I SA/OP 28/23

I SA/Op 28/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
A. Komorowska-Kaczkowska
Aleksandra Sędkowska
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 789/23 - Wyrok NSA z 2024-08-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Referent Grażyna Sułkowska-Kosmider po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2022 r., nr 1601-IEW.4268.98.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez Z. O. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 9.12.2022 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej jako K.p.a.) oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako u.f.p.) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 1.09.2022 r. o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] z 5.04.2021 r. w kwocie 300 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 16 zł.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
We wniosku o umorzenie należności z tytułu mandatu karnego skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, na utrzymaniu rodziców. Opiekuje się matką, która jest po [...] , nie chodzi i wymaga całodobowej opieki. Koszty jej leczenia wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Również ojciec jest osobą starszą i schorowaną. Miesięcznie na leczenie ponosi kwotę ponad 600 zł. Całość emerytury ojca przeznaczona jest na leki i skromne życie. Podkreślił, że jego sytuacja materialno-rodzinna jest wyjątkowo ciężka. Ponieważ nie osiąga dochodu, nie jest w stanie zapłacić mandatu w żadnej kwocie. Również rodzice nie mają środków, żeby w tym pomóc.
Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie z urzędu pracy z 24.02.2022 r., z którego wynika, że jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 17.07.2019 r.
W toku postępowania na wezwanie organu skarżący uzupełnił wniosek poprzez przedłożenie: oświadczenia dotyczącego wykorzystania środków uzyskanych w ramach wnioskowanej ulgi, oświadczenia o stanie majątkowym, dowodu uiszczenia opłaty skarbowej za wydanie decyzji; kserokopii: mandatu, dokumentów dotyczących ojca (tj.: pokwitowania wpłat z tytułu rat w A. i S., potwierdzenia wypłaty przez ZUS świadczenia za czerwiec 2022 r., faktur za lekarstwa, pokwitowania wpłat z czerwca br. na rzecz PGNiG oraz Zakładu Gospodarki Komunalnej) oraz faktur za lekarstwa matki.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu decyzją z dnia 1.09.2022 r. odmówił skarżącemu udzielenia ulgi, tj. umorzenia w całości należności z tytułu mandatu [...] z 5.04.2022 r. w kwocie 300 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 16 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 9.12.2022 r.
W uzasadnieniu powołał przepisy art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., które przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Decyzja taka jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte stwierdzenie "organ może umarzać".
Wyjaśnił, że ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego. Są to np. klęski żywiołowe, czy też zdarzenia losowe, uniemożliwiające zobowiązanemu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.
Z kolei obowiązek uwzględnienia interesu publicznego wymaga, aby mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku organ zauważył, że nałożenie mandatu było konsekwencją zachowania skarżącego, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. Mandat był wystawiony po to, żeby obciążyć zobowiązanego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło odczucie straty materialnej.
Obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe. Z art. 42 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 z późn. zm.) wynika bowiem zasada nieuchronności odpowiedzialności karnej. Umorzenie należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary.
Organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności w łącznej kwocie 316 zł. W jego ocenie skarżący nie wskazał argumentów, które świadczyłyby o tym, że wystąpił interes publiczny, który uzasadniałby udzielenie wnioskowanej ulgi. W przedmiotowej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła. Wręcz przeciwnie - tego rodzaju interes (a zwłaszcza takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy) wskazuje na bezpodstawność udzielenia wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa. Umorzenie grzywny byłoby w pewien sposób usankcjonowaniem niezgodnych z prawem działań, których się dopuścił, kosztem interesu publicznego.
Nie bez znaczenia jest przy tym to, że grzywna może być dochodzona przez 3 lata, które liczy się od momentu uprawomocnienia się mandatu (daty wystawienia). Z uwagi na interes publiczny nie można zakładać, że do 5.04.2024 r. skarżący nie będzie dysponował środkami, które mógłby przeznaczyć na spłatę należności z tego tytułu.
Za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.
