I SA/OP 261/25

I SA/Op 261/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Komorowska-Kaczkowska /sprawozdawca/
Beata Kozicka
Grzegorz Gocki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1741
art. 22, art. 66 ust. 1 pkt 4 i ust. 2
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2025 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10 stycznia 2025 r. nr 012/2025 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2023 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Strzelcach Opolskich z dnia 17 lipca 2024 r., nr 0166-2024-002587, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz skarżącej B. P. kwotę 697,00 zł (słownie złotych: sześćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez B. P. (dalej określanej jako: Strona, Skarżąca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Opolu z 10 stycznia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich z 17 lipca 2024 r., w sprawie przyznania płatności bezpośrednich dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
Wydanie rozstrzygnięcia poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.
Wnioskiem z 27 czerwca 2023 r. Strona, za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich o przyznanie płatności bezpośrednich dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). W części IX. Oświadczenia o zadeklarowanych powierzchniach wskazała działki rolne o łącznej powierzchni.
Weryfikując zasadność ubiegania się przez Stronę do w/w płatności organ I instancji wykorzystał materiał dowodowy zgromadzony w toku rozpoznania sprawy Strony o przyznanie płatności obszarowych na rok 2022 r., albowiem zebrane w ramach tego postępowania dowody zostały przedłożone przez Stronę lub przeprowadzone z urzędu już w 2023 r., w tym większość z nich została pozyskana po dacie złożenia przez Stronę wniosku o przyznanie płatności na 2023 r. (27.06.2023r.).
Z akt sprawy wynika, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich, po otrzymaniu informacji m.in. z Komisariatu Policji w O. i od osób trzecich o możliwości bezprawnej uprawy przez P. P. ponad 60 ha gruntów ornych, wezwaniem z 25 stycznia 2023 r. zwrócił się do Strony o wyjaśnienie nieścisłości związanych z posiadaniem przez nią tytułów prawnych do zgłaszanych do płatności działek ewidencyjnych.
W reakcji na to wezwanie Strona 20 lutego 2023 r. stawiła się przed organem, przedkładając do wglądu akty własności oraz umowy dzierżawy do części działek zgłoszonych do płatności. Ponadto przedłożyła oświadczenie (załącznik nr 3), w którym wskazała, że pozostała część zgłoszonych działek jest użytkowana na podstawie ustnych i pisemnych umów dzierżawy zawartych przez jej męża - P. P.
W toku rozpoznania sprawy płatności bezpośrednich na 2022 r. organ otrzymał kolejne zgłoszenia osób trzecich o użytkowaniu działek rolnych objętych wnioskiem o płatności bez zgody ich właścicieli, w związku z czym przeprowadził szereg czynności dowodowych w kierunku ustalenia zasadności ubiegania się przez Stronę o wsparcie. W tym względzie wystąpił do stosownych organów o udostępnienie danych osobowych właścicieli działek deklarowanych przez Stronę, przeprowadził kontrole na miejscu w gospodarstwie Strony w zakresie kwalifikowalności powierzchni (w dniach 21 sierpnia 2023 r. – 04 września 2023 r.), a także przeprowadził dowody ze źródeł osobowych (zeznań świadków: E. Ł., K. F., B. K., M. D., R. K., K. M. i R. M.).
Podczas przesłuchania świadkowie wskazali następujące okoliczności:
- K. F. oświadczył, że jest właścicielem działki ewidencyjnej nr a, nie zawarł umowy dzierżawy dotyczącej ww. obszaru, który faktycznie jest użytkowany przez P. P.,
- B. K. wyjaśniła, że działkę ewidencyjną nr b i c oddała w dzierżawę P. P.,
- M. D. wskazała, że działkę ewidencyjną nr d oddała w dzierżawę P. P., który ten obszar użytkuje do dziś,
- P. M. wskazał, że działka ewidencyjna nr e nie jest przedmiotem dzierżawy, P. P. użytkuje ją wbrew jego woli,
- R. M. poinformował, że działka ewidencyjna nr f nie jest przedmiotem umowy dzierżawy, działka jest użytkowana wbrew woli świadka.
Z kolei z oświadczenia U. B. wynikało, że działkę ewidencyjną nr g, która jest własnością R. K. użytkuje P. P.
Na podstawie poczynionych ustaleń organ I instancji decyzją z 17 lipca 2024 r. przyznał Stronie w ramach płatności ONW kwotę płatności wynoszącą 2 860, 42 zł wynikająca z pomniejszenia płatności o kwotę 443,92 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności.
Z treści uzasadnienia decyzji wynika, iż powierzchnia deklarowana do płatności ONW wynosiła 51,98 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich w wydawanym rozstrzygnięciu wykluczył z płatności liczne działki rolne deklarowane przez Stronę w obrębie D., D.1 i K. ze względu na brak tytułu prawwego do powyższych działek (wykluczono działki rolne o łącznej powierzchni 32,28 ha). Ponadto przeprowadzona w dniach 21.08.2023 r. - 04.09.2023 r. przez BKM w O.1 kontrola wykazała, że na działkach rolnych h, i i j uprawa prowadzona jest łącznie na powierzchni 1,43 ha wobec deklarowanej powierzchni 1,95 ha, natomiast na działkach rolnych k i l łączna powierzchnia upraw wyniosła 1,86 ha, wobec deklarowanej powierzchni 1,57 ha. Zgodnie z wynikami kontroli na miejscu wykluczono z płatności także działki rolne m, n i o na obszarze 1,01 ha ze względu na zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na wskazanym areale.
