I SA/OL 81/23

I SA/Ol 81/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło /sprawozdawca/
Katarzyna Górska
Przemysław Krzykowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 891/23 - Wyrok NSA z 2024-08-20
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 4 i 5b, art. 28 ust. 1, 2 i 3, art. 28 ust. 3 pkt 6, art. 28 ust. 3a.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2022 r., nr UP - 959/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie decyzją z 15 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS, Zakład) utrzymał w mocy decyzję ZUS z 29 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek D. G. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany). Należności te obejmują składki, odsetki, koszty upomnienia i opłaty dodatkowe za poszczególne okresy od kwietnia 2014 r. do marca 2015 r. w łącznej kwocie 7 951,90 zł. Są to należności skarżącego jako ubezpieczonego, będącego równocześnie płatnikiem składek powstałych w związku z pozarolniczą działalnością gospodarczą prowadzoną od 8 marca 2013 r. do 23 marca 2015 r., co potwierdza informacja o stanie należności z 30 września 2022 r. (karty nr 55-54 akt organu).
ZUS wydał decyzję z 15 grudnia 2022 r. na skutek uchylenia przez WSA w Olsztynie prawomocnym wyrokiem z 7 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 319/22 uprzednio wydanej decyzji tego organu z 18 marca 2022 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu z 29 grudnia 2021 r. Sąd uznał, że braki dokumentów w aktach sprawy uniemożliwiają merytoryczne rozpatrzenie decyzji z 18 marca 2022 r. Sąd odnotował, że w nadesłanych aktach brakuje dokumentów źródłowych z których wynikałoby, że prowadzone postępowanie egzekucyjne miało wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Brak też dokumentów o dalszym prowadzeniu egzekucji przez Zakład. Zabrakło m.in. postanowień z 23 maja 2016 r. i 15 czerwca 2016 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. i Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., na podstawie których doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i zwrotu tytułów wykonawczych. Zabrakło też innych dokumentów źródłowych, omawianych w dalszej części uzasadnienia.
ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy i skompletowaniu dokumentacji, w uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji z 15 grudnia 2022 r. w pierwszej kolejności uznał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Powołał art. 24 ust. 4 i 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej jako u.s.u.s.). Zestawił daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia w podziale na składki za poszczególne okresy na str. 4 i 5 decyzji. Wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało doręczenie tytułów wykonawczych w okresie od 9 grudnia 2014 r. do 24 sierpnia 2016 r. Podał, że ww. komornicy sądowi prowadzili egzekucję łączną tylko na podstawie odpisów tytułów wykonawczych z jednego prawa majątkowego, a postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczą tylko jednego środka egzekucyjnego. Organem prowadzącym egzekucję do całego majątku jest Dyrektor Oddziału ZUS w Olsztynie, który dysponuje pierwotnymi tytułami wykonawczymi i egzekucja jest nadal prowadzona.
Następnie przedstawił dotychczasowe ustalenia z obszernym wyszczególnieniem zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym dokumentacji której brak w aktach stał się powodem uchylenia decyzji z 18 marca 2022 r.
Zestawił swoje ustalenia wskazując, że nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s., zachodzi natomiast przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W ocenie organu istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym od listopada 2014 r. przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ dotychczasowa egzekucja jest nieskuteczna i aktualnie nie ustalono nowych składników majątkowych, do których mogłaby zostać skierowana.
Pomimo powyższych ustaleń organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał na str. 12 decyzji, że nie jest jasne w jaki sposób wnioskodawca zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe nie korzystając jednocześnie z pomocy socjalnej.
Powołując wyrok WSA w Warszawie z 23 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 84/16 organ podał, że ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględniania. Odmowa umorzenia należności z tytułu składek - pomimo spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności - wynika z faktu, że wnioskodawca ma