I SA/Op 1050/24

I SA/Op 1050/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Komorowska-Kaczkowska
Grzegorz Gocki
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 24 ust. 5, art. 28 ust. 3 i ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2024 r., nr UP-698/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez P. M. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") z dnia 11.10.2024 r., którą organ ten, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s." – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 21 sierpnia 2024 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek z powodu sytuacji finansowej i zdrowotnej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia, decyzją z 21 sierpnia 2024 r. odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.
Organ uznał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".
Po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 11.10.2024 r.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności stwierdził, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, z których wynikają odsetki objęte przedmiotowym wniosek o umorzenie.
Wskazał, że w odniesieniu do tych należności upłynął termin przedawnienia, jednak należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zostały one zabezpieczone 10 kwietnia 2006 r. wpisem hipoteki przymusowej w wysokości 47.394,20 zł w księdze wieczystej nr [...] dokonanym przez Sąd Rejonowy w K.:
a) dla należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 1/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 16.559,20 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 19.011,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 6/2001-7/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 1.584,50 zł, a datę naliczania odsetek - od 17 lipca 2001 r.,
- [...] za 9/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 22,70 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 października 2001 r.,
- [...] za 1/2002-4/2002, w którym określono kwotę należności głównej na 1.966,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 2002 r.,
b) dla należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 3/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 3.638,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 kwietnia 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 594,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 5/2000-6/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 669,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 czerwca 2000 r. oraz za 8/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 0,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 września 2000 r.,
- [...] za 12/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 646,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 stycznia 2001 r.,
- [...] za 6/2001-7/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 287,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 17 lipca 2001 r.,
- [...] za 1/2002-4/2002, w którym określono kwotę należności głównej na 384,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 2002 r.,
c) dla należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 3/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 1.204,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 kwietnia 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 236,60 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 5/2000-6/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 253,20 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 czerwca 2000 r.,
- [...] za 10/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 115,40 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 listopada 2000 r.,
- [...] za 12/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 220,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 stycznia 2001 r.
Podstawą prawną wystawienia 30 marca 2006 r. ww. tytułów wykonawczych była decyzja określająca wysokość zadłużenia wydana 10 lutego 2006 r., która została uznana za doręczoną 9 marca 2006 r. w trybie art. 44 k.p.a. Skarżący nie skorzystał z prawa wniesienia od niej odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. w terminie miesiąca od doręczenia, zatem decyzja stała się prawomocna.
Organ zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s, w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności wniosku organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (jak i odsetek z tego tytułu).
W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:
1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru 5 marca 2007 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,2570 ha w B., dla którego Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], obciążoną hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości 47.394,20 zł;
4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję - według danych pozyskanych z systemu informatycznego ZUS Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne 16 grudnia 2003 r. i 30 grudnia 2005 r., jednak 10 kwietnia 2006 r. sąd wieczystoksięgowy dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz ZUS w księdze wieczystej nr [...] i dotychczas postępowanie egzekucyjne nie było kierowane do tego składnika majątkowego;
6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek aktualnie nie jest prowadzone; termin przedawnienia należności upłynął, ale zostały one zabezpieczone hipoteką przymusową i mogą być nadal dochodzone z przedmiotu hipoteki na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jedynym wierzycielem hipotecznym.
Ponadto w ocenie organu w sprawie nie wystąpiły umorzenia należności (tu: odsetek od należności) także przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Stwierdził, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.
Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.
W toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, ale poinformował, że jego sytuacja zdrowotna jest zła z powodu choroby [...] oraz [...]. Przedłożył dokumentację medyczną, w tym karty informacyjne leczenia szpitalnego od 12 maja 2020 r. do 14 maja 2020 r. oraz od 11 kwietnia 2024 r. do 13 kwietnia 2024 r. z powodu [...]. 13 maja 2020 r. i 12 kwietnia 2024 r. wykonano u skarżącego zabiegi [...] i pozostaje on pod kontrolą poradni [...], a z powodu [...], [...] i [...] od wielu lat jest pod opieką poradni [...]. Poinformował, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy, ale podejmuje prace dorywcze, które dostosowane są do jego aktualnych możliwości determinowanych stanem zdrowia, przy czym nie może podjąć stałego zatrudnienia i wykonywać 8-godzinnej pracy.
Analizując wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał, że miesięczny budżet skarżącego wynosi średnio 1.750,00 zł i jest na poziomie minimum socjalnego określonego w czerwcu 2024 r. przez Instytut Pracy I Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w I kwartale 2024 r. na kwotę 1.773,44 zł dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego.
Skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do logicznego wniosku, że może on zaspokajać swoje niezbędne potrzeby bytowe bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym.
Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 420,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 300,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem -120,00 zł.
W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. W powołanym minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, edukację, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego określono na łączną kwotę 1.048,55 zł. Wnioskodawca nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli, zatem budżet strony pozwala na sfinansowanie kosztów utrzymania na poziomie minimum socjalnego w całości.
Ponadto, według ustaleń organu skarżący jest współwłaścicielem w 1/2 części gruntów rolnych zabudowanych (działka nr a) w B., przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy w K. urządził księgę wieczystą nr [...]; nieruchomość jest zabudowana m.in. budynkiem mieszkalnym nr [...] (według oświadczenia o powierzchni 100 m2), w którym strona mieszka.
Jest także właścicielem gospodarstwa rolnego (działka nr b) o powierzchni 1,2570 ha w B., objętego księgą wieczystą nr [...] i obciążonego hipoteką na rzecz ZUS w wysokości 47.394,20 zł (według oświadczenia jest to pole niezabudowane) i w trybie przymusowym organ może dochodzić należności tylko z tego składnika majątkowego.
Tym samym nie wystąpiła przesłanka umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
W podsumowaniu organ zaznaczył, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą.
We wniesionej skardze zobowiązany podniósł zarzuty naruszenia:
1) art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. art. 70 § 6 i 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) poprzez uznanie, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową, podczas gdy przepis na podstawie którego organ doszedł do takich konkluzji jest niezgodny z Konstytucją, ponieważ w sposób niedopuszczalny różnicuje zakres czasowej odpowiedzialności zobowiązanego w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej, a tym samym zachodziła podstawa do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania.
W razie uznania, że zobowiązanie odsetkowe objęte zaskarżoną decyzją nie uległo przedawnieniu, zarzucił naruszenie:
2) art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i na tej podstawie uznanie, że fakt istnienia zabezpieczenia hipotecznego w sprawie powoduje automatycznie, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego od 2002 roku nie ulega zmianie, sytuacja zdrowotna ulega pogorszeniu, dotychczas prowadzona egzekucja była bezskuteczna, a organ nie podejmował żadnych dalszych działań w celu przymusowego wyegzekwowania długu, wobec czego brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne;
3) § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: rozporządzenie) poprzez jego błędną wykładnię i na tej podstawie przyjęcie, że skoro wnioskodawca osiąga dochód oraz posiada majątek nieruchomy, to przesłanki określone w tych przepisach nie znajdują zastosowania w sprawie, podczas gdy okoliczności związane ze szczególną sytuacją skarżącego, zwłaszcza majątkową, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia, powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o umorzeniu należności z tytułu składek albowiem w sprawie o umorzenie zaległości składkowych organ ocenić ma aktualną sytuację zdrowotną, rodzinną, majątkową i dochodową wnioskodawcy, a nie rozstrzygać wniosku w oparciu o przypuszczenie, że ta sytuacja ulegnie kiedyś zmianie;
4) art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezrealizowanie w postępowaniu zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego, naruszając w ten sposób zasadę swobodnej oceny dowodów oraz zasadę budowania zaufania do władzy publicznej.
Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 t.j. - dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z kolei w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.
Badaniu Sądu podlega decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11.10.2024 r. w przedmiocie odmówienia skarżącemu umorzenia odsetek (w łącznej wysokości 77.591 zł) od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.
Analiza akt sprawy jak i treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do przekonania, że organ nie dopuścił się naruszenia prawa.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii przedawnienia objętych wnioskiem o umorzenie odsetek naliczonych od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Zaznaczyć należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedawnione zobowiązanie wraz z odsetkami wygasa z mocy prawa.
W ocenie Sądu organ prawidłowo poczynił ustalenia związane z ewentualnym przedawnieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a co za tym idzie również naliczanych od nich odsetek.
Ze stanu sprawy w tym zakresie wynika, że wprawdzie w odniesieniu do tych należności upłynął podstawowy termin przedawnienia, jednak należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zostały one zabezpieczone 10 kwietnia 2006 r. wpisem hipoteki przymusowej w wysokości 47.394,20 zł w księdze wieczystej nr [...] dokonanym przez Sąd Rejonowy w K.:
a) dla należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 1/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 16.559,20 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 19.011,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 6/2001-7/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 1.584,50 zł, a datę naliczania odsetek - od 17 lipca 2001 r.,
- [...] za 9/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 22,70 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 października 2001 r.,
- [...] za 1/2002-4/2002, w którym określono kwotę należności głównej na 1.966,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 2002 r.,
b) dla należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 3/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 3.638,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 kwietnia 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 594,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 5/2000-6/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 669,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 czerwca 2000 r. oraz za 8/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 0,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 września 2000 r.,
- [...] za 12/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 646,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 stycznia 2001 r.,
- [...] za 6/2001-7/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 287,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 17 lipca 2001 r.,
- [...] za 1/2002-4/2002, w którym określono kwotę należności głównej na 384,00 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 lutego 2002 r.,
c) dla należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie tytułów wykonawczych nr:
- [...] za 3/1999-12/1999, w którym określono kwotę należności głównej na 1.204,80 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 kwietnia 1999 r.,
- [...] za 2/2000-3/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 236,60 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 marca 2000 r.,
- [...] za 5/2000-6/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 253,20 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 czerwca 2000 r.,
- [...] za 10/2000, w którym określono kwotę należności głównej na 115,40 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 listopada 2000 r.,
- [...] za 12/2000-3/2001, w którym określono kwotę należności głównej na 220,10 zł, a datę naliczania odsetek - od 16 stycznia 2001 r.
Podstawą prawną wystawienia 30 marca 2006 r. ww. tytułów wykonawczych była prawomocna decyzja z dnia 10.02.2006 r. określająca wysokość zadłużenia.
Organ uzasadniając stanowisko o braku przedawnienia ww. należności powołał się na wyrok TK z 20 maja 2020 r., P 2/18.
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę podziela powyższe stanowisko.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
W niniejszej sprawie znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18 (Dz. U. z 2020 r. poz. 976), w którym zbadano zgodność art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z normami konstytucyjnymi i w orzeczeniu tym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Co istotne, Trybunał odniósł się także do poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdzono niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Ten właśnie wyrok Trybunału z dnia 8 października 2013 r. wywoływał poprzednio wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Jednak w orzeczeniu z dnia 20 maja 2020 r. zwrócono uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny zwrócił przy tym uwagę, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać, pobierać pożytki oraz może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że analizowany przepis u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Wobec powyższego Sąd wskazuje, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12 (zob. wyrok NSA z dnia 5.04.2023 r., sygn. akt I GSK 508/19, LEX nr 3647077).
Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jak i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Przechodząc do istoty sprawy wskazać trzeba, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ odnośnie sytuacji skarżącego. ZUS prawidłowo ustalił, że skarżący: - od 4 marca 2002 r. pozostaje z żoną w separacji, - nie pracuje zarobkowo i nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych, - od 31 maja 2002 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS, - uzyskuje dochody z innych źródeł - z tytułu prac dorywczych w wysokości ok. 1.500,00 zł netto miesięcznie, - nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych - 300,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem -120,00 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli, - jest współwłaścicielem w 1/2 części domu o powierzchni 100 m2 w B., przy ul. [...], objętego księgą wieczystą nr [...], - jest właścicielem gospodarstwa rolnego (pola niezabudowanego) o powierzchni 1,2570 ha w B., przy ul. [...], objętego księgą wieczystą nr [...], z którego w ubiegłym roku nie uzyskał żadnego dochodu, -posiada pojazd marki [...] z 1972 r., - nie posiada praw majątkowych i wierzytelności, - posiada telewizor i lodówkę o łącznej wartości 2.000,00 zł, - w zakresie ratalnej spłaty nieprzedawnionego zobowiązania obejmującego należność główną pomoże rodzina, - leczy się [...] oraz [...]. Ponadto działalność gospodarcza skarżącego prowadzona pod firmą Zakład Usługowo-Handlowy P. decyzją Burmistrza Miasta K. została wykreślona z rejestru 5 marca 2007 r.
Powyższe okoliczności zostały ustalone na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dowodów i nie budzą wątpliwości Sądu. W ocenie Sądu organ trafnie też ocenił zgromadzone w sprawie dowody i w oparciu o nie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne.
Nie budzi też zastrzeżeń Sądu ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Trafnie organ uznał w zaskarżonej decyzji, że zgromadzone dowody nie wskazują na wystąpienie okoliczności wskazywanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., albowiem:
1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została wykreślona z rejestru 5 marca 2007 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,2570 ha w B., dla którego Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], obciążoną hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości 47.394,20 zł;
4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję - według danych pozyskanych z systemu informatycznego ZUS Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne 16 grudnia 2003 r. i 30 grudnia 2005 r., jednak 10 kwietnia 2006 r. sąd wieczystoksięgowy dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz ZUS w księdze wieczystej nr [...] i dotychczas postępowanie egzekucyjne nie było kierowane do tego składnika majątkowego;
6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek aktualnie nie jest prowadzone; termin przedawnienia należności upłynął, ale zostały one zabezpieczone hipoteką przymusową i mogą być nadal dochodzone z przedmiotu hipoteki na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jedynym wierzycielem hipotecznym.
Sąd nie podziela podniesionego przez pełnomocnika zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
Na tle ww. przepisu wskazuje się, że prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić w tym wypadku do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła. Dokonując oceny tej przesłanki organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje nadmiernych skutków w sferze finansowej i życiowej skarżącej.
W ocenie Sądu organ wywiązał się prawidłowo z oceny wystąpienia tej przesłanki ustalił bowiem, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,2570 ha w B., dla którego Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], obciążoną hipoteką przymusową na rzecz ZUS, a ponadto skarżący pomimo posiadania przedmiotowego zadłużenia uzyskuje środki finansowe pozwalające na pokrycie niebiednych kosztów utrzymania. Co istotne, w realiach przedmiotowej sprawy z uwagi na upływ podstawowego terminu przedawnienia należności mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki.
Powyższe ustalenia nie budzą zatem wątpliwości Sądu.
Organ uznał również, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu (tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności).
Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązaną działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń poczynionych sprawie, skarżący zakończył prowadzanie działalności gospodarczej, a obecnie utrzymuje się z prac dorywczych (uzyskiwany dochód to ok. 1.500,00 zł – 2000,00 zł netto miesięcznie). Zatem podstaw do stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki.
Jeżeli chodzi o przesłankę przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to ma rację ZUS, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby.
W toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, ale poinformował, że jego sytuacja zdrowotna jest zła z powodu choroby [...] oraz [...]. Przedłożył dokumentację medyczną, w tym karty informacyjne leczenia szpitalnego od 12 maja 2020 r. do 14 maja 2020 r. oraz od 11 kwietnia 2024 r. do 13 kwietnia 2024 r. z powodu [...]. 13 maja 2020 r. i 12 kwietnia 2024 r. wykonano u skarżącego zabiegi [...] i pozostaje on pod kontrolą poradni [...], a z powodu [...], [...] i [...] od wielu lat jest pod opieką poradni [...]. Oświadczył przy tym, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy, ale podejmuje prace dorywcze, które dostosowane są do jego aktualnych możliwości determinowanych stanem zdrowia, przy czym nie może podjąć stałego zatrudnienia i wykonywać 8-godzinnej pracy.
Opisane okoliczności nie świadczą o wystąpieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący nadal bowiem osiąga dochody pozwalające na opłacenie kosztów utrzymania. Posiada również majątek nieruchomy.
Nie budzi również wątpliwości Sądu dokonana przez organ ocena sytuacji skarżącego w kontekście wystąpienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. związanej z sytuacją gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Z informacji przekazanych przez skarżącego na temat jego sytuacji materialnej wynika, że ma on zapewnione potrzeby związane z utrzymaniem koniecznym.
Z informacji tych wynika, że skarżący od ponad [...] lat pozostaje z żoną w separacji, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w wysokość od 1.500,00 zł do 2.000,00 zł miesięcznie. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 420,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 300,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem -120,00 zł. W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., stąd organ przyjął wysokość ww. wydatków na podstawie danych statystycznych w kwocie 1.048,55 zł. Skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli, zatem jego przeciętny budżet pozwala na sfinansowanie kosztów utrzymania na poziomie minimum socjalnego w całości.
Z powyższych ustaleń wynika zatem, ze skarżący posiada środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Nie korzysta z pomocy społecznej. Wspomniał natomiast o możliwości skorzystania ze wsparcia finansowego rodziny.
W tej sytuacji brak zatem umorzenia należności (odsetek) w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Na chwilę obecną, z uwagi na upływ podstawowego termu przedawnienia należności z tytułu składek mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki (nieruchomości nie będącej miejscem zamieszkania skarżącego). Pozostałe składniki majątkowe nie są zagrożone egzekucją.
Skarżący posiada majątek nieruchomy, w tym nieruchomość gruntową, na której ustanowiono hipotekę przymusową celem zabezpieczenia spłaty przedmiotowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Skarżący jest bowiem współwłaścicielem w 1/2 części gruntów rolnych zabudowanych (działka nr a) w B., przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy w K. urządził księgę wieczystą nr [...]; nieruchomość jest zabudowana m.in. budynkiem mieszkalnym nr [...] (według oświadczenia o powierzchni 100 m2), w którym skarżący mieszka.
Ponadto skarżący jest także właścicielem gospodarstwa rolnego (działka nr b) o powierzchni 1,2570 ha w B., objętego księgą wieczystą nr [...] i obciążonego hipoteką na rzecz ZUS w wysokości 47.394,20 zł (według oświadczenia jest to pole niezabudowane) i w trybie przymusowym organ może dochodzić należności tylko z tego składnika majątkowego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ustalił sytuację skarżącego i odpowiednio wyważył interes publiczny i prywatny.
Słusznie wskazał, że umorzenie żądanych należności w okolicznościach niniejszej spawy naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym.
Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę ich publicznoprawny charakter organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Na uwadze należy tu mieć obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Z tego właśnie względu umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.
Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą.
Skarżący decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.
W konsekwencji stwierdzić należy, że ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. W efekcie nie doszło też do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.