I SA/GD 129/25

I SA/Gd 129/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /przewodniczący/
Marek Kraus
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Specjalista Dorota Pellowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2025 r. nr 100300/71/180350/2024, UP-26/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę
Uzasadnienie
L. S. (dalej: Wnioskodawca lub Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 29 listopada 2024 r. nr 2424/2024 odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, za osobę współpracującą finansowanych przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 92.507,14 zł, w tym ubezpieczenia społeczne za okres: od lutego 2011 r. do września 2012 r., od listopada do grudnia 2020 r. od maja do października 2021 r., za listopad 2022 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres: od lutego 2011 r. do września 2012 r., od października 2020 do października 2021 r., za listopad 2022 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września do października 2009 r., od lutego 2011 r. do września 2012 r., od listopada do grudnia 2020 r. oraz odsetek za zwłokę i kosztów upomnień. Zakład uznał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Ponadto Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, nie wykazał też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W dniu 6 grudnia 2024 r. Wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że należność składkowa obarczona jest brakiem humanitarnych przesłanek wobec emeryta, który posiada emeryturę w wysokości 1.250 zł i dodatkowo opiekuje się niedołężną teściową (89 lat). Uważa, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Wskazał, że popadł w zadłużenie wobec ZUS nie z własnej winy. W jego ocenie organ nie bierze pod uwagę stanu zdrowia Wnioskodawcy, tj. nagłego zawału serca z 2017 r., który udokumentował kartą informacyjną. Zdaniem Wnioskodawcy jest on dyskryminowany przez ZUS, gdyż posiada niskie uposażenie emerytalne stanowiące jego jedyne źródło dochodu oraz jest przewlekle chory. Organ zaś wykorzystuje życiowe położenie Wnioskodawcy dyskredytując i upokarzając go.
W odpowiedzi na pismo Zakładu o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się w sprawie Wnioskodawca poinformował, że jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1.600 zł. Jego dzieci nie pracują i wysyła im kwoty po 300 zł, gdyż nie mogą znaleźć pracy. Jedynym źródłem utrzymania Wnioskodawcy jest emerytura w wysokości 1.260 zł netto. Jest osobą przewlekle chorą, po zawale serca. Płacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz żonę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz możliwości opieki nad przewlekle chorą teściową. Dodał, że wielokrotnie podnosił w dokumentach składanych do ZUS jakim dochodem dysponuje, a poniesione straty materialne czyli eksmisja z lokalu, gdzie mieszkał 42 lata, pozbawią go godnego życia.
Decyzją z 10 stycznia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej: "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), zwanej dalej: "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 listopada 2024 r.
Zakład wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 25 listopada 2024 r. wynika, że Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości 1.456,51- zł netto, jednorazowo otrzymał z MOPS w Gdańsku zasiłek na opał w wysokości 1.000 zł, nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawca ponosi wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 250 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 150 zł, wydatków związanych z leczeniem w wysokości 150 zł oraz inne w wysokości 50 zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje dochód w wysokości 1.620 zł netto. Wnioskodawca spłaca w układzie ratalnym zobowiązania z tytułu podatków w kwocie 224,43- zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości, środków transportu, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności, posiada debet na rachunku bankowym w wysokości 0,70 gr. Wnioskodawca nie posiada środków finansowych na leczenie czy rehabilitację oraz na godne życie. Ponadto na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych Zakład ustalił, że Wnioskodawca do 1 grudnia 2022 r. prowadził działalność gospodarczą, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego w kwocie 224,43 zł, kwota do wypłaty wynosi 1.261,64 zł.
Zakład dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Zakład odnosząc się do zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust, 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - 1 grudnia 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż zaległości figurujące na koncie Wnioskodawcy jako płatnika składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Aktualnie prowadzona jest egzekucja z świadczenia emerytalnego, z którego comiesięcznie dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w ZUS. W związku z powyższym w ocenie Zakładu nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład wskazał, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", nie ma w stosunku do Wnioskodawcy zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.
Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Powołane przez Wnioskodawcę problemy zdrowotne nie pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu, gdyż źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne.
