I SA/OL 85/24

I SA/Ol 85/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Strumiłło
Przemysław Krzykowski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 208
art. 41a ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8 §1, art. 11, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 pkt 6 i §3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant starszy referent Weronika Ćwiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 grudnia 2023r., nr GI-92133831 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
R. O. (dalej jako: "strona", "skarżący") wnioskiem z 18 października 2023 r. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako: "KRUS") o umorzenie nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie 28.933,06 zł, z uwagi na trudną sytuację materialną.
Decyzją z 13 grudnia 2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako: "Prezes KRUS", "organ"), na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208, ze zm.), dalej jako: "u.s.r.", odmówił stronie umorzenia ww. kwoty.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezesa KRUS oraz przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy, decyzją z 12 czerwca 2023 r. Oddział KRUS w Olsztynie ustalił nadpłatę renty rolniczej za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 kwietnia 2022 r. w kwocie 28.933,06 zł, z uwagi na uzyskanie uprawnień do świadczenia w ZUS i niepowiadomienia o tym fakcie KRUS.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek oraz przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego kasy. Określenie "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących ograniczenie zdolności płatniczych, tj. potwierdzenie jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, w której konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zagrażałaby podstawom egzystencji. Z drugiej zaś strony ustawodawca nakazuje uwzględnić stan funduszy KRUS, z którego wypłacane są należne rolnikom świadczenia emerytalno-rentowe. Z kolei analiza stanu Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS (dane są opublikowane na stronie internetowej KRUS) wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakującą kwotę wydatków na realizację gwarantowanych przez KRUS świadczeń emerytalno-rentowych dla ogółu ubezpieczonych pokrywa budżet Państwa w kwocie określonej ustawą budżetową. Dlatego też każde umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pogarsza stan finansów Funduszu, ograniczając przewidywane wpływy i możliwości ich wydawania na świadczenia.
Organ wskazał, że z wizytacji przeprowadzonej dla potrzeb wcześniejszego wniosku strony o umorzenie nadpłaty renty rolniczej z 17 sierpnia 2023 r. oraz zgromadzonej wówczas dokumentacji wynika, że źródłem dochodu strony jest świadczenie z ZUS w wysokości 2.458,02 zł brutto miesięcznie.
Ponadto z przedłożonego przez stronę wówczas oświadczenia wynikało, że miesięczne opłaty wynoszą około 1.206,00 zł (opłata za opał – 275,00 zł, leki – 331,00 zł, żywność – 500,00 zł oraz pozostałe koszty utrzymania takie jak paliwo, odzież czy telefon komórkowy – 100,00 zł), a także, że pomocy w uiszczaniu opłat udziela stronie rodzina partycypując w tychże kosztach.
Obecnie, składając wniosek z 18 października 2023 r. o umorzenie pozostałej do spłacenia kwoty zadłużenia, strona nie przedstawiła żadnych nowych argumentów, okoliczności czy też dowodów mających wpływ na zmianę oceny sytuacji materialnej oraz bytowej, nie udokumentowała też wystąpienia jakichkolwiek szczególnych okoliczności, w tym zdarzeń losowych pogarszających tę sytuację.
Obok ww. okoliczności Prezes KRUS wziął również pod uwagę przede wszystkim fakt, że strona posiada stałe źródło utrzymania, jakim jest świadczenie emerytalne. Jej możliwości płatnicze oceniono jako pozwalające na spłatę zadłużenia.
Jednocześnie organ poinformował stronę, że w sytuacjach okresowych problemów finansowych zgodnie z art. 128 ustawy z 15 lipca 2020 r. - Kodeks rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm.), dalej jako: "k.r.o.", obowiązek dostarczenia środków utrzymania mają dzieci strony oraz najbliżsi krewni w ramach obowiązku alimentacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie decyzję Prezesa KRUS zaskarżono w całości, wnosząc o uchylenie jej w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przesianych. Wniesiono również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z 13 grudnia 2023 r. na fakt sytuacji zdrowotnej skarżącego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. niezastosowanie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ważny interes zainteresowanego do umorzenia należności KRUS z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, a możliwości płatnicze strony pozwalają na zwrot nadpłaty renty rolniczej w wysokości 28.933,06 zł i w konsekwencji wydanie decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej,
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, oparcie się na wizytacji z 17 sierpnia 2023 r. z innego postępowania, tj, sprzed daty złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń KRUS, błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że moje możliwości płatnicze pozwalają na zwrot nadpłaty renty rolniczej w wysokości 28.933,06 zł, brak rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności pominięcie złej sytuacji zdrowotnej oraz pominięcie okoliczności, że spłacania pożyczki w SKOK im. F. Stefczyka z comiesięczną ratą w kwocie około 1.033,72 zł miesięcznie, a w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym.
Skarżący podniósł, że oceniając jego sytuację bytową i materialną, organ pominął całkowicie jego sytuację zdrowotną. Wskazał, że ma ponad 70 lat, cierpi na szereg poważnych schorzeń (astmę oskrzelową, przewlekłe obturacyjne choroby płuc, chorobę wieńcową, chorobę niedokrwienną serca, niewydolność zastoinową serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę tętnic szyjnych, rwę kulszową, dyskopatię lędźwiową, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa). Przebył zawał serca oraz zator płucny. Jest często hospitalizowany. Na leki wydaję kwotę powyżej 300,00 zł miesięcznie. Z uwagi na wiek oraz liczne choroby, nie może podjąć pracy zarobkowej, aby dorobić do emerytury. Pełną dokumentację medyczną załączył do wniosku o umorzenie i okoliczności te zostały całkowicie pominięte przy wydaniu zaskarżonej decyzji. To, że postępowanie w sprawie umorzenia należności jest inicjowane na wniosek zobowiązanego nie oznacza, że cały ciężar dowodowy został przeniesiony wyłącznie na zobowiązanego. Spoczywa on nadal także na organach prowadzących postępowanie, które powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wedle zasady z art. 8 k.p.a. oraz zasad z art. 7. art. i 77 § 1 k.p.a.
W ocenie skarżącego Prezes KRUS niezasadnie uznał, że określenie: "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących ograniczenie zdolności płatniczych. Wskazał na orzecznictwo, zgodnie z którym ważnego interesu zainteresowanego nie można identyfikować wyłącznie ze zdarzeniem losowym, przesłankę ważnego interesu ubezpieczonego może stanowić sytuacja materialna rolnika, jego stan zdrowia i wynikająca z niego niemożność spłacania zaległych składek może uzasadniać. Ważny interes zainteresowanego zachodzi w sytuacji, w której zapłata należności może spowodować niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.
Dodatkowo, ponad treść uzasadnienia zaskarżanej decyzji podniósł, że zła sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy nie przeszkadza mu w spłacaniu kredytu zaciągniętego 21 kwietnia 2022 r. na remont dachu budynku, który przekazał córce w drodze darowizny w 2019 r. Darowizna, wedle oświadczenia skarżącego, nakładała na obdarowanego szczególne obowiązki względem darczyńcy, które nie są wykonywane, zaś strona nie podejmuje żadnych działań względem prawnego wymuszenie ich wykonywania, co również może świadczyć, że jej sytuacja nie jest zła. Organ zaznaczyć też, że skarżący nie kwestionował decyzji z dnia 13 października 2023 r. odmawiającej umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, ustalonych inną decyzją, pomimo istnienia tych samych warunków dotyczących jego osoby.
Zdaniem Prezesa KRUS ustalenie stanu faktycznego sprawy zostało dokonane w sposób prawidłowy, na podstawie dokumentów urzędowych oraz prywatnych, dostarczonych przez skarżącego. Wizyta w gospodarstwie wnioskodawcy została dokonana w 29 sierpnia 2023 r., zatem w okresie niezbyt odległym od złożonego 19 października 2023 r. wniosku o umorzenie innych należności. Ustalony przez organ stan faktyczny dotyczący sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej skarżącego nie odbiegał w żaden sposób od opisu przedstawionego we wniosku z 18 października 2023 r. przez samego zainteresowanego oraz załączonych dokumentów. Organ podkreślił, że skarżący nie kwestionował poczynionych w nim ustaleń, nie wskazał również, które zapisy budzą wątpliwości lub są niezgodne z rzeczywistym stanem. Zarzut dotyczył niewykonania wizyty w dacie późniejszej od złożonego wniosku. Podniósł, że organ zobowiązany jest do działania w sprawie szybko i wnikliwie, posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a w przedmiotowym postępowaniu KRUS dysponował dokumentami wizyty, które mógł wykorzystać w późniejszym postępowaniu, z uwagi na krótki upływ czasu od daty jego wystawienia, jak również jego całkowitą zgodność z materiałem przedstawionym przez stronę. Przepisy postępowania administracyjnego na stoją przeciw twierdzeniom o możliwości wykorzystania w toku postępowania informacji powziętych przez organ z urzędu .
W piśmie procesowym z 15 marca 2024 r. skarżący podniósł, ze żadna firma nie chce przyjąć go do pracy, ze względu na wiek i stan zdrowia, opisał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest on związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. poz. 1634, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.
Na wstępie wymaga zauważenia, że sąd postanowił uwzględnić wniosek dowodowy strony zawarty w skardze na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a. z uwagi na to, że kwestie zdrowotne stanowiły ważną część argumentacji skarżącego zawartą zarówno we wniosku o umorzenie nienależnie pobranej renty rolniczej, jak i w skardze.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy tego, czy Prezes KRUS miał prawo w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny do odmowy stronie umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie 28.933,06 zł.
Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.
Skarga okazała się skuteczna, choć nie wszystkie zarzuty skargi na tym etapie poddane zostały przez tut. sąd stosownej analizie.
W ocenie sądu kontrolowaną decyzję wydano przedwcześnie, a dotychczasowe stanowisko organu wypacza sens uznania administracyjnego, którym charakteryzuje się przedmiotowa sprawa, z uwagi na treść przywołanego już art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Na gruncie tego przepisu ważny interes zainteresowanego (ust. 1) jest przesłanką pierwszoplanową i odrębną od przesłanek szczegółowych umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, które to przesłanki występują łącznie w postaci: możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego (wskazanych w pkt 2 ust. 1). Możliwości płatnicze wnioskodawcy należy odnosić do określenia finansowej zdolności uregulowania przez wnioskodawcę określonej (danej) kwoty należności. W tym celu niewystarczające jest uwzględnienie na dzień wydawania decyzji wysokości osiąganych dochodów. Należy także mieć na uwadze ich stabilność (także na ten dzień) w kontekście znanych okoliczności mających na nią wpływ, a także wysokość należności w kontekście niezbędnych kosztów utrzymania. Jeśli w ramach tych ostatnich brak jest dowodów dokumentacyjnych, konieczne jest uwzględnienie danych zobiektywizowanych określanych przez Główny Urząd Statystyczny - w tym minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 37/22). Ponadto stan finansów funduszów należy uwzględnić dopiero w dalszej kolejności, przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 742/22). Dodać to tego należy, że uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności. Decyzja taka musi być należycie uzasadniona, a przy jej podejmowaniu należy uwzględnić wartości wspólne dla całego społeczeństwa.
Wskazać też trzeba, że ocena "ważnego interesu zainteresowanego" wymaga ustalenia warunków rodzinnych i bytowych wnioskodawcy, w tym dochodów, zdolności płatniczych, wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem, rokowań co do możliwości uzyskiwania dochodu i/lub jego zwiększenia. Istotny przy takiej analizie może okazać się też wiek wnioskodawcy oraz jego stan zdrowia, jako zasadnicze cechy dotyczące właściwości osobistych zainteresowanego, zwłaszcza w kontekście możliwości podjęcia jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, a także warunki rodzinne. O istnieniu takiego interesu może świadczyć np. trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, która uniemożliwia dokonanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania w niezbędnym zakresie. W szczególności może ona zachodzić wtedy, gdy zapłata należności w całości lub w części może spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Dla tego celu należałoby określić (jak już wskazano wcześniej) co najmniej minimalne kryteria socjalne, jakie są aktualnie prognozowane, nie wyłączając danych urzędowych, jako chociażby opracowywanych i publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny albo ministerstwo właściwe w sprawach polityki społecznej.
Badając kwestię legalności kontrolowanego rozstrzygnięcia Prezesa KRUS należy zaznaczyć, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego, charakteryzującego się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego bądź negatywnego załatwienia wniosku strony ubiegającej się, w tym przypadku o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe wynika z dyspozycji art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. określającej, że należności mogą być umarzane w całości lub w części przez organ. Użyty w tym przepisie zwrot "może umorzyć należności" przesądza zatem o uznaniowym charakterze takiego rozstrzygnięcia.
Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 §1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 §3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W przypadkach, kiedy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania administracyjnego sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Trafnie tez przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (wyrok z 15 września 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 405/15), że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela również pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, w którym stwierdzono: "Fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ustalając zatem stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz regułami logiki (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 930/18).
W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o stan finansów Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. zwrot, że należności mogą być umarzane w całości lub w części przez organ w sytuacjach określonych w tym przepisie należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Prezesa KRUS do ich umorzenia, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Prezes KRUS nie ma prawa należności tych umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Sądy administracyjne wielokrotnie wyjaśniały, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata należności (w tym przypadku z tytułu nienależnie pobranej renty) może spowodować konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (zob. wyroki WSA w Poznaniu z 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1128/12; z 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, czy też wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 742/22).
Uwzględniając dotychczasowe rozważania o wadliwości zaskarżonej decyzji przesądziły następujące przesłanki:
- w ocenie sądu zaskarżona decyzja nie została należycie uzasadniona. Uzasadnienie nie spełnia bowiem standardów wyczerpującego i jasnego. Ma charakter lakoniczny i ogólnikowy. Podstawa do odmowy umorzenia skarżącemu nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie 28.944,06 zł została bowiem sprowadzona praktycznie do dwóch zdawkowych argumentów. Pierwszy z nich dotyczył Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS, którego stan wskazuje, że jego wydatki wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników zaś brakującą kwotę wydatków na realizację gwarantowanych przez KRUS świadczeń emerytalno-rentowych dla ogółu ubezpieczonych pokrywa budżet Państwa w kwocie określonej ustawą budżetową, a to powoduje, że każde umorzenie pogarsza stan finansów Funduszu, ograniczając przewidywane wpływy i możliwości ich wydawania na świadczenia. Drugi zaś wskazywał, że skoro strona posiada stałe źródło utrzymania (świadczenie emerytalne), to możliwości płatnicze oceniono jako pozwalające na spłatę zadłużenia. To, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wypełnia normy wynikającej z art. 107 §1 pkt 6 i §3 k.p.a. wydaje się, że zauważył sam organ, który swoją argumentację znacząco rozbudował w odpowiedzi na skargę, dokonując m.in. wykładni mającego zastosowanie w sprawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., czy też odnosząc się do złej sytuacja materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz okoliczności spłacania zaciągniętego w SKOK kredytu. Uzasadniając odmowę umorzenia organ wskazał także na kwestię darowizny, która w jego ocenie miała znaczenie dla kierunku przyjętego rozstrzygnięcia. Wskazał również na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji.
Przedmiotowe uchybienie w ocenie sądu skutkuje tym, że uzasadnienie rozstrzygnięcia sprawy, tak w zakresie faktycznym, jak i prawnym – musiałby przejąć na siebie tut. sąd. Tymczasem, zasadą tego postępowania jest to, że sąd nie ma kognicji do merytorycznego rozpatrywania sprawy administracyjnej i formułowania uzasadnienia rozstrzygnięcia. Jego rolą jest kontrola prawidłowości działań organu, na podstawie kryterium legalności. Zgodnie z treścią art. 107 §1 pkt 6 i §3 k.p.a. decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji przyporządkowanej do ustalonego stanu faktycznego, z przytoczeniem treści przepisów prawa.
Analiza przyjętego rozstrzygnięcia (chociażby w konfrontacji z treścią odpowiedzi na skargę) wyraźnie pokazuje, że trudno jest uznać, że organ zrealizował w praktyce normę wynikającą z art. 107 §1 pkt 6 i §3 k.p.a. Na uwagę zwraca bowiem to, że uzasadnienie prawne decyzji zostało zawężone w istocie do przywołania treści dwóch przepisów, tj. art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. W przypadku zaś uzasadnienia faktycznego ogranicza się ono do kilku lakonicznych zdań na temat wydatków strony i przywołania dwóch argumentów, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia (tj. braku środków w Funduszu Emerytalno-Rentowym KRUS i pobieranym przez skarżącego świadczeniu emerytalnym pozwalającym na spłatę zadłużenia). Wskazano też, bez żadnego szczegółowego wyjaśnienia (np. sytuacji majątkowej i zdrowotnej tych osób) na to, że w przypadku okresowych problemów finansowych zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczenia środków utrzymania mają dzieci oraz najbliżsi krewni w ramach obowiązku alimentacyjnego. W tym miejscu na uwagę zasługuje wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1496/14, z którego wynika, że: "(...) prawidłowe uzasadnienie, to takie które zawiera ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazuje, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Organ powinien zatem należycie uzasadnić, jak rozumie przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i dlaczego należy je przyporządkować do konkretnych warunków stanu faktycznego danej sprawy.(...)". Nie można przy tym zapominać, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób jasny, przystępny i zrozumiały oraz umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której jest mowa w art. 11 K.p.a. (co w tej sprawie nie miało miejsca). Jak zauważył bowiem WSA w Warszawie w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.", (zob. też wyrok WSA w Krakowie z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 353/21). Nie zawsze bowiem rozstrzygnięcie jest kierowane do osoby, której świadomość prawna i znajomość prawa jest wysoka. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok WSA Krakowie z 20 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 450/21). Sąd zwraca również uwagę na to, że poza rozstrzygnięciem uzasadnienie jest jedyną częścią, w której mogą się pojawić treści merytoryczne. Jest też jedyną częścią, gdzie organ tłumaczy od strony merytorycznej dlaczego podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie. Dlatego też powinno być ono skrupulatnie i jasno sformułowane, tak aby adresat zrozumiał motywy, którymi kierował się organ dokonując danego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ powinien także wskazać wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, które uznał za udowodnione. Jeżeli chodzi o uzasadnienie prawne, to winno ono polegać na precyzyjnym wyjaśnieniu podstawy prawnej orzeczenia (dlaczego można tę właśnie podstawę przyporządkować do ustalonego w danej sprawy stanu faktycznego). Chodzi również o wytłumaczenie motywów, dlaczego Prezes KRUS zastosował dany przepis. Powinno być ono także wywodem prawniczym, mającym na celu wykazanie, że wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego, logicznego procesu stosowania normy prawa materialnego. Jego funkcją jest bowiem sformułowanie umotywowanej oceny stanu faktycznego sprawy w świetle konkretnego przepisu prawa oraz wykazanie związku pomiędzy tą oceną, a treścią dokonanego w sprawie rozstrzygnięcia. W tej sprawie tego zabrakło. Jak wskazuje w wyroku WSA w Gliwicach z 17 stycznia 2017 (sygn. akt IV SA/Gl 556/16): "Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.". Organ nie może też ograniczyć się do przytoczenia przepisów prawa oraz ich treści, ale powinien również wskazać na ich relację do stanu faktycznego sprawy, o czym już wspomniano wcześniej. Tego w zaskarżonej decyzji, zdaniem sądu zabrakło. Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie faktyczne to ten element powinien cechować logiczny związek z rozstrzygnięciem oraz kompletność użytych motywów, które do tego rozstrzygnięcia posłużyły. Na uwagę w tym miejscu zasługuje wyrok WSA Gliwice z 17 stycznia 2017r., sygn. akt IV SA/Gl 556/16, w którym sąd ten stwierdził, że braki uzasadnienia faktycznego nie pozwalają stronie na poznanie przesłanek rozstrzygnięcia, a sądowi na dokonanie kontroli jego prawidłowości, czyniąc tym naruszenie art. 107 §3 k.p.a. Nie jest też rzeczą skarżącego doszukiwanie się i domyślanie się uzasadnienia faktycznego dla przyjętego przez organ stanowiska, skoro tenże takiego nie przedstawił, albo przedstawił je w sposób lakoniczny i pozorny. Stoi to bowiem w sprzeczności z obowiązkiem poszanowania jego praw oraz jej gwarancji procesowych. Jak stwierdziła też w komentarzu do art. 107 K.p.a. Barbara Adamiak (w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 17, Warszawa 2021/Legalis): "Najistotniejsze wadliwości uzasadnienia to: niepełność, (...) pozorność uzasadnienia, (...) - J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej, (...).". Taki sposób uzasadnienia, w ocenie sądu nie spełnia wyżej opisanych kryteriów, co znacznie też uniemożliwia ocenę prawidłowości i legalności działań organu. Należy też pamiętać, że jeśli organ dokonuje negatywnego dla strony rozstrzygnięcia (jak w tej sprawie), to uczestnik postępowania musi być przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne dla niego rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyroki NSA: z 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94 oraz z 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96). Tymczasem w tej sprawie zarówno strona, jak i sąd takiego przekonania nie mają. Trzeba też pamiętać, że zasada praworządności (art. 7 k.p.a.) powiązana z art. 8 k.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa - nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom (dotyczy to także umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie 28.933,06 zł), bowiem obywatel ma być przekonany, a nie pokonany (por. wyrok NSA z 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 824/14, wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 474/19). Co jest też symptomatyczne, że wielkość pouczenia w zaskarżonej decyzji odpowiada praktycznie treści jej uzasadnienia.;
- decyzja w ogóle nie odnosi się do sytuacji zdrowotnej skarżącego, która jest tak eksponowana we wniosku o umorzenie. Na zły stan zdrowia wskazuje też obszerna dokumentacja medyczna zawarta w aktach sprawy, którą przedstawiła organowi strona (np. k. 314-366, czy też k. 380-392). Jeśli natomiast chodzi o sytuację bytową, to przywołano jedynie (opierając się na oświadczeniu strony) jej miesięczne wydatki, które wynoszą ok. 1206,00 zł (opłata za opał - 275 zł, leki - 331.00 zł. żywność - 500.00 zł oraz pozostałe koszty utrzymania takie jak paliwo, odzież czy telefon komórkowy - 100,00 zł). Okoliczności tych nie poddano jednak żadnej analizie w kontekście mającego w sprawie zastosowanie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. W treści uzasadnienia pada też stwierdzenie, że skarżący oświadczył, że pomocy w uiszczaniu opłat udziela mu rodzina partycypując w tychże kosztach. Mimo tego stwierdzenia kwestia ta nie została szczegółowo wyjaśniona i opisana w treści przyjętego rozstrzygnięcia (mimo, że organ się na nią powołuje), jak należy rozumieć w kontekście braku podstaw do umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej. Co istotne, w aktach sprawy znajduje się jedynie oświadczenie córki skarżącego z innego postępowania, tj. dotyczącego wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.840,00 zł z 17 sierpnia 2023 r. (k. 367 akt sprawy). Z akt sprawy nie wynika też, czy dokument ten został włączony do niniejszej sprawy. Również i tej okoliczności nie poddano analizie i jej wpływu na możliwość, bądź nie umorzenia wnioskowanej należności;
- w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wyeksponował na plan pierwszy możliwości płatnicze oraz stan finansów Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS. Tymczasem jak zauważył NSA w przywołanym już wcześniej wyroku z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 37/22 to "ważny interes zainteresowanego" jest przesłanką pierwszoplanową, stwierdzając, że: "Na gruncie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. ważny interes zainteresowanego (ust. 1) jest przesłanką pierwszoplanową i odrębną od przesłanek szczegółowych umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, które to przesłanki występują łącznie w postaci: możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego (wskazanych w pkt 2 ust. 1).";
- brak w aktach sprawy umowy darowizny, na którą powołuje się organ w odpowiedzi na skargę i wywodzi z tego, że strona nie egzekwowała jej postanowień w zakresie dopłat przez obdarowaną. Jeśli okoliczność ta miała tak daleko idące znaczenie dla przyjętego rozstrzygnięcia, jakie przypisuje jej organ to winna być rozpatrzona w toczącym się postępowaniu, w aktach sprawy powinny znajdować się stosowne dokumenty, tak aby również strona mogła się z nimi zapoznać i do nich odnieść (zgodnie z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu), a następnie winno to znaleźć szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia (co nie miało miejsca);
- zauważyć należy, że organ w odpowiedzi na skargę (a nie w zaskarżonej decyzji) odnosi się do jednego z kluczowych dowodów w sprawie, tj. wizytacji przeprowadzonej u skarżącego w dniu 29 sierpnia 2023 r., na użytek innego postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie kwoty 3.840,00 zł z 17 sierpnia 2023 r., wskazując że: "Wizyta w gospodarstwie wnioskodawcy została dokonana w dniu 29 sierpnia 2023 roku, zatem w okresie niezbyt odległym od złożonego w dniu 19 października 2023 roku wniosku o umorzenie innych należności. Ustalony przez organ prowadzący sprawę stan faktyczny dotyczący sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej skarżącego nie odbiegał w żaden sposób od opisu i przedstawionego we wniosku z dnia 18 października 2023 roku przez samego I zainteresowanego oraz załączonych dokumentów.". W pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że organ nie włączył przedmiotowego dokumentu do akt sprawy, gdyż akta te takiego postanowienia w tym zakresie nie zawierają. Ponadto obecny wniosek o umorzenie jest datowany na 19 października 2023 r., czyli został złożony ponad 3 miesięcy później niż powstał protokół z ww. wizytacji, a przez taki okres czasu sytuacja skarżącego mogła ulec zmianie. A jeśli nawet nie miało to miejsca to winno to zostać opisane w przyjętym rozstrzygnięciu. Tym bardziej, że organ z tej okoliczności wywodzi określone skutki prawne. Nie jest też tak, że nic się w sprawie nie zmieniło (jak stara się przekonać w odpowiedzi na skargę Prezes KRUS). Już samo bowiem to, że obecny wniosek dotyczy (względem poprzedniego) znacząco większej kwoty (tj. 28.933,06 zł a nie 3.840,00 zł) powoduje, że organ w jego właśnie kontekście winien rozpatrzyć sytuację materialną skarżącego;
- w aktach sprawy znajduje się dokument z 8 września 2023 r., z którego wynika, że strona nie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej (k. 407). W tym przypadku również nie wynika, aby dokument ten został do akt sprawy włączony. Zważywszy ponadto na to, że wniosek strony o umorzenie jest datowany na 19 października 2023 r. to organ winien tę informację zaktualizować, gdyż okoliczność ta z uwagi na charakter sprawy mogłaby mieć dla jej rozstrzygnięcia znaczenie;
- organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dlaczego uważa, że sam fakt pobierania świadczenia emerytalnego umożliwia spłatę zadłużenia. Już bowiem proste działanie matematyczne pokazuje, że suma wydatków miesięcznych (ok. 1.206,00 zł: opłata za opał – 275,00 zł, leki – 331,00 zł. żywność – 500,00 zł oraz pozostałe koszty utrzymania takie jak paliwo, odzież czy telefon komórkowy - 100,00 zł oraz rata miesięczna na spłatę kredytu w kwocie ok. 1.033,72 zł (tym bardziej, że został on zaciągnięty jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie, tj. w 2019 r., a ponadto jak wskazuje w skardze strona został on zaciągnięty nie tylko na remont dachu, ale również na zakup opału oraz na pokrycie kosztów opieki medycznej) – praktycznie w całości wyczerpuje możliwości płatnicze strony (wysokość świadczenia emerytalnego wynosi bowiem wysokości 2.458,02 zł). Stronie pozostaje bowiem do dyspozycji niecałe 220,00 zł. To pokazuje, że organ praktycznie w ogóle nie rozpatrzył sytuacji materialnej strony i to w kontekście znaczącego zadłużenia, tj. w kwocie 28.933,06 zł. Nie wziął również pod uwagę rokowań co do dalszych możliwości płatniczych strony. Jak zauważył tez NSA w przywołanym już wyroku z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 37/22 możliwości płatnicze wnioskodawcy należy odnosić do określenia finansowej zdolności uregulowania przez wnioskodawcę określonej (danej) kwoty należności. W tym celu niewystarczające jest uwzględnienie na dzień wydawania decyzji wysokości osiąganych dochodów. Należy także mieć na uwadze ich stabilność (także na ten dzień) w kontekście znanych okoliczności mających na nią wpływ (np. określonego czasu zawartych umów - por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3387/18), a także wysokość należności w kontekście niezbędnych kosztów utrzymani. Jeśli natomiast w ramach tych ostatnich brak jest dowodów dokumentacyjnych, konieczne jest uwzględnienie danych zobiektywizowanych określanych przez Główny Urząd Statystyczny (w tym minimum egzystencji), czego organ w ogóle nie wziął pod uwagę.
Mając na względzie dotychczasowe rozważania sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postepowania (tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 8 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 §1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 §3 k.p.a. oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a.), których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Wobec tego niecelowe było też odnoszenie się przez sąd do kwestii innych (tj. pozostałych zarzutów skargi o charakterze materialnym) niż dotyczących przyczyn uchylenia przedmiotowej decyzji w związku ze stwierdzeniem naruszenia ww. przepisów postępowania. Ponadto, aby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę sąd musiałby najpierw ustalić jej stan faktyczny, a następnie dokonać jego subsumpcji pod mający zastosowanie w sprawie przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Przyjęty na tle wykładni tego przepisu pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją, co nie jest rolą sądu. Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem. W przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją, podając tego przyczyny. Sąd nie jest też władny do umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej.
Wniosek skarżącego wymaga zatem ponownego rozpatrzenia, uzupełnienia dotychczasowych ustaleń oraz poczynienia rozważań prawnych i faktycznych uwzględniających rzeczywiste jego warunki bytowe oraz warunki, od których ustawodawca uzależnił przyznanie ulgi (w postaci umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej). Przede wszystkim organ oceni, czy w warunkach bytowych, w jakich znajduje się strona, za przyznaniem ulgi przemawia "ważny interes zainteresowanego" w tym, czy na skutek realizowanych potrąceń nie dochodzi do pozbawienia jej w istotnym stopniu środków zapewniających podstawowe utrzymanie. Prezes KRUS oceni, czy z kwoty wypłacanego faktycznie świadczenia, jest ona w stanie bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania wydatkować środki pieniężne na podstawowe potrzeby, takie jak nabywanie żywności, lekarstw, wizyty w placówkach ochrony zdrowia i podstawowe utrzymanie miejsca zamieszkania. Wszystkie te okoliczności będą bowiem mieć wpływ na ocenę ww. podstawowej przesłanki wnioskowanej przez nią ulgi. Dopiero w razie stwierdzenia ziszczenia się tej przesłanki organ będzie mógł rozważyć podjęcie decyzji w granicach uznania administracyjnego, oceniając na tym etapie zdolności płatnicze skarżącego oraz stan finansów Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS. Stan jego finansów nie może jednak stanowić wystarczającego uzasadnienia odmowy udzielenia takiej ulgi, jeżeli skutkiem tego miałoby być zagrożenie podstawowej egzystencji skarżącego (co również powinno być przez organ zbadane). Poprzez dochodzenie należności organ nie może bowiem doprowadzić do sytuacji, że zobowiązany w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych będzie musiał zwrócić się o pomoc instytucjonalną do organów pomocy społecznej. Tym bardziej, że jak zauważył WSA w Rzeszowie w przywołanym już wyroku z 6 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 742/22: "Sytuacja, w której zapłata należności może spowodować konieczność sięgnięcia po pomoc ze środków publicznych albo zagrozić egzystencji wobec pozbawienia osoby środków do życia w istotnej części, narusza interes publiczny i godzi w ważny interes zobowiązanego - interes o charakterze wręcz egzystencjalnym.". Umorzenie, o które ubiega się skarżący stanowi bowiem formę pomocy, która ma przeciwdziałać negatywnym skutkom społecznym i indywidualnym. Organ powinien ocenić, czy korzystniejsze z punktu widzenia interesu społecznego (pojmowanego jako stan Funduszu) będzie dalsze dochodzenie należności i w jakiej części, czy zastosowanie przedmiotowej ulgi. Ocena ta powinna być zindywidualizowana i uwzględniać faktyczne warunki bytowe osoby wnioskującej o ulgę. W szczególności organ winien powtórnie ocenić, czy mając na względzie stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz stan zdrowia strona jest (nie jest) w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.