I SA/Ol 90/24

I SA/Ol 90/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska
Jolanta Strumiłło
Katarzyna Górska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 5b, art. 28 ust. 1, 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2023r., nr UP-973/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga B.Z. (dalej: "płatnik", "wnioskodawca", "strona", "skarżący") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") utrzymującej w mocy decyzję tego organu z 4 kwietnia 2023 r. nr 642/2023 o odmowie umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadząca działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 153.304,97 zł.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 2 lutego 2023 r. (data wpływu do organu) strona zwróciła się do ZUS o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wnioskodawca podał, że wskutek pandemii C0VID-19 oraz wojny na Ukrainie został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym spłaty zadłużenia w ZUS. Wskazał na brak majątku, który można by przeznaczyć na spłatę tego zadłużenia, a także na trudną sytuację zdrowotną swoją i żony. Natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (k. 15-19 oraz k. 150-153 akt adm.) wnioskodawca podał, że jest mikroprzedsiębiorcą, a sytuacja finansowa jego firmy na przestrzeni ostatnich lat kształtowała się następująco: 2021 r. - przychód 51.220 zł, koszty 50.732,88 zł, dochód 487,12 zł, 2022 r. - przychód 4.300 zł, koszty 4.368,55 zł, strata 68,55 zł, I półrocze 2023 r. - przychód 14.425 zł, koszty 9.300,62 zł, dochód 5.124,38 zł. Oświadczył, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera ani emerytury, ani renty, jak również nie posiada dochodu z innych źródeł. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, w ramach którego ponosi stałe miesięczne wydatki: opłaty eksploatacyjne - 380 zł, koszty leczenia - 320 zł. Wskazał, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 300 zł, zaś jego żona uzyskuje dochód w wysokości 300 zł. Nie posiada natomiast zobowiązań pieniężnych, nieruchomości, składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności. Z uwagi na stan zdrowia i inflację powodującą szybki wzrost cen materiałów budowlanych, wnioskodawca nie prognozuje poprawy swojej sytuacji materialnej w przyszłości. Podniósł, że od wielu lat choruje przewlekle i utrzymuje także przewlekle chorą żonę, zaś pandemia C0VID-19 przyczyniła się do jego ograniczonych możliwości zarobkowania.
Z ustaleń ZUS wynika, że wnioskodawca 20 lipca 2023 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie produkcji wyrobów budowlanych z betonu. Od tej daty nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS, nie jest także zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Natomiast żona wnioskodawcy od 23 września 2010 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawca ma troje dorosłych dzieci, nie posiada nieruchomości a także wartościowych ruchomości.
Opisaną na wstępie decyzją z 4 kwietnia 2023 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.; t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."). Uznał także, że strona nie wykazała, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozp.MGPiPS"), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji. Podniosła, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Decyzją z 31 maja 2023 r. nr UP-383/2023, ZUS utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta została jednak uchylona wyrokiem tutejszego Sądu z 14 września 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 250/23, a orzeczenie Sądu jest prawomocne. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd polecił organowi ocenić, czy uwzględniając stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz stan zdrowia strona jest (nie jest) w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. Zdaniem Sądu, organ, realizując powyższe, jeszcze raz powinien też wziąć wzgląd na przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozp.MGPiPS. Sąd stwierdził także, że organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu pominął kwestię przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych przez stronę składek, gdyż podawane przez organ okoliczności są nieweryfikowalne na gruncie dokumentacji zawartej w aktach sprawy.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego ZUS wydał zaskarżoną decyzję, w której ponownie utrzymał w mocy decyzję z 4 kwietnia 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia należności pozostających na koncie strony jako płatnika składek na własne ubezpieczenie. W tym zakresie podał, że 10 lutego 2011 r. została wydana decyzja o wysokości zadłużenia za listopad 2010 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczenie zdrowotne, która uprawomocniła się 17 marca 2011 r. Następnie 20 października 2011 r. wystawiono tytuł wykonawczy nr [...]. Natomiast należności za okres od grudnia 2010 r. do października 2022 r. nie uległy przedawnieniu, z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, wszczęte 20 października 2011 r. Na s. 4-8 zaskarżonej decyzji organ przedstawił wykaz należności, okresy zadłużenia i czynności, które w jego ocenie spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Stwierdził, że w świetle podanych okoliczności należności pozostające na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Odnosząc się natomiast do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek opisanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ uznał, że w sprawie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Podał bowiem, że 21 marca 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bartoszycach umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone do należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych z majątku strony oraz z majątku strony i jego żony z uwagi na bezskuteczność (z powodu braku środków). W ocenie ZUS jest także oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne, gdyż pomimo prowadzonego przez ZUS od 20 października 2011 r. postępowania egzekucyjnego i zastosowanych środków egzekucyjnych nie udało się wyegzekwować zadłużenia za okres od grudnia 2010 r. do października 2022 r.
Pomimo stwierdzenia wystąpienia w sprawie dwóch przesłanek całkowitej nieściągalności organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek. Powołał się przy tym na uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie. Wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest nieprzedstawienie przez stronę żadnego dowodu na niezdolność do pracy. Organ zauważył bowiem, że strona ma 60 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało 5 lat aktywności zawodowej. Pomimo zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej (od 20 lipca 2023 r.) i utraty tytułu do ubezpieczeń w ZUS, strona nie podjęła działań zmierzających do uzyskania jakichkolwiek dodatkowych środków finansowych celem poprawy swojej sytuacji finansowej. Nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Tymczasem formalny status bezrobotnego daje w ocenie organu dodatkowe możliwości, m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Zaś uchylanie się osoby zobowiązanej, która jest w wieku aktywności zawodowej od spłaty należności z tytułu składek nie może być zdaniem organu premiowane ich umorzeniem.
Ponadto organ podkreślił, że z postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bartoszycach z 21 marca 2023 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika, że 26 sierpnia 2019 r. strona otrzymała spadek po zmarłej matce w postaci ¼ udziału w połowie nieruchomości o łącznej powierzchni 9,7000 ha, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Nieruchomość jest wolna od zabezpieczeń, jednak sprawy spadkowe jak dotąd nie zostały uregulowane, gdyż jak wynika z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nadal jako właścicielka ½ udziału w nieruchomości widnieje zmarła matka strony. W ocenie organu okoliczność braku dopełnienia przez stronę (jako spadkobiercę) obowiązku niezwłocznego złożenia wniosku o wpis prawa własności do ww. księgi wieczystej, prowadzi do wniosku, że strona umyślnie nie przyjęła majątku, z którego w przyszłości mogłaby być prowadzona egzekucja, a tym samym celowo doprowadziła do zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ dodał, że współwłasność strony odnośnie do ww. nieruchomości rolnej wynika także z decyzji Wójta Gminy z 4 lutego 2022 r. [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, w której jako podstawę opodatkowania przyjęto: budynek mieszkalny, budynek na działalność gospodarczą, grunty związane z działalnością gospodarczą. Skonstatował, że nieruchomość ta może przynosić zysk z dzierżawy lub uprawy rolnej, a ponadto strona może sprzedać tą nieruchomość lub jej część, a pozyskane środki przeznaczyć przynajmniej na ratalną spłatę zobowiązań. W tych okolicznościach organ uznał, że pomimo wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., nie mógł wydać korzystnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, opisane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozp.MGPiPS, gdyż strona nie wykazała aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie była w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Odnośnie do przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozp.MGPiPS organ podał, że przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Podniósł, że choć dochód rodziny wnioskodawcy kształtuje się poniżej zarówno minimum socjalnego, jak i minimum egzystencji opracowanego statystycznie dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, to jednak zadeklarowana sytuacja finansowa strony budzi uzasadnione wątpliwości. Organ zauważył bowiem, że strona dysponuje mniejszym budżetem (zasiłek żony w kwocie 600 zł) niż kwota ponoszonych wydatków na utrzymanie (380 zł) i leczenie (320 zł). Jednocześnie do akt sprawy strona przedłożyła m.in. faktury za usługi wodno-kanalizacyjne, prąd czy za zakupione lekarstwa, które są na bieżąco regulowane (brak jest bowiem wezwań do zapłaty bądź informacji o konieczności uregulowania odsetek za nieterminowe wpłaty). W tych okolicznościach organ ocenił, że podnoszone przez stronę ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.
Odnośnie do przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozp.MGPiPS organ zauważył, że strona nie została pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż od 20 lipca 2023 r. działalność strony pozostaje zawieszona. Podał, że zadłużenie strony dotyczy okresu od listopada 2010 r. do listopada 2022 r., a zatem na jego powstanie, wbrew twierdzeniom strony, nie miała wpływu pandemia COVID-19. Ponadto, jak wynika z bazy SUDOP w powoływanym okresie strona nie skorzystała z pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19, co w ocenie organu pozwala stwierdzić, że ówczesne trudności finansowe strona uważała za przejściowe i rokowała poprawę sytuacji finansowej firmy w przyszłości. Organ podkreślił przy tym, że pomimo akcentowanej przez stronę trudnej sytuacji finansowej firmy, w I połowie 2023 r. strona osiągnęła dochód ponad 10-krotnie wyższy od dochodu uzyskanego w 2021 r., gdzie w 2022 r. poniosła stratę.
Odnośnie do przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozp.MGPiPS organ podał, że w świetle przedłożonej dokumentacji medycznej (m.in. wyników badań echa serca, MG głowy, EKG) nie neguje stanu zdrowia strony oraz konieczności pozostawania w stałym leczeniu i podchodzi do niego ze zrozumieniem. Ocenił jednak, że wskazane problemy są dla strony utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Zaznaczył bowiem, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem w aktach sprawy nie odnotowano żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że w przypadku strony występują przeciwwskazania zdrowotne (brak orzeczenia o niepełnosprawności) czy zawodowe (brak wykluczenia z rynku pracy) do wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów, z których część mogłaby zostać przeznaczona na spłatę długu. W sprawie brak jest także informacji o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Końcowo organ wywiódł, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest w ocenie organu dowodów, że takie okoliczności zachodzą.
W skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżący wyraził niezadowolenie z wydanej przez ZUS decyzji. Wskazał na brak konkretnego uzasadnienia tej decyzji. Ocenił, że z uwagi na współwłasność z trzema braćmi otrzymanej w spadku nieruchomości nie może samodzielnie decydować o jej sprzedaży. Podał, że budynki znajdujące się na tej nieruchomości są w "stanie ruiny", a ziemia nie przedstawia większej wartości, gdyż stanowi gleby klasy VI. Zwrócił także uwagę na zły stan swojego zdrowia (opisał swoje schorzenia i zakres leczenia), który w ocenie strony wyklucza podjęcie zatrudnienia, a umożliwia jedynie doraźne odwieszanie prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał na brak wiedzy co do możliwości wykazania, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych w gospodarstwie domowym skarżącego. Uznał, że skoro organ miał wątpliwości w tym zakresie to powinien wezwać skarżącego do przedłożenia konkretnych zaświadczeń. Końcowo skarżący odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek podnosząc, że nie był informowany o postępowaniach egzekucyjnych wykazanych przez organ. Natomiast postępowania prowadzone przez komornika sądowego po ich wszczęciu były następnie umarzane, co w ocenie skarżącego także dowodzi o nieściągalności należności skarżącego.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, a sprawa zainicjowana tą skargą, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Sąd miał przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na postanowienie, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organowi prowadzącemu postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W pierwszej kolejności należy ocenić, że organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 14 września 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 250/23. Akta sprawy zostały bowiem uzupełnione o dokumenty z postępowanie egzekucyjnego w administracji pozwalające na zweryfikowanie twierdzeń organu co do braku przedawnienia należności pozostających na koncie strony jako płatnika składek na własne ubezpieczenie. Należy przy tym wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło (...) podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, (...) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Z wyjaśnień organu wynika natomiast, że 10 lutego 2011 r. została wydana decyzja o wysokości zadłużenia za listopad 2010 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczenie zdrowotne, która uprawomocniła się 17 marca 2011 r. Następnie 20 października 2011 r. wystawiono tytuł wykonawczy nr [...]. Natomiast należności za okres od grudnia 2010 r. do października 2022 r. nie uległy przedawnieniu, z uwagi na trwające nadal postępowanie egzekucyjne, wszczęte 20 października 2011 r.
Wobec wymagalności należności z tytułu składek dopuszczalne było przystąpienie przez organ do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o ich umorzenie. Pomimo stwierdzenia wystąpienia w sprawie dwóch przesłanek ich całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., organ odmówił jednak umorzenia tych należności powołując się na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Zdaniem Sądu, w okolicznościach kontrolowanej sprawy zaskarżona decyzja opowiada prawu. O wyczerpaniu ww. przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek świadczy umorzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bartoszycach postępowania egzekucyjnego prowadzone do należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych z majątku strony oraz z majątku strony i jego żony z uwagi na bezskuteczność, a także brak wyegzekwowania zaległości z tytułu składek pomimo prowadzonego przez ZUS od 20 października 2011 r. postępowania egzekucyjnego i zastosowanych środków egzekucyjnych. Stwierdzenie wystąpienia w kontrolowanej sprawie tych przesłanek nie obligowało jednak organu do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, gdyż rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostawione zostało uznaniu organu. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z powodu wystąpienia przesłanek opisanych w ust. 2-3a tego przepisu oraz w § 3 ust. 1 rozp.MGPiPS. Stwierdzenia wystąpienia w danej sprawie tych przesłanek nie jest zatem równoznaczne z umorzeniem tych należności, a jedynie stwarza organowi możliwość wydania pozytywnego lub negatywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Brak natomiast tego rodzaju przesłanek obliguje organ do wydania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Sprawowana przez sąd administracyjny kontrola decyzji opartych na konstrukcji uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy organy administracji publicznej nie przekroczyły granic tego uznania, a podjęta decyzja nie nosi cech dowolności. W takim przypadku kontrola dotyczy procesu wydania decyzji, tj. spełnienia przez organ wymogów proceduralnych, ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona zatem tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi. Opisywana kontrola nie obejmuje tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (celowości administracyjnej, czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, tzn. czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów, nie mogą natomiast wkraczać w kompetencje organów i oceniać słuszności realizowanej przez nie polityki. Sprawdzeniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji została spełniona powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został ustalony i wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (por. wyrok NSA z 20 marca 2024 r. sygn. akt III OSK 1175/23, dostępny online w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Uwzględnienie powyższych uwag natury ogólnej pozwoliło Sądowi na ocenę, że w kontrolowanej sprawie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Ustalony przez organ stan faktyczny sprawy pozwala bowiem na określenie zarówno elementów stanowiących w tej sprawie słuszny interes strony, jak i tych składających się na interes społeczny. W słusznym interesie strony leży niewątpliwie umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na udokumentowaną trudną sytuację zdrowotną i majątkową skarżącego i jego żony, z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie sposób jednak odmówić trafności ocenie organu, że uchylanie się osoby zobowiązanej, która jest w wieku aktywności zawodowej i nie przedstawiła żadnego dowodu na niezdolność do pracy, lecz posiada możliwości finansowe od spłaty należności z tytułu składek nie może być premiowane ich umorzeniem. Pozostawałoby to bowiem w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym, w którym leży dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Ponadto akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Z ustaleń organu wynika, że strona ma 60 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało 5 lat aktywności zawodowej. Pomimo zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej (od 20 lipca 2023 r.) i utraty tytułu do ubezpieczeń w ZUS, strona nie podjęła działań zmierzających do uzyskania jakichkolwiek dodatkowych środków finansowych celem poprawy swojej sytuacji finansowej. Nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, co wiązałoby się nie tylko z możliwością znalezienia zatrudnienia ale także z dodatkowymi możliwościami m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. W aktach sprawy nie odnotowano żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że w przypadku strony występują przeciwwskazania zdrowotne (brak orzeczenia o niepełnosprawności) czy zawodowe (brak wykluczenia z rynku pracy) do wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów, z których część mogłaby zostać przeznaczona na spłatę długu. Strona nie została pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż działalność strony pozostaje jedynie zawieszona. Ponadto jak zauważył organ, pomimo akcentowanej przez stronę trudnej sytuacji finansowej firmy, w I połowie 2023 r. strona osiągnęła dochód ponad 10-krotnie wyższy od dochodu uzyskanego w 2021 r., gdzie w 2022 r. poniosła stratę.
Strona dysponuje ponadto majątkiem w postaci ¼ udziału w połowie nieruchomości o łącznej powierzchni 9,7000 ha, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Nieruchomość jest wolna od zabezpieczeń, natomiast w decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, jako podstawę opodatkowania przyjęto: budynek mieszkalny, budynek na działalność gospodarczą, grunty związane z działalnością gospodarczą. W tych okolicznościach trafna jest konstatacja organu, że nieruchomość ta może przynosić zysk z dzierżawy lub uprawy rolnej, a ponadto strona może sprzedać swoją część nieruchomości, a pozyskane środki przeznaczyć przynajmniej na ratalną spłatę zobowiązań. Prawidłowości tej oceny nie niweczą podnoszone w skardze argumenty dotyczące przeszkód w tym zakresie wynikających ze współwłasności z trzema braćmi otrzymanej w spadku nieruchomości oraz niskiej w ocenie skarżącego wartości budynków i gruntu. Dla wyniku tej sprawy kluczowe znaczenie ma bowiem fakt braku rzetelnego wykazania przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej i finansowej.
Skarżący nie zadeklarował bowiem współwłasności ww. nieruchomości, a okoliczność ta została ujawniona w treści postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bartoszycach z 21 marca 2023 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jak słusznie podniósł organ, choć dochód rodziny wnioskodawcy kształtuje się poniżej zarówno minimum socjalnego, jak i minimum egzystencji opracowanego statystycznie dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, to jednak zadeklarowana sytuacja finansowa strony budzi uzasadnione wątpliwości. Organ zauważył bowiem, że strona dysponuje mniejszym budżetem (zasiłek żony w kwocie 600 zł) niż kwota ponoszonych wydatków na utrzymanie (380 zł) i leczenie (320 zł). Jednocześnie do akt sprawy strona przedłożyła m.in. faktury za usługi wodno-kanalizacyjne, prąd czy za zakupione lekarstwa, które są na bieżąco regulowane (brak jest bowiem wezwań do zapłaty bądź informacji o konieczności uregulowania odsetek za nieterminowe wpłaty). W tych okolicznościach prawidłowo organ ocenił, że podnoszone przez stronę ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.
Sąd podziela także wywody organu, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym (por. wyrok NSA z 8 marca 2023 r. sygn. akt I GSK 765/22, dostępny online w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przedmiotowej sprawie brak jest jednak dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek pomimo wystąpienia przesłanek całkowitej ich nieściągalności przekroczył granice uznania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.