W ocenie Zakładu również bardzo ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Przy czym na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody małżonki Wnioskodawcy. Minimum socjalne ustalone 19 grudnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2024 r. dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.075,41 zł. Uzyskiwany dochód w łącznej wysokości 3.106,74 zł kształtuje się na poziomie porównywalnym do powołanego minimum socjalnego i wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oszacowanych na kwotę 600,00 zł (wraz z kosztami leczenia). Do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego Wnioskodawcy Zakład przyjął dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Wynikająca z tego uciążliwość nie zmienia faktu, że egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości i pozwala na zaspokojenie potrzeb, które nie mogą być odłożone w czasie.
Organ wskazał, że Wnioskodawca i jego małżonce wypłacane są także jednorazowe świadczenia w postaci trzynastego i czternastego świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny mimo iż, z tych świadczeń nie można dokonać potrąceń i egzekucji.
Zakład odnosząc się do kwestii przesyłania dorosłym córkom środków finansowych wskazał, że sytuacja ta mocno obciąża domowy budżet, dlatego brak jest dla tego działania racjonalnego uzasadnienia, zwłaszcza w podnoszonej trudnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego Wnioskodawcy. Z przedstawionych informacji nie wynika, aby jego dorosłe córki nie mogły podjąć zatrudnienia, tym bardziej, że mieszkają miastach: Wrocławiu i Elblągu, gdzie możliwości znalezienia pracy zarobkowej są większe niż w małych miejscowościach. Według Urzędu Statystycznego we Wrocławiu stopa bezrobocia w listopadzie 2024 r. kształtowała się na poziomie 4,6 %, zaś według Powiatowego Urzędu Pracy w Elblągu stopa bezrobocia w tym samym miesiącu wyniosła 6,3%.
W ocenie organu fakt, że Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby życiowe jego rodziny są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych.
Jednocześnie okoliczność, że Wnioskodawca spłaca zobowiązanie finansowe z tytułu podatków w kwocie 224,43 zł miesięcznie nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy na podstawie, których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne. Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie Zakładu w sytuacji Wnioskodawcy takie okoliczności nie zachodzą.
Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności wobec ZUS. Z uwagi na powyższe natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Skarżący zaskarżył ww. decyzję zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 4 u.s.u.s. z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie jest niezdolny do pracy z powodu choroby zawodowej, podczas gdy nadal choruje i jego stan zdrowia nie uległ poprawie.
Wniósł o uwzględnienie odwołania i zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez umorzenie długów z tytułu składki bądź jej uchylenie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Dodatkowo wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania oraz opinii biegłego na okoliczność choroby przewlekłej serca, na którą choruje, objawów choroby, przyczyn wystąpienia jej przebiegu oraz skutków.
W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.
Na wstępie należy zasygnalizować, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek (najstarsza należność dotyczy września 2009 r., a najnowsza listopada 2022 r.), ponieważ w sierpniu 2011 r. doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, które trwa nadal i którym sukcesywnie obejmowano kolejne okresy rozliczeniowe. Przy czym egzekucja jest skuteczna. W konsekwencji należało uznać, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Orzekający w sprawie organ w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie zobligowany jest do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
Natomiast rolą Sądu orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest obowiązany do oceny, czy decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że Zakład sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem organ spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.
Prawidłowo stwierdzono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. dotycząca śmierci dłużnika z oczywistych względów nie wystąpiła.
Ponadto przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust, 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.
Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi. W sprawie ustalono, że 1 grudnia 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej a jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.
Także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Organ prawidłowo ocenił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek.
Natomiast przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż aktualnie prowadzona jest egzekucja z świadczenia emerytalnego, z którego comiesięcznie dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w ZUS. Natomiast w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest nadal w toku, to wykluczone jest zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
W związku z powyższym prawidłowo Zakład stwierdził, że w sprawie nie zaszły żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny. W tej sprawie nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany.
Odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu, ZUS prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.
Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18).
ZUS uzasadniając swoje stanowisko przeanalizował wszystkie podniesione we wniosku okoliczności, uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Wnioskodawcy nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki. Przy czym organ odniósł się do wszystkich przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie stwierdził także innych okoliczności uzasadniających podjęcie korzystnego dla Skarżącego rozstrzygnięcia.
W takiej sytuacji nie można przyjąć, że zaistniała przesłanka braku możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. Mając na uwadze powyższe należało przyjąć, że w sprawie nie wykazano, iż konieczność spłaty składek doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania przez rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych, a stanowisko w powyższym zakresie organ prawidłowo uzasadnił, odnosząc się do argumentacji Skarżącego oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Zdaniem Zakładu ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Co istotne przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W kontekście powyższego zasadnie Zakład odniósł dane przedstawiane przez Skarżącego się do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, tj. minimum socjalnego. Przy czym zasadnie zauważył, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody małżonki Skarżącego.
Natomiast minimum socjalne ustalone 19 grudnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2024 r. dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.075,41 zł. Dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego jest porównywalny, wynosi bowiem 3.106,74 zł. Prawidłowe są zatem wnioski Zakładu, że wskazany dochód wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oszacowanych na kwotę 600 zł (wraz z kosztami leczenia). Przy czym wyjaśnił, ze do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego Wnioskodawcy przyjęto dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych, gdyż egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości i pozwala na zaspokojenie potrzeb, które nie mogą być odłożone w czasie. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które także borykają się z trudnościami finansowymi. Wspomniane wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić dłużnik, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.
Przy czym dodania wymaga, że wskaźniki te uwzględniają potrzeby w zakresie m.in. żywności, utrzymania mieszkania, odzieży, środków czystości, leczenia - na godziwym, choć skromnym poziomie. W tym zakresie nie można więc zarzucić Zakładowi naruszenia przepisów postępowania.
W konsekwencji Zakład miał podstawy do wyciągnięci wniosków, że sytuacja Wnioskodawcy nie nosi znamiona ubóstwa. Podniesione przez Wnioskodawcę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości.
Organ zauważył, że Wnioskodawcy i jego małżonce wypłacane są także jednorazowe świadczenia w postaci trzynastego i czternastego świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny, ponieważ z tych świadczeń nie można dokonać potrąceń i egzekucji.
Przy czym także ocenił wydatek w postaci przekazywania środków dorosłym córkom, które nie prowadzą ze Skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego i które mogą podjąć działania w celu podjęcia pracy zarobkowej, nie obciążając tym samym budżetu Skarżącego. Wydatki te uznano za nieracjonalne.
Organ nie pominął także w swej ocenie okoliczności, że Wnioskodawca spłaca zobowiązanie finansowe z tytułu podatków w kwocie 224,43- zł miesięcznie, przy czym stwierdził, że ten fakt nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy na podstawie, których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne. Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie Zakładu w sytuacji Wnioskodawcy takie okoliczności nie zachodzą.
Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności wobec ZUS. Nie każde kłopoty finansowe mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia.
Należy zwrócić też uwagę, że ZUS wziął też pod uwagę fakt, że Strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych.
W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym.
Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do wniosku, że sytuacja materialna Strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro dysponują dochodem nieznacznie przekraczającym poziom minimum socjalnego oraz okresowo otrzymują dodatkowe świadczenia, które wspierają ich budżet. Z tego względu uzasadnione jest stanowisko, że chociażby częściowa spłata zadłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Natomiast natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Przy czym nie można automatycznie przyjąć, że w interesie publicznym jest uwolnienie Wnioskodawcy od ciążącego obowiązku uregulowania składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, Wnioskodawca bowiem ma możliwość złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, dostosowane do jego możliwości finansowych.
Prawidłowo organ uzasadnił również swe stanowisko w zakresie niewystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wskazując, że przesłanka nie ma w stosunku do Wnioskodawcy zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej. Natomiast przepis ten odnosi się od zobowiązanych, którzy nadal prowadzą działalność gospodarczą.
Ponadto ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wskazane przez Skarżącego problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro Skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu, które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Źródłem jego utrzymania Wnioskodawcy jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym Wnioskodawca nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie dłużnika niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, czego po ponownej analizie sprawy nie można z całą pewnością stwierdzić.
W kontekście powyższego Skarżący nie mógł też skutecznie wykazać, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie jest możliwe uzyskiwania dochodu z emerytury.
W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. ZUS przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego i szczegółowo wykazuje dlaczego Wnioskodawcy odmówiono umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.
Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), oddalił skargę.