Łączna powierzchnia wykluczona w związku z ustaleniami kontroli na miejscu wyniosła 1,24 ha. Biorąc pod uwagę powyższe, powierzchni deklarowanej do płatności została zawyżona na poziomie 6,72 % i poskutkowało zastosowaniem § 45 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich, który mówi, że w przypadku gdy różnica między powierzchnią gruntów, do których rolnik ubiega się o przyznanie danej płatności obszarowej, a obszarem zatwierdzonym do tej płatności przekracza 3% i nie przekracza 20% i jest większa niż 0,1 ha wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 2-krotność stwierdzonej różnicy. W związku z powyższym do płatności ONW uwzględniono powierzchnię 15,98 ha.
Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu Strona złożyła odwołanie, w którym sformułowała zarzut dotyczący tego, iż przywołane w treści decyzji przepisy nie uzależniają prawa do płatności ONW od posiadania tytułu prawnego do działek ujętych we wniosku. Nadto zarzuciła, iż gdyby przyjąć, iż wymóg posiadania tytułu prawnego do działek rolnych ujętych wre wniosku ONW wynika z przepisów prawda powszechnie obowiązującego, zdaniem Strony pod znakiem sprawy nr [...], nie było prowadzone żadne postępowanie wyjaśniające tej kwestii. Tym samym rozstrzygnięcie decyzji opiera się m. in. na wynikach płynących z przesłuchania świadka, o której to czynności Strona nie została poinformowana.
Zaskarżoną decyzją z 10 stycznia 2025 r. Dyrektor OR ARiMR w Opolu, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy regulujące tryb i warunki przyznawania płatności objętych wnioskiem Strony, przytaczając treść art. 1, art. 15, art. 16, art. 22, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 45, 66 ust.1 ustawy o Planie Strategicznym, art. 59 ust.2, art. 65 ust. 1, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE L 435 z 06.12.2021, str. 187, z późn. zm. - dalej "rozporządzenie 2021/2116"), § 2 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 10 marca 2023 r. w spawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczegółowymi ograniczeniami w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 482 ze zm. - zwanego dalej rozporządzeniem ONW).
W dalszej kolejności organ podkreślił, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym środki te podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 23 grudnia 1995 r.). Zgodnie z przepisami w/w rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada bowiem na Komisję Europejską i kraje członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem.
Przechodząc do istoty sprawy wskazał, że przyczyną odmowy przyznania pomocy finansowej do gruntów rolnych, w odniesieniu do których nie dysponowała ona tytułem prawnym, jak również dokonano zmniejszenia płatności w odniesieniu do działek rolnych w stosunku do których stwierdzone zostało zawyżenie powierzchni gruntów rolnych.
Organ odwoławczy przeanalizował także zasadność przyznania płatności do zgłaszanych przez Stronę gruntów rolnych. Zaznaczył, że w tym aspekcie zgłaszany areał można podzielić, na trzy grupy, tj.: działki rolne, które kwalifikują się do objęcia ich systemem pomocy finansowej, działki rolne wobec których Strona nie była wstanie przedstawić wiarygodnych dowodów na posiadanie tytułu prawnego oraz działki rolne wykluczone w związku z wynikami kontroli na miejscu. Organ wyjaśnił, że w drugiej grupie działek znajdują się działki rolne, które nie były użytkowane rolniczo przez Stronę, a ich rzeczywistym użytkownikiem był P. P., bądź działki, które Strona użytkowała bez zgody właścicieli. Łączna powierzchnia działek wykluczonych w ramach grupy drugiej wyniosła 32,28 ha, wobec czego powierzchnia zatwierdzona do płatności, po wykluczeniu działek z grupy drugiej, wyniosła 19,70 ha (51,98 ha - 32,28 ha).
Trzecią grupę stanowi powierzchnia działek rolnych wykluczonych w wyniku kontroli na miejscu i należą do tej grupy działki rolne k i l deklarowane odpowiednio na powierzchni 1,23 ha i 0,34 ha, dla których to działek powierzchnia stwierdzona wyniosła odpowiednio 1,38 ha i 0,48 ha. Powierzchnia stwierdzona dla w/w działek wyniosła 1,86 ha wobec deklarowanej 1,57 ha (+0,29 ha). Kolejne działki należące do tej grupy to działki rolne h, i i j, na których zadeklarowano powierzchnię uprawy odpowiednio na obszarze 0,72 ha, 0,24 ha i 0,99 ha, wobec stwierdzonej odpowiednio powierzchni 0,65 ha, 0,21 ha i 0,57 ha. Powierzchnia stwierdzona dla w/w działek wyniosła 1,43 ha wobec deklarowanej powierzchni 1,95 ha (-0,52 ha). W związku zastosowaniem kompensaty pomiędzy powierzchnią stwierdzoną i deklarowaną różnica pomiędzy tymi powierzchniami wyniosła 0,23 ha (z wyliczenia -0,52 + 0,29 = -0,23 ha powierzchnia zawyżenia). Jednocześnie w powyższej grupie znalazły się działki rolne wykluczone w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej i były to działki rolne m, n i o, a łączna powierzchnia wykluczenia wyniosła dla tych działek 1,01 ha. Suma powierzchni wykluczonej dla działek rolnych należących do trzeciej grupy wyniosła 1,24 ha. Ostatecznie po zastosowaniu regulacji wynikającej z art. 45 ust. 1 rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich powierzchnia do której naliczono płatność wyniosła 15,98 ha (z wyliczenia 19,70 ha [powierzchnia po wykluczeniu działek bez tytułu prawnego] - 1,24 [powierzchnia wykluczona w wyniku KnM] = 18,46 ha - 2 x 1,24 [dwukrotność zawyżenia] = 18,46 ha - 2,48 ha = 15,98 ha.