Ze zgromadzonych dowodów wynika, że skarżący ma [...] lat - jest więc w wieku aktywności zawodowej. Skarżący jednak nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że powodem takiego stanu jest to, że zajmuje się on schorowanymi rodzicami - matka ma 81 lat, jest po [...] i wymaga całodobowej opieki; ojciec ma 71 lat i wiele chorób. Wnioskodawca nie przedstawił jednak dowodów na to, że stan zdrowia rodziców wymaga z jego strony całkowitej rezygnacji z zarobkowania.
Nie negując, że sytuacja rodzinna skarżącego może być trudna, organ uznał jednak, że choroby i wiek rodziców nie mogą być argumentem w sprawie. To nie od rodziców oczekuje się spłaty mandatu, tylko od strony.
Skarżący mieszka z rodzicami i jest na ich utrzymaniu. Do oświadczenia o stanie majątkowym z kwietnia br. podał, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi łącznie ok. 2 500 zł, z czego dochód matki to ok. 1 000 zł, dochód ojca to ok. 1 500 zł. Uzupełniając materiał dowodowy skarżący przedłożył dokument, z którego wynika, że w czerwcu 2022 r. ojciec otrzymał świadczenie z ZUS w kwocie 2 038,09 zł.
Z oświadczenia zobowiązanego wynika, że miesięcznie na leczenie rodziców przeznaczana jest kwota ok. 1 100 zł. Przedstawił również dowody na to, że ojciec - według stanu na czerwiec 2022 r. - spłaca raty w A. (105 zł i 168,21 zł) i w S. W miesiącu tym został także zapłacony rachunek na rzecz PGNiG w kwocie 199,07 zł oraz ZGK w kwocie 51,90 zł.
Jako swoje wydatki skarżący wymienił: telefon 30 zł, wyżywienie 500 zł i środki czystości 100 zł. Ponieważ nie wykazał, że otrzymuje świadczenia socjalne, organ przyjął, że wydatki te są pokrywane przez rodziców.
Z powyższego wynika, że skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Odmowa umorzenia należności nie pozbawi strony środków do życia, zatem nie stwarza zagrożenia egzystencji. Natomiast w przypadku, kiedy zaistnieją podstawy do prowadzenia egzekucji - organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że skarżącemu muszą pozostać środki do życia. Ponieważ egzekucja podlega ograniczeniom, byt materialny nie będzie zagrożony nawet w przypadku, jeżeli zostanie wszczęte postępowanie mające na celu przymusowe wyegzekwowanie należności.
Z uwagi na powyższe w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.
Brak dochodów nie może być bowiem sam w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Dodatkowo takie osoby ukarane czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro - wskazując na brak dochodów lub ich niski poziom - można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić. Umorzenie należności publicznoprawnych jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach.
Ponadto, mandaty mogą być dochodzone przez państwo przez 3 lata. Brak by zakładać, że przez ten okres sytuacja skarżącego nie poprawi się. Być może będzie on mógł spłacić zadłużenie w części. Nie można wykluczyć, że w przyszłości skarżący znajdzie zatrudnienie, choćby sezonowe lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Strona może również starać się - obecnie lub w przyszłości - o innego rodzaju ulgę, tj. o rozłożenie należności na dogodne raty.
We wniesionej skardze skarżący podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.) dające podstawy do wznowienia postępowania i wniósł o uchylenie wskazanych decyzji organów obu instancji i wznowienie postępowania w sprawie umorzenia mandatu
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 19.04.2023 r. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik podniósł, że organ nienależycie ocenił przesłankę ważnego interesu podatnika, gdyż stan zdrowotny rodziców skarżącego pozwala uznać, że przesłanka ta została spełniona. Organ nie wskazał, z jakich środków skarżący miałby uiścić grzywnę nałożoną mandatem karnym. Zaznaczył, że skarżący został w całości zwolniony z kosztów sądowych w niniejszej sprawie, co potwierdza jego trudną sytuację materialną.
