I SA/Op 233/25

I SA/Op 233/25 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
A. Komorowska-Kaczkowska
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Kmiecik
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
par. 13zzs ust. 1 pkt 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 2022 poz 327 art. 37 ust. 5
Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10 stycznia 2025 r., nr 010/2025 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz skarżącego kwotę 697,00 zł (słownie złotych: sześćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez M. K. (dalej również jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej: Dyrektor ARiMR) z 10 stycznia 2025 r. nr 010/25, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Nysie (dalej: Kierownik ARiMR) nr BP162.8110.2614.2024.EZ.RDM z dnia 15.11.2024 r. o przyznaniu pomocy finansowej producentowi rolnemu z tytułu szkód w gospodarstwie rolnym w uprawach spowodowanych wystąpieniem powodzi we wrześniu 2024 r.
W dniu 08.11.2024 roku do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ARiMR (PUE) wpłynął wniosek M. K. o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach wskazanych w § 13 zzs ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 roku w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 poz. 187 ze zm.), tj. kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 roku, w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. W ramach powyższego wniosku Strona wskazała w sekcji "Informacja o szkodach" trzy działki rolne, których łączna powierzchnia niezebranych i zalanych plonów zgłoszonych do płatności wynosiła łącznie 1,99 ha.
Skarżący w dniu 14.11.2024 r. skierował do Organu za pośrednictwem PUE korektę wniosku, której dane były tożsame ze złożonym wcześniej wnioskiem. Następnie w dniu 15.11.2024 r. Skarżący złożył za pośrednictwem PUE korektę wniosku, do której dołączył 21 fotografii obrazujących tereny dotknięte powodzią, jak również oświadczenie zawierające wykaz działek wraz z powierzchniami, na których w jego opinii wystąpiły szkody spowodowane wystąpieniem tego niekorzystnego zjawiska atmosferycznego.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie w decyzji nr BP162.8110.2614.2024.EZ.RDM z dnia 15.11.2024 roku przyznał Stronie pomoc w wysokości 9.950,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał jedynie stan prawny. Decyzję doręczono Stronie w dniu 03.12.2024 roku za pośrednictwem PUE.
W dniu 02.12.2024 r. Strona skierowała do Organu za pośrednictwem PUE korektę wniosku, do której dołączyła - oprócz dokumentów dołączonych do powyższych korekt - również protokół nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym, który potwierdzał iż w jego gospodarstwie w dniu 15.09.2024 r. wystąpiły szkody powstałe w wyniku powodzi - które swoim zakresem objęły uprawę kukurydzy na powierzchni 88,07 ha.
Skarżący w dniu 17.12.2024 roku złożył odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie.
Skarżący w złożonym piśmie kwestionował obszar powierzchni objętej szkodą, przyjęty do naliczania pomocy, ponieważ jest on znacząco różny od powierzchni upraw dotkniętej powodzią określoną m. in. w protokole z oszacowania szkód. Zdaniem Skarżącego szkody w postaci powodzi dotknęły w jego gospodarstwie uprawę kukurydzy na powierzchni 118,05 ha, co szczegółowo - z podziałem na konkretne działki ewidencyjne i ich areał - przedstawił w odwołaniu. Zdaniem Strony, brak możliwości uzupełnienia wniosku własnymi danymi i dołączenia do niego zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwoliło na wystosowanie żądania obrazującego rzeczywistą skalę poniesionych szkód w jego gospodarstwie rolnym. Strona kontaktowała się również za pośrednictwem poczty elektronicznej z pracownikiem IMiGW, który stwierdził że Instytut nie odpowiada za analizy prowadzone w ARiMR, a IMGW-PIB nie jest właścicielem danych satelitarnych udostępnionych na potrzeby analiz w ARiMR, stąd zdaniem Skarżącego, nie wiadomo skąd pochodzą dane stanowiące podstawę tworzenia wniosku o przyznanie omawianej pomocy finansowej. Również większą - niż określona we wniosku - powierzchnię strat określiła komisja powołana przez wojewodę, w wyniku działania której stwierdzone zostało, że straty w uprawie kukurydzy dotyczyły obszaru wynoszącego 117,26 ha.
Skarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie art. 7 Kpa w związku z art. 77 § 1 Kpa, art.. 8 Kpa, art. 10 § 1 w związku z art. 75 Kpa oraz wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie pomocy finansowej w wysokości 590.250,00 zł. Skarżący do odwołania dołączył wydruk korespondencji e-mail przeprowadzonej z pracownikiem IMGW-PB, wydruk wiadomości e-mail skierowanej do Urzędu Miasta w K. wskazującej działki dotknięte szkodą w postaci powodzi w celu uzupełnienia wniosku o oszacowanie szkód w uprawach polowych, mapę przedstawiającą położenie części działek w gospodarstwie Strony oraz protokół nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym Strony.
Dyrektor ARiMR zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z § 13zzs ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 i 1473) będącemu producentem rolnym: w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej (pkt 1), który w 2024 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw (pkt 4). W ust. 8 wskazano, że powierzchnia upraw jest ustalana na podstawie danych udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy.
Organ ten wskazał iż w przedmiotowej sprawie M. K. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie z wnioskiem powodziowym w ramach którego zgłosił do płatności trzy działki rolne z oznaczeniem a, b i c, na których uprawiana była kukurydza. Zgodnie z oświadczeniem Strony areał niezebranych z powodu zalania plonów wynosił 1,99 ha oraz jednocześnie był zgodny z zalaną powierzchnią uprawy określoną przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy, dalej IMiGW - PIB (określoną w polu "zalana powierzchnia uprawy"). Do złożonych zaś w dniach 14.11.2024 r., 15.11.2024 r. i 02.12.2024 r. korekt wniosku oraz odwołania Strona dołączyła dokumenty w postaci m.in. protokołu z oszacowania szkód z którego wynikało, iż poniesione straty w plonach kukurydzy dotyczyły działek rolnych o łącznej powierzchni 117,26 ha (w stosunku do areału wynoszącego 88,07 ha straty dotknęły 100 % uprawy.)
Dalej wskazał organ, iż z powyższego przepisu z § 13zzs ust. 8 wynika, iż ARiMR jako instytucja obsługująca wnioski powodziowe nie miała wpływu na wyznaczenie obszaru zalanego kwalifikującego się do przyznania pomocy. Zasięg terenów, które można uwzględnić w tym programie pomocowym wyznaczony został bowiem przez mapy satelitarne IMGW, które jak wskazano w uzasadnieniu do zmiany rozporządzenia, która wprowadziła przedmiotowy instrument wsparcia, charakteryzują się odpowiednią precyzyjnością. Tym samym zadaniem Agencji było jedynie odpowiednie zobrazowanie tychże map, czyli niejako nałożenie warstwy zalania (map satelitarnych IMGW) na wyodrębnione z systemu IACS+ (system, w którym odbywa się kontrola administracyjna wniosków obszarowych) działki rolne kwalifikujące się do pomocy. Kryteria wyodrębnienia tychże działek określone zostały w § 13 zzs ust. 1 rozporządzenia określającym warunki przyznania pomocy, a zatem musiały być to działki z odpowiednią uprawą (działki rolne, choć zalane, jednakże na których znajdowały się inne uprawy niż wymienione w § 13 zzs ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie były brane pod uwagę), znajdujące się na terenach ujętych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 roku w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, opolskiego oraz śląskiego (DZ. U. z 2024 roku, poz. 1365 ze zm.) oraz zgłoszone przez danego wnioskodawcę we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2024 (§ 13 zzs ust. 1 pkt 4 rozporządzenia). Tak wyodrębnione działki rolne zostały następnie udostępnione w aplikacji służącej do składania wniosków w Portalu Usług Elektronicznych ARiMR (PUE). W tym miejscu zwrócić należy jeszcze uwagę na fakt, iż pomoc do powierzchni upraw zalanych w wyniku powodzi dotyczy tylko tych powierzchni upraw, na których powstała szkoda spowodowana wystąpieniem powodzi, a zatem tylko tych upraw, które nie zostały zebrane z pola na dzień jej wystąpienia.