W odniesieniu do pierwszej kategorii działek organ odwoławczy ocenił ustalenia organu I instancji jako prawidłowe, zarówno w stosunku do obszaru kwalifikującego się do płatności ONW, jak i zastosowanych stawek pomocy finansowej.
Kontrolując zasadność pomocy względem drugiej kategorii działek rolnych (obszary, których rzeczywistym użytkownikiem był P. P., bądź też obszary użytkowane przez Stronę bez zgody właścicieli i w konsekwencji bez tytułu prawnego), organ zaznaczył, że wykaz tych działek Strona przedstawiła w oświadczeniu z 20 lutego 2023 r. W tymże piśmie Strona poinformowała, cyt.: "Reszta działek, zgodnie z załącznikiem nr 3, działki są dzierżawione na podstawie dzierżaw pisemnych i ustnych na mojego męża P. P. lecz dopłaty są pisane na mnie ze względu na uprawę w kompleksie." Zdaniem organu, z zaprezentowanej wypowiedzi wynika, że Strona nie tylko nie posiada tytułu prawnego do deklarowanych obszarów, ale co ważniejsze, nie prowadzi na nich we własnym imieniu działalności rolniczej. Owe działki są jedynie zgłaszane (ujawnione) w złożonym przez nią wniosku o płatność, o czym świadczy stwierdzenie Strony "(...) dopłaty są pisane na mnie (...)". Innymi słowy, rola Strony, jak chodzi o użytkowanie omawianych gruntów rolnych, zaczyna się i kończy w momencie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności. Co więcej, w stosunku do działek ewidencyjnych nr e, f właściciele tychże gruntów wprost oświadczyli, że nie zawierali z żadnej umowy dzierżawy i nie wyrazili zgody na użytkowanie powyższych działek ewidencyjnych (analogiczna sytuacja dotycząca braku tytułu prawnego do działek rolnych).
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy o Planie Strategicznym, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. Chybione są więc argumenty odwołania o braku takiego wymogu. W odniesieniu do zarzutów Strony organ podniósł, iż pod tym pojęciem "tytułu prawnego" należy rozumieć ważnie zawartą z właścicielem gruntu umowę, w tym dzierżawy, użyczenia lub inną umowę, na podstawie której rolnik jest uprawniony korzystać z gruntu, albo umowę lub decyzję, na podstawie której działka została przekazana rolnikowi w trwały zarząd (zob.: wyrok WSA w Szczecinie z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 103/21). W rezultacie, ponieważ Strona nie była w stanie przedstawić wiarygodnych dowodów potwierdzających fakt posiadania tytułu prawnego do działek uprawianych przez P. P., odmowa przyznania płatności Stronie względem działek rolnych uprawianych przez wyżej wymienionego była uzasadniona, pomimo że w rozpatrywanej sprawie nie miał miejsca tzw. "konflikt kontroli krzyżowej". W ocenie organu, z uwagi na zasięg terytorialny procederu zgłaszania do płatności gruntów bez tytułu prawnego, jak i docierające informacje o ewidentnym działaniu Strony wbrew woli właścicieli działek, należało zastosować art. 22 w/w ustawy. Postępowanie dowodowe wykazało, że w niektórych przypadkach (np. działki ewidencyjne należące do R. M., K. M., M. D.) właściciele gruntów nie wyrażali zgody na ich użytkowanie przez Stronę. Oświadczenia części producentów pokazują, że Strona niejednokrotnie działała jawnie wbrew woli właścicieli.