Pełnomocnik organu wskazał, że w sprawie nie wystąpił interes publiczny ani indywidualny i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa.
Kontroli Sądu podlega decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 9.12.2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego [...] z 5.04.2021 r. w kwocie 300 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 16 zł.
W przedmiotowej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 K.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a Sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.
Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.
W realiach badanej sprawy organy nie orzekały w ramach uznania administracyjnego, gdyż stwierdziły brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek dopuszczających możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu grzywny.
W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności wymaga w pierwszym rzędzie ustalenia przez organ tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione.
Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 O.p.) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.
Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić w pierwszej kolejności należy, że ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Ustalenia te w ocenie Sądu potwierdzają trudną sytuację materialną strony, czego nie kwestionowały również organy.
Z akt sprawy wynika, że skarżący ma [...] lat, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Na dochód gospodarstwa domowego składają się: emerytura matki (1 000 zł – k. 25 akt adm.) i emerytura ojca (2 038,09 zł – k. 57 akt adm.), czyli łącznie 3 038,09 zł.
W oświadczeniu o stanie majątkowym (k. 24-25 akt adm.) skarżący podał, że poza samochodem osobowym [...] (rocznik 2005) o wartości ok. 4 000 zł nie posiada majątku ani oszczędności. Na jego comiesięczne koszty składają się opłaty za telefon (30 zł) i wydatki na wyżywienie (500 zł) i środki czystości (100 zł) - opłacane przez rodziców.
Ponadto z przedłożonych do akt administracyjnych dokumentów wynika, że ojciec skarżącego spłaca raty kredytów (w A. i w S.) w kwotach 105 zł i 168,21 zł, zaś na leczenie obojga rodziców przeznaczana jest kwota około 1 110 zł miesięcznie. Skarżący przedłożył również do akt zapłacony rachunek na rzecz PGNiG w kwocie 199,07 zł oraz ZGK w kwocie 51,90 zł.
Z informacji podanych przez skarżącego wynika też, że sprawuje on opiekę nad obłożnie chorą matką (81 lat) i schorowanym ojcem (71 lat). Stan zdrowia rodziców nie został jednak potwierdzony dokumentacją medyczną (w postaci np. wypisów ze szpitala, skierowań na operacje itp.).
Zaznaczyć tu należy, że wprawdzie organ w zaskarżonej decyzji pominął, że skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym (k. 25-26 akt adm.) zadeklarował posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego [...] (rocznik 2005) o wartości ok. 4 000 zł, to jednak w ocenie Sądu powyższe nie ma wpływu na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego z uwagi na to, że w razie nieuiszczenia mandatu egzystencja skarżącego, pozostającego na wyłącznym utrzymaniu rodziców, nie będzie zagrożona, gdyż nie osiąga on żadnych dochodów ani też nie posiada rzeczy przedstawiających wymierną wartość majątkową.
W takiej sytuacji w ocenie Sądu fakt, iż skarżący posiada ruchomy majątek, ale o znikomej wartości, nie stoi w opozycji do przyjętych w sprawie ustaleń i ich oceny pod kątem wystąpienia przesłanek umorzenia należności.
Z kolei organ I instancji w swojej decyzji uwzględnił, że skarżący posiada ww. pojazd, przy czym biorąc pod uwagę wszystkie ustalone okoliczności nie stwierdził wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego - a brak wystąpienia tej przesłanki zaaprobowany został przez organ odwoławczy.
Odnotować też należy, że wprawdzie skarżący nie udokumentował w pełni wszystkich kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym (opłaty za media, paragony za żywność, odzież czy środki czystości), to jednak biorąc pod uwagę, że w sprawie udokumentowano wysokość dochodu gospodarstwa domowego jak i status skarżącego jako osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku (zaświadczenie z urzędu pracy k. 2 akt adm.), to opierając się na zasadach doświadczenia życiowego uzasadnione było przyjęcie, że wykazany dochód w łącznej wysokości 3 038,09 zł przeznaczany jest na bieżące koszty utrzymania trzyosobowej rodziny (w tym zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego), co potwierdza słabe możliwości płatnicze strony.