Organ zauważył, iż z uwagi na powyższe ograniczenia podczas wypełniania wniosku powodziowego nie ma możliwości zgłoszenia innych działek rolnych niż te, które zostały wyselekcjonowane na podstawie map satelitarnych IMiGW, jak również nie można wskazać w ramach tych samych działek większej powierzchni występowania powodzi, niż powierzchni wynikające z map satelitarnych IMiGW, a jedyną możliwością modyfikacji powierzchni ustalonej w opisany powyżej sposób jest jej zmniejszenie - w przypadku, gdy zalanie działki rolnej miało miejsce już po zbiorze uprawy.
Odnosząc się z kolei do zarzutów odwołania, a zatem do wniosku Strony o uwzględnienie obszarów zalanych wskazanych m.in. w protokole z oszacowania szkód nr [...] i dołączonego do korekty wniosku oświadczenia Strony oraz dokumentacji fotograficznej, Organ stwierdził, że zgodnie z § 13zzs ust. 8 powyższego rozporządzenia powierzchnia zalanych upraw ustalana jest na podstawie danych udostępnionych przez IMGW - Państwowy Instytut Badawczy. Taka konstrukcja w/wym. przepisu sprawia, iż nie ma podstaw prawnych do tego, by powierzchnię działek rolnych, które zostały zalane, a co za tym idzie kwalifikują się do przyznania pomocy, ustalać w oparciu o dane z protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód sporządzonego przez powołaną do tego komisję wojewody.
W odniesieniu do zarzutu Strony w postaci braku możliwości korekty danych dotyczących obszarów dotkniętych szkodą, będących podstawą przyznania pomocy Organ podkreślił, iż monitoring IMiGW, na podstawie którego utworzona została geometria obszaru zalanego obejmował dwa okresy: 15-20.09.2024 r. i 24.09.2024 r. Dane dotyczące zasięgu zalania wodami powodziowymi pozyskane w tych okresach zostały przekazane w dniu 21.09.2024 r. oraz w dniu 25.09.2024 r. organom ARiMR. Jak wynika z wyjaśnień przekazanych przez IMiGW dane dotyczące obszaru dotkniętego skutkami powodzi pochodzą z uruchomionego w trybie kryzysowym ze względu na aktualnie trwającą powódź, projektu współpracy IMGW-PIB z Centrum Informacji Kryzysowej Centrum Badań Kosmicznych PAN (CIK CBK PAN). Uruchomienie wyprzedziło planowaną na wiosnę 2025 r. współpracę ww. instytucji z polsko-fińską firmą I. W ramach tej współpracy IMGW-PIB otrzymuje dane przestrzenne prezentujące zasięg powodzi, pochodzące z interpretacji radarowych danych satelitarnych z konstelacji mikrosatelitów [...]. Satelity radarowe wykorzystywane przy gromadzeniu danych dotyczących skali powodzi pozyskują zobrazowania w sposób ciągły - zarówno w dzień, jak i w nocy, oraz niezależnie od pogody - również przez pokrywę chmur, ponieważ bazują na aktywnych sensorach. Satelity radarowe emitują krótkie impulsy promieniowania elektromagnetycznego w zakresie mikrofal, które odbijają się od podłoża, a aktywne sensory mierzą je i analizują ich intensywność, aby określić strukturę powierzchni ziemi. Odczyt danych z satelitów radarowych [...] pozwala też bowiem na wykrywanie obiektów zrobionych przez człowieka pośród naturalnego tła, np. pojazdów pancernych ukrytych pod koronami drzew.
Podsumowując Organ wskazał, iż organy Agencji nie mają kompetencji do podważania, czy też weryfikacji poprawności danych przekazanych przez IMiGW, jak również nie mają podstaw prawnych do uwzględnienia do naliczania pomocy powierzchni określonej w protokołach oszacowania szkód. Weryfikacja sprawy przez organ II instancji może zatem przyjąć tylko i wyłącznie postać analizy poprawności naniesienia map geoprzestrzennych IMiGW obrazujących obszar zalania na wyodrębnione z systemu IACS+ działki rolne zgłaszane do płatności bezpośrednich.
W związku z powyższą argumentacją Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu stwierdził, iż podjęte przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie rozstrzygnięcie w sprawie przyznania Stronie pomocy finansowej, jest zgodne z przepisami prawa a argumenty Strony przedstawione w odwołaniu nie mogą zostać uwzględnione.