W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że iż podjęte przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich rozstrzygnięcie w sprawie przyznania Stronie płatności na rok 2023 jest zgodne z przytoczonymi w stanie prawnym przepisami prawa, a argumenty Strony przedstawione w odwołaniu nie zasługiwały na uwzględnienie. W szczególności, odnosząc się do zarzutu braku poinformowania i w konsekwencji braku udziału Strony w przeprowadzonym przez organ przesłuchaniu świadka, wskazał, że chociaż istotnie organ I instancji naruszył art. 79 § 2 Kpa, jednak ocena skutków tego uchybienia powinna być rozpatrywana z uwzględnieniem art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy o Planie Strategicznym, który ogranicza zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu tylko do sytuacji, gdy Strona postępowania z takim żądaniem wystąpiła, a ponadto wyłącza stosowanie regulacji zawartej w art. 81 Kpa, czyli konieczności informowania strony i umożliwienia jej wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na zachowanie Strony w toku postępowania, która, jego zdaniem, tylko pozorowała chęć sprostania obowiązkowi z art. 66 ust 2 ustawy o Planie Strategicznym, a w rzeczywistości dążyła do maksymalnego utrudnienia organowi wyjaśnienia sprawy, o czym świadczy choćby powtarzająca się maniera odmawiania pracownikom organu zgody na wykonanie kopii składanych dokumentów, co z uwagi na terytorialny zasięg obszarów zgłaszanych do płatności, stanowiło realne utrudnienie w procedowaniu nad sprawą.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję, Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie w całości a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, podniosła zarzuty naruszenia:
1. art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 roku sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306.2013 w związku z art. 8 kpa poprzez jego bezzasadne zastosowanie w przyjęciu, iż Skarżąca stworzyła sztuczne warunki do uzyskania wsparcia w postaci płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na 2023 rok w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprzed wielu lat;
2. art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy o Planie Strategicznym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z błędnego przyjęcia, iż przepis ten ogranicza uprawnienia strony postępowania administracyjnego z art. 79 kpa;
3. art. 22 ustawy o Planie Strategicznym w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez brak wskazania, na jakich dowodach organ oparł swoje stwierdzenie o braku tytułu prawnego Skarżącej do gruntów wykluczonych z płatności w oparciu o tę przesłankę ustawową.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację wspierającą postawione zarzuty. W szczególności pełnomocnik Skarżącej podnosił, że wżyte w art. 22 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 pojęcie tytułu prawnego do działek jest określeniem szerokim, które swym zakresem obejmować może różne stany faktyczne i prawne (tytuł wynikający z prawa rzeczowego, jak i tytuł prawny wynikający ze stosunków obligacyjnych). Wskazywał, że w sytuacji gdy organ wywodzi kategoryczny wniosek, iż Skarżąca na dzień 31 maja danego roku nie posiadała tytułu prawnego do części działek zgłoszonych we wniosku, to powinien tego rodzaju ustalenie oprzeć na konkretnych faktach i okolicznościach. W ocenie pełnomocnika, z treści uzasadnienia skarżonej decyzji nie sposób wywnioskować, na jakiej podstawie organ dokonał ustalenia o braku tytułu prawnego Skarżącej do części deklarowanych działek. Zarzucał, że organ w swych ustaleniach odnosi się do oświadczenia 20 lutego 2023 r., które zostało złożone na potrzeby innego postępowania. Wszak o płatności na rok 2023 Skarżąca wystąpiła z wnioskiem dopiero w czerwcu 2023 roku. Nadto przepis art. 22 ustawy ustanawia przesłankę posiadania tytułu prawnego do gruntu na dany dzień tj. 31 maja roku wnioskowania, a zatem ustalenia organu w tej materii winny być precyzyjne i donoszące się do konkretnych czynności w postępowaniu, a tego skarżona decyzja nie zawiera, podobnie jak decyzja organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako: [ppsa] wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa) Sąd uznał, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z 10 stycznia 2025 r., nr 012/2025, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2023 r.
Oś sporu w niniejszej spawie koncentrowała się wokół uznania przez organy, iż w odniesieniu do części działek Skarżąca nie posiadała tytułów prawnych. Organy Agencji wykluczyły z pomocy zadeklarowane przez Skarżącą działki rolne o łącznej powierzchni 32,28 ha (szczegółowo wymienione na str. 13 decyzji organu I instancji), z uwagi na brak posiadania przez Skarżącą tytułu prawnego do ich użytkowania.
Przepis art. 22 ustawy o Planie Strategicznym stanowi, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. Powyższy przepis odmiennie reguluje warunki przyznawania płatności posiadaczom aniżeli miało to miejsce w poprzednim stanie prawnym, w którym obowiązywał art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.), zgodnie z którym płatność bezpośrednia i uzupełniająca płatność podstawowa do działki rolnej będącej własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługują rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. W odniesieniu do pozostałych gruntów nie obowiązywało to ograniczenie.
Natomiast z aktualnie obowiązującego art. 22 ustawy o Planie Strategicznym wynika, że wymóg posiadania tytułu prawnego odnosi się do wszystkich posiadaczy gruntów, nie tylko do użytkujących ziemię będącą własnością Skarbu Państwa. Z powyższego wynika, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania płatności w odniesieniu do kampanii 2023 r. nie jest wystarczające jej użytkowanie przez wnioskodawcę, jeżeli ma ono charakter bezumowny. Państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Polski ustawodawca skorzystał z tej możliwości i wprowadził w art. 22 cyt. ustawy wymóg legitymowania się przez wnioskodawcę tytułem prawnym do użytkowanej nieruchomości, co skutkuje stwierdzeniem, że brak wykazania takiego tytułu implikuje odmowę przyznania wnioskowanych płatności.
Wobec powyższego rację trzeba przyznać organom Agencji, że w przypadku gruntu nie jest wystarczające władanie (użytkowanie, posiadanie) deklarowaną do płatności działką rolną, lecz dodatkowo wymagane jest legitymowanie się do niej tytułem prawnym. Podobnie nie budzi wątpliwości, że w świetle art. 66 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym to nie organ, lecz wnioskodawca powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia dowodów na dysponowanie tytułem prawnym do zgłoszonych do płatności działek rolnych.
W rozpatrywanej sprawie Skarżąca - co bezsporne - dowodów potwierdzających spełnienie tego wymogu w stosunku do wykluczonego areału nie przedłożyła.
