I SA/Op 1070/24

I SA/Op 1070/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Komorowska-Kaczkowska
Grzegorz Gocki
Marzena Łozowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105 par. 1, art. 61 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 pr. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 16 września 2024 r., nr 1601-IEW.4269.122.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie w całości należności z mandatów karnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 15 lipca 2024 r., nr 1609-SCM-7.4268.2741.2024.8.AG.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez K. L. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 16 września 2024 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572- dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 270 ze zm. - dalej jako: "u.f.p.") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 15 lipca 2024 r. nr 1609-SCM-7.4268.2741.2024.8.AG, umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem zobowiązanego o umorzenie w całości należności z mandatów karnych kredytowanych: [...] z 22 kwietnia 2022 r. w kwocie 41,29 zł i [...] z 22 kwietnia 2022 r. w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 6,62 zł.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskodawca 14 maja 2024 r. złożył wniosek do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o umorzenie w całości należności z mandatów karnych z 22 kwietnia 2022 r. o numerach: [...] w kwocie 500 zł, [...] w kwocie 500 zł, [...] w kwocie 207,87 zł. Jednocześnie wniósł o wykorzystanie dokumentacji z akt poprzedniej sprawy.
W związku z częściowym uregulowaniem (przed wpływem wniosku strony) w/w należności poprzez wpłaty dokonane w ramach prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu postanowieniem z 6 czerwca 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie w całości należności z mandatów karnych kredytowanych:
• [...] z 22 kwietnia 2022 r. w kwocie 500 zł - w części dotyczącej kwoty 458,71 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,
• [...] z 22 kwietnia 2022 r. w kwocie 500 zł - w części dotyczącej kosztów upomnienia w kwocie 9,38 zł,
• [...] z 22 kwietnia 2022 r. w kwocie 207,87 zł - w części dotyczącej kwoty 207,87 zł.
Z kolei decyzją z 15 lipca 2024 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego.
W odwołaniu od powyższej decyzji zobowiązany podniósł, że organ I instancji oparł swoją decyzję na niekompletnym materiale dowodowym, tj. bez dowodów w postaci odcinków C mandatów karnych. Zarzucił również organowi I instancji, że wyznaczał terminy do załatwienia sprawy przekraczające dwa miesiące. Zdaniem skarżącego, z dokumentów dotyczących statusu majątkowego i stanu zdrowia, wynika cyt.: "nieadekwatność i niesprawiedliwość mandatów (...) nałożonych w takiej liczbie i kwocie jednego dnia". Według skarżącego, organ błędnie zinterpretował jego wniosek o umorzenie mandatów i 29 kwietnia 2024 r. umorzył postępowanie, co było przejawem złej woli, tendencyjności, grania na zwłokę i nieuwzględnienia słusznego interesu strony. Wniósł o uznanie decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 15 lipca 2024 r. jako rażąco naruszającej prawo oraz o zwrócenie kwoty 2.052,42 zł z tytułu nienależnych należności za mandaty.
Organ II instancji opisaną na wstępie decyzją z 16 września 2024 r. utrzymał decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy art. 60 pkt 6a, art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. oraz art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślił, że umorzenie postępowania powinno mieć miejsce wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania z kolei mamy do czynienia, gdy postępowanie to nie może się toczyć z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych, ponieważ brak jest przedmiotu lub podmiotu stosunku prawnego, którego dotyczyło.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że mandaty z 22 kwietnia 2022 r. nr: [...] w kwocie 41,29 zł i [...] w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 6,62 zł zostały uregulowane 23 i 29 maja 2024 r. Zatem nie ulega wątpliwości, że zaległości z mandatów, objęte wnioskiem zobowiązanego o umorzenie wygasły w sposób przewidziany w art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm. - dalej w skrócie: o.p.). Zapłata należności z tytułu mandatu spowodowała, że niemożliwe jest zastosowanie ulgi w jej spłacie (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1825/21). Dlatego, w ocenie organu odwoławczego, zastosowanie ulgi w spłacie, z wniosku strony, było w tej sytuacji niemożliwe, ponieważ ulgę można udzielić tylko wobec tych zobowiązań podatkowych, które nie wygasły i są wymagalne (por. wyrok NSA z 13 października 2017 r. II FSK 2565/15). Organ odwoławczy podkreślił, że nie jest możliwe orzekanie w sprawie umorzenia zobowiązania, które przestało istnieć.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Dyrektor Izby, odnosząc się do wniosku strony z 2 września 2024 r., w którym zobowiązany wniósł, aby organ odwoławczy przedstawił dowód w postaci odcinka C mandatów karnych kredytowanych, podniósł, że zgadza się ze stanowiskiem zawartym przez organ I instancji w piśmie nr [...] z 12 lipca 2024 r., w którym organ szczegółowo wyjaśnił, kto otrzymuje poszczególne odcinki mandatów karnych.
W skardze z 31 października 2024 r. skarżący wskazał, że postępowanie [...] zawiera liczne błędy proceduralne. Zaprzeczył, że otrzymał trzy mandaty ze swoim podpisem. Zdaniem skarżącego, Centrum Mandatowe (Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu) nie posiada odcinków z mandatów, na podstawie których ewidencjonowane jest zobowiązanie. Skarżący dodał, cyt.: "umorzono mój wniosek o umorzenie postępowania i nieściągania mandatów, chociaż ze względów zdrowotnych i mojej sytuacji materialnej", "przedstawiłem odpowiednie dokumenty". Skarżący wniósł o: zbadanie prawidłowości postępowania Centrum Mandatowego, o zwrot wyegzekwowanych kwot przez Centrum Mandatowe oraz o danie możliwości wypowiedzenia się w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - /dalej w skrócie: "p.p.s.a."/, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Kontroli Sądu została poddana decyzja z 16 września 2024 r., którą Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 15 lipca 2024 r. o umorzeniu postępowania w sprawie wszczętej wnioskiem zobowiązanego o umorzenie w całości należności z mandatów karnych kredytowanych. Organy uznały, że ponieważ po złożeniu wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułów mandatów karnych z kosztami upomnienia zostały uregulowane 23 i 29 maja 2024 r., tj. wyegzekwowane w toku postępowania egzekucyjnego - to postępowanie w sprawie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Zdaniem Sądu takie rozstrzygniecie jest błędne. Sąd zauważa, że nie jest kwestionowane w orzecznictwie, że dobrowolne zapłacenie podatku przed złożeniem wniosku o jego umorzenie sprawia, że postępowanie o przyznanie ulgi jest bezprzedmiotowe i wtedy na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. powinno ulec umorzeniu. Nie jest natomiast dopuszczalne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie o umorzenie należności z tytułów mandatów karnych, jeżeli w trakcie postępowania należność ta została wyegzekwowana przymusowo w trybie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok SN z 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 51/95, OSNP 1996, nr 11, poz. 151).
Sąd zauważa, że w/w wyrok SN, jak też powołane poniżej orzeczenia sądów administracyjnych, dotyczyły umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych (bądź innych, niż grzywny nałożone mandatem karnym, należności publicznoprawnych), jednak z uwagi na podobieństwo stosowanych regulacji prawnych (art. 67a § 1 pkt 3 o.p. i art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p.) prezentowane w nich poglądy znajdą zastosowanie również w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułów mandatów karnych.
Zdaniem Sądu, ocena dotycząca przedmiotowości lub bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o udzielenie ulgi musi odnosić się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z tą datą zaczynają materializować się konkretne uprawnienia dla wnioskodawcy wynikające z przepisów prawa, gdyż od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu i zakresu rozpoznawanej sprawy (por. wyrok NSA z 16 lutego 2024 r., sygn. akt I GSK 113/23).
W ocenie Sądu, w przypadku, gdy przymusowe wykonanie należności/zobowiązania (wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności objętej wnioskiem o umorzenie) nastąpi po złożeniu wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie, w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia należności, nie powoduje to bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o zastosowanie ulgi.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA z 12 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 3334/18, w którym wskazano: "Wprawdzie uiszczenie zaległości podatkowej sprawia, że przedmiot postępowania "ulgowego" z faktycznego punktu widzenia przestaje istnieć, niemniej jednak z punktu widzenia interesów ekonomicznych podatnika istnieje on w dalszym ciągu. Podatnik będzie (a przynajmniej może być) zainteresowany określonym rozstrzygnięciem sprawy, która rzutować może na jego sytuację prawną, na co zwraca uwagę doktryna prawa podatkowego (por.: H. Dzwonkowski [w] "ustawa Ordynacja ...", op. cit., str. 516-517). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 sierpnia 1997 r., sygn. akt III SA 1972/95 stwierdzono, że "nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika. Przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym" (System Informacji Prawniczej, Wyd. Praw. LEX w Sopocie - Lex nr 30855). Z kolei w wyroku tego Sądu z 8 sierpnia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 514/96 stwierdzono, że "nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się w trybie art. 31 ust. 1 u.z.p. (ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r., nr 108, poz. 486 ze zm.) umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika: (POP z 1999 r., nr 4, poz. 102), który to pogląd wobec faktycznej tożsamości stosowanych regulacji przystaje do przedmiotowej sprawy (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2007/19). Jeżeli zatem skarżący wnosi o umorzenie zaległości podatkowej, to organ podatkowy jest zobowiązany ocenić, czy zachodzą przesłanki z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i wydać stosowną decyzję (OSNP z 2002 r., nr 14, poz. 322; patrz także glosa aprobująca A. Nikity [w] "Glosa" z 2003 r., nr 2, str. 37)."
W rezultacie Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, w myśl którego okoliczność wyegzekwowania należności z tytułu manatów karnych wraz z kosztami upomnienia, nie oznacza braku konieczności kontynuacji postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie ww. należności, jeśli wniosek o umorzenie tej należności został złożony przed jej przymusowym wyegzekwowaniem (zob. np. wyroki NSA: z 10 listopada 2020 r., I GSK 888/20; z 30 czerwca 2020 r., I GSK 507/20; z 14 grudnia 2017 r., sygn. II GSK 267/16).
Jeśli więc postępowanie z wniosku strony o udzielenie ulgi zostanie zainicjowane przed rozpoczęciem egzekucji i wyegzekwowaniem należności w drodze egzekucji – to nie można w takim przypadku mówić o bezprzedmiotowości postępowania. W takich bowiem okolicznościach występują wszystkie elementy materialnego stosunku administracyjno-prawnego. Mianowicie występuje podmiot stosunku administracyjno-prawnego, którym jest strona (zobowiązany) oraz przedmiot, za który należy uznać uprawnienie do umorzenia należności i odpowiadający temu uprawnieniu obowiązek zbadania przesłanek umorzenia należności.
W stanie faktycznym sprawy bezspornym jest, że 14 maja 2024 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu mandatów karnych z 22 kwietnia 2022 r. o numerach: [...] w kwocie 500 zł; [...] w kwocie 500 zł i [...] w kwocie 207,87 zł. Po otrzymaniu wniosku strony organ I instancji ustalił, że w dacie jego złożenia część należności nim objętych już nie istniała, gdyż została wyegzekwowana w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego (należność wynikająca z mandatu nr [...] w kwocie 207,87 zł została uregulowana w całości 22 marca 2024 r., zaś należności z mandatów nr [...] i [...] zostały uregulowane w części 22 marca i 24 kwietnia 2024 r. w kwotach odpowiednio: 458,71 zł i 9,38 zł). Powyższe skutkowało wydaniem przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu postanowienia z 6 czerwca 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania wobec należności wygasłych przez zapłatę, w którym organ stwierdził, że niemożliwe jest przeprowadzenie merytorycznej oceny wniosku co do kwoty 1.239,87 zł, a jedynie co do kwoty 547,91 zł. Działanie organu w tym aspekcie należy uznać za prawidłowe, mające oparcie w art. 61a § 1 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na dzień złożenia wniosku przez skarżącego należności z tytułu grzywien nałożonych w/w mandatami nie istniały w całości (mandat nr [...]), bądź w części (mandaty nr [...] i [...]), gdyż wygasły już wcześniej poprzez ich przymusową zapłatę. Słusznie więc organ ocenił, że w tym zakresie postępowanie w sprawie udzielenia ulgi nie mogło być wszczęte, gdyż brak było podstaw prawnych do rozpatrzenia treści żądania (umorzenia w całości należności z w/w mandatów karnych), skoro znaczna część tych należności została już wcześniej uregulowana w trybie egzekucji administracyjnej. Bez wpływu na wynik sprawy pozostają przy tym zarzuty skarżącego, że organy działały opieszale, w sposób naruszający jego interes prawny. Skarżący sugeruje, że gdyby organ właściwie zinterpretował treść wniesionego przez niego uprzednio podania z 8 marca 2024 r., to z uwagi na trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową mógł i powinien znacznie szybciej (tj. jeszcze przed wyegzekwowaniem kwoty 1.239,87 zł w dniach 22 marca i 24 kwietnia 2024 r.), umorzyć należności z tytułu mandatów. Podkreślić w tym miejscu należy, że poza granicami niniejszej sprawy, a tym samym poza kontrolą Sądu, pozostawała podnoszona przez skarżącego kwestia niewłaściwego rozstrzygnięcia wniesionego poprzednio przez niego wniosku o umorzenie omawianych należności mandatowych (wpływ do organu 8 marca 2024 r.). Przedmiotem niniejszej sprawy jest bowiem wyłącznie ocena postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z 14 maja 2024 r., zatem zasadność formalnego umorzenia uprzednio prowadzonego postępowania (z wniosku strony z 8 marca 2024 r.) pozostaje poza kontrolą tut. Sądu, który związany jest granicami sprawy. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że zgodnie z wielokrotnie wyrażanym w orzecznictwie sądowym poglądem, o charakterze podania decyduje jego treść, a nie nazwa, czy tytuł. W sytuacji zaś, gdy treść podania pozostaje nieprecyzyjna, to stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy organ ma obowiązek pouczyć stronę o jej prawach i obowiązkach oraz o skutkach jej czynności i konsekwencjach ewentualnych zaniedbań. Zatem, stwierdzenie, że wniesione do organu administracji publicznej podanie budzi wątpliwości co do treści żądania, obliguje organ do podjęcia działań zmierzających do ustalenia rzeczywistej woli osoby, od której podanie to pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszyć winno należyte i wyczerpujące poinformowanie wnoszącego o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 26 lipca 2006 r. II OSK 1004/05). Jeżeli więc poprzedni wniosek skarżącego zawierał elementy wskazujące, że jego faktyczną intencją było żądanie udzielenia ulgi w postaci umorzenia w/w należności mandatowych, to krytycznie należy odnieść się do wyjaśnień organu zawartych w piśmie z 12 lipca 2024 r., cyt: "postępowanie wszczęte Pana wnioskiem, który wpłynął 8 marca 2024 r. w sprawie umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych (...) zostało umorzone zgodnie z Pana wolą wyrażoną w piśmie z 4 kwietnia 2024 r. (poprosił Pan o umorzenie postępowania na obecnym etapie w trybie niezwłocznym)." Niemniej jednak w ramach niniejszego postępowania Sąd nie mógł dokonywać ocen co do prawidłowości odczytania przez organy treści poprzedniego wniosku strony o umorzenie należności, ani co do zasadności umorzenia postępowania z tego wniosku, gdyż kwestie te wykraczały poza zakres przedmiotowy sprawy niniejszej. Skarżący miał przy tym możliwość zaskarżenia błędnego - jego zdaniem - rozstrzygnięcia organu w tamtej sprawie, a skoro tego nie uczynił, to w ramach niniejszej skargi nie może skutecznie podnosić zarzutów dotyczących naruszenia reguł prowadzonego wówczas postępowania.
Za wadliwy Sąd uznaje natomiast tryb procedowania organów w zakresie należności w łącznej kwocie 547,91 zł (w tym: z tytułu mandatu karnego nr [...] w kwocie 41,29 zł i nr [...] w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 6,62 zł), co doprowadziło do nieuprawnionego wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Wskazać należy, że art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu tego przepisu oznacza, że przestaje istnieć co najmniej jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. W niniejszej sprawie orzeczeniem co do istoty sprawy jest rozstrzygnięcie żądania strony oceny spełnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu mandatów karnych określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 a ufp.
Skoro więc w rozstrzyganej sprawie jest bezsporne, że strona skarżąca 14 maja 2024 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu mandatów karnych, a mandaty z 22 kwietnia 2022 r. nr [...] w kwocie 41,29 zł i nr [...] w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 6,62 zł zostały wyegzekwowane 23 i 29 maja 2024 r. – to nie budzi wątpliwości Sądu, że w dacie złożenia wniosku przedmiotowe należności istniały i że w konsekwencji organ winien prowadzić merytoryczne postępowanie w przedmiocie umorzenia tych należności – istniejących w dniu złożenia wniosku, a nie w dniu wydania decyzji.
Tym samym, w ocenie Sądu, umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. było nieuzasadnione, a prowadzone postępowanie nie odpowiadało określonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Powszechnie akceptowany jest pogląd, że przepis art. 8 § 1 k.p.a. wyraża naczelną dla postępowania administracyjnego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierowania się przy tym zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
W tym kontekście uznać należy, że skoro skarżącemu przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu mandatów karnych, z którego skorzystał, to obowiązkiem organu było rozpatrzenie tego wniosku w granicach obowiązującego prawa, co wymagało ustalenia, bez zbędnej zwłoki, czy i w jakiej kwocie należności istniały w dacie złożenia tego wniosku, a w przypadku pozytywnego ustalenia w tym zakresie (co w realiach tej sprawy niewątpliwie miało miejsce), zbadanie ustawowo określonych przesłanek umorzenia należności określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. Wbrew bowiem stanowisku Dyrektora Izby, przymusowe wykonanie należności z tytułu mandatów karnych po złożeniu wniosku o ich umorzenie nie zwalnia organu z rozpatrzenia wniosku i oceny przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., ponieważ nie niweczy prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu mandatów karnych, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku, sprawność postępowania egzekucyjnego, czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 8 października 2024 r., sygn. akt I SA/Po 362/24). W świetle powyższego wniosek skarżącego o umorzenie spornych należności winien być rozpatrzony merytorycznie.
Reasumując, ponieważ w realiach tej sprawy postępowanie z wniosku strony o udzielenie ulgi zostało zainicjowane jeszcze przed wyegzekwowaniem należności z tytułu mandatów karnych z 22 kwietnia 2022 r. nr [...] e kwocie 41,29 zł i nr [...] w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w wysokości 6,62 zł - to nie można przyjąć, że zachodzi bezprzedmiotowość tego postępowania, która czyniłaby dopuszczalnym jego umorzenie. Zatem, wobec istnienia, na dzień złożenia wniosku strony z 14 maja 2024 r., przedmiotowych należności - rozstrzygnięcia organów o umorzeniu postępowania należało ocenić jako niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z tego względu wniosek skarżącego powinien zostać rozpoznany - zgodnie ze zgłoszonym żądaniem - w świetle przepisów art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., co organ weźmie pod uwagę ponownie rozpoznając sprawę.
W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarżący został zwolniony od kosztów sądowych w całości i nie był reprezentowany przez pełnomocnika.