W złożonej na powyższe rozstrzygnięcie skardze Strona skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.,
b) art. 8 k.p.a.,
c) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a.,
d) art. 10 § 1 w zw. z art. 75 k.p.a.;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: a) art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji.
W związku z powyższym Strona wniosła o:
1) uchylenie decyzji na podstawie art. 145 pkt 1) lit. a) i c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
2) zasądzenie od Prezesa ARiMR na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia radcy prawnego według norm przepisanych na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W skardze Strona skarżąca podniosła, że nie miała technicznej możliwości wprowadzenia innego, aniżeli wskazany w elektronicznej formie formularza areału dotkniętego skutkami powodzi. Zdaniem Strony obszar, który został zalany wodami powodziowymi w gospodarstwie wyniósł w rzeczywistości 118,05 ha, jednak według danych przekazanych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy i które widniały w systemie służącym do składania wniosków, wyniosły one obszar 1,99 ha. Strona podnosiła, iż brak możliwości wykazania - poprzez dołączenie zgromadzonego materiału dowodowego - faktycznej powierzchni dotkniętej skutkami powodzi godzi w określone w Kpa zasady ogólne postępowania i tym samym ma wpływ na wynik podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Skarżący wskazał również, iż system satelitarny będący jedynym środkiem dowodowym w procesie wyznaczenia powierzchni działek dotkniętych szkodą, jest eksperymentalny i nieskuteczny w pozyskiwaniu tego typu danych, a zatem w sprawie niewłaściwie ustalony został stan faktyczny.
Pełnomocnik Strony dołączył do skargi m.in. dokumentację zdjęciową zalanych terenów oraz protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie, a także wyjaśnił ponownie, iż już na etapie postępowania odwoławczego dostarczył dowody potwierdzające zalanie większej powierzchni, niż wynika to z danych dostarczonych przez IMiGW.
W odpowiedzi na skargę, ustosunkowując się do tak przedstawionych zarzutów Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wskazał, iż podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji stwierdzając jednocześnie, iż argumenty wyrażone w skardze są niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt p.p.s.a., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty są zasadne.
Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odmiennej oceny przez organ administracji i Skarżącego możliwości przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. Odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy w żądanej przez Skarżącego wysokości (bowiem pomoc została przyznana tylko w części) organy wskazały, że na części działek Skarżącego nie powstała powódź w rozumieniu definicji zawartej w § 13zzs ust. 8 rozporządzenia, która odsyła przy obliczeniu powierzchni uprawy na której powstały szkody do danych udostępnionych przez IMGW. Skarżący natomiast powołał się na załączony przez niego do odwołania protokół komisji powołanej przez wojewodę, która dokonała oszacowania szkód w jego gospodarstwie rolnym i określiła powierzchnię zalaną na 117,26 ha.
Zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie przy udzielaniu pomocy finansowej rolnikom, których uprawy dotknęły szkody spowodowane powodzią zawarte są zarówno w aktach prawa krajowego jak i aktach prawa unijnego.
Jak wynika z art. 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.) podmiotem właściwym w sprawach szeroko rozumianego wspierania rolnictwa i obszarów wiejskich jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W art. 4 ust. 6 ustawy prawodawca krajowy zawarł delegację ustawową, stosownie do której szczegółowe zasady realizacji powierzonych Agencji zadań dookreślają przepisy wydanego przez Radę Ministrów rozporządzenia.
Warunki przyznawania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach tj. kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej uregulowane zostały w § 13zzs rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz. U. z 2015, poz. 187 ze zm.), nazywanego dalej rozporządzeniem.
Zgodnie z § 13zzs ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 i 1473) będącemu producentem rolnym:
1) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej;
2) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) który jest mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika do rozporządzenia 2022/2472;
4) który w 2024 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw.
Pomoc, o której mowa w ust. 1 jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (ust. 2). Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji, na wniosek producenta rolnego złożony do dnia 15 listopada 2024 r. na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej (ust. 3). Wniosek, o którym mowa w ust. 3, może zostać złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji w sposób określony w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ust. 4).