Niemniej jednak, zdaniem Sądu, za przedwczesne należy uznać rozstrzygnięcie sprawy, skutkujące wykluczeniem spornych działek z płatności, albowiem dokonana kontrola przebiegu postępowania wykazała, iż poczynione ustalenia faktyczne są następstwem wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Jak już wyżej wskazano, na gruncie niniejszej sprawy konieczne było ustalenie, czy Skarżąca dysponowała tytułem prawnym do każdej ze zgłoszonych we wniosku do płatności działki rolnej. Istotne jest przy tym wskazanie, że w przypadku wniosków o przyznanie płatności za 2023 r. - jak w niniejszej sprawie - obowiązek legitymizowania się tytułem prawnym do gruntu aktualizuje się na dzień 31 maja 2023 r., co wprost wynika z treści art. 22 ustawy o Planie Strategicznym. Zatem datą, z perspektywy której organy Agencji winny ocenić wniosek Skarżącej pod kątem spełnienia wymogu z art. 22 w/w ustawy był właśnie dzień 31 maja 2023 r. Natomiast wcześniejsza sytuacja prawna wnioskodawcy odnośnie prawa do gruntów pozostaje bez wpływu na uprawnienie do płatności za 2023 r.
Zauważyć również należy, że z treści art. 16 i 17 ustawy o Planie Strategicznym wynika, że co do zasady pomoc jest przyznawana na wniosek o jej przyznanie, który składa się za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji w sposób określony w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Z powyższego wynika, że postępowanie o przyznanie płatności jest postępowaniem wszczynanym i toczącym się w oparciu o wniosek zainteresowanego, a decyzje w sprawie przyznania płatności organ wydaje w oparciu o dane podane przez producenta rolnego we wniosku jak też wszelkich zmianach i korektach tego wniosku. Złożony wniosek o przyznanie płatności wiąże organ, który decydując o przyznaniu pomocy, musi odnieść się do danych w nim zawartych i te dane poddać kontroli administracyjnej. Podkreślić przy tym należy, że ubieganie się o płatności następuje w ramach procedury uproszczonej, polegającej na elektronicznym składaniu wniosku na dostarczonych formularzach, zaś obowiązujące przepisy nie przewidują, by warunkiem koniecznym procedowania o pomoc było załączenie do wniosku dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania pomocy (formularz aplikacyjny przewiduje w tym względzie tylko złożenie przez producenta rolnego stosownych oświadczeń). Zatem dopiero w wyniku kontroli wniosków otwiera się możliwość weryfikacji informacji zawartych w dokumentach aplikacyjnych, co z reguły wiąże się z koniecznością wszczęcia postępowania wyjaśniającego co do poprawności wniosku (chyba, że wystarczająca okaże się kontrola dokonana w oparciu o dane będące w zintegrowanym systemie danych bądź ze źródeł danych będących w dyspozycji władz krajowych do celów wniosków o płatność). Dopiero w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego właściwy organ administracji może stwierdzić nieprawidłowości i wyciągnąć z tego określone w przepisach skutki prawne. Warunkiem jest jednak prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego.
W sprawie niniejszej organy jednak nie zrealizowały tego obowiązku w należyty sposób. Sąd podkreśla, że z opisanych wyżej powodów badanie spełnienia warunku dysponowania tytułem prawnym do gruntu powinno być poprzedzone uprzednim wezwaniem wnioskodawcy do przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym względzie (aktów notarialnych, umów cywilnoprawnych). Z akt sprawy wynika natomiast, że organ I instancji w ramach postępowania prowadzonego w zakresie wniosku Skarżącej za 2023 r. zaniechał takiego działania, czego powodem - jak wynika z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej - było stanowisko, że do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na rozstrzygnięcie sprawy wystarczający jest materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania prowadzonego wobec Strony w sprawie płatności za rok poprzedni (2022). Według organu najważniejsze ustalenia dotyczące postępowań z 2022 r. zostały poczynione po złożeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2023 r., w związku z tym wszystkie zebrane dowody przekładają się na rozstrzygnięcie sprawy kampanii na 2023 r.
Ze stanowiskiem tym, zdaniem Sądu, nie sposób się zgodzić.
Po pierwsze brak wezwania Skarżącej w tej sprawie do złożenia dokumentów potwierdzających prawo do deklarowanych gruntów trzeba ocenić jako uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powodu zaniechania organu Skarżąca została bowiem pozbawiona możliwości działania w sprawie i obrony swych praw. Zwłaszcza, że składając wniosek podpisała formularz z oświadczeniem m.in., że grunt deklarowany do płatności będzie/jest/był w jej posiadaniu w dniu 31 maja 2023 r. na podstawie tytułu prawnego. W tej sytuacji, nie mając podstaw do odmiennych wniosków, Skarżąca pozostawała w uzasadnionym przekonaniu co do poprawności złożonego wniosku o przyznanie płatności na 2023 r. Sąd podkreśla, że włączenie do akt sprawy wezwania skierowanego do Strony w tym zakresie w ramach postępowania w sprawie płatności za 2022 r. nie mogło w żaden sposób konwalidować stwierdzonego uchybienia. Organ zobowiązany był bowiem wezwać skarżącą do uzupełnienia wniosku w tej konkretnie prowadzonej sprawie, czyli dotyczącej wniosku o płatności na 2023 r.
