I SA/Op 139/19

I SA/Op 139/19 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2019-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący/
Grzegorz Gocki
Marta Wojciechowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1749/21 - Wyrok NSA z 2022-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6, art. 64 c par. 4, art. 80 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł (słownie złotych: pięćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 lutego 2019 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 ze zm. – dalej wskazywanej jako kpa) i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2018.1314 ze zm. – dalej wskazywanej jako upea), uchylające postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 19 czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego i orzekające o obciążeniu Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki z o.o. A na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych w kwocie 19.946,70 zł.
Postanowienie to wydano w następującym stanie faktycznym:
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do A Spółki z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 listopada 2017 r. wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a obejmujących nieuiszczone wpłaty na PFRON z tytułu niezatrudniania osób niepełnosprawnych o następujących numerach:
• [...],
• [...],
• [...],
• [...].
Zawiadomieniami z dnia 28 listopada 2017 r., za pośrednictwem systemu OGNIVO, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki w B S.A. oraz w C S.A. Dłużnicy zajętych wierzytelności otrzymali zawiadomienia o zajęciu w dniu 28 listopada 2017 r., natomiast przesyłka zawierająca zawiadomienia o zajęciu i odpisy tytułów wykonawczych doręczona została Spółce w dniu 15 grudnia 2017 r. w trybie art. 44 kpa (pierwsze awizo 1 grudnia 2017 r., drugie awizo 11 grudnia 2017 r.).
Zarówno B S.A., jak i C S.A. powiadomiły organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia na skutek zbiegu egzekucji do rachunku bankowego.
Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, na podstawie art. 59 § 2 upea umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z o.o. A z uwagi na brak majątku podlegającego egzekucji i pismem z tego samego dnia poinformował wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej Spółki. Nadto postanowieniem z dnia 19 czerwca 2018 r. Naczelnik na podstawie art. 113 § 2 kpa i art. 18 upea wyjaśnił, że w związku ze stwierdzeniem, iż egzekucja z rachunku bankowego prowadzonego w C S.A. jest bezskuteczna, nie przekazywano tytułów wykonawczych wierzyciela do Dyrektora ZUS O/[...] celem łącznego prowadzenia egzekucji. Natomiast w przypadku egzekucji z rachunku bankowego w B wyjaśniono, że w dniu 11.08.2018 r. Dyrektor ZUS uchylił zajęcia, zatem zbieg egzekucji ustał, a od daty dokonania zajęcia rachunku bankowego w tym banku w oparciu o tytuły wykonawcze wierzyciela nie wyegzekwowano żadnych kwot na pokrycie należności.
Po zawnioskowaniu przez wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu postanowieniem z dnia 19 czerwca 2018 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 19.947,61 zł (opłatą manipulacyjną w wysokości 3.320,49 zł oraz opłatą za zajęcie w wysokości 16.627,12 zł).
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej "Prezes PFRON") wniósł zażalenie, w którym podniósł, że brak było podstaw do naliczenia i obciążenia opłatami wierzyciela za dokonane czynności egzekucyjne, albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógłby dysponować, zatem nie istniała wierzytelność podlegająca zajęciu. Zdaniem Prezesa PFRON, przepis art. 64 § 1 pkt 4 upea nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, tylko za zajęcie wierzytelności. Na poparcie swojego stanowiska przywołał wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 638/14 oraz sygn. akt I SA/Po 1204/15. Ponadto w ocenie wierzyciela organ egzekucyjny orzekając o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi winien kierować się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14, a w konsekwencji rozważyć czy wysokość kosztów egzekucyjnych jest adekwatna względem poziomu skomplikowania czynności podjętych w ramach postępowania i nakładu pracy organu przy egzekwowaniu dochodzonych należności.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazanym na wstępie postanowieniem uchylił rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 19.946,70 zł.
Uzasadniając wydane postanowienie Dyrektor odwołał się do regulacji zawartych w upea, w tym do w art. 64c § 1,4,6 i wskazał, że jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, to pokrywa je wierzyciel. Na koszty egzekucyjne składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 i w art. 64a upea oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 64 § 6 upea, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane z zastosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 64 § 10 upea, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.
Dalej organ wskazał, że stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 upea, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, w tym np. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Przy czym zgodnie z art. 64 § 7 upea, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności następuje - zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 upea - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.
Opłaty za zajęcia, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6 upae, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane (art. 64 § 4 upea). Jednak jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6,80 zł. Stanowi o tym przepis art. 64 § 5 upea.
Odnosząc powyższe regulacje do przedmiotu sprawy Dyrektor zweryfikował wyliczone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne w zakresie opłaty manipulacyjnej przyjmując, że skoro wszystkie tytuły wykonawcze wpłynęły do organu egzekucyjnego w dniu 20 listopada 2017 r., to wówczas nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, a zatem odsetki od należności głównych objętych tytułami wykonawczymi winny zostać wyliczone na ten dzień. Przy czym stosownie do art.27a § 2 w związku z art. 27a § 1 upea, koszty egzekucyjne podlegają zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy. Szczegółowe wyliczenie kosztów w zakresie opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne przedstawione zostało na str.6-12 postanowienia w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych.
I tak dla tytułu wykonawczego Nr [...] w ocenie organu odwoławczego opłata manipulacyjna winna wynieść 1.268,20 zł., podczas gdy organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1.220,20 zł.
Dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna powinna wynieść 1.275,90 zł, a organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1.276,02 zł.
Z kolei dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna powinna wynieść 666,80 zł, a organ egzekucyjny naliczył opłatę w wysokości 666,91 zł.
Dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna powinna wynieść 157,40 zł, a organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 157,36 zł.
W przypadku opłaty za czynności egzekucyjne (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) opłata ta winna wynieść dla tytułu wykonawczego nr [...] kwotę 6.349,90 zł, a organ egzekucyjny naliczył ją w wysokości 6.109,78 zł.
Dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata za zajęcie powinna wynieść 6.389,10 zł, a organ egzekucyjny naliczył koszty za zajęcie w wysokości 6.389,52 zł.
Dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata za zajęcie powinna wynieść 3.339,40 zł, a organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 3.339,71 zł.
Z kolei dla tytułu wykonawczego Nr [...] opłata za zajęcie powinna wynieść 788,10 zł, a organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 788,11 zł.
Nadto z uwagi na treść art. 64 § 5 upea, organ powinien pobrać opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6,80 zł. W niniejszej sprawie obydwa zajęcia były dokonane tego samego dnia zatem różnica pomiędzy opłatą za obydwa zajęcia wynosi 0, stąd brak jest podstaw do naliczenia opłaty za drugie zajęcie.
W konsekwencji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że w odniesieniu do tytułu nr [...] zarówno opłata manipulacyjna jak i opłata za zajęcie zostały przez organ egzekucyjny ustalone w kwocie zaniżonej, a różnica ta wynika z błędnego ustalenia podstawy wyliczenia opłaty manipulacyjnej tj. kwoty odsetek. Jednak z uwagi na treść art. 139 kpa, organ nie mógł orzec w sposób, który pogorszyłby sytuację strony odwołującej. Wyliczonymi ostatecznie kosztami egzekucyjnymi na kwotę 19.946,70 zł, obciążył Prezesa PFRON.
Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu braku zasadności naliczenia opłat egzekucyjnych za zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z uwagi na fakt, iż zajęcia te nie doprowadziły do faktycznego uzyskania środków finansowych, organ przywołując regulacje z upea (art. 1a pkt 12a, pkt 2 upea, art. 67 § 1, 1a, 2a i 2b oraz art. 80 § 1,2 i i art. 86b), organ wskazał, że zawiadomienia o zajęciu z dnia 28 listopada 2017 r. organ egzekucyjny doręczył dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. bankowi B S.A. i C S.A. za pośrednictwem systemu OGNIVO w dniu 28 listopada 2017 r. Doszło zatem do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. W tym dniu organ egzekucyjny nabył prawo rozporządzania (w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązków objętych tytułami wykonawczymi) wierzytelnością zobowiązanej Spółki, wynikającą z umowy rachunku bankowego zawartej pomiędzy Spółką a bankiem. Fakt, iż na rachunkach tych nie były zdeponowane żadne środki pieniężne przewyższające kwotę wolną od zajęcia nie ma – zdaniem Dyrektora - znaczenia dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Brak środków na rachunku może być co najwyżej traktowany jako przeszkoda w dokonaniu realizacji zajęcia, o której to przeszkodzie bank jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny.
Tak też w niniejszej sprawie banki uczyniły, informując o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej i braku środków na zajętych rachunkach bankowych. na poparcie tego stanowiska organ przywołał wyroki sądów administracyjnych: WSA w Gliwicach z 21 lipca 2009 r. sygn. akt. I SA/G1 31/09, WSA w Warszawie z 7 sierpnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 481/09 i z 20 stycznia 2016 r. sygn. Akt III SA/Wa 634/15, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Op 33/18, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2011 r. sygn. akt II FSK 1978/09, z 16 listopada 2011 r. sygn. akt II FSK 962/10, z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12.
Odnosząc się z kolei do kwestii wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych, Dyrektor wskazał, że wyrok ten jest wyrokiem stwierdzającym niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym stwierdzono konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Wyrok ten należy do tzw. wyroków zakresowych. W pkt 5 uzasadnienia tego wyroku wyjaśniono jego skutki, wskazując że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który winien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 tej ustawy, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Wyrok dotyczący pominięcia prawodawczego ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Tak więc skutkiem tak wydanego wyroku nie jest usuniecie całego przepisu z porządku prawnego, a jedynie ustalająco-zobowiązujący skutek (por. wystąpienie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2008 r.). Konsekwencją takiego typu wyroku jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.
Ponadto Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Jak wskazał Trybunał, stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem i podmiotu publicznego. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat winny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.
Dyrektor zwrócił przy tym uwagę na niedopuszczalność pozostawienia swobody decyzyjności organom (oraz sądom) w zakresie określenia każdorazowo maksymalnych stawek opłat określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea z uwagi na treść art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji.
W konsekwencji Dyrektor stwierdził, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea - mające zastosowanie w niniejszej sprawie - nadal stanowią element obowiązującego prawa, a organy egzekucyjne zobowiązane są do jego przestrzegania. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie wskazówkę dla ustawodawcy. Na poparcie swojego stanowiska przywołał wyrok WSA w Lublinie z 5 lipca 2017 r. sygn. akt SA/Lu 359/17, wyrok WSA w Gliwicach z 31 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/GI 431/17 i wyroki WSA w Gdańsku z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd i z 26 września 2017 r. sygn. akt SA/Gd 1027/17. Dodał przy tym, że za stosowaniem przez organy przepisów prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoczesnej utraty mocy obowiązującej opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12 stwierdzając, że organy podatkowe nie mogą odmówić zastosowania przepisu prawa podatkowego, którego niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, odraczając jednocześnie utratę mocy obowiązującej takiego przepisu. Dopóki przepis prawa podatkowego nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy.
Końcowo Dyrektor wskazał, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego poprzedza szereg wcześniejszych czynności, które organ egzekucyjny musi dokonać celem poszukiwania majątku podlegającego egzekucji. W ramach postępowań prowadzonych wobec Spółki z o.o. A tytuły wykonawcze dwukrotnie były przydzielane do służby w terenie. Potwierdzają to zapisy w raporcie wygenerowanym z systemu EGAPOLTAX "Stan sprawy". W wyniku tych czynności został sporządzony protokół o stanie majątkowym zobowiązanej Spółki oraz raport o niemożności dokonania czynności. Zatem organ egzekucyjny nie obciążył wierzyciela kosztami delegacji poborców skarbowych.
Strona nie godząc się z tym rozstrzygnięciem wniosła skargę do tut. Sądu, w której domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozważenia konieczności uchylenia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 upea poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co - zdaniem strony - oznacza, że organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej Spółce, a zatem nie powinien naliczać za te czynności kosztów egzekucyjnych;
2) art. 138 § 2 kpa poprzez uchylenie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu i orzeczenie o obciążeniu wierzyciela kosztami w wysokości 19.946,70 zł.
W uzasadnieniu wierzyciel podtrzymał dotychczasową argumentację akcentując, że art. 64 § 1 upea nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a pkt 4 tego przepisu wprost odnosi się do wierzytelności. Zdaniem wierzyciela, organ egzekucyjny w żaden sposób nie wykazał istnienia wierzytelności zobowiązanej Spółki wobec banku z tytułu prowadzenia rachunku bankowego. W sprawie nastąpiło zajęcie pustego rachunku, a nie wierzytelności z tego rachunku. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt. I SA/Po 1694/16 "w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku". Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt II FSK 693/15.
Nadto zdaniem wierzyciela naliczona opłata egzekucyjna powinna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.2018.2107 j.t.) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302 j.t. – dalej jako ppsa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).
Zgodnie z treścią art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego A Spółki z o.o. w sytuacji, gdy doszło do zajęcia rachunków bankowych, na których nie było jakichkolwiek środków.
Zgodnie z art. 64c § 4 upea (Dz.U.2017.1201j.t.), wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunków bankowych. Stosownie do treści art. 80 § 1upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.
Z kolei, zgodnie z § 2 tego przepisu, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego ( art. 80 § 3 upea).
Stosownie natomiast do art. 64 § 1 upea, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. W powołanym przepisie dokonano wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty w określonej wysokości. W art. 64 § 1 pkt 4 określono wysokość opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, a w § 6 art. 64 upea przewidziano opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść art. 64 § 1 pkt 4 upea nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w określonej wysokości może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Akcentowały to zarówno Naczelny Sąd Administracyjny w licznych wyrokach dostępnych na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (z 20.03.2018 r. sygn. akt II FSK 778/16, z 30.05.2019 sygn. akt II FSK 613/19, z 6.02.2019 r. sygn. akt I GSK 2863/18, z 9.05.2019 r. sygn. akt I GSK 312/19) jak i wojewódzkie sądy administracyjne (przykładowo I SA/GL 568/18, I SA/Sz 285/19, I SA/Bk 358/19, I SA/Gd 1053/19, I SA/Bd 371/19 i 283/19, I SA/Go 431/19, III SA/Wr 445/18, VIII SA/Wa 62/19). Akceptując stanowiska zaprezentowane w tych orzeczeniach Sąd orzekający w niniejszej sprawie posłuży się przedstawioną w nich argumentacją.
Za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II FSK 693/15) wskazać należy, że we właściwym odczytaniu powołanego wyżej przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść art. 64 § 1 pkt 4 upea nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W przepisie tym ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na akcentowaną w doktrynie prawa podstawową wadę konstrukcyjną omawianych regulacji polegającą na tym, że brak jest jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę.
W konsekwencji wskazać należy, że opłaty za czynności egzekucyjne, wymienione w art. 64 § 1 pkt 4 upea przy egzekucji należności pieniężnych, obejmują zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, a to oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku. Aby zatem doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego, na rachunku tym muszą znajdować się środki pieniężne. Jeżeli zatem na rachunku zobowiązanego nie ma środków pieniężnych, to dopiero z chwilą, gdy takie środki wpłyną na rachunek bankowy, stają się one wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku bankowego w stosunku do banku i dopiero w tym momencie może nastąpić faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Art. 64 § 1 pkt 4 upea nie przewiduje opłaty za operacje na rachunku bankowym, poprzedzające czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, a nie rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe, na którym nie ma środków pieniężnych. Jeżeli zatem nie nastąpi zajęcie wierzytelności, to brak jest podstaw do obliczania opłaty za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 pkt 4 upea, co potwierdzają Sądy w przywołanych wyżej wyrokach.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęć rachunków bankowych zobowiązanej Spółki, w wyniku których nie uzyskano żadnej kwoty, a skoro przepisy upea przewidują opłaty i koszty za zajęcie wierzytelności pieniężnych, do których de facto nie doszło, to nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 upea.
Podzielając zatem przywołaną w uzasadnieniu linię orzeczniczą Sąd nie podziela stanowiska przeciwnego, zaprezentowanego w wyrokach przywołanych przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
W świetle powyższych wywodów za trafne należy uznać zarzuty strony skarżącej wskazujące na naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 upea poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, z uwagi na brak na rachunkach bankowych środków pieniężnych.
Nadto dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga jest zasadna również z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.
W kwestii skutków w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do pobieranych przez organy opłat egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłat manipulacyjnych, o których mowa w art. 64 § 6 upea, wypowiadały się wojewódzkie sądy administracyjne w wyrokach: I SA/Sz 222/18, I SA/Sz 325/18, I SA/Lu 482/18,III SA/Łd 657/18, I SA/Kr 1072/18, I SA/Gd 872/18, I SA/Gd 684/18, I SA/Op 285/18, I SA/Bd 486/18, I SA/Bk 471/18, I SA/Wr 771/18, I SA/Wr 862/18, SA/Gl 318/18, II SA/Go 355/18, I SA/Ke 287/18, V SA/Wa 1137/18, V SA/Wa 747/18, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach II FSK 2206/17 i II FSK 2481/16. Podzielając zaprezentowaną w tych orzeczeniach argumentację, Sąd posłuży się nią w dalszej części uzasadnienia.
W zaskarżonym postanowieniu jako podstawę prawną obciążenia kosztami za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego wskazano art. 64 § 1 pkt 4 upea, a w odniesieniu do poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 tej ustawy.
W wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł że:
1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.
W swoich rozważaniach (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Jednak swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Przy czym, jak stwierdził Trybunał, brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.
Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.
Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych, Trybunał uznał za nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).
Wyrok Trybunału z 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 został opublikowany 16 sierpnia 2016 r. i wiąże wszystkie organy państwa. Wyrok ten nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea w całości. W konsekwencji, co do zasady przepisy te nadal są podstawą prawną do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść ww. przepisów upea, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Oznacza to, że do czasu gdy ustawodawca, wykonując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej oraz innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo zobowiązane są tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd nie podziela przy tym stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu wejścia w życie nowych uregulowań, organ egzekucyjny zobowiązany jest nadal stosować przepisy w dotychczasowym ich brzmieniu. Brak inicjatywy ustawodawcy w zakresie wykonania wyroku Trybunału, zdaniem Sądu, nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Jak już wskazano, wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony i opublikowany, wszystkie organy państwa winny zatem wyrok ten uwzględniać. Zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wywody nakazują kierować się, przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji RP, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.
Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego odwołującego się do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 25 czerwca 2012 r., I FPS 4/12, która dotyczyła innej sytuacji faktycznej i prawnej.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2576/18, wobec wyraźnego brzmienia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zostały wyposażone w atrybut mocy powszechnie obowiązującej. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002, z. 1, str. 12 i n.). Skutki wywierane przez wyroki Trybunału Konstytucyjnego, wydawane w kwestii konstytucyjności aktów prawnych, są zróżnicowane, w zależności od treści rozstrzygnięcia. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją, bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej. Sąd orzekający w tej sprawie podziela to stanowisko i przyjmuje za własne.
Trafnie zatem wskazała strona skarżąca w uzasadnieniu skargi, że naliczona opłata winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnością faktyczną organu.
Podkreślić należy, że organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej), względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. W konsekwencji organ pominął argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów i ograniczył się do kwotowego przedstawienia kosztów i wskazania jakie podjęto czynności, bez jakiejkolwiek analizy adekwatności kosztów do celu postępowania egzekucyjnego, jak i nakładu pracy organów.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono także art. 64 § 6 upea poprzez pominięcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zastosowanie go w sposób, który Trybunał uznał za niezgodny z art.2, art.64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić stanowisko Sądu, w tym dokonaną wykładnie przepisów oraz przeanalizować, czy opłata manipulacyjna ustalona na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach upea przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy ją miarkować. Wysokość tej opłaty jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem. Dlatego też jej wysokość winna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania. Zgodzić się wprawdzie trzeba, że ustawodawca nie przewidział, bezkosztowego prowadzenia egzekucji, niemniej jednak w art. 64 § 6 upea określił minimalną stawkę opłaty manipulacyjnej, która może być pomocna w sytuacji, gdy przeprowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna.
Końcowo zauważyć należy, że organ nie stosował w sprawie art.138 § 2 kpa, zatem zarzut wskazujący na naruszenie tego przepisu należy uznać za chybiony.
Mając to na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa .
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ppsa zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).