Wniosek, o którym mowa w ust. 3, zawiera:
1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
2) numer identyfikacyjny producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL - numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
4) informacje o prowadzonej przez producenta rolnego działalności gospodarczej oraz informacje o wysokości otrzymanej przez niego pomocy publicznej, o których mowa w art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej;
5) oświadczenie producenta rolnego o powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej;
6) oświadczenie producenta rolnego o kwocie odszkodowania otrzymanego z zakładu ubezpieczeń (ust. 5).
Wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw wskazanej w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 5 pkt 5, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, i stawki tej pomocy (ust. 6).
Stawka, o której mowa w ust. 6, wynosi: 5000 zł na 1 ha powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw; 4000 zł na 1 ha powierzchni uprawy soi - na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej (ust. 7).
Powierzchnia uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, jest ustalana na podstawie danych udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (ust. 8).
Uznaje się, że na obszarach zalanych w wyniku powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem tej powodzi wynoszą 100 % rocznej produkcji roślinnej z tych upraw (ust. 9).
W przypadku gdy powierzchnia uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw wskazana w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 5 pkt 5, jest większa od powierzchni danej uprawy zadeklarowanej przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, lub większa od powierzchni danej uprawy, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, do obliczenia wysokości pomocy, o której mowa w ust. 1, przyjmuje się powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw zadeklarowaną przez producenta we wniosku o przyznanie tych płatności bezpośrednich pomniejszoną o powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której nie powstały te szkody (ust. 10).
W przypadku, gdy łączna wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, oraz pomocy otrzymanej na podstawie odrębnych przepisów wraz z odszkodowaniem z zakładu ubezpieczeń przekraczałaby kwotę, o której mowa w ust. 6, pomocy, o której mowa w ust. 1, udziela się w wysokości stanowiącej różnicę między kwotą obliczoną zgodnie z ust. 6 a wysokością pomocy otrzymanej na podstawie odrębnych przepisów i otrzymanych odszkodowań (ust. 11).
Zauważenia wymaga, iż z powołanego przepisu wynikają różne pojęcia "powierzchni na której powstały szkody". Z § 13zzs ust. 5 pkt 5 rozporządzenia wynika bowiem, że to producent rolny oświadcza, jaka jest powierzchnia upraw, na której powstały szkody i powierzchnia ta zgodnie z ust. 6 tego przepisu stanowi podstawę obliczenia pomocy. Z kolei w § 13zzs ust. 8 rozporządzenia wskazano, że powierzchnia uprawy, na której powstały szkody, ustalana jest na podstawie danych IMGW. Z kolei w § 13zzs ust. 10 rozporządzenia przewidziano jeszcze inny sposób ustalenia tej pomocy w przypadku, gdy powierzchnia wskazana w oświadczeniu z ust. 5 jest większa od powierzchni zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Ponadto udzielenie pomocy uzależnione zostało od złożenia przez producenta rolnego wniosku na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję i oświadczenia tego producenta o powierzchni upraw na której powstały szkody. Jednak w § 13zzs ust. 8 ustalenie powierzchni uprawy na której powstały szkody prawodawca krajowy ograniczył do zasięgu tej powodzi wynikającej z danych IMiGW.
Wskazać w tym miejscu należy, że ustalenie na podstawie uzyskanych przez organ danych z IMGW, że na części gospodarstwa producenta rolnego powódź nie wystąpiła, nie może automatycznie prowadzić do pozbawienia możliwości przyznania takiej pomocy bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego w sytuacji, gdy Skarżący kwestionuje dane IMiGW i powołuje się fakt zalania jego upraw przez powódź w większym zakresie. Zdaniem Strony, wysokość szkód ma dokumentować protokół nr [...] z oszacowania szkód.
W sprawie nie jest sporne, że Skarżący nie mógł we wniosku złożyć oświadczenia o szkodach co do części upraw stwierdzonych przez komisję, bowiem w przygotowanym przez Agencję wniosku na tej części działek producenta rolnego według danych IMiGW nie było powodzi.
W tym miejscu należy podkreślić, że pomoc, o której mowa w ust. 1 jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, co wynika z § 13zzs ust. 2 rozporządzenia. Regulacja prawna dotycząca udzielenia pomocy producentowi rolnemu jest zatem określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2022.327.1 z dnia 2022.12.21 – dalej: rozporządzenie 2022/2472).
Jak wynika z pkt 42 preambuły: "Należy również uznać, że rolnictwo i leśnictwo są sektorami szczególnie narażonymi na niekorzystne zjawiska klimatyczne, choroby zwierząt, agrofagi roślin oraz szkody spowodowane przez zwierzęta chronione. Doświadczenie pokazuje, że sektory te są bardziej podatne na takie zdarzenia, a rolnicy i leśnicy ponoszą w ich wyniku znaczne szkody. Środki pomocy na wyrównanie takich szkód uznaje się zatem za odpowiednie narzędzie pomagające przedsiębiorstwom w naprawieniu takich szkód, a tym samym w utrzymaniu działalności gospodarczej. W ten sposób zapewniają one rozwój działalności gospodarczej i spełnianie przez ekosystemy ich funkcji środowiskowych w rolnictwie i leśnictwie".
Z przepisów zarówno rozporządzenia unijnego (art. 37 ust. 5 rozporządzenia nr 2022/2472), jak i krajowego, niewątpliwie wynika, że przy ustalaniu pomocy musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy klęską żywiołową a poniesionymi szkodami przez rolnika. Skarżący we wniosku o udzielenie pomocy składa oświadczenie o powierzchni upraw na której powstały szkody, zaś dane IMiGW obrazują potencjalnie obszar, na którym wystąpiła klęska żywiołowa i zgodnie z § 13zzs ust. 8 rozporządzenia stanowią powierzchnię uprawy na której powstały szkody.
Zauważyć należy, iż Skarżący powołuje się na protokół Komisji nr [...] szacujący straty w jego uprawach w wyniku powodzi, który to protokół organ całkowicie pominął.
Należy zatem w tym miejscu podkreślić, że postępowanie przed organami Agencji uregulowane jest w art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa stosownie do którego, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zasadniczo zatem w postępowaniu organy Agencji nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest co do zasady stronie. Zastosowanie jednak w pełni znajduje przepis art. 80 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również musi być stosowany przepis art. 107 § 3 k.p.a. (zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa), jak i art. 8 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Powołane powyżej regulacje procesowe znajdują w pełni zastosowanie w sprawie.
Dokonując oceny dowodów w rozpoznawanej sprawie organy uznały, że protokół oszacowania szkód powoływany przez Stronę nie ma znaczenia dla sprawy. Jednak żaden przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. nie zawiera zakazu prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczności objęte protokołem oszacowania szkód, jak również zastosowania dowodowych reguł postępowania administracyjnego przewidzianych w k.p.a. i oznacza to, że organy ARiMR są zobowiązane zgromadzić pełny materiał dowodowy. Zatem – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – gdy sam producent rolny kwestionuje ustalenia podjęte przez organ I instancji na podstawie danych IMiGW, organ powinien szczegółowo przeanalizować te dane oraz przedstawiony protokół i przeprowadzić postępowanie dowodowe na okoliczności stwierdzone w tym protokole.
Organ ma zatem obowiązek zweryfikować ustalenia odnośnie powierzchni upraw zawarte w dwóch odmiennych dowodach: danych IMiGW oraz protokole oszacowania szkód w aspekcie treściowym, jak i formalnym, z jednoczesnym odniesieniem się do zarzutów podnoszonych w tym względzie przez Skarżącego. Wartość dowodowa takich dokumentów winna być oceniana zgodnie z regułami dowodowymi kodeksu postępowania administracyjnego.
Dokonując oceny dowodów w rozpoznawanej sprawie, organy całkowicie pominęły protokół oszacowania szkód nr [...] oraz przepis § 13zzs ust. 5 pkt 5 rozporządzenia uznając, że tylko na podstawie danych IMiGW ustalana jest powierzchnia upraw na której powstały szkody. Przy takiej konstrukcji przepisu, w którym występują różne pojęcia "powierzchni na której powstały szkody", protokół oszacowania szkód ma znaczenie i może być elementem mechanizmu ustalania tej powierzchni.
Zwrócić uwagę należy zdaniem Sądu i na to, iż z przepisu § 13zzs ust. 8 rozporządzenia nie wynika, czy pojęcie "danych udostępnionych przez IMGW" należy utożsamiać z mapami IMiGW, z jakich dat należy przyjąć te dane, czy obrazują one cały potencjalnie obszar na którym była powódź, czy dane te są równoznaczne z oddziaływaniem powodzi. Wskazać należy, że w sytuacji gdy z protokołu oszacowania szkód wynika bezpośredni związek pomiędzy szkodą a klęską żywiołową oraz znacząca różnica w obszarze dotkniętym tą klęską, organ powinien był zwrócić się do IMiGW o weryfikację rozbieżności pomiędzy danymi IMiGW a protokołem oszacowania szkód, w szczególności o informację, czy dane te obrazują klęskę żywiołową w dniu 15 września 2024 r., jakie były dokładne daty wykonywania pomiarów, czy istnieją filmy lub zdjęcia z pozyskanych danych, jaki jest sposób interpretacji zdjęć i obszaru powodziowego, czy występuje granica błędu.
W odpowiedzi na skargę Organ, odnosząc się do zarzutu naruszenia Konstytucji poprzez oparcie rozstrzygnięcia o niedokładne dane pochodzące z IMiGW wyjaśniał, że nabór przeprowadzony w oparciu o przepisy § 13zzs ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach którego Agencja wypłacała 5.000 zł za 1 ha upraw zniszczonych w wyniku powodzi, miał charakter programu interwencyjnego. Uruchomiony został miesiąc po zakończeniu powodzi i miał na celu szybką i doraźną pomoc poszkodowanym rolnikom. Z uwagi na powyższe – zdaniem Organu – "siłą rzeczy nie mógł mieć on charakteru kompleksowego i powszechnego".
Dalej Organ wywodził, iż uruchamiane są kolejne programy powodziowe, które swym zasięgiem obejmą znacznie szerszą grupę rolników, jak również dotyczyły będą znacznie szerszego katalogu strat zaś pomoc będzie przyznawania w oparciu o protokoły powodziowe i będzie dotyczyła praktycznie wszystkich obszarów gospodarki rolnej od upraw, przez budynki wykorzystane do produkcji rolnej, przez maszyny i urządzenia rolnicze, pasze dla zwierząt, zapasy ziemiopłodów oraz zwierzęta gospodarcze. Jako przykład Organ powołał nabór w oparciu o § 13zzza rozporządzenia. Jednak umknęło uwadze Organu, iż pomoc udzielana w oparciu o tę regulację co prawda przysługuje do powierzchni, do których producent rolny nie uzyskał pomocy, o której mowa m.in. w § 13zzs ust. 1, jednak wymiar tej pomocy jest niższy, bowiem stawka pomocy za 1 ha powierzchni, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi z września 2024 r., w wys. co najmniej 70 % plonu – wynosi 3.000 zł.
Poza tym "interwencyjny" charakter pomocy przyznanej w trybie art. § 13zzs rozporządzenia nie oznacza, iż organy są zwolnione z obowiązku respektowania procedury obowiązującej przy prowadzeniu postępowania w tym- przywołanych powyżej przepisów art. 80 k.p.a. oraz 8 § 1 k.p.a.
Takie działanie prowadzić może bowiem wprost do naruszenia wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i prawa. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie przyjął, że nie ogranicza się zakresu oddziaływania zasady ochrony zaufania wyłącznie do procesu stanowienia prawa, gdyż wyraźnie akcentować należy potrzebę ochrony zaufania obywateli również w procesie stosowania prawa. TK ustalił, że ochronie konstytucyjnej podlega nie tylko zaufanie obywateli "(...) do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa" (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 349; także wyroki TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt U 11/97, OTK ZU Nr 5-6 (14-15)/1997, s. 475 oraz z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt SK 8/00, OTK ZU Nr 7(45)/2001, s. 1035).
W związku z tym, iż w ocenie Sądu organy naruszyły w sposób istotny wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego, co tym samym nie mogło doprowadzić do prawidłowego zastosowania w sprawie norm prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku