I SA/Op 22/24

I SA/Op 22/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
A. Komorowska-Kaczkowska
Krzysztof Bogusz /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 1702/24 - Wyrok NSA z 2025-02-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 11, art. 106 par. 3, art. 151, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 2094
art. 2ust. 3, art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit.a
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 24 czerwca 2021 r., nr 1601-IOA.4246.8.2021.6 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automatach do gier oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2021 r., nr 1601-IOA.4246.8.2021.6, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu (dalej również: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania P. S. (dalej jako: skarżący lub strona) od decyzji Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu (dalej również jako: Naczelnik) z 1 lutego 2021 r., nr 388000-COP.4246.64.2020.22.DK, mocą której wymierzono stronie karę pieniężną w kwocie 400.000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automatach o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...] – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy.
Funkcjonariusze Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu 25 lutego 2019 r. przeprowadzili czynności procesowe w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 165 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2094 ze zm.), dalej: "ustawa" lub "u.g.h.", w salonie gier [...], położonym w K. przy ul. [...]. Organ odwoławczy podniósł, że ze sporządzonej na tę okoliczność notatki służbowej wynika, iż w przedmiotowym lokalu znajdowały się cztery automaty do gier o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], które były włączone i gotowe do prowadzenia gier. Funkcjonariusze ustalili, że klucze serwisowe do automatów posiadał personel lokalu, a maszyny nie wypłacały pieniędzy za wygrane punkty – wypłacali je pracownicy. Na kontrolowanych automatach nie stwierdzono zamieszczonej informacji potwierdzającej legalność eksploatowania urządzenia, tj. informacji dotyczącej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automacie ani również poświadczającej rejestrację tych urządzeń. Dalsze oględziny wykazały, że każdy z nich wyposażony jest w dwa ekrany, panel sterowania z jedenastoma przyciskami, zaślepiony wrzutnik monet, akceptor banknotów i kieszeń wyrzutową oraz podstawę z drzwiczkami zamkniętymi na jeden zamek. Z tyłu obudowy każdego z automatów znajdował się kabel zasilający. W protokole wymieniono, że na każdym urządzeniu umieszczone były naklejki zawierające napisy o treści:
– "Właściciel urządzenia: L. sp. z o.o. ul. [...] p [...], [...] C.1 NIP: [...]",
– "Urządzenia posiadają ekspertyzy techniczne rzeczoznawcy A. W. i B. B. potwierdzające nielosowy charakter oferowanych gier",
– "Zabrania się prowadzenia gier wbrew regulaminowi za prowadzenie gier w sposób zabroniony spółka odpowiedzialności nie ponosi",
– "[nr urządzenia] właścicielem jest spółka L. z o.o., ul. [...], [...] piętro, pokój [...], C.1 [...]",
– "Zasady działania [...] - Gra logiczna [...]".
Kontynuując DIAS wskazał, że w wyniku przeprowadzonego eksperymentu polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier, utrwalonego za pomocą kamery cyfrowej i aparatu fotograficznego (na podstawie nagrania sporządzono następnie protokół z 20 marca 2019 r.), funkcjonariusze stwierdzili, że na tych automatach urządzane są w celach komercyjnych gry losowe (o wygrane rzeczowe). Zaznaczył nadto, że po wszczęciu 9 maja 2020 r. postępowania karnoskarbowego, o sygn. [...], została sporządzona opinia biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier przy Sądzie Okręgowym w C. R. R., z której wynika, że gry prowadzone na urządzeniach [...], [...], [...] oraz [...], ujawnionych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K. przy ul. [...], spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h.
W konsekwencji powyższych ustaleń organ pierwszej instancji postanowieniem z 2 listopada 2020 r. wszczął wobec strony postępowanie, a następnie decyzją z dnia 1 lutego 2021 r. nałożył na nią karę pieniężną w kwocie 400.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach bez koncesji w salonie gier [...] w K. Przypomniał organ odwoławczy, że w uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że strona działając bez koncesji urządzała gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowe automaty do gier były urządzeniami elektronicznymi, na których zainstalowano gry o charakterze losowym, ponieważ gracz nie miał wpływu na ich wynik. Podkreślił, że o konfiguracji znaków na bębnach automatów decydowało oprogramowanie sterujące grami i mechanizmy urządzeń. Jednocześnie zaznaczył, że wynik gry był nieprzewidywalny, niezależny od woli i zręczności grającego. W ocenie Naczelnika w wyniku przeprowadzenia gier można było uzyskać wygraną pieniężną lub wygraną rzeczową (za uzyskane punkty można było przeprowadzić kolejne gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze).
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. We wniesionym odwołaniu jej pełnomocnik zarzucił organowi pierwszej instancji:
1) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie stwierdzenia, że strona urządzała gry na automatach wskazanych w zaskarżonej decyzji,
2) naruszenie art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), dalej: "Ordynacja" lub "O.p.", w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., przez skierowanie zaskarżonej decyzji do niewłaściwego podmiotu,
3) naruszenie art. 122 w związku z art. 197 O.p., "poprzez brak dokładnego wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji oparcie tej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych dokonanych w zakresie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za urządzanie gier na przedmiotowych automatach",
4) błędne ustalenie, że "na przedmiotowych automatach mogą być urządzane gry określone art. 2 ust. 3-5 u.g.h.".
Pełnomocnik strony domagał się uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania. Wniósł również o dopuszczenie jako dowodu w sprawie:
a) opinii technicznych biegłego B. B. dot. urządzeń [...] i [...] na okoliczność ustalenia charakteru gier możliwych do rozegrania na przedmiotowych urządzeniach,
b) przesłuchania J. S., prezesa spółki L., na okoliczność ustalenia podmiotu urządzającego gry na automatach w lokalu położonym w K. przy ul. [...], relacji łączących P. S. ze spółką L., czy był on osobą decyzyjną w przedmiocie eksploatacji przedmiotowych urządzeń, jaki charakter miały gry zainstalowane w urządzeniach do gier [...] i [...],
c) przesłuchania w charakterze świadka B. B. na okoliczność wyjaśnienia "metody badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniach typu [...] i [...], zakresu wiadomości specjalistycznych niezbędnych do przeprowadzania takich badań, sposobu prowadzenia gier na przedmiotowych urządzeniach, wniosków końcowych wynikających z wykonanych czynności badawczych".
Wskazaną na wstępie decyzją z 24 czerwca 2021 r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji z 1 lutego 2021 r. Przechodząc do zważań zacytował art. 1 ust. 2, art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 23a ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., podkreślając, że do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Przywołał nadto przepisy regulujące właściwość organów do wymierzenia wyżej wymienionych kar, akcentując, że organ celno-skarbowy jest uprawniony i zobligowany do przeprowadzenia niezbędnych czynności oraz nałożenia w uzasadnionych przypadkach kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji, co poparł również stosownym orzecznictwem sądowoadministracyjnym. Następnie wskazał organ odwoławczy, że możliwość zastosowania w rozpatrywanej sprawie sankcji w postaci kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. uzależniona jest od wystąpienia łącznie następujących warunków:
automaty są urządzeniami, na których urządzane są gry w rozumieniu przepisów u.g.h.,
podmiot jest urządzającym gry hazardowe na ujawnionych automatach,
działalność w tym zakresie prowadzona jest bez koncesji.
Dokonując subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących przepisów wskazał DIAS, że w pierwszej kolejności należy ustalić czy gry oferowane na automatach o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], które 25 lutego 2019 r. znajdowały się w salonie gier [...] w K. przy ul. [...], spełniają definicje zawarte w art. 2 ust. 3-5 u.g.h. W tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił definicję gier na urządzeniach mechanicznych, stosownie do art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h., wskazując, że jako takie uważa się gry, które spełniają łącznie trzy przesłanki:
pierwszą – "urządzane na urządzeniu mechanicznym, elektromechanicznym lub elektronicznym, w tym komputerowym oraz odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet",
drugą – "o wygrane pieniężne lub rzeczowe",
trzecią – "zawierające element losowości".
W dalszej kolejności DIAS podkreślił, że z protokołu oględzin maszyn z dnia 9 maja 2020 r. wynika, iż spełniona jest pierwsza z przesłanek, bowiem gry rozgrywane są na urządzeniach elektronicznych. Zebrany materiał dowodowy potwierdza również, że celem gry była wygrana pieniężna lub rzeczowa, co wynika również z opinii biegłego oraz zeznań pracownika lokalu. Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, że funkcjonariusze oraz biegły nie przeprowadzili gier kontrolnych, które mogłyby "stanowić podstawę do ustalenia charakteru gier na tych urządzeniach", organ odwoławczy nie zgodził się z tą argumentacją. Wskazał, że zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy w sprawie potwierdza, iż gry oferowane przez przedmiotowe urządzenia były grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. W ocenie DIAS nie ma podstaw, aby kwestionować wartość przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celno-skarbowych eksperymentu. Podkreślił nadto, że samo stwierdzenie przez funkcjonariuszy celno-skarbowych urządzania gier na automatach bez koncesji, daje wystarczającą podstawę do przeprowadzenia eksperymentu, czyli do zbadania rodzaju urządzeń, ich funkcjonowania, a także ewentualnego wykorzystania do organizowania gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 u.g.h., co poparł wyrokiem WSA we Wrocławiu z 23 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 545/13 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA – przypis Sądu).
Równocześnie wskazał DIAS, że wynik przeprowadzonego eksperymentu najlepiej odzwierciedla stan automatów i charakter przeprowadzanych na nich gier i ich możliwości, które w tym przypadku są uzależnione od konkretnego oprogramowania, a opis przebiegu konkretnych gier obrazuje, jak faktycznie urządzenia były wykorzystane. W jego ocenie ustaleń co do charakteru gier dokonano w sposób zgodny z prawem na podstawie eksperymentu procesowego, odzwierciedlonego w stosownym protokole. Funkcjonariusze jednoznacznie ustalili, że gry przeprowadzone na spornych automatach zawierały element losowości. Jego zdaniem dowód ten jest czytelny i jasny w swojej formie, a wyciągnięte wnioski były przekonujące i wystarczające do określenia charakteru gier na spornych urządzeniach. Organ odwoławczy zaznaczył, że ustalenia co do losowego charakteru gier na podstawie przeprowadzonego eksperymentu dotyczyły stanu automatów w chwili dokonania czynności procesowych (w zastanym momencie) i z perspektywy umiejętności przeciętnego gracza, z jakiej oceniać należy charakter gier.
Odnosząc się do zarzutów odnośnie do rzetelności opinii biegłego R. R. DIAS podkreślił, że została ona sporządzona na podstawie protokołu eksperymentu procesowego z przeprowadzonego doświadczenia polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier na automatach 25 lutego 2019 r., płyty DVD z nagranymi eksperymentami oraz protokołu oględzin automatów przeprowadzonych 25 lutego 2019 r. w lokalu. Zdaniem DIAS okoliczność, że biegły nie przeprowadził samodzielnie gier na spornych automatach w żaden sposób nie wpływa na prawidłowość jego opinii ani na jej wartość dowodową, bowiem oparł się m.in. na udokumentowanym eksperymencie procesowym, jak również własnym doświadczeniu płynącym z faktu dokonania analizy wyników badań innych automatów z takim samym oprogramowaniem, a w konsekwencji, w treści opinii mógł dokonać pełnej analizy przebiegu gier na urządzeniach i końcowo sformułować wnioski dotyczące charakteru badanych automatów, w tym występowania elementu losowości w prowadzonych przy ich użyciu grach. Podkreślił przy tym organ odwoławczy, że biegły posiada odpowiednie kwalifikacje, dysponuje wiadomościami specjalnymi posiada właściwe uprawnienia, zaś przedłożona przez niego opinia była rzetelna, spójna i logiczna. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że z przedmiotowego dokumentu wynika, iż gra zawierała element losowości, bowiem grający nie miał wpływu na wybór symboli na bębnach, aby ułożyły się w układ skutkujący wygraną. Dalej wymienił, że na automatach możliwe było rozgrywanie gier: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Zaznaczył, że z opinii wynika, że badane urządzenia umożliwiają rozgrywanie gier o wygrane rzeczowe (pozwalające na rozpoczęcie nowych gier przez wykorzystanie punktów uzyskanych w poprzednich grach) oraz że urządzenia te umożliwiają prowadzenie działalności komercyjnej, gdyż warunkiem skorzystania z urządzeń jest ich zakredytowanie za pomocą akceptora. Organ odwoławczy podkreślił, że we wnioskach końcowych biegły stwierdził, że badane urządzenia spełniają kryteria automatów do gier w rozumieniu przepisów u.g.h.
Kontynuując argumentację organ drugoinstancyjny wskazał, że na hazardowy charakter gier urządzanych na przedmiotowych automatach oraz możliwość uzyskania wygranej pieniężnej wskazali również pracownicy lokalu. Odnosząc się do wniosków dowodowych podniesionych w odwołaniu uznał, że nie mogą one zmienić powyższej oceny gier oferowanych przez automaty, których dotyczy przedmiotowe postępowanie. Zauważył nadto, że dokumenty przedstawione przez stronę nie dotyczą konkretnych automatów o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], zatrzymanych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K. Dalej DIAS podkreślił, nie podziela wniosków wynikających z tych dokumentów. Przypomniał, że z uwagi na przepisy ustawy o grach hazardowych, decydującą o rozstrzygnięciu w sprawie jest okoliczność, że gry na automatach będących przedmiotem postępowania zawierają element losowości, a automaty realizują wygrane rzeczowe oraz służą do celów komercyjnych. Dokonane ustalenia faktyczne sprawy, a w szczególności przebieg eksperymentu z gier na automatach oraz opinia biegłego sądowego, przedstawiają rzeczywisty stan funkcjonowania automatów. W ocenie organu odwoławczego, aby gra na danym urządzeniu uznana została za grę na automacie, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy, zawarty w definicji gry na automatach element losowości nie wymaga, aby pod względem technicznym układy symboli generowane były przy zastosowaniu generatora liczb losowych, pseudolosowych lub innej podobnej funkcji. Zdaniem tego organu, jeżeli nawet gracz byłyby w stanie przewidzieć wynik przyszłej gry, to nie ma on na ten wynik żadnego wpływu. W tym rozumieniu (brak szans na uzyskanie zmiennych) gra, której wynik zależy od sposobu zaprogramowania urządzenia i jest niezależny od poczynań użytkownika, ma charakter losowy dla każdego gracza. Mając na względzie przytoczoną argumentację DIAS uznał, że wnioskowane opinie techniczne nie stanowią podstawy do podważenia wniosków dotyczących charakteru spornych gier jako niezgodnych z przepisami prawa procesowego, a tym samym materiał ten nie może być wykorzystany do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W konkluzjach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono, że gry przeprowadzone na automatach [...], [...], [...] oraz [...] miały charakter losowy, co potwierdziły zarówno oględziny automatów, dowody zebrane w toku czynności procesowych oraz w toku postępowania administracyjnego, jak i opinia biegłego sądowego. Wyciągnięte na ich podstawie wnioski są przekonujące i wystarczające do stwierdzenia, że w zainstalowanych na spornych automatach grach wystąpiły łącznie dwie cechy, tj. możliwość uzyskania wygranych rzeczowych oraz występujący element losowości, stąd należy je zakwalifikować do gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących błędnego ustalenia osoby urządzającej gry na automatach w przedmiotowym lokalu, DIAS podkreślił, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry". Przytoczył następnie treść wyroku NSA z 9 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 524/18, w którym – jak podniósł – wskazano, że powołana ustawa posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Kontynuując ten wywód podkreślił DIAS, że urządzającym grę jest więc ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej bez koncesji. Cytując dalej wyżej wymienione orzeczenie DIAS podkreślił, że uznanie danego podmiotu za "urządzającego gry", każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m.in. na opisanych powyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. W konsekwencji przytoczonych zważań DIAS uznał, że twierdzenie skarżącego jakoby wyłącznie właściciel automatów mógł być uznany za urządzającego gry na tych automatach jest niezasadne. Organ ten podkreślił, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza aktywny udział strony w urządzaniu gier na czterech automatach ujawnionych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K.