Po wtóre zauważyć należy, że wbrew twierdzeniom organu I instancji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dowody, zebrane w ramach postępowania za 2022 r. zostały pozyskane jeszcze przed złożeniem przez Stronę wniosku o płatności na 2023 r.(27.06.2023 r.), co dotyczy zwłaszcza wezwania z 21 stycznia 2023 r. do złożenia wyjaśnień lub dokumentów oraz oświadczenia Skarżącej z 20 lutego 2023 r.
Po trzecie, co najistotniejsze, nie można zgodzić się z tezą organów, że dowody zebrane w odrębnym postępowaniu dotyczącym przyznania płatności na 2022 r. pozwalają na ustalenie stany faktycznego tej sprawy. Organom Agencji umknęło bowiem, że przesłanka posiadania tytułu prawnego do gruntu - wyznaczająca, wskutek opisanej wyżej zmiany stanu prawnego, zakres i kierunek postępowania dowodowego w sprawie niniejszej - w postępowaniu dotyczącym płatności na 2022 r. była irrelewantna prawnie (wówczas istotne było jedynie wykazanie posiadania gruntów, nawet bez tytułu prawnego, polegającego na ich faktycznym użytkowaniu rolniczym przez producenta rolnego). Co prawda w postępowaniu dotyczącym roku 2022 organ badał również tą kwestię, wzywając Skarżącą do przedstawienia dokumentów, z których wynikałby tytuł prawny do działek rolnych objętych wnioskiem, jednakże udzielonych w reakcji na to wezwanie wyjaśnień i oświadczeń Skarżącej nie można uznać za wiążące dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem w czasie ich udzielenia okoliczność ta nie miała prawnego znaczenia.
Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego tej sprawy Sąd stwierdza, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o nienależycie zebrany i rozpatrzony oraz wadliwie oceniony materiał dowodowy. Analiza treści uzasadnienia decyzji organów obu instancji wskazuje, że stanowisko o braku posiadania przez Stronę zadeklarowanych działek gruntu na podstawie tytułu prawnego zostało oparte przede wszystkim na złożonym przez Skarżącą, na potrzeby postępowania z wniosku o płatności na rok 2022, oświadczeniu z 20 lutego 2023 r. (wraz z załączonym pismem pt.: załącznik nr 3), w którym Skarżąca poinformowała, cyt: "Reszta działek, zgodnie z załącznikiem nr 3 (6 stron) działki są dzierżawione na podstawie dzierżaw pisemnych i ustnych na mojego męża P. P. lecz dopłaty są pisane na mnie ze względu na uprawę w kompleksie".
Tymczasem, jak już wyżej wskazano, ponieważ Skarżąca złożyła analizowane oświadczenie w postępowaniu, w którym brak było podstaw prawnych do wymagania przez organy wykazania tytułu prawnego do gruntu, okoliczności nim stwierdzone nie dają podstawy do dokonania w tej sprawie wiążących ustaleń faktycznych. Ponadto, jak słusznie podnosiła Skarżąca w odwołaniu, analizowane oświadczenie informowało o tytułach prawnych (umowach dzierżawy) istniejących na dzień jego złożenia, tj. 20 lutego 2023 r., natomiast - zgodnie z już wyżej poczynionymi uwagami - dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania Skarżącej prawa do płatności na 2023 decydujące znaczenie miał dzień 31 maja 2023 r. Nie można więc wykluczyć - co całkowicie umknęło uwadze organów - iż w okresie od 20 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. mogło dojść do zmiany stosunków umownych, w wyniku których Skarżąca mogła nabyć tytuł prawny do zadeklarowanych do płatności na 2023 r. gruntów (czy to na zasadzie zawarcia nowych umów między właścicielami działek a Skarżącą, czy to na zasadzie zawarcia umów poddzierżawy między Skarżącą a P. P.).
Wskazać w tym miejscu należy, że art. 22 ustawy o Planie Strategicznym nie precyzuje zakresu znaczeniowego zwrotu "na podstawie tytułu prawnego", ani też nie przewiduje wymogów co do formy dowodów potwierdzających spełnienie tego warunku. W związku z powyższym, zdaniem Sądu należy opowiedzieć się za szerokim rozumieniem tego terminu, w myśl którego tytułem prawnym do gruntu jest wynikające z prawa własności lub z czynności cywilnoprawnej, ustawy lub decyzji administracyjnej uprawnienie konkretnej osoby do korzystania z gruntu. Oznacza to, że warunek posiadania prawa do gruntu może zostać spełniony przez wszystkie dopuszczone prawem formy, jak np. tytuł własności, współwłasności, umowa dzierżawy, poddzierżawy, użyczenie. Jednocześnie, zdaniem Sądu, przy ocenie sposobu udokumentowania posiadania prawa do gruntu na podstawie stosunków obligacyjnych należy uwzględnić przepisy kodeksu cywilnego dotyczące formy dokonywania czynności prawnych, w tym art. 73 § 1 k.c., który stanowi, że jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Mając zatem na uwadze realia sprawy, istotne jest wskazanie, że przepisy dotyczące umowy dzierżawy nie przewidują nieważności przy zawarciu jej w formie ustnej, wobec czego przyjąć należy, że umowa dzierżawy zawarta w formie ustnej jest tak samo ważna i wiążąca strony, jak umowa zawarta w formie pisemnej. Przy czym nie można tracić z pola widzenia, iż dostarczenie dowodów na potwierdzenie posiadania prawa do gruntu obciąża wnioskodawcę (art. 66 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym). O ile więc zawarcie umowy dzierżawy w formie ustnej spełnia warunek legitymizowania się tytułem prawnym, o tyle wnioskodawca musi wykazać, za pomocą wszelkich przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego środków dowodowych, że do zawarcia takiej umowy ustnej faktycznie doszło i że obowiązywała ona w czasie istotnym dla oceny przesłanek przyznania płatności.