Powyższe nie budzi wątpliwości Sądu.
Zaznaczyć przy tym trzeba, że potwierdzenie złej sytuacji materialnej nie będzie jednoznaczne z wystąpieniem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i koniecznością udzielenia wnioskowanej ulgi.
Podkreślić należy, że kontrola postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie doprowadziła Sąd do przekonania, że organy prawidłowo przeanalizowały sytuację skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. i w sposób logiczny uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły, w ocenie Sądu, przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zdaniem Sądu, powody, jakimi kierował się organ odmawiając stronie umorzenia należności, zostały poparte, co do zasady racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony.
Przechodząc do oceny ważnego interesu zobowiązanego, stwierdzić należy, że jak wynika z treści uzasadnienia decyzji, organ wziął pod uwagę niewątpliwie trudną aktualną sytuację finansowo - materialną skarżącego.
Jednak, jak wskazano powyżej, zła sytuacja materialna nie stanowi sama w sobie podstawy do umorzenia należności. Wymagane jest tu także aby sytuacja strony - w okolicznościach konkretnego przypadku – nie pozwalała na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.
W niniejszej sprawie organy wykazały, że odmowa umorzenia należności nie spowoduje zagrożenia egzystencji czy innych ciężkich skutków dla skarżącego, co świadczy o braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.
Słusznie w tym zakresie zaakcentowano w zaskarżonej decyzji, że skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Z jego oświadczeń i przedłożonej dokumentacji wynika, że nie osiąga on żadnych dochodów, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców.
Tym samym, na chwilę obecną fakt, iż na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia grzywny (należności z tym związane wynoszą łącznie 316 zł), nie ma wpływu na sytuację bytową strony.
W tym stanie rzeczy trudno mówić o zagrożeniu egzystencji skarżącego w wyniku odmowy umorzenia należności.
Ponadto jak prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, egzekucja należności z tytułu grzywny podlega ograniczeniom, a tym samym byt materialny strony nie będzie zagrożony nawet w przypadku, jeżeli zostanie wszczęte postępowanie mające na celu przymusowe wyegzekwowanie należności.
Skarżący nie wykazał również, że stan zdrowia rodziców powoduje konieczność sprawowania nad nimi całodobowej opieki i uniemożliwia mu podejmowanie innych aktywności życiowych, związanych na przykład z poszukiwaniem zatrudnienia. Stan zdrowia rodziców nie został potwierdzony dokumentacją medyczną (w postaci np. wypisów ze szpitala, skierowań na operacje, orzeczeń o stopniu niepełnosprawności itp.), mimo wezwania organu z dnia 1.04.2022 r. do uzupełnienia wniosku m.in. poprzez przedłożenie dodatkowej dokumentacji.
Według oświadczenia strony jego matka (81 lat) wymaga opieki po przebytym [...]. Jednak jednocześnie w gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze ojciec skarżącego (71 lat), na którym w pierwszej kolejności ciąży obowiązek zapewnienia opieki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że ojciec skarżącego nie jest w stanie takiej opieki sprawować.
W świetle takich ustaleń, nie sposób uznać, iż wskazane powyżej warunki życiowe skarżącego są wynikiem całkowicie niezależnych od niego okoliczności, a przy tym umorzenie należności z tytułu grzywny miałoby stanowić jedyne remedium na jego sytuację.
Słusznie w sprawie podkreślono, że skarżący ([...] lat) jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a zatem dążąc do poprawy warunków bytowych powinien w pierwszej kolejności poszukać zatrudnienia, zwłaszcza, że nie wykazał on, by w jego przypadku występowały obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjecie pracy zarobkowej.
Dodatkowo jak zauważył organ I instancji, skarżący pozostaje bezrobotny od 2019 r. i nadal nie podejmuje pracy zarobkowej. Jednocześnie wniosek o umorzenie przedmiotowej grzywny jest już kolejnym tego typu wnioskiem złożonym do organu. Takie działanie strony sugeruje, że wnioski o ulgę traktuje on jako próbę uchylenia się od konsekwencji nałożonych kar i doprowadzenia do wyzbycia się zadłużenia poprzez umorzenie należności stanowiących dochód budżetu państwa. Nie dąży on jednocześnie do samodzielnego zapłacenia grzywny, co również podważa zasadność wniosku.
W tym stanie rzeczy organ prawidłowo wskazał, że brak dochodów nie może tu stanowić samodzielnej podstawy do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności.
Odmienne rozumienie wskazanej przesłanki skutkowałoby tym, że każdy zobowiązany z tytułu mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi.
W ocenie Sądu w sprawie prawidłowo powołano szereg okoliczności, które świadczą o tym, że umorzenie przedmiotowej należności nie leży również w interesie publicznym.
Jak już wskazano, skarżący z uwagi na to, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców ma zapewnione zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a odmowa umorzenia należności nie zagrozi jego egzystencji i nie spowoduje np. konieczności skorzystania ze świadczeń pomocy społecznej.
Nie można pomijać również tego, że grzywna może być dochodzona przez 3 lata, które liczy się od momentu uprawomocnienia się mandatu (daty wystawienia).
Zasadnie zatem zauważył organ, że uwagi na interes publiczny nie można zakładać, że do 5.04.2024 r. skarżący nie będzie dysponował środkami, które mógłby przeznaczyć na spłatę należności z tego tytułu. Nie jest wykluczone, że skarżący w przyszłości znajdzie zatrudnienie, choćby sezonowe lub w niepełnym wymiarze czasu pracy i będzie mógł spłacić zadłużenie choćby w części.
Ponadto skarżący może starać się - obecnie lub w przyszłości - o innego rodzaju ulgę, tj. o rozłożenie należności na dogodne raty. Rozłożenie na raty z jednej strony nie unicestwiłoby istoty ukarania, a z drugiej pozwoliłoby na uregulowanie należności na zasadach odpowiadających stronie.
Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że nałożenie mandatu było konsekwencją zachowania strony, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. Jego celem jest obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło odczucie straty materialnej. Obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe.
Z tych też względów umorzenie należności publicznoprawnych jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach.
Natomiast umorzenie należności w sytuacji, która nie nosi znamion wyjątkowości i nadzwyczajności oznaczałoby w praktyce przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro - wskazując na brak dochodów lub ich niski poziom - można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić.
W ocenie Sądu organy w toku postępowania dowiodły, że interes publiczny (a zwłaszcza takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy) nie przemawia za udzieleniem skarżącemu wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa.
W konsekwencji w sprawie prawidłowo uznano, że skarżący nie wskazał argumentów które świadczyłyby o tym, że po jego stronie wystąpiła przesłanka umorzenia należności w postaci ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego.
Odnosząc się do podniesionego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego zarzutu związanego z tym, że w niniejszej sprawie skarżący, w toku postępowania sądowego, uzyskał prawo pomocy w zakresie całkowitym, wyjaśnić należy, że inne są przesłanki i przyczyny przyznania prawa pomocy (istotne jest tu zagwarantowanie stronie prawa do sądu), zaś inne umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Przesłanek tych nie można w żadnym razie utożsamiać. Trudna sytuacja finansowa skarżącego, nie jest w sprawie kwestionowana, ale – jak wyjaśniono już powyżej – nie stanowi ona samodzielnej podstawy do umorzenia należności.
W podsumowaniu Sąd stwierdza, że dokonane ustalenia doprowadziły organ odwoławczy do trafnego wniosku, iż w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. Jednocześnie organ uzasadnił dlaczego, odmówił udzielenia ulgi. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową.
Tym samym rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie 316 zł było prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami.
Końcowo Sąd wskazuje, że złożony na rozprawie wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu będzie podlegał rozpoznaniu przez referendarza sądowego.
W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.