W dalszej kolejności DIAS przytoczył zeznania pracowników lokalu, z których wynika, że strona przywoziła pieniądze na wypłatę wygranych, a także naprawiała automaty, wyjmowała z nich pieniądze (średnio 6000-7000 złotych co dwa-trzy tygodnie) i wypłacała wynagrodzenie pracownikom salonu gier (w gotówce). Organ podkreślił również, że w lokalu był monitoring, z którego korzystał skarżący (również na telefonie komórkowym), a zeznania pracowników lokalu potwierdzają, że zaraz po kontroli skarżący przyjeżdżał do lokalu i zabierał klucze do lokalu, a po paru dniach dzwonił do pracowników, że w lokalu są znowu automaty i można wrócić do pracy. Zawierał również umowy z osobami obsługującymi urządzenia oraz pouczał szczegółowo co mają zeznawać przed każdym przesłuchaniem. Organ przypomniał, że zeznania świadków potwierdzają również, że to skarżący przywiózł automaty do lokalu oraz zajmował się organizacją gier na nich.
Następnie DIAS przypomniał, że właścicielka lokalu zeznała, iż po wystawieniu go na sprzedaż zgłosili się do niej panowie z propozycją jego wynajęcia. Umowa została podpisana od razu, a klucze do lokalu przekazane najemcom. DIAS przypomniał, że po okazaniu jej trzech fotografii, wskazała zdjęcie D. G. jako osoby, która podpisała z nią umowę najmu lokalu oraz zdjęcie skarżącego, jako osoby towarzyszącej przy podpisywaniu umowy najmu, który następnie opłacał czynsz za wynajem lokalu w gotówce. W oparciu o powołane dowody i okoliczności DIAS uznał, że P. S. podjął aktywne działania w celu zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie eksploatacji i udostępnienia graczom automatów o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], umożliwiających prowadzenie na nich gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.
Z kolei odnosząc się do argumentu podniesionego w odwołaniu, że to spółka L. była podmiotem urządzającym gry na automatach w salonie gier [...] w K. DIAS zaznaczył, że z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż sankcja na podstawie przepisów u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie i w tym samym czasie i miejscu. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Kontynuując podkreślił, że wykładnia tego pojęcia, umożliwia nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot. Zaznaczył, że taka forma jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Zdaniem organu odwoławczego nie do pogodzenia z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy o grach hazardowych, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego, co poparł wyrokami NSA: z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16 i z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 5233/16. Odwołując się do twierdzeń przytoczonych w tych orzeczeniach DIAS zauważył, że przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Przy takiej wykładni należy uznać, że na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., co poparł wyrokiem NSA z 27 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 672/21.
W dalszych motywach uzasadnienia organ odwoławczy podkreślił, że kolejną istotną kwestią dla rozstrzygnięcia jest nieposiadanie przez skarżącego koncesji na prowadzenie kasyna gry. Następnie zacytował organ odwoławczy treść art. 3, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 u.g.h. i wskazał, że w świetle tych przepisów co do zasady urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach może być realizowane po uzyskaniu koncesji, w precyzyjnie określonym i wydzielonym miejscu, jakim jest kasyno gry. DIAS przypomniał także, że znowelizowana 1 kwietnia 2017 r. ustawa o grach hazardowych dopuszcza możliwość urządzania gier na automatach w salonach gier, stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.g.h., niemniej zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach poza kasynem gry objęte jest monopolem państwa, a jego wykonywanie, zgodnie z art. 5 ust. 2, należy do Prezesa Rady Ministrów, który tworzy w tym celu jednoosobowe spółki Skarbu Państwa. W konsekwencji tej nowelizacji "podmioty prywatne" nie posiadają żadnego umocowania prawnego, a tym samym możliwości urządzania i prowadzenia gier na automatach poza kasynami gier.
Organ odwoławczy uznał za chybiony zarzut naruszenia art. 133 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., poprzez skierowanie decyzji do niewłaściwego podmiotu. Następnie przytoczył treść obu tych przepisów i wskazał, że z przedstawionych okoliczności sprawy wynika bezspornie, że przepisy te zostały w przedmiotowej sprawie właściwie zastosowane. Podobnie organ odniósł się do zarzutu naruszenia art. 187 w związku z art. 188 i art. 197 O.p., bowiem – jak uznał – analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie potwierdza argumentacji skarżącego, jakoby materiał ten był niewyczerpująco zebrany. Organ odwoławczy odmiennie niż strona ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zebrany w toku postępowania pierwszoinstancyjnego.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 122 w związku z art. 197 O.p., organ odwoławczy wskazał, że wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, zostały dokładnie opisane w zaskarżonej decyzji. W konkluzjach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., wskazując na wysokość kary określoną w art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) tej ustawy i podał, że wobec ujawnienia w kontrolowanym lokalu czterech automatów kara wymierzona skarżącemu wyniosła 400 000 zł.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skarżący działający przez pełnomocnika, zarzucił zaskarżonej decyzji, analogicznie jak w odwołaniu:
1) naruszenie przepisów procedury, tj. art. 188 O.p. "poprzez odmówienie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka prezesa zarządu spółki L. Sp. z o.o. z siedzibą w C.1 ul. [...] lok [...], KRS nr [...] – J. S. na okoliczność ustalenia tego: jaki podmiot był urządzającym gry w lokalu przy ul. [...] w K. w dniu 08.08.2018 r.; jakie były relacje łączące P. S. ze spółką L.; czy skarżący był osobą decyzyjną w przedmiocie eksploatacji urządzeń do gry w przedmiotowym lokalu; jaki charakter według spółki miały gry zainstalowane w urządzeniach do gier [...], pomimo złożonego wniosku dowodowego w tym zakresie",
2) naruszenie przepisów procedury, tj. art. 188 O.p. w zw. z art. 197 O.p, "poprzez odmówienie przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu automatów do gier, który po przeprowadzeniu gier na tych automatach miał wydać opinię na okoliczność metodologii badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniach typu [...], stopnia zaawansowania tych badań, zakresu wiadomości specjalistycznych niezbędnych do przeprowadzenia badań oprogramowania, sposobu prowadzenia gier na przedmiotowych urządzeniach oraz wniosków końcowych wynikających z wykonanych czynności badawczych, pomimo złożonego wniosku dowodowego w tym zakresie",
3) błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, iż skarżący urządzał gry na automatach opisanych w treści decyzji,
4) naruszenie art. 133 § 1 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. "poprzez skierowanie skarżonej decyzji wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach bez koncesji do podmiotu niebędącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.",
5) naruszenie art. 122 w zw. z art. 197 O.p. "poprzez brak dokładnego wyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji oparcie wydanej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych dotyczących ustalenia tego, jaki podmiot jest odpowiedzialny za urządzanie gier na przedmiotowych automatach w lokalu przy ul. [...] w K.",
6) błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji przyjęcie, iż "gry na przedmiotowych urządzeniach mogą być uznane za gry na automatach określone w art. 2 ust. 3-5 u.g.h., tj. jako gry losowe do których stosuje się ograniczenia wynikające z przepisów u.g.h.",
7) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 189d i 189f K.p.a. "poprzez ich całkowite pominięcie w sprawie na etapie odwoławczym, mimo że przepisy te znajdują pełne zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nakładania takich kar, jak wymierzona w sprawie, a postępowanie na etapie administracyjnym było obarczone wadami wynikającymi z braku rozważenia przez organ pierwszej i drugiej instancji dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, mimo istnienia takiego obowiązku".
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: P.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Powołując się z kolei na art. 61 § 2 pkt 1 P.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji, a na wypadek, gdyby organ nie uwzględnił wniosku, na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., wniósł o uwzględnienie niniejszego wniosku przez sąd. Jednocześnie złożył wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat i wydatków sądowych w całości albowiem nie jest on w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego utrzymania na podstawie art. 243 § 1 i 245 § 3 P.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że kara pieniężna nałożona na skarżącego jest nieprawidłowa, a zarzuty dotyczące wadliwości zaskarżonej decyzji odnoszą się do błędnego ustalenia stanu fatycznego, niewłaściwego zastosowania procedury oraz błędnej interpretacji prawa materialnego mającego znaczenie dla rozpoznania sprawy. Konsekwencją tych naruszeń przez organ administracyjny I i II instancji stało się wydanie decyzji odwoławczej, która – w ocenie pełnomocnika – ostać się nie może.
Następnie przedstawił stan faktyczny sprawy po czym stwierdził, że wnioski wyciągnięte przez organ pierwszej instancji, a utrzymane przez organ odwoławczy, w przedmiocie tego, że to skarżący, był "urządzającym gry" na przedmiotowych urządzeniach są wadliwe. Podkreślił, że skarżący wnosił o dopuszczenie dowodów m. in. zeznań świadka J. S. (prezes spółki L. sp. z o.o. w C.1), które zdaniem autora skargi były "kluczowe", a którego organ odwoławczy nie przeprowadził, choć – w ocenie pełnomocnika – nie było żadnych przeszkód. Zdaniem strony skarżącej nieuwzględnienie w tym zakresie wniosku dowodowego strony nastąpiło z naruszeniem reguł postępowania dowodowego, tj. art. 188 O.p., co naraziło ją na negatywne konsekwencje prawne.
Dalej zaznaczył, że organy oparły swoje rozstrzygnięcie na zeznaniach pracowników lokalu, którzy wskazali, że to skarżący był "urządzającym gry na tych automatach", co w ocenie pełnomocnika było błędne, bowiem podmiotem tym był właściciel urządzeń, tj. spółka L. Sp. z o.o. z siedzibą w C.1. Zdaniem strony skarżącej wynika to zresztą wprost z dokumentacji zgromadzonej w sprawie przez organ I instancji.
Kontynuując swoją argumentację pełnomocnik wskazał, że organ pierwszej instancji w sposób nieuzasadniony dokonał ustaleń, odnoszących się do rzekomych czynności "sprawczych" skarżącego w zakresie dotyczącym eksploatacji urządzeń. W ocenie pełnomocnika błędnie zostało przyjęte, aby na skarżącym ciążyły jakiekolwiek obowiązki związane z ich obsługą, a skarżący "nie wydawał też nigdy w tym zakresie nikomu żadnych poleceń". Podkreślił także autor skargi, że Spółka L. nigdy nie nakładała na niego obowiązków związanych z ich obsługą i nie był pracownikiem spółki urządzającej gry na urządzeniach, ani też nie miał z nią spółką żadnych powiązań innego rodzaju określonego prawem. Następnie wskazał, że okoliczność, że "sam fakt bywał w tym lokalu i mógł grzecznościowo wykonać jakieś drobne czynności na rzecz spółki urządzającej gry" w ocenie pełnomocnika nie pozwala przypisać skarżącemu przymiotu osoby odpowiedzialnej za urządzanie takich gier. Zdaniem autora skargi jest to błąd w ustaleniach faktycznych. Podkreślił, że wyłącznie wobec właściciela automatów powinno się toczyć postępowanie w niniejszej sprawie. Zaznaczył przy tym, że z decyzji wydanej wobec strony nie wynika, aby jego odpowiedzialność miała być wspólna bądź solidarna z podmiotem faktycznie urządzającym gry. Pełnomocnik podkreślił, że wobec L. Sp. z o.o. nie została wydana analogiczna decyzja wymierzająca karę, choć z dokumentów akt sprawy – w jego ocenie – wynika, że organ I instancji doskonale wiedział, że to ta spółka jest "urządzającym gry" w przedmiotowym lokalu.
Zdaniem skarżącego ustalenia faktyczne stoją w sprzeczności zarówno z rzeczywistym stanem sprawy, jak i z jego logiczną oceną. Podkreślił, że organ ograniczył się do przyjęcia jedynie na podstawie wątpliwych co do prawdziwości zeznań świadków, że strona jest podmiotem "urządzającym gry hazardowe", bez dokonania należytej subsumcji normy prawnej wynikającej z treści art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., nie ustalając w istocie jej zakresu zastosowania. W ocenie pełnomocnika zabrakło rozważań co do udziału w urządzaniu gier podmiotu faktycznie odpowiedzialnego za to, jak również analizy zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem roli L. Sp. z o.o. w sprawie. Natomiast ustalenia faktyczne w tym zakresie – w opinii autora skargi – nie mogą zostać uznane za wystarczające, co stanowi brak postępowania, który winien być uzupełniony w toku postępowania odwoławczego, o co strona wnioskowała, zgłaszając wnioski dowodowe, a które nie zostały uwzględnione. Autor skargi podkreślił, że nie można zgodzić się z poglądem organu II instancji, iż zostały ustalone wszystkie okoliczności niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Odnosząc się do definicji pojęcia "urządzającego gry hazardowe" i wskazał, że w świetle ukształtowanej linii orzeczniczej w sprawach podobnych należy stwierdzić, że orzecznictwo to powinno wywierać wpływ na postępowanie organów administracyjnych, skutkiem czego powinny one zaniechać wydawania decyzji nakładających kary finansowe na osoby, które nie sposób uznać za prowadzące samodzielną działalność polegającą na urządzaniu gier na automatach w sytuacji gdy faktycznie działalność ta jest realizowana przez inne podmioty. Możliwa jest sytuacja, że dla zrealizowania zamierzenia działalności w zakresie gier na automatach dojść może do zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać poglądu skutkującego uznaniem, że wszystkie podmioty, które w tym w jakimś zakresie uczestniczą, objęte są dyspozycją art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. jako "urządzający gry hazardowe". Pełnomocnik podkreślił, że w szczególności należy mieć na uwadze, że analizowany przepis u.g.h. nakłada na podmiot określony, jako "urządzający gry" sankcję, a zatem ustalenie zakresu zastosowania tego przepisu nie może być dokonywane wykładnią rozszerzającą, tak jak w sposób rozszerzający nie można interpretować np. przepisów nakładających obowiązki. Swoją argumentację poparł wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 542/15.
Podsumowując ten wątek podkreślił, że gdyby przyjąć "logikę myślenia" organów obu instancji, to kara administracyjna za urządzanie gier na czterech automatach w lokalu przy ul. [...] w K. powinna zostać wymierzona nie tylko skarżącemu, ale także J. L. oraz M. L., którzy bezpośrednio odpowiedzialni byli za urządzanie gier w tym lokalu, w tym za bieżącą obsługę tych automatów i wszystkie czynności z tym związane. Podkreślił również, że zasadnym byłoby ustalenie z kim pracownicy mieli zawartą umowę o pracę lub innego rodzaju mającą za przedmiot wykonywanie obsługi w lokalu. Pełnomocnik zaznaczył, że podmiotem tym nie był skarżący i w tym zakresie organy powinny dokonać ustaleń faktycznych.
Odnośnie do naruszenia art. 133 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i wskazał, że jako urządzającego gry należy uznać taki podmiot, który prowadzi działalność na automatach na swój rachunek i swoje ryzyko, który czerpie bezpośrednie korzyści stosownie do wyników gier z takiej działalności, organizuje całą działalność hazardową, w tym również poprzez zlecanie wykonywania poszczególnych czynności innym osobom, które wówczas działają nie na swoją rzecz, ale na rzecz podmiotu urządzającego gry. W ocenie pełnomocnika skarżący nie wykonywał czynności związanych z eksploatacją ujawnionych w lokalu automatów na swój rachunek i swoje ryzyko, a zatem niezasadnie uznano go za urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Dalej odniósł się do orzecznictwa w zakresie definiowania podmiotów "urządzających gry hazardowe", podkreślając, że nie można uznać za wykazane w sprawie, aby zarzucane skarżącemu przez świadków działania rzeczywiście były przez niego wykonywane w imieniu własnym. Zdaniem pełnomocnika zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy skarżący wykonywał przypisywane mu czynności na wyraźne polecenie, czy tak jak błędnie przyjął to organ – w imieniu własnym. Zaznaczył, że ustalenia faktyczne w tym zakresie zostały poczynione przez organy wybiórczo i tendencyjnie bez podjęcia dalszych czynności sprawdzających. W szczególności w sprawie nie przesłuchano prezesa zarządu spółki urządzającej gry w lokalu, pomimo tego, że organ dysponował od samego początku danymi adresowymi spółki L., a strona składała taki wniosek dowodowy. Podkreślił następnie, że skarżący kwestionując przypisaną mu rolę urządzającego gry, uzyskał od spółki L. już na etapie po wydaniu decyzji pierwszej instancji, opinię techniczną dotyczącą przedmiotowych urządzeń i podejmując obronę swoich praw przedstawił ją w niniejszej sprawie wraz ze stosownymi wnioskami dowodowymi. Pełnomocnik wskazał, że wbrew regułom określonym w Ordynacji organ administracyjny oparł postępowanie na przeprowadzonym przez funkcjonariuszy celnych eksperymencie oraz kwestionowanej przez skarżącego opinii biegłego R. R. Zgodnie zaś z art. 187, 188 i 197 O.p., organy administracyjne powinny w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, czego w sprawie nie wykonano. Dalej zauważył, że kwestią sporną jest również charakter gier możliwych do rozegrania na przedmiotowych automatach. Zdaniem pełnomocnika całkowicie podważyć należy zasadność uznania, że zachodzą przesłanki do uznania, że gry zainstalowane na urządzeniach [...] mają charakter losowy. Autor skargi zaznaczył, że biegły przy wydawaniu opinii nie przeprowadził w ogóle gier na przedmiotowych urządzeniach, a tym samym nie miał wystarczającego materiału dowodowego, na którym mógłby się oprzeć ustalając charakter gier, których nie przeprowadził. W tych okolicznościach – zdaniem pełnomocnika – opinia jest dowolna i pozbawiona walorów bezstronności i rzetelności, co "dyskwalifikuje" ją jako dowód w sprawie. Zdaniem pełnomocnika wydawanie opinii bez przeprowadzenia gier zawsze obarczone jest ryzykiem wyciągnięcia błędnych wniosków. Podkreślił, że inni biegli sądowi, opiniujący w innych sprawach urządzenia typu [...], zwracają się do producenta urządzenia o jego odblokowanie, co umożliwia rozegranie na gier. Takich czynności nie podjął biegły w opinii z 9 maja 2020 r.
W konkluzjach swojego wywodu autor skargi podkreślił, że dokonanie błędnych ustaleń faktycznych skutkowało tym, że Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu wymierzył skarżącemu karę 400.000 zł, na podstawie stanowisk wygłoszonych przez funkcjonariuszy Urzędu Celno-Skarbowego oraz wątpliwej opinii biegłego sądowego, które – zdaniem pełnomocnika – nie pozwalają na uznanie sprawy za dostatecznie rozstrzygniętą. Ponownie stwierdził, że organ odwoławczy nie uzupełniając postępowania dowodowego w tym zakresie naruszył prawo, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji.
W ocenie pełnomocnika przyjęcie, iż każdy automat zajęty przez organy celne jest automatem hazardowym, bez każdorazowego zbadania zainstalowanego oprogramowania, należy uznać za niedopuszczalne.
W ocenie pełnomocnika żadne z kryteriów wymiaru kary nie zostały zastosowane do oceny zasadności nałożenia przez organy administracji celnej kary w takiej wysokości jak orzeczona w sprawie. Kontynuując argumentację skarżący odniósł się do stosowania dyrektyw wymiaru kary z Kodeksu postępowania administracyjnego i podniósł zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 189a i następnych K.p.a. Wskazał, że art. 189a K.p.a. wprowadza regułę kolizyjną, w myśl której, przepisów działu IVa – odnośnie kwestii wymienionych w tym przepisie – nie stosuje w zakresie, w jakim kwestie te regulują przepisy odrębne. W jego ocenie z tak zredagowanego przepisu art. 189a § 2 K.p.a. wynika, że przepisy odrębne nie mogą być modyfikowane regulacjami działu IVa Kodeksu. Wywiódł przy tym pełnomocnik, że w przypadku, gdy przepisy odrębne w ogóle nie regulują zagadnienia wskazanego w art. 189a § 2 K.p.a., przepisy działu IVa stosuje się wprost w oznaczonym zakresie, co poparł wyrokiem WSA w Lublinie z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 628/18. Podkreślił, że przepisy ustawy u.g.h. regulują materialnoprawne przesłanki wymiaru kary administracyjnej, przy jednoczesnym braku uregulowań w zakresie np. odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Okoliczność ta, przy uwzględnieniu treści powołanej wcześniej reguły kolizyjnej z art. 189a § 2 K.p.a. in fine daje podstawy do wyrażenia poglądu co do powinności stosowania normy z art. 189f K.p.a. na tle spraw związanych z nakładaniem kar pieniężnych w trybie przepisów u.g.h. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że kwestionuje spotykane w orzecznictwie sądowym stanowisko, jakoby odesłanie zawarte w art. 91 u.g.h. pozwalało jedynie na stosowanie do tego rodzaju kar przepisów Ordynacji podatkowej z wyłączeniem możliwości odwoływania się do regulacji z K.p.a. Następnie wyjaśnił, że kara pieniężna nie stanowi zobowiązania podatkowego, a zatem przepis art. 91 u.g.h. trzeba traktować jako wskazujący w sposób jednoznaczny na konieczność odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do postępowań w zakresie nakładania kar pieniężnych, a zatem w zakresie procedury a nie prawa materialnego. Zdaniem pełnomocnika wspomnianego przepisu, przy wskazaniu na wymóg jedynie "odpowiedniego" stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, nie można rozumieć jako wyłączający stosowanie materialnoprawnych przepisów o karze pieniężnej, zawartych w dziale IVa K.p.a. i właściwych tej instytucji. Następnie podkreślił, że postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów u.g.h. nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym. Zaznaczył przy tym, że skoro przepisy odrębne (u.g.h. i O.p. poprzez odpowiednie stosowanie w rozumieniu art. 91 u.g.h.) nie regulują kwestii odstąpienia od wymierzenia kary, w sprawie należało zastosować art. 189f K.p.a. Pominięcie tej regulacji przez orzekające w sprawie organy – zdaniem pełnomocnika – stanowi uchybienie, które w ocenie skarżącej daje podstawy do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie odniósł się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, akcentując, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił również, że część zarzutów sformułowanych w skardze była już podnoszona w odwołaniu, a organ odwoławczy odniósł się do nich w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów w pierwszej kolejności szczegółowo wyjaśnił dlaczego zbędne było przesłuchiwanie J. S., powielając w tym zakresie argumenty zawarte w objętej skargą decyzji. Odnosząc się z kolei do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z prywatnej opinii biegłego, wnioskowanej przez skarżącego, wskazał, że do akt sprawy organu pierwszej instancji załączył opinię sporządzoną przez biegłego sądowego w zakresie informatyki, telekomunikacji i automatów do gier przy Sądzie Okręgowym w C. – opinia z 9 maja 2020 r. w sprawie o sygn. akt [...], która dotyczy automatów [...], [...], [...] oraz [...], a więc będących przedmiotem tego postępowania. Następnie zauważył, że obowiązek gromadzenia materiału dowodowego, stosownie do art. 122 O.p. i art. 187 §1 O.p., nie jest nieograniczony i bezwzględny, a obciąża organy do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy. Brak jest natomiast podstaw, aby ponawiać dowód, który już znajduje się w aktach sprawy, a którego rzetelności strona skutecznie nie podważyła.
Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnego uznania skarżącego jako "urządzającego gry hazardowe", DIAS – jak wskazano powyżej – powielił argumentację przytoczoną w treści zaskarżonej decyzji w tym zakresie, wskazując, że autor skargi "gołosłownie" zaprzecza poczynionym przez organy ustaleniom, poprzestając na ich prostym negowaniu, bez wskazania dowodów potwierdzających takie stanowisko. Organ ponownie zauważył, że ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o zebrany materiał dowodowy przeczą "drobnym" lub "grzecznościowym" czynnościom P. S. podejmowanym – zdaniem pełnomocnika – w lokalu, w którym obsługiwane były kontrolowane automaty do gry. Podkreślając, że kwestia z kim świadkowie mieli zawartą umowę o pracę, była okolicznością drugorzędną dla ustalenia "urządzającego gry", zauważył, że strona skarżąca również nie poparła swoich twierdzeń żadnymi dowodami w tej sprawie. W konsekwencji DIAS uznał, że nie można zgodzić się ze skarżącym, iż jedynym podmiotem, który może być uznany za urządzającego gry na przedmiotowych automatach może być właściciel automatów, tj. spółka L. W tym zakresie powielił argumentację wskazaną w uzasadnieniu decyzji, podobnie w odniesieniu do zarzutów negowania rzetelności przeprowadzonego eksperymentu oraz opinii biegłych znajdujących się w aktach sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 189d i art. 189f K.p.a. organ odwoławczy stwierdził, że brak jest jednolitego stanowiska orzecznictwa co do stosowania przepisów działu IVa K.p.a. w sprawie kar pieniężnych nakładanych na podstawie przepisów u.g.h., podkreślając, że przepisy ustawy o grach hazardowych przewidują odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, a tym samym jako przepisom postępowania dają im pierwszeństwo w stosowaniu w stosunku do innych przepisów postępowania w sprawach określonych w u.g.h. Zgodnie bowiem z art. 8 u.g.h., do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, chyba że ustawa stanowi inaczej. Art. 91 u.g.h. stanowi zaś, że do kar pieniężnych należy stosować odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Dalej szczegółowo odniósł się do kolizji przepisów, która zachodzi przy stosowaniu art. 189a § 2 K.p.a., dodatkowo organ wskazał, że na żadnym etapie postępowania strona nie formułowała żadnych argumentów odnośnie zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 189d i art. 189f K.p.a., okoliczności te zostały podniesione dopiero w skardze do WSA w Opolu.
Wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 478/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnik Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 1 lutego 2021 r., nr 388000-COP.4246.64.2020.22.DK. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd podniósł, że dokonana przez niego kontrola legalności wykazała, że akty te wydano z naruszeniem przepisów prawa. Dokonując takiej oceny w pierwszej kolejności wskazał na brak podstaw do stwierdzenia przedawnienia karalności. Mając na uwadze odesłanie w art. 8 u.g.h. do odpowiedniego stosowania do postępowań w sprawach określonych w u.g.h. przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa uznał, że decyzja nakładająca karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. jest decyzją kształtującą dopiero stosunek administracyjnoprawny. Ma charakter konstytutywny (ustalający) i dlatego nie ma tu zastosowania art. 68 § 1 O.p. Jako bezsporne w sprawie Sąd wskazał to, że zakwestionowane automaty do gier były urządzeniami elektronicznymi, a losowy charakter gier urządzanych na nich potwierdził eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy oraz opinia biegłego sądowego. Jak wyjaśnił oznaczało to, że gry na automatach spełniały kryteria gier na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. Niesporne zdaniem Sądu było też to, że gry na automatach urządzane były poza kasynem gry, gdyż kontrolowany lokal nie posiadał takiego statusu. Sporna i niewyjaśniona pozostawała natomiast rola strony, mimo przypisanej odpowiedzialności z tytułu urządzania gier. Nie zostało wyjaśnione, czy rola skarżącego polegała faktycznie na aktywnych czynnościach w procesie organizowania gier, czy to on w wynajętym lokalu zapewnił i stworzył odpowiednie warunki, aby nielegalna gra na automatach w ogóle mogła się odbywać, czy też zapewnił i miał nad automatami nadzór, dostęp do nich i obsługę ich oraz klientów, tworząc w ten sposób nielegalne miejsce urządzania gier hazardowych. Była to istotna kwestia w ramach przypisanej stronie odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h., do której stosuje się odpowiednio przepisy O.p. (art. 91 u.g.h.). Kierując się przepisami określającymi zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny (art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p.) Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie wystarczał na poczynienie ustaleń faktycznych, które stanowiłyby podstawę do wymierzenia skarżącemu kary z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na czterech automatach do gier. Stwierdził, że ustalenia DIAS przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie spełniały wymogów z art. 187 § 1 i art. 191 O.p., a w konsekwencji również z art. 210 § 4 O.p., co skutkować musiało wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zdaniem WSA zebrany dotąd w sprawie materiał dowodowy oraz podjęte na jego podstawie ustalenia nie pozwalały na przyjęcie, że strona była podmiotem urządzającym gry, podlegającym karze z art. 89 u.g.h. Nie przesądzając o statusie skarżącego, czy rzeczywiście był urządzającym (współrządzącym) gry, WSA wskazał na konieczność wyjaśnienia tej fundamentalnej dla sprawy kwestii przez przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, obejmującego m.in. analizę treści umów zawartych z pracownikami, umowy najmu, ustalenie związku strony z podmiotami zawierającymi te umowy. Okoliczność, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na ujawnionych czterech automatach nie została bowiem, zdaniem Sądu, należycie udowodniona i uzasadniona.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Opolu wniósł DIAS.
W piśmie procesowym z 11 maja 2023 r. skarżący kasacyjnie wnosił o dopuszczenie jako uzupełniającego dowodu z nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...], na mocy którego strona została uznana za winnego popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 K.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 i 3 K.k.s. obejmującego działalność w okresie od 8 sierpnia 2018 r. do 25 lutego 2019 r. w lokalu będącym salonem gier – [...] (w którym przeprowadzono wyżej opisaną kontrolę), że wspólnie i w porozumieniu z J. S. urządzał i prowadził gry na czterech automatach do gier.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wywiedzionej przez DIAS, wyrokiem z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1141/22, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok I instancji i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania. Uznając za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej Sąd drugiej instancji stwierdził, że WSA zawęził zakres definicji "urządzającego gry", przy ocenie subsumpcji przez organy pod ustalony stan faktyczny, równocześnie podważając ustalenia faktyczne organów, nie przeprowadziwszy szczegółowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i powołując się na dowód z wyjaśnień J. S. złożonych w postępowaniu karnym jedynie opisany przez pełnomocnika na rozprawie przed WSA. Podzielając opinię WSA, że ustawa nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry" NSA jednocześnie wskazał, że ustawa (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Przedstawiając szeroki zakres definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjmować na gruncie regulacji prawnej zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 4 pkt 1 lit. a) ustawy Sąd odwoławczy zaznaczył, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że określona nią sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie, w tym samym miejscu i czasie. Nie do pogodzenia z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia. Stąd przy ocenie, czy podmiot powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego.
NSA zaznaczył, że do akt rozpatrywanej sprawy nie dołączono umów, za wyjątkiem umowy najmu spornego lokalu, które może pozwoliłyby określić charakter aktywności strony w czynnościach związanych z urządzaniem gier na ww. automatach, a głównym materiałem dowodowym były zeznania i oświadczenia pracowników lokalu [...]: M. L. i J. L. oraz wynajmującej ten lokal spółce – B. R. wraz z umową najmu i oświadczenia skarżącego, chociażby z odwołania do DIAS, w którym nie zaprzeczał, że wykonywał pewne czynności, ale nie na własny rachunek (s. 5-6 odwołania). W odwołaniu też podnosił, że M. L. i J. L. powinni ponosić odpowiedzialność na tej samej podstawie jako bezpośrednio odpowiedzialni za bieżącą obsługę automatów (s. 5 odwołania), co mogłoby wyjaśniać, dlaczego świadkowie ci zmienili swoje zeznania, które kilkakrotnie składali, skoro skarżący, zamiast jakoby wcześniej deklarowanej pomocy im w uniknięciu odpowiedzialności sugerował rozszerzenie odpowiedzialności także na tych świadków. W ocenie Sądu odwoławczego, WSA nie rozpatrzył okoliczności, że w czynnościach związanych z urządzaniem gier na automatach w ww. lokalu uczestniczyło kilka spółek: umowę najmu zawarła G. Sp. z o.o. w Ż., właścicielem automatów była L. Sp. z o.o. z siedzibą w C.1, umowy z pracownikami miały być zawierane przez spółki: G.1, a potem przez P. z C.1. Sporny lokal znajdował się zaś w K. i do niego były wstawiane automaty, co najmniej dwukrotnie, bo przy zawieraniu umowy i kontroli 8 sierpnia 2018 r. W tych okolicznościach, zdaniem NSA należało rozważyć czy dla sprawnej realizacji działań mających na celu urządzanie gier, nie była potrzebna osoba, która koordynowała działalność tych spółek, "administrowała" w imieniu ww. spółek skontrolowanym lokalem jako salonem do gier na automatach i tworzyła warunki do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, zwłaszcza że organy wskazywały na znacznie szerszy zakres czynności wykonywanych przez stronę, aniżeli przyjęty przez WSA. Sąd przy ocenie ustaleń organów w ogóle nie rozważał tych okoliczności, nadmierną wagę przywiązując do umów, których stroną skarżący wcale nie musiał być w takiej sytuacji. Ponadto, WSA powołał się na dowód, którego nie posiadał w aktach (oświadczenie pełnomocnika skarżącego na rozprawie) i którego wartość dowodową należałoby oceniać w oparciu o całość akt sprawy karnej. Opisane zachowanie Sądu stanowiło zatem naruszenie reguły z art. 106 § 3 P.p.s.a., jak i art. 113 § 1 P.p.s.a., skoro bez tego dowodu została zamknięta rozprawa. Co więcej, w chwili orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny uległ zmianie stan sprawy karnej i dlatego zgłaszaną przez WSA konieczność uzupełnienia akt o ww. dowód z przesłuchania J. S. i ocenę tego dowodu należałoby przeprowadzić z uwzględnieniem tych okoliczności, gdyż w sprawie o sygn. akt [...] został wydany przez Sąd Rejonowy w S. wyrok, dotyczący również strony. Odnosząc się do wniosku autora skargi kasacyjnej o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów Sąd odwoławczy zaznaczył, że przeprowadzenie takiego dowodu na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. ma na celu wyjaśnienie istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym spraw, gdyż dowodowi z wyjaśnień J. S. w postępowaniu karnym został przeciwstawiony wyrok Sądu Rejonowego wydany w tym samym postępowaniu. W tym stanie rzeczy przyjęcie przez WSA stanowiska strony, bez wyczerpującego i wszechstronnego odniesienia się i dokonania oceny rezultatów postępowania dowodowego prowadzonego przez organy doprowadziło do przedwczesnego podważenia prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania, co stanowiło także naruszenie art. 201 § 1 pkt 6 O.p.
NSA wyjaśnił, że wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów podatkowych co do gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy podatkowe tylko do chwili uzyskania pewności co do stanu faktycznego sprawy, czyli w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją - określenie czy skarżący urządzał gry hazardowe bez koncesji na automatach do gier. Stąd zasadne były zarzuty naruszenia przepisów postępowania (pkt I ppkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej): art. 133 § 1, art. 106 § 3, art. 113 § 1 i art. 153 P.p.s.a. Sąd I instancji nie przeprowadził bowiem wyczerpującej oceny decyzji w kontekście zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, ocenę tę przeprowadził, opierając się na dowodzie nie znajdującym się w aktach sprawy i zawarł ocenę prawną ustaleń faktycznych, zawężając rozumienie "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., wbrew przyjmowanej definicji "urządzającego gry", przedwcześnie uchylając decyzje i zawierając wskazania dla organu, co jednocześnie skutkowało zasadnością zarzutu z pkt II.1.petitum skargi kasacyjnej. W ponownym postępowaniu NSA za konieczne uznał szczegółowe przeanalizowanie przez Sąd I instancji zaskarżonych decyzji, także w zakresie oceny kompletności zgromadzonego materiału dowodowego, jak i zastosowanych przepisów prawa materialnego, z uwzględnieniem powyższych ocen i wskazań.
W ponownym postępowaniu przed WSA w Opolu, przy piśmie procesowym z dnia 19 września 2023 r. pełnomocnik DIAS w Opolu przedłożył do akt sądowych kopię nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...], uznającego skarżącego za winnego przestępstw skarbowych z art. 107 § 1 K.k.s. przy zastosowaniu z art. 37 § 1 pkt 2 i pkt 3 K.k.s. w zw. z art. 9 § 1 K.k.s., w tym za winnego przestępstwa polegającego na urządzaniu i prowadzeniu - wspólnie i w porozumieniu z J. S. - gier na czterech automatach do gier o nazwach: [...], [...], [...] oraz [...] - w lokalu [...] mieszczącym się w K. przy ul. [...], w okresie nie wcześniej niż od 8 sierpnia 2018 r. do 25 lutego 2019 r., tj. urządzaniu i prowadzeniu gier określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h. wbrew art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 23a ust. 1 u.g.h., za które to czyny skarżącemu została wymierzona kara na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Jednocześnie pełnomocnik DIAS wskazał, że od powyższego wyroku została wniesiona apelacja do Sądu Okręgowego w O. i sprawa ta prowadzona jest pod sygn. akt [...].
Na rozprawie sądowej w dniu 14 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowił dopuścić dowód z akt [...] Sądu Okręgowego w O. na okoliczność postępowania karnego-skarbowego prowadzonego o czyn z art. 107 § 1 K.k.s. przy zastosowaniu art. 37 § 1 pkt 2 i 3 K.k.s. w zw. z art. 9 § 1 K.k.s. wobec P. S. w szczególności ustaleń poczynionych przez sąd karny i treści wyroku.
W związku z dopuszczonym dowodem na podstawie zarządzenia z dnia 22 grudnia 2023 r. wystąpiono do Sądu Okręgowego w O. o udzielenie wglądu do akt [...], który w międzyczasie zwrócił akta karne Sądowi I instancji.
W dniu 6 marca 2024 r. Sąd Rejonowy [...] Wydział Karny w S. przesłał do akt sprawy odpis prawomocnego wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...] oraz wyroku II instancji z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt [...], dotyczących P. S., wraz z uzasadnieniami informując, że akta sprawy [...] przesłane zostały do Sądu Rejonowego w K. do wyroku łącznego w sprawie innej osoby.
Na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowił dopuścić dowód z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt [...] na okoliczność ustaleń poczynionych przez sąd karny oraz uznania skarżącego winnym i wymierzenia mu kary.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie kontrolą sądowoadministracyjną objęta została decyzja DIAS w Opolu z 24 czerwca 2021 r., nr 1601-IOA.4246.8.2021.6, rozstrzygająca o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w kwocie 400.000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na czterech automatach do gier o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...].
Aktualnie zaskarżony akt podlegał ocenie Sądu w wyniku uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1141/22 - wydanego wcześniejszej w tej sprawie, wyroku tutejszego Sądu z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 478/21. W związku z tym, kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona została z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 190 P.p.s.a.
Zgodnie z tym przepisem sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Użyte w zacytowanym przepisie pojęcie "wykładnia prawa" należy rozumieć wąsko, jako wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Obejmuje ona zarówno prawo materialne, jak i procesowe.
Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego wykładnią sądu odwoławczego, na podstawie art. 190 P.p.s.a. powoduje, że przy wydawaniu nowego wyroku nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z poglądem wyrażonym przez NSA. Z tych też względów, w ramach ponownego rozpoznania sprawy wojewódzki sąd administracyjny, będąc związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku NSA, nie może dokonywać własnej ich interpretacji, a podjęte rozstrzygnięcie uwzględnić musi zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1244/11). Obowiązek podporządkowania się przez sąd pierwszej instancji ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego może być wyłączony jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.
Dokonując w niniejszej sprawie ponownej kontroli legalności Sąd kierował się zatem stanowiskiem wyrażonym w tej sprawie przez NSA. Jednocześnie uwzględnił zaistniałą po wydaniu wyroku przez NSA zmianę stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy.
Dokonana, według wskazanych powyżej zasad ocena wykazał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. Zdaniem Sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Na tej podstawie, akceptując i podzielając w całości argumentację organu odwoławczego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że materialnoprawną podstawę nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w kwocie 400.000 zł stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), nadal zwanej u.g.h. Na jej podstawie organy prawidłowo ustaliły, że gry prowadzone na badanych automatach spełniały przesłanki z art. 2 ust. 3 u.g.h. i stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. prawidłowo przyjęły, że skarżący jako urządzający gry na automatach bez koncesji podlega karze pieniężnej w wysokości 100 tys. zł od każdego automatu.
Przedstawiając przyczyny takiej oceny Sąd stwierdza, że stosownie do wskazań NSA, w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym – dotyczących tego czy skarżący powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie, Sąd w ponownym rozpoznaniu skargi, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił dowody z postępowania karnego prowadzonego m.in. przeciwko skarżącemu, w postaci wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...] oraz utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Okręgowego w O. Wydział [...] Karny-Odwoławczy z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt [...].
Na mocy tych wyroków skarżący z dniem 14 grudnia 2023 r. prawomocnie uznany został winnym popełnienia m.in. czynu polegającego na tym, że w okresie nie wcześniej niż od 8 sierpnia 2018 r. do 25 lutego 2019 r., w lokalu [...] mieszczącym się w K. przy ul. [...], wspólnie i w porozumieniu z J. S., urządzał i prowadził gry na czterech automatach do gier o nazwach: [...], [...], [...] oraz [...], określone w art. 2 ust. 3 u.g.h. wbrew art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 23a ust. 1 u.g.h. (pkt XVI części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w S.). Za ten czyn - jako wypełniający znamiona przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 K.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 i 3 K.k.s. w zw. z art. 9 § 3 K.k.s., wymierzona też została skarżącemu kara 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 3 lat oraz kara grzywny w wysokości 300 stawek dziennych.
Z uzasadnienia wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w S. wynika, że ustalenia co do urządzania i prowadzenia gier na ww. automatach do gier przez skarżącego dokonane zostały m.in. w oparciu o wyniki kontroli przeprowadzonej w dniu 25 lutego 2019 r. przez funkcjonariuszy Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w lokalu [...] w K. przy ul. [...], ustalenia wynikające z eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy, zeznania świadków oraz na podstawie opinii powołanego do sprawy biegłego. Z ustaleń Sądu karnego wynika, że skarżący obok innych podmiotów uczestniczył w procederze prowadzenia i urządzania gier na automatach do gier, których dotyczy postępowanie przed WSA w Opolu. Zajmował się sprawami organizacyjnymi Spółki L., wyszukiwaniem dla niej lokali, w których umieszczano automaty, ustalał zakres obowiązków poszczególnych osób, był zaangażowany w zawieranie umów najmu lokali, informowanie o rezygnacji z wynajmu, opłacał wynajem, zgłaszano mu problemy, a on instruował pracowników co mają mówić w przypadku kontroli i jak się zachowywać. Wspólnie z J. S. skarżący organizował całości warunków do rozpoczęcia działalności w przedmiocie gier na automatach, a następnie dbał o codzienne funkcjonowanie i zabezpieczanie lokali, czy to w pracowników, czy w finanse. W ocenie sądu karnego wszystkie te okoliczności nie pozastawiały żadnych zastrzeżeń co do roli skarżącego. Jako udowodnione i niewątpliwe sąd karny uznał okoliczności, że skarżący wspólnie z J. S. urządzał i prowadził gry na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h., w sposób sprzeczny z tymi przepisami. Uzasadniając wymiar zasądzonej kary sąd wskazał m.in., że z popełnionych czynów, za które został skazany, skarżący uczynił sobie stałe źródło dochodu, a prowadzenie przez niego działalności w postaci [...], która nie przynosiła dochodu, było zwyczajną przykrywką. Sąd Okręgowy uzasadniając swój wyrok wskazał natomiast, że Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonał prawidłowej subsumpcji i wydał trafny wyrok wymierzając sprawiedliwą karę.
W świetle nowej okoliczności – jaką jest wskazany prawomocny wyrok karny, istotną i sporną w niniejszej sprawie kwestię urządzania przez skarżącego gier hazardowych na przedmiotowych automatach bez wymaganej koncesji uznać należało za ostatecznie ustaloną i przesadzoną. Tym samym ocena organów w tym zakresie dokonana w postępowaniu administracyjnym, jako zbieżna z prawomocnym wyrokiem, zdaniem WSA w Opolu nie może budzić wątpliwości. Uznać ją należy za prawidłową i jako stanowiącą ustawową podstawę do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a) ustawy. Decyzja w tym przedmiocie nie jest bowiem oparta o uznanie administracyjne i ma charakter decyzji związanej, co oznacza, że urządzający gry na automatach bez koncesji obligatoryjnie podlega karze pieniężnej w wysokości 100 000 zł od każdego automatu.
Podkreslic należy, że ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu karnego są wiążące zarówno dla sądu administracyjnego, jak i dla organu administracji publicznej i nie podlegają weryfikacji w odróżnieniu od innych faktów w postępowaniu administracyjnym. Przepis art. 11 P.p.s.a. wprost stanowi, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" w rozumieniu art. 11 P.p.s.a. rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, w tym miejsca i czasu jego popełnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 3317/19).
Wprowadzenie do postępowania sądowoadministracyjnego tej zasady sprawia, że jej adresatami stają się pośrednio także organy administracji publicznej, które w kontrolowanej przez sąd administracyjny sprawie czyniły ustalenia faktyczne (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2384/18).
Działanie art. 11 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawia, że sąd będzie musiał uznać za prawidłowe ustalenia tych organów, jeżeli będą one korespondowały z zasadą związania ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego. Związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego, wynikające z art. 11 P.p.s.a., należy bowiem rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1590/18).
W tym stanie rzeczy wobec zaistnienia, po wydanym w niniejszej sprawie wyroku NSA, nowych okoliczności faktycznych i prawnych związanych z prawomocnym skazaniem skarżącego w postępowaniu karnym za czyn polegający na urządzaniu i prowadzeniu gier na przedmiotowych automatach, tj. gier określonych w art. 2 ust. 3 ustawy; poza kasynem gry, bez wymaganej koncesji, tj. wbrew art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 23a ust. 1 ustawy, orzekając w niniejszej sprawie Sąd nie był zobligowany dokonywać oceny pozostałych kwestii wskazanych przez NSA. W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 14 grudnia 2023 r., którym uznano skarżącego za winnego m.in. urządzania i prowadzenia gier na czterech spornych automatach w okresie objętym zaskarżoną decyzją czyni bezprzedmiotowymi dalsze ustalenia faktyczne, które miałyby dezawuować w jakikolwiek sposób ustalenia co do uznania, że skarżący był osobą urządzającą gry hazardowe w rozumieniu 89 ust. 1 pkt 1 ustawy. Tym samym skoro wyrokiem Sądu Okręgowego w O. prawomocnie ustalono winę i wymierzono skarżącemu karę za urządzanie i prowadzenie gier na automatach, to bezprzedmiotowe było jednocześnie – wobec zmiany stanu faktycznego – rozpatrywanie okoliczności, że w czynnościach związanych z urządzaniem gier na automatach w spornym lokalu uczestniczyło kilka spółek i prowadzenie dalszych rozważań czy dla sprawnej realizacji działań mających na celu urządzanie gier, nie była potrzebna osoba, która koordynowała działalność tych spółek, "administrowała" w imieniu spółek lokalem jako salonem do gier na automatach i tworzyła warunki do urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Podobnie nie było podstaw do dokonywania oceny wartości dowodowej wskazanego przez pełnomocnika skarżącego oświadczenia J. S. w oparciu o całość akt sprawy karnej, zwłaszcza jeśli się uwzględni, że również on został uznany winnym tego przestępstwa skarbowego i to winnym wspólnie i w porozumieniu ze skarżącym.
WSA w Opolu zwraca końcowo uwagę, że NSA w wyroku z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt I FSK 2275/15, wskazał, że sąd administracyjny musi uwzględnić w swoim orzekaniu prawomocny wyrok skazujący i nie ma prawa do jego kwestionowania, w tym i ustaleń faktycznych wynikających z takiego wyroku. Powyższe powoduje w konsekwencji niedopuszczalność ferowania odmiennych od niego ocen w oparciu o inny materiał dowodowy zebrany w danej sprawie, poddanej osądowi sądu administracyjnego, nawet wówczas, gdyby w świetle tego materiału jako zasadne mogły się jawić ustalenia organów odmienne od tych, które wynikają z wyroku sądu karnego (por. też wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt I FSK 273/17). Tym bardziej za niedopuszczalne uznać należy dokonywanie ewentualnej odmiennej oceny niż zawarta w prawomocnym wyroku skazującym skarżącego, skoro ustalenia organów administracji w tym zakresie są zbieżne z ustaleniami tego wyroku.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i orzekł jak w sentencji.