W związku z powyższym Sąd stwierdza, że kluczowy dla przyjętych ustaleń faktycznych dowód w postaci pisma Strony z 20 lutego 2023 r., z załączonym wykazem gruntów będących przedmiotem dzierżawy, nie pozwalał na przyjęcie, że tereny wykazane w załączniku nr 3 są w posiadaniu Skarżącej bez tytułu prawnego. Treść tego dowodu - co umknęło uwadze organów - nie odzwierciedla bowiem stanu stosunków cywilnoprawnych (według wiedzy Skarżącej), istniejących w czasie mającym znaczenie prawne w tej sprawie (31 maja 2023 r.). Tym samym, mając na względzie zarówno wadliwość formalną tego dowodu, polegającą na tym, że został on pozyskany na potrzeby odrębnego postępowania, prowadzonego w odrębnym stanie prawnym, jak też merytoryczną wadliwość jego oceny, stwierdzić należy, że przedwczesne są wnioski organu, że rzeczywistym użytkownikiem tych gruntów, na podstawie zawartych pisemnie i ustnie umów dzierżawy, był P. P., a nie Skarżąca.
W ocenie Sądu, również kolejne dowody, na które powołał się organ w skarżonej decyzji, tj. zeznania świadków: właścicieli części wykluczonych działek, nie mogły stanowić postawy przyjętych ustaleń faktycznych, prowadzących do odmowy przyznania płatności. Zauważyć należy, że - jak wynika z uzasadnienia decyzji Dyrektora ARiMR- ustalenia o braku tytułu prawnego Skarżącej do gruntu, poczynione w oparciu o zeznania świadków, dotyczyły jedynie dwóch działek rolnych nr e i f, co organ odwoławczy skwitował stwierdzeniem, cyt: "odnośnie działek ewidencyjnych nr e i f właściciele tychże gruntów wprost oświadczyli, że nie zawierali żadnej umowy dzierżawy i nie wyrazili zgody na użytkowanie powyższych działek ewidencyjnych (analogiczna sytuacja dotycząca braku tytułu prawnego do działek rolnych)". Sąd zwraca przy tym uwagę, że nie jasna pozostaje kwestia użytkowania działki a i ewentualnych podstaw tego użytkowania- z jednej bowiem strony świadek wskazuje, że nie zawierał umowy, a użytkownie działki ma charakter bezumowny, z drugie zaś przyznaje, że kilkukrotnie otrzymywał od P. P. sumę pieniędzy – po 100 zł, której odbiór kwitował podpisem i która uiszczana była na pokrycie podatku rolnego. Okoliczność uiszczania opłat przez P. P. nie była w ogóle oceniana przez organy, podobnie jak ewentualne dalsze jej użytkowanie przez Stronę na podstawie ustnej bądź pisemnej umowy z P. P.
W ocenie Sądu, chociaż bezsprzecznie rację ma organ, że osoby użytkujące działki rolne wbrew woli ich właścicieli, z oczywistych względów nie posiadają tytułu prawnego do gruntu i tym samym nie spełniają przesłanki przyznania płatności do tych działek - to jednak uzasadnione okazały się zawarte w skardze zastrzeżenia co do wartości dowodowej włączonych do akt dowodów z zeznań świadków, przeprowadzonych z naruszeniem procedury administracyjnej, tj. bez zawiadomienia Strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, stosownie do art. 79 § 1 kpa. Wprawdzie, wbrew zarzutom skargi, organy w sprawie niniejszej formalnie nie naruszyły art. 79 § 1 kpa, albowiem - jak wynika z akt sprawy - w tym postępowaniu dowody z zeznań świadków nie były prowadzone, zamiast tego wykorzystano zeznania przeprowadzone w postępowaniu w przedmiocie płatności na 2022 r., niemniej jednak - co przyznał organ odwoławczy - w tamtym postępowaniu podczas procedury przeprowadzania dowodów z zeznań świadków doszło do uchybienia w postaci niedochowania przez Kierownika Biura Powiatowego w Strzelcach Opolskich wymogów przewidzianych w art. 79 § 1 kpa. Sąd nie podziela przy tym stanowiska organu, że ocena wpływu naruszenia tego przepisu na wynik sprawy powinna uwzględniać treść art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy o Planie Strategicznym, który to przepis ogranicza zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Sąd ma świadomość, że przepisy w/w ustawy w istotny sposób modyfikują ogólne postępowanie administracyjne, ograniczając zasadę prawdy obiektywnej (poprzez przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne) oraz zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Niemniej jednak należy zauważyć, że żaden przepis ustawy o płatnościach nie wyłącza stosowania art. 79 kpa, a co za tym idzie, modyfikacja w/w zasad w żaden sposób nie zwalnia organu z obowiązku poinformowania Strony o zamiarze przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka, w szczególności, jeżeli z taką inicjatywą występuje sam organ prowadzący postępowanie. Podkreślić należy, że art. 66 ust 1 pkt 4 ustawy nie przewiduje warunku, by chęć uczestnictwa strony w postępowaniu została zakomunikowana organowi niezwłocznie po wszczęciu tego postępowania, przeciwnie przepis ten wyraźnie wskazuje, że żądanie w tym zakresie może być zgłoszone w każdym stadium postępowania. Strona postępowania w sprawie płatności ma więc prawo przystąpić do udziału w tym postępowaniu dopiero w reakcji na określone czynności dowodowe, przeprowadzone czy to z jej inicjatywy, czy to z inicjatywy organu, czego jednak w tym drugim przypadku z przyczyn oczywistych nie mogłaby uczynić, jeśli organ uchybi obowiązkowi, o którym mowa w art. 79 § 1 kpa. W rezultacie Sąd stoi na stanowisku, że jeśli to organ ARiMR we własnym zakresie podejmuje określone czynności dowodowe, dopuszczając się przy tym naruszenia obowiązku zawiadomienia strony o zamiarze przeprowadzenia danego dowodu, to ocena skutków takiego uchybienia winna być traktowana jako naruszenie wyrażonej w art. 10 § 1 kpa zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, bez względu na ograniczenie tej zasady, zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy o Planie Strategicznym. Przewidziany bowiem w tym przepisie wymóg formalny dotyczący wystąpienia przez stronę z żądaniem czynnego uczestnictwa w postępowaniu - skoro nie ma ona wiedzy o podejmowanych przez organ działaniach - nie może, zdaniem Sądu, prowadzić do sytuacji, że strona jest obarczana negatywnymi konsekwencjami zaniedbania organów. W ocenie Sądu odmienne stanowisko (postulowane przez organ) prowadziłoby do wypaczenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 ust 1 kpa) oraz wskazanej wyżej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że wady formalne, którymi obarczone były włączone do akt dowody ze źródeł osobowych, skutkowały koniecznością powtórzenia w niniejszym postępowaniu czynności dowodowych w tym zakresie, tym razem z zachowaniem wymogu z art. 79 § 1 kpa. Tak się jednak nie stało. Powyższe powoduje, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o dowody obarczone wadą formalną w stopniu negującym możliwość uznania ich za mające wartość dowodową w tej sprawie.
Podsumowując tą część rozważań Sąd stwierdza, że treść dowodów, w oparciu o które zrekonstruowano stan faktyczny sprawy, nie pozwala na przyjęcie, że Skarżąca nie legitymizowała się na dzień 31 maja 2023 r. tytułem prawnym do wykluczonych z płatności działek rolnych o łącznej powierzchni 32,28 ha. Sąd przede wszystkim podkreśla, że rozstrzygnięcia organów i zawarta w nich ocena prawna zostały dokonane z pominięciem etapu czynności wyjaśniających, umożliwiających Skarżącej złożenie odpowiednich dowodów na potwierdzenie przysługującego jej prawa do gruntu. Ponadto stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o nienależycie zebrany, nierzetelnie rozpatrzony i wadliwie oceniony materiał dowodowy. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, które pozwalałyby na ocenę stanu stosunków obligacyjnych w odniesieniu do spornych gruntów, w dacie mającej znaczenie dla oceny wniosku. Za wadliwe w tym względzie - zgodnie z poczynionymi wyżej uwagami - należało uznać stanowisko organów Agencji, iż dla rekonstrukcji stanu faktycznego w sprawie z wniosku Skarżącej o przyznanie płatności na 2023 r. wystarczające będą dokumenty zebrane w toku postępowania za rok poprzedni. Tym samym dokonana w sprawie ocena stanu faktycznego ma charakter dowolnej, a nie swobodnej, co z kolei stanowi o naruszeniu art. 80 kpa. Organy ARiMR naruszyły również art. 107 § 3 kpa, bowiem sporządzone uzasadnienie oparto na wadliwie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym.
W tym miejscu wskazać należy, że Sąd nie przesądza obecnie o wyniku ponownie prowadzonego postępowania i tym samym rozstrzygnięcia. Stwierdza wyłącznie, że kwestie związane z ustaleniem, czy Skarżąca posiadała prawo do wykluczonych gruntów nie została jednoznacznie wyjaśniona. Brak dostatecznego wyjaśnienia tego zagadnienia nie oznacza jeszcze, że Skarżącej przysługują płatności. Ponadto Sąd podkreśla, że to wnioskodawca obowiązany jest dostarczyć stosowne dokumenty, jeżeli jego zdaniem mają one potwierdzać zasadność wniosku o płatności. Organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów w tym zakresie.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną i ustali stan faktyczny sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, mając na względzie stanowisko Skarżącej i przedstawiane przez nią dowody. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie stosowne czynności w adekwatnym trybie.
W tym stanie rzeczy Sąd, z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa orzekł jak w pkt. 1 sentencji. Decyzja organu I instancji podlegała uchyleniu na podstawie powołanego na wstępie rozważań art. 135 ppsa, który nakazuje zastosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W zakresie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, na które złożyły się wpis od skargi w kwocie 200 zł, opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 480 zł.