskazuje, że skoro w oświadczeniu z 15 czerwca 2015 r. wskazała na darowiznę od rodziców (używając liczby mnogiej), oznaczało to również darowiznę od matki, wobec czego organ winien zastosować zwolnienie i kwotę wolną, określoną w tych przepisach, dwukrotnie, tj. od ojca i od matki. Domaganie się jednak przez skarżącą dwukrotnego uwzględnienia kwot przewidzianych tymi regulacjami jest zupełnie pozbawione podstaw w świetle zebranego materiału dowodowego. Treść zebranych w sprawie dowodów, w tym dokument potwierdzenia przelewu oraz zeznania złożone przez skarżącą i jej ojca, przeczy oświadczeniu skarżącej, by jej matka miała udział w przekazaniu środków pieniężnych w kwocie 150.000 zł, nie pozostawiając wątpliwości, że jedynym darczyńcą pozostawał J. S. W tej sytuacji organy prawidłowo uwzględniły na podstawie art. 9 ust 1 upsd kwotę wolną od podatku dla nabywców zaliczonych do pierwszej grupy podatkowej w wysokości 9.637 zł i zastosowały zwolnienie przewidziane w art. 4 ust. 1 pkt 5 upsd w kwocie 9.637 zł.
Za pozbawione uzasadnionych podstaw należało uznać również zarzuty naruszenia art. 2, art. 64 i art. 84 Konstytucji RP. W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało w dostateczny sposób dokonanie czynności cywilnoprawnej, mającej charakter darowizny, co nieuzasadnionym czyni zarzuty skarżącej o wykreowaniu przez organy nieistniejącego stosunku cywilnoprawnego. W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie obowiązujących przepisów i odpowiada prawu, uwzględniając ujętą w art. 84 ustawy zasadniczej zasadę, iż każdy obywatel jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Przy tym konieczność ponoszenia podatków na takich samych zasadach, jak inne podmioty znajdujące się w relewantnej sytuacji, nie narusza prawa własności, wobec czego nie sposób uznać, by w rozpatrywanej sprawie przewidziana w art. 64 konstytucyjna zasada ochrony własności i innych praw majątkowych została naruszona.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie dopatrując się w zaskarżonej decyzji tego rodzaju naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 pkt 1 ppsa stanowiłyby podstawę do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 tej ustawy orzekł o jej oddaleniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI