I SA/Op 117/24

I SA/Op 117/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 2085/24 - Wyrok NSA z 2025-06-03
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 5 ust. 2, par. 6 ust. 5, par. 8 ust. 1, ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2023 poz 775
art. 75 par. 1, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235(1), art. 235(2)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant: Referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o. o. Sp. k. w G. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 13 listopada 2023 r., nr HP.907.6.2023.MB w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2023 r., nr HP.907.6.2023.MB, Opolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "OPWIS", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania G. Sp. z o.o. Sp. k w G. (dalej: "Spółka", "skarżąca") od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: "PPIS", "organ I instancji") w Głubczycach z dnia 7 czerwca 2023 r., nr HP.4200.1.2020.AK, o stwierdzeniu u R. K. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe, powstałe w następstwie czynników w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzela, wym. w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1836, dalej: rozporządzenie) - utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu.
W tych ramach odnotował, że przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r., nr HP.4200.1.2020.AK, PPIS w Głubczycach stwierdził u R. K. (dalej jako: "pracownik", "strona") chorobę zawodową - raka płuca, raka oskrzeli wymienioną w poz. 17. 1 wykazu chorób zawodowych w oparciu o orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z/s w K. (WOMP) z dnia 16 lipca 2021 r., nr [...] o rozpoznaniu ww. choroby zawodowej, dane dotyczące narażenia zawodowego R. K. podczas zatrudnienia w latach 2002-2019 w G. Spółka z o.o. Sp.k. z siedzibą w G. na czynniki mogące być uznane za sprawcze schorzenia, ustalone przez PPIS w Głubczycach w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego oraz opinię Kliniki Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2023 r., nr [...], zgodnie z którą obecność w środowisku pracy R. K. pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę, materiałów zanieczyszczonych chromem, niklem oraz pyłów i gazów spawalniczych wiązała się z ryzykiem kancerogenezy w płucach, wg przepisów prawa obowiązującego aktualnie w Polsce oraz ustaleń Międzynarodowej Agencji ds. Badań nad Rakiem (IARC).
Zaakcentował, że przeprowadzone przez organ pierwszoinstancyjny postępowanie wyjaśniające wykazało, że strona w okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 30 września 2019 r. była zatrudniona w ww. zakładzie na stanowisku spawacza, obsługującego urządzenie do automatycznego spawania obwodowego łukowego dennic z płaszczeni, metodą "MAG – [...], w narażeniu na pyły i dymy spawalnicze. Pracownik nadzorował pracę automatu spawającego, obserwował proces spawania bezpośrednio przy tym urządzeniu. W trakcie wizji przeprowadzonej przez PPIS w Głubczycach na tym stanowisku pracy stwierdzono uwalnianie się dymów do środowiska pracy, pomimo zainstalowanych odciągów. Spawanie odbywało się w osłonie gazowej dwutlenku węgla, argonu i tlenu. Do spawania stosowano drut miedziany ENERGOMAG-2-s zawierający w składzie m. in. chrom (Cr) i nikiel (Ni). Elementy spawane to blacha czarna, walcowana na gorąco, zawierająca w składzie Cr i Ni. W hali, w której zlokalizowane było ww. stanowisko oraz w hali przyległej do niej odbywała się praca na innych stanowiskach, m.in. spawalniczych. Spółka przeprowadzała pomiary zapylenia pyłem zawierającym wolną krystaliczną krzemionkę i pomiary związków toksycznych w środowisku pracy (związków manganu, żelaza, tlenków azotu, tlenku węgla), których wyniki nie przekraczały normatywów higienicznych.
Kontynuując wskazał, że WOMP w O. z/s w K. rozpatrując sprawę pośmiertnie, na wniosek spadkobierców, orzeczeniem z dnia 16 lipca 2021 r., nr [...], o rozpoznał u R. K. chorobę zawodową - raka płuca, raka oskrzeli, co stanowiło postawę wydania przez PPIS w Głubczycach decyzji z dnia 16 grudnia 2021 r., nr [...], o stwierdzeniu u R. K. choroby zawodowej. Powyższa decyzja została jednak uchylona przez OPWIS decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., nr [...], i przekazana do ponownego rozpatrzenia. W wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających, po konsultacji sprawy w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi (IMP), PPIS w Głubczycach decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r. ponownie stwierdził chorobę zawodową u R. K..
Organ odwoławczy pokreślił, że w odwołaniu od powyższej decyzji Spółka reprezentowana przez pełnomocnika zakwestionowała w całości decyzję organu I instancji ze względu na liczne, rażące naruszenia proceduralne, a także wewnętrzną sprzeczność w ustaleniach poczynionych przez organ. Dodał też, że w odpowiedzi na odwołanie swoje stanowisko przedstawili A. K., L. K. i P. K. i wnieśli o utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. W ocenie stron w prowadzonym postępowaniu PPIS w Głubczycach zgromadził pełny materiał dowodowy, wyczerpujący możliwość przeprowadzenia jakichkolwiek nowych ustaleń. W szczególności konsultował sprawę dwukrotnie w IMP w Łodzi, który jest jednostką naukowo-badawczą w zakresie narażenia pracowników na czynniki rakotwórcze, który wskazuje na krystaliczną krzemionkę jako przyczynę rozwoju choroby nowotworowej u R. K. Stwierdzono, że warunki pracy w trakcie zatrudnienia R. K. były skrajnie złe, hala była zadymiona, co sam komunikował i potwierdzili to świadkowie. W wyniku obniżenia przez pracodawcę ekranów ochronnych w hali spawalni R. K. w różnych czasookresach i z różną częstotliwością miał naświetlane oczy, poparzoną skórę uszu, szyi i kończyn górnych. Podniesiono ponadto, że wizja lokalna przeprowadzona dnia 20 kwietnia 2022 r. przez przedstawiciela PPIS w Głubczycach była zapowiedziana wcześniej, stąd jej wynik nie jest miarodajny. Postępowanie PPIS w Głubczycach nie odzwierciedla warunków pracy z lat 2002-2019. Z tego też powodu zakwestionowano żądanie pełnomocnika Spółki do wykonania aktualnych badań środowiska pracy na stanowisku spawania obwodowego. Podkreślono, że wbrew stanowisku Spółki, R. K. przez ponad 17 lat był narażony na substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na organizm człowieka - wolną krystaliczną krzemionkę, chrom, nikiel, pyły i dymy spawalnicze, a jednocześnie nie da się wykazać dawki progowej narażenia, poniżej której nie istnieje ryzyko indukcji nowotworu, a jak stwierdzono w opinii IMP w Łodzi ryzyko indukcji nowotworu jest tym większe, im więcej kancerogenów występuje w środowisku pracy narażonego pracownika. Wskazano też, że R. K. w trakcie zatrudnienia w Spółce nie był poddawany specjalistycznym badaniom lekarskim, takim jak RTG klatki piersiowej oraz spirometria, które powinny być wykonywane przy narażeniu na wolną krystaliczną krzemionkę. Tymczasem okres latencji nowotworu płuc wynosi nawet kilkanaście lat, a jego objawy pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium choroby,
Kontynuując organ odwoławczy stwierdził, że z treści dokumentacji zgromadzonej przez PPIS w Głubczycach w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że R. K. pracując na stanowisku spawacza obsługującego automat spawalniczy tzw. [...]" w okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 30 września 2019 r. narażony był na działanie pyłów i dymów spawalniczych. Dowodzą tego - zdaniem organu - zeznania świadków, stwierdzenia strony, wyniki wizji lokalnej przeprowadzonej przez PPIS w Głubczycach włącznie z dokumentacją fotograficzną stanowiska pracy oraz dokumentacja nt. wyników badań środowiskowych z zakresu zapylenia i toksykologii. Te wyniki stanowią niepodważalny dowód w tym zakresie.
Dodał, że pył, który emitowany był do środowiska pracy na stanowisku R. K. został zaklasyfikowany do kategorii pyłu przemysłowego zawierającego wolną (krystaliczną) krzemionkę o zawartości poniżej 2%. Wyniki badań środowiskowych z zakresu zapylenia wykonywane w latach 2002-2017 dowodzą, że stężenie pyłu całkowitego na stanowisku pracy tego pracownika kształtowało się w zakresie od 1,3 mg/m3 do 6,1 mg/m3, tj. od 0,13 do 0,61 krotności wartości dopuszczalnej w środowisku pracy (najwyższego dopuszczalnego Stężenia, tj. NDS-u, wynoszącego 10 mg/m3. Stężenie frakcji wdychalnej tego pyłu, które było mierzone w latach 2011, 2013, 2014 i 2017 wynosiło od 0,7 do 0,8 mg/m3. Frakcja wdychalna to ta frakcja aerozolu, która po wniknięciu przez nos i usta, po zdeponowaniu w drogach oddechowych stwarza zagrożenie dla zdrowia. Organ zauważył, że obowiązek prawnego oznaczania stężenia frakcji respirabiinej krzemionki krystalicznej w pyle został określony dopiero w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2018 r. poz.1286 ze zm., dalej rozporządzenie NDS). Po wejściu w życie tego rozporządzenia pył emitowany do środowiska pracy na przedmiotowym stanowisku zaliczono do kategorii: pył niezaklasyfikowany ze względu na toksyczność, dla którego NDS dla frakcji wdychalnej wynosił również 10 mg/m3. Dla tego rodzaju pyłu obowiązuje zgodnie z ww. przepisem jednoczesne oznaczanie stężeń frakcji respirabiinej krzemionki krystalicznej, dla której NDS wynosi 0,1 mg/m3. Frakcja respirabilna to frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej.
Dalej organ podał, że pomiary przeprowadzone w 2019 r. na przedmiotowym stanowisku pracy wykazały, że stężenie frakcji respirabiinej krzemionki krystalicznej, kwarcu; krystobalitu wynosiło poniżej 0,01 mg/m3 (wskaźnik narażenia poniżej 0,1 NDS), stężenie pyłu całkowitego kształtowało się na poziomie 3,6 mg/m3, tj. 0,36 krotności NDS. Kolejne pomiary wykonane w 2021 r. wykazały stężenie frakcji respirabiinej krzemionki krystalicznej poniżej 0,0139 mg/m3, tj. poniżej 0,139 krotności NDS. Stężenie pyłu całkowitego kształtowało się na poziomie 3,4 mg/m3, tj. 0,34 NDS. Wyniki te - na co zwrócił uwagę organ - chociaż nie przekraczają dopuszczalnych normatywów higienicznych wskazują na obecność pyłu spawalniczego w środowisku pracy R. K., w strefie oddychania pracownika, przy stężeniu frakcji wdychalnej pyłu przewyższającej okresowo poziom połowy NDS-u. Natomiast pomiary wykonywane od 2018 r., chociaż wskazują na niskie poziomy frakcji respirabilnej wolnej krystalicznej krzemionki nie wykluczyły jej obecności w pyle emitowanym do środowiska pracy, tym samym nie dają podstawy do wykluczenia obecności tego czynnika w środowisku pracy tego pracownika.
W odniesieniu do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że pojęcie wolnej krystalicznej krzemionki i frakcji respirabilnej krzemionki, mają zastosowanie przy analizie narażenia zawodowego R. K. Pył emitowany do środowiska pracy to pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę. W wyniku pomiarów wykonywanych od 2018 r. wyodrębniono w nim frakcję respirabilną wolnej krystalicznej krzemionki, tj. tej frakcji, która ma zdolność do wniknięcia do dolnych dróg oddechowych i stworzenia zagrożenia dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej. Definicje frakcji wdychalnej i respirabilnej aerozolu zawarte są w rozporządzeniu NDS.
Dalej organ podał, że R. K. był zatrudniony na stanowisku spawacza na zautomatyzowanym stanowisku spawalniczym tzw. [...] do obwodowego spawania łukowego w osłonie gazowej elementów zbiorników ogrzewaczy wody, tj. dennic łukowych z płaszczem. Dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez PPIS w Głubczycach dnia 22 kwietnia 2022 r., uzupełnione przez OPWIS w ramach postępowania odwoławczego wykazało, że materiałem spawanym, przez cały okres zatrudnienia w Spółce, była stal konstrukcyjna niestopowa, zawierająca w składzie m.in. krzem (Si), chrom (Cr) i nikiel (Ni). Z treści atestów blach przedstawionych przez Spółkę wynika, że zawartość tych pierwiastków w materiale wynosiła: Si od 0,01 do 0,2 %, Cr od 0,02 do 0,05 %, Ni od 0,01 do 0,03 %. Z kolei drut spawalniczy zawierał w składzie 0,9 % Si, 0,016 % Ni i 0,03 % Cr.
Związki chromu sześciowartościowego (Cr VI) i niklu (Ni) są zaliczone do kategorii czynników rakotwórczych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1). Czynniki rakotwórcze kat. 1 są to takie czynniki, co do których wiadomo lub istnieje domniemanie, że są rakotwórcze dla człowieka.
Ponadto PPIS w Głubczycach mając na uwadze ustalenia dotyczące warunków pracy R. K. pismem z dnia 4 maja 2022 r. zwrócił się do IMP w Łodzi o wyrażenie opinii w zakresie związku choroby rozpoznanej u R. K. z warunkami pracy, tj. wpływu na jej powstanie czynników występujących w procesie spawania metodą MAG, wykorzystania materiałów zanieczyszczonych czynnikami rakotwórczymi tj. chromem i niklem, obecnością w środowisku pracy pyłów i dymów spawalniczych, które zostały zakwalifikowane jako rakotwórcze przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem.
W przedstawionej opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. IMP stwierdził, że dane o narażeniu R. K. na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, materiały zanieczyszczone chromem i niklem oraz pyły i gazy spawalnicze dają podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślił, że narażenie na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną, powstającą w trakcie pracy może wiązać się z ryzykiem kancerogenny w płucach, również związki chromu VI i niklu należą do czynników rakotwórczych kategorii 1 w kontekście rozwoju m.in. raka płuc. Jednocześnie podkreślił, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, a nie deterministycznych, w związku z czym nie da się wskazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Stwierdził, że ryzyko jest tym większe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w tym przypadku były to chroni VI, nikiel i krzemionka. Formułując powyższe Instytut oparł się zarówno na wiedzy medycznej, naukowej jaki i prawie, przywołując stanowisko Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (1ARC) oraz przepisy prawa aktualnie obowiązujące w Polsce.
W dalszej kolejności organ odwoławczy podał, że na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (na dzień wydania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2023 r. poz. 1645 - dopisek Sądu), zwanej dalej k.p., kwestie narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 Iipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2021 r. poz. 2235 ze zm. - zwane dalej rozporządzeniem w sprawie substancji).
W § 2 ust 1 rozporządzenia w sprawie substancji wskazuje się, że substancjami chemicznymi spełniającymi kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze lub mutagenne są substancje chemiczne spełniające kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A lub 1B zgodnie z ww. rozporządzeniem. Z kolei § 2 ust 3 rozporządzenia w sprawie substancji wskazuje się, że za rakotwórcze uznaje się również czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. A zatem czynnikami o działaniu rakotwórczym mogą być zarówno substancje chemiczne (związki chromu, niklu), jak i procesy technologiczne (w tym prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy).
Organ zauważył, że w odwołaniu Spółka zakwestionowała istnienie narażenia R. K. na chrom VI i nikiel, przedstawiając "Sprawozdanie nr [...] z pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy", wykonanych na zlecenie Spółki przez L. Sp. z o.o. Sp. K. w K.1 dnia 29 maja 2023 r. Badaniem tym objęto pomiary związków chromu VI - chromianów (VI) i dichromianów (VI) oraz niklu i jego związków. Dopuszczając powyższe wyniki jako dowód w sprawie organ wyjaśnił, że poboru próbek dokonano na stanowisku spawacza obsługującego automat spawający MAG firmy B. Spawane były denka ze stali S235 (stal stosowana na stanowisku R. K. w latach 2011, 2012, 2015, na co dowodem są przekazane przez Spółkę atesty), drutem 14341 (stosowanym również w 2017 r.). Badania te wykazały niskie wartości stężeń badanych czynników. Stężenie związków chromu (VI) w przeliczeniu na Ci(VI) oraz niklu w przeliczeniu na Ni, podczas prac związanych z obsługą i kontrolą automatu spawającego metodą MAG było niższe od dolnej granicy zakresu pomiarowego metod pomiarowych, tj. było poniżej 0,003 mg/m3 (0,03 krotności NDS-u) dla chromu (VI) i poniżej 0,007 mg/m3 (0,028 NDS-u) dla niklu. W związku z powyższym OPWIS w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się pismem z dnia 18 września 2023 r. do WOMP w O. z/s w K., który wydał orzeczenie o rozpoznaniu u R. K. choroby zawodowej, z zapytaniem, czy mimo niskich poziomów stężeń ww. czynników należy uznać, że ich łączne występowanie w środowisku pracy mogło spotęgować działanie rakotwórcze na organizm, co po uwzględnieniu osobliwej wrażliwości organizmu, pozwala na przyjęcie wysokiego prawdopodobieństwa, że stanowią czynnik sprawczy choroby. OPWIS w ww. piśmie poprosił również o ustosunkowanie się w tym kontekście do faktu, że orzeczenie lekarskie WOMP w O. z/s w K. nr [...], z dnia 16 lipca 2021 r. o rozpoznaniu u pracownika choroby zawodowej raka płuca, raka oskrzeli, wydane zostało na podstawie uznania za czynnik sprawczy jedynie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę oraz czy treści zgromadzonych dowodów przez organ I instancji oraz dowodów przedstawionych przez Spółkę, w tym dotyczących poziomów stężeń związków chromu VI i niklu mają wpływ na treść orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej u R. K. A także, czy zasadny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji organu I instancji: "(...) PPIS w Głubczycach uznał w prowadzonym postępowaniu argument podniesiony przez Spółkę, iż zawartość wolnej krystalicznej krzemionki na stanowisku pracy jest zachowana na poziomie tła i wykluczył go jako potencjalną przyczynę rozwoju nowotworu u Pana R. K.".
WOMP w O. z/s w K. w odpowiedzi z dnia 26 września 2023 r. potwierdził słuszność stanowiska IMP w Łodzi, zawartego w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Podkreślił, że związki chromu VI oraz niklu należą do kategorii l czynników rakotwórczych w kontekście rozwoju m.in. raka płuca. Stwierdził, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, w związku z czym nie można wykazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Podkreślił, że nie jest istotne stężenie danej substancji o działaniu rakotwórczym, a fakt jej występowania jako czynnika narażenia. Ryzyko kancerogenezy jest tym wyższe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w przypadku R. K. były to chrom, nikiel oraz krzemionka. Tym samym potwierdził, że niezasadnym jest wykluczenie wolnej krystalicznej krzemionki z czynników uznanych za sprawcze schorzenia.
Odnosząc się do "Opinii nt. warunków pracy na stanowisku do automatycznego spawania łukowego zbiorników" z dnia 7 sierpnia 2023 r. sporządzonej przez dr. hab. inż. A. L., prof. Politechniki [...], organ odwoławczy wyjaśnił, że w opinii tej z jednej strony stwierdza się, że materiały spawane oraz materiały dodatkowe stosowane na tym stanowisku nie stanowią źródła czynników szkodliwych związków chromu ani niklu. Z drugiej zaś potwierdza się fakt zanieczyszczenia blach stosowanych na tym stanowisku chromem i niklem, w ilości odpowiednio 0,05% i 0,015 % oraz zarejestrowania w wyniku pomiarów obecności związków chromu i niklu w dolnej granicy zakresu pomiarowego. Stąd opinia ta przeczy ponadto stanowi faktycznemu, jaki został ustalony przez PPIS w Głubczycach w zakresie warunków pracy na tym stanowisku. Wg opinii operator stanowiska spawalniczego [...] ze względu na fakt, że to stanowisko jest całkowicie zautomatyzowane nie jest narażony na ekspozycję czynników potencjalnie szkodliwych, które mogą występować podczas prac spawacza. Powyższe, w przekonaniu organu, nie jest zgodne z rzeczywistością. Fakt, że linia jest zautomatyzowana nie jest równoznaczny z tym, że proces spawania, który się w niej odbywa jest hermetyczny. Proces spawania w automacie również powoduje emisję pyłów i dymów spawalniczych, które ze względu na fakt, że miejsce spawania w tym automacie jest osłonięte tylko częściowo, a odciągowa wentylacja miejscowa linii często była nieszczelna (co wynika z zeznań świadków), emitowane są do środowiska pracy. Z powyższych względów należało uznać, że opinia nie stanowi dowodu mogącego podważyć stanowisko organu I instancji.
Organ odwoławczy zauważył też, że pracodawca w "Ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku spawacza-spawania obwodowego" wskazuje jako czynnik zagrożenia "narażenie na pyły powodujące pylicę - np. zawierające krzemionkę" oraz "narażenie na dymy, spaliny, rozproszony olej", "kontakt z substancjami chemicznymi powstałymi wskutek spawania elementów metalowych". Dowodem na to są zapisy w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska spawacza - spawanie obwodowe z 1 września 2009 r., 4 lutego 2014 r., 12 lutego 2019 r., przedstawionej przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym. Ponadto, z treść decyzji organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie choroby zawodowej uwarunkowana jest treścią orzeczenia lekarskiego jednostki upoważnionej do orzekania o chorobach zawodowych. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, w przypadku sprawy rozpatrywanej pośmiertnie na podstawie dokumentacji medycznej byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową, są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do lego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, a taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanym przypadku.
Rozpoznania choroby zawodowej u R. K. dokonała upoważniona do tego jednostka, tj. WOMP w O. z/s w K. orzeczeniem lekarskim z dnia 16 lipca 2021 r. Orzeczenie pośmiertne wydane zostało na podstawie analizy dokumentacji medycznej, po konsultacji sprawy i uzyskaniu opinii IMP w Łodzi z dnia 25 czerwca 2021 r. Zgodnie z tą opinią analiza wyników pomiarów środowiskowych na stanowisku pracy R. K., pomimo braku przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń, wykazała narażenie mogące skutkować rozwinięciem jego schorzenia.
W świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Obie okoliczności zaistniały w niniejszej sprawie.
PPIS w Głubczycach po uzyskaniu nowych informacji w zakresie narażenia R. K. (dotyczących obecności w materiale spawanym czynników kancerogennych w odniesieniu do płuc, tj. chromu VI i niklu), wystąpił pismem z dnia 4 maja 2022 r. o opinię do IMP w Łodzi Opinia ta została sformułowana w oparciu o Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 4 maja 2022 r., zawierającą pełne informacje dotyczące charakteru narażenia i rodzaju czynników narażenia. Instytut stwierdził, że analiza narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej daje podstawę do rozpoznania u R. K. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi pod postacią raka płuca, raka oskrzela.
Kontynuując OPWIS wskazał, że w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się do WOMP w O. z/s w K., celem uzupełnienia materiału dowodowego o stanowisko ww. jednostki w świetle uzupełnionego materiału dotyczącego narażenia zawodowego i zarzutów Spółki dotyczących poziomów narażenia. Ww. jednostka w opinii z dnia 26 września 2023 r. podtrzymała swoje stanowisko. Jest ono w pełni zgodne ze stanowiskiem IMP w Łodzi, określonym w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Dodał też, że w rozpatrywanej sprawie uznał za konieczne uzyskanie certyfikatów blachy, która była spawana na stanowisku pracy R. K. w poszczególnych latach jego zatrudnienia, tj. w okresie od 2002 do 2019 r. i certyfikatów stosowanego drutu spawalniczego z wyżej wskazanych lat, ponieważ dokumenty w tym zakresie znajdujące się w aktach sprawy zebranych przez organ I instancji dotyczyły głównie materiałów stosowanych po zakończeniu przez niego pracy w Spółce. OPWIS uznał również za konieczne dokonanie powtórnego przesłuchania świadków, ponieważ zarzut podniesiony przez Spółkę naruszenia art. 79 k.p.a. uznał za zasadny, a informacja świadków o braku skutecznej wentylacji na stanowisku pracy R. K. stanowi istotny element w ocenie warunków pracy, poza dowodami w postaci wyników badań środowiskowych, certyfikatów stosowanych materiałów, oceny ryzyka zawodowego.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że analiza zebranego materiału dowodowego, danych o warunkach pracy a w szczególności oceny wpływu tych warunków na stan zdrowia R. K. przez jednostki upoważnione do orzekania o chorobach zawodowych, poprzez uznanie z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznana choroba rak płuca, rak oskrzeli ma związek z warunkami pracy, dają podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej decyzją administracyjną. Organ odwoławczy podkreślił, że R. K. był narażony na czynniki szkodliwe powstające w procesie spawania na jego stanowisku pracy jak i na czynniki emitowane z sąsiednich stanowisk spawalniczych zlokalizowanych w hali produkcyjnej, mogących stanowić ten składnik narażenia, który Spółka nazywa tłem, a których nie można pominąć przy ocenie warunków pracy.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 2351 w zw. z art. 2352 k.p. poprzez:
a) nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż w przypadku pana R. K. zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane dla stwierdzenia choroby zawodowej, w tym że w niniejszej sprawie zachodzi związek przyczynowy pozwalający na stwierdzenie, iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, choroba R. K. w postaci raka płuc, raka oskrzeli została wywołana czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy, w rozumieniu takim, iż czynniki te wynikają z procesu pracy lub sposobu jej wykonywania, a nie są elementami tzw. tła (czyli, że występują także poza środowiskiem pracy, a więc nie wynikają z procesów produkcyjnych lub innych elementów środowiska pracy a są czynnikami występującymi niemal powszechnie w środowisku, także poza miejscem pracy);
b) błędną interpretację, polegającą na przyjęciu, iż wystarczającym jest dla stwierdzenia choroby zawodowej przyjęcie, że czynniki szkodliwe "występują w środowisku pracy", w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja powyższego przepisu powinna skłaniać organ do ustalenia, czy określone czynniki szkodliwe są wynikiem procesu pracy albo są bezpośrednio lub pośrednio związane w inny sposób ze procesem pracy czy działalnością zakładu pracy;
2. art. 222 § 1 k.p. w zw. z cz. II pkt. 6 Załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie substancji, poprzez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż sam fakt stwierdzenia występowania w badanym powietrzu na stanowisku pracy krzemionki krystalicznej przedsiębiorstwie Spółki i zatrudnieniu R. K. na stanowisku pracy zw. z procesami technologicznymi, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (tj. w postaci prac związanych z narażeniem na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy). W sytuacji, gdy z dostępnych źródeł informacji wynika, iż procesy spawania jakie wykonywane były przez ww. pracownika lub na sąsiednich stanowiskach pracy spawaczy, nie są objęte wg dostępnych opracowań, w tym opracowań europejskich związków branżowych NEPSI jak i opracowania wspólnego autorstwa Ministerstwa Zdrowia i Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi w ramach Narodowego Programu Zdrowia, pracami i procesami technologicznymi, w których dochodzi do uwalniania się ww. szkodliwego czynnika.
II. Naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:
1. naruszenie art. 84 §1 k.p.a. w zw. z § 6 ust. 1, 2 i ust. 5 oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia, poprzez błędne przyjęcie, iż wydane w sprawie opinie lekarzy medycyny pracy były przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i są dla organu wiążące, w tym w zakresie ustalenia związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy i pracą a występowaniem czynników rakotwórczych w badanym powietrzu, a także przez uznanie, iż ustalenie powyższego należało do lekarzy specjalistów z zakresu medycyny pracy;
2. naruszenie art. 78 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zakresie nieprzeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącą Spółkę dowodu z ekspertyzy z opinii biegłego w zakresie - czy wskazane przez lekarza - specjalistę medycyny pracy substancje rakotwórcze jak nikiel, chrom (VI) i krzemionka krystaliczna - frakcja respirabilna powstały w miejscu pracy;
3. naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz zaniechanie rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i jego wszechstronnej oceny, w tym:
a) pominięcie powołanych przez skarżącą opracowań europejskich związków branżowych NEPSI jak i opracowania wspólnego autorstwa Ministerstwa Zdrowia i Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi w ramach Narodowego Programu Zdrowia w przedmiocie dobrych praktyk pracodawców i zasad postępowania w związku z występowaniem w środowisku pracy m.in. wolnej krzemionki krystalicznej - frakcji respirabilnej, a które zostały załączone do odwołania skarżącej z dnia 31 grudnia 2021 r., a także potwierdzone następnie ustaleniami organu I instancji w decyzji z dnia 11 lutego 2022 r. (mimo błędnych końcowych wniosków również w tym zakresie),
b) pominięcie wniosków dowodowych skarżącej zgłaszanych w trakcie postępowania na etapie obu instancji, w zakresie dopuszczenia i przeprowadzenia przez organ dowodu z opinii biegłego dla ustalenia czy wskazywane w sprawie czynniki rakotwórcze jak chrom (VI), nikiel czy wolna krzemionka krystaliczna - frakcja respirabilna są wynikiem procesów technologicznych stosowanych na stanowisku, na którym zatrudniony był R. K., względnie czy w wyniku innych procesów powstają w miejscu pracy czy też są elementem tła,
c) błędna ocena wyników pomiarów w zakresie zawartości w badanym powietrzu na stanowisku pracy takich czynników jak chrom (VI), nikiel czy wolna krzemionka krystaliczna bezkrytyczne przyjęcie, iż mimo ich niskiego poziomu (istotnie poniżej NDS) i braku wskazań, aby czynniki te powstawały w środowisku pracy, są one wynikiem procesu produkcji i powstają w miejscu pracy.
4. Błędne ustalenia faktyczne i przez to naruszenie art. 7 k.p.a.:
a) błędne przyjęcie, iż frakcja respirabilna krzemionki krystalicznej, chrom (VI) oraz nikiel - jako czynniki rakotwórcze powstają w procesie pracy, w miejscu pracy, na którym pracę wykonywał R. K.,
b) błędne ustalenie, iż choroba nowotworowa u ww. została wywołana czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy,
c) błędne ustalenie przez organ, iż opis charakterystyki surowca w postaci drutu spawalniczego i blachy stosowanych w procesie spawania na [...] wykazujących możliwość zanieczyszczenia tych półproduktów odpowiednio niklem i chromem lub krzemem skutkuje w ogóle powstawaniem tych czynników szkodliwych w miejscu pracy jako czynniki rakotwórcze oraz emisją tych substancji do powietrza, powodując narażenie na ich wdychanie przez pracownika w czasie pracy.
Na podstawie powyższych zarzutów Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z zasądzeniem na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu skargi Spółka przedstawiła rozbudowaną argumentację w zakresie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2024 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, Spółka wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd nowych dowodów w sprawie, tj.: sprawozdania nr [...] z pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy z dnia 12 grudnia 2023 r., dotyczącego pomiarów występowania w środowisku pracy związków chromu (VI) i niklu.; sprawozdania nr [...] z dnia 12 grudnia 2023 r. dotyczącego pomiarów występowania w środowisku pracy krzemionki krystalicznej - frakcji respirabilnej oraz dowodu z dokumentacji zdjęciowej obrazującej stanowisko pracy portiera.
W piśmie procesowym z dnia 13 lutego 2024 r. stanowisko w sprawie przedstawili uczestnicy postępowania – A. K., L. K. i P. K. i wnieśli o oddalenie skargi.
Na rozprawie sądowej pełnomocnik strony skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Powtórzył argumenty przytoczone na poparcie zarzutów sformułowanych w skardze. Uczestnik postępowania podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas, podzielił w pełni wyrażone w tym przedmiocie stanowisko przez organ. Akcentował, że bezspornie ustalono w sprawie wystąpienie u jego ojca choroby zawodowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie jest obarczone wadami wynikającymi z istotnego naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego oraz zastosowano w niej przepisy prawa materialnego zgodnie z przedmiotem sprawy. Wbrew zarzutom skargi, analiza materiału sprawy wskazuje na to, że organ inspekcji sanitarnej dopełnił obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do jej rozstrzygnięcia. W sprawie zgromadzono materiał dowodowy, pozwalający organowi na poczynienie - z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji - istotnych w sprawie ustaleń. A mianowicie wyjaśnił organ w sposób dostateczny wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia - z punktu widzenia definicji choroby zawodowej - okoliczności faktyczne.
Rozważając podstawy prawne podjętego w sprawie rozstrzygnięcia wskazać w pierwszej kolejności trzeba, że zgodnie z definicją sformułowaną w art. 235¹ cyt. już wcześniej ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, nadal zwanej w skrócie k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Stosownie do art. 235² k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ k.p. Rada Ministrów wydała cyt. już wyżej rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, zwane nadal rozporządzeniem, określające wykaz chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w art. 2351 k.p. wprost wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". W tym stanie prawnym należy uznać, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać stwierdzone schorzenie, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie art. 2351 k.p. nie jest zatem wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem (wyrok NSA z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy również podnieść, że wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA/1982/1/33). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (wyrok NSA z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18 http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa powyżej, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika - w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Dodatkowo w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 rozporządzenia, tj. 1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); 3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych; 4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 2503/21 i powołane tam orzecznictwo).
W świetle przytoczonej wyżej regulacji nie ulega wątpliwości, że orzeczenie lekarskie wydawane przez lekarza uprawnionego ma zasadnicze znaczenie w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej. Z kolei - podstawę wydania owego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego, którymi lekarz orzecznik jest związany. Natomiast organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 874/18) i ma obowiązek zasięgnąć opinii uprawnionej jednostki orzeczniczej w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Specjalistyczne orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną (ma charakter opinii biegłego), bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Powyższe oznacza, iż ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie takie stanowi dowód w sprawie, podlegający ocenie zgodnie z przepisami k.p.a. Jeżeli zatem specjalistyczne orzeczenie lekarskie jest wewnętrznie spójne, opiera się na całokształcie zebranego materiału dowodowego i zawiera uzasadnienie nie budzące wątpliwości, to wiąże organ inspekcji sanitarnej właściwy do wydania decyzji w tym sensie, że organ ten nie ma podstaw do dokonania oceny odmiennej od tej, która wynika z orzeczenia jednostki orzeczniczej.
Poddane kontroli Sądu postępowanie administracyjne, zakończone zaskarżoną decyzją OPWIS z dnia 13 listopada 2023 r., prowadzone było w związku ze zgłoszeniem (pośmiertnie) podejrzenia u R. K. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia, tj. nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzeli.
Jak wynika z akt sprawy, zgłoszenia podejrzenie choroby zawodowej dokonała pośmiertnie małżonka zmarłego. Warto w tym miejscu odnotować, że w orzecznictwie sądowym powszechnie aprobowany jest pogląd, że skoro członkom rodziny zmarłego pracownika przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową tego pracownika, to należy przyjąć, że mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. we wszczęciu i udziale w postępowaniu dotyczącym pośmiertnego stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 602/19 i powołane tam orzecznictwo).
W przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej zostało wydane przez uprawnioną placówkę medyczną, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K. Ośrodek ten w wydanym w dniu 16 lipca 2021 r. orzeczeniu nr [...], jednoznacznie rozpoznał u R. K. chorobę zawodową - rak płuc, rak oskrzeli, wymienioną w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia. W uzasadnieniu swojego orzeczenia jednostka orzecznicza podała, że
W świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Obie okoliczności zaistniały w niniejszej sprawie. PPIS w Głubczycach po uzyskaniu nowych informacji w zakresie narażenia R. K. (dotyczących obecności w materiale spawanym czynników kancerogennych w odniesieniu do płuc, tj. chromu VI i niklu) wystąpił pismem z dnia 4 maja 2022 r. o opinię do IMP w Łodzi w zakresie związku choroby rozpoznanej u R. K. z warunkami pracy, tj. wpływu na jej powstanie czynników występujących w procesie spawania metodą MAG, wykorzystania materiałów zanieczyszczonych czynnikami rakotwórczymi tj. chromem i niklem, obecnością w środowisku pracy pyłów i dymów spawalniczych, które zostały zakwalifikowane jako rakotwórcze przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem. W przedstawionej opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. IMP stwierdził, że dane o narażeniu R. K. na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, materiały zanieczyszczone chromem i niklem oraz pyły i gazy spawalnicze dają podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślił, że narażenie na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną, powstającą w trakcie pracy może wiązać się z ryzykiem kancerogenny w płucach, również związki chromu VI i niklu należą do czynników rakotwórczych kategorii 1 w kontekście rozwoju m.in. raka płuc. Jednocześnie podkreślił, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, a nie deterministycznych, w związku z czym nie da się wskazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Stwierdził też, że ryzyko jest tym większe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w tym przypadku były to chroni VI, nikiel i krzemionka. Formułując powyższe Instytut oparł się zarówno na wiedzy medycznej, naukowej jaki i prawie, przywołując stanowisko Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (1ARC) oraz przepisy prawa aktualnie obowiązujące w Polsce. Stwierdził, że analiza przebiegu zmian klinicznych oraz przegląd epidemiologiczny stanowiska pracy w odniesieniu do wyników testowania alergologicznego potwierdzają tło zawodowe schorzenia.
OPWIS w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się pismem z dnia 18 września 2023 r. z zapytaniem do WOMP w O. z/s w K., który wydał orzeczenie o rozpoznaniu u R. K. choroby zawodowej, czy mimo niskich poziomów stężeń ww. czynników należy uznać, że ich łączne występowanie w środowisku pracy mogło spotęgować działanie rakotwórcze na organizm, co po uwzględnieniu osobliwej wrażliwości organizmu, pozwala na przyjęcie wysokiego prawdopodobieństwa, że stanowią czynnik sprawczy choroby.
Udzielając odpowiedzi na powyższe zapytanie, WOMP w O. z/s w K. w odpowiedzi z dnia 26 września 2023 r. potwierdził słuszność stanowiska IMP w Łodzi, zawartego w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Podkreślił, że związki chromu VI oraz niklu należą do kategorii l czynników rakotwórczych w kontekście rozwoju m.in. raka płuca. Stwierdził, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, w związku z czym nie można wykazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Podkreślił, że nie jest istotne stężenie danej substancji o działaniu rakotwórczym, a fakt jej występowania jako czynnika narażenia. Ryzyko kancerogenezy jest tym wyższe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w przypadku R. K. były to chrom, nikiel oraz krzemionka. Tym samym potwierdził, że niezasadnym jest wykluczenie wolnej krystalicznej krzemionki z czynników uznanych za sprawcze schorzenia.
Zauważyć również należy, iż pracodawca w "Ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku spawacza-spawania obwodowego" wskazał jako czynnik zagrożenia "narażenie na pyły powodujące pylicę - np. zawierające krzemionkę" oraz "narażenie na dymy, spaliny, rozproszony olej", "kontakt z substancjami chemicznymi powstałymi wskutek spawania elementów metalowych". Dowodem na to są zapisy w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska spawacza - spawanie obwodowe z 1 września 2009 r., 4 lutego 2014 r., 12 lutego 2019 r., przedstawionej przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym.
Zatem, wbrew stanowisku skarżącej Spółki, brak było podstaw do wydania w sprawie nowego orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej. Wydane w sprawie orzeczenie lekarskie oraz opinia uzupełniająca w sposób jednoznaczny i konsekwentny potwierdziły stwierdzenie u R. K. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe, powstałe w następstwie czynników w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzela, wym. w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu.
Podkreślić przyjdzie, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do samodzielnej oceny zebranej w sprawie dokumentacji medycznej. Jednocześnie określony przez ustawodawcę tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje możliwości powoływania biegłych. Ponownie zwrócić uwagę przyjdzie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest związany co do zasady takim orzeczeniem i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej, do czego zmierzała Spółka, do zaprzeczenia wynikom badań. W konsekwencji, zarówno organy orzekające w przedmiocie choroby zawodowej, jak i sąd administracyjny nie mogą podważać merytorycznych opinii jednostek medycznych.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organ pierwszej instancji w sposób wszechstronny oraz wnikliwy przeprowadził postępowanie dowodowe, dogłębnie wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych, w szczególności wyjaśnił, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między warunkami pracy a występującym u zmarłego męża uczestniczki postępowania schorzeniem. Skarżąca nie wykazała natomiast, by stan faktyczny niniejszej sprawy nie został należycie wyjaśniony. Tym samym za nieusprawiedliwione uznać należało zarzuty naruszenia § 8 rozporządzenia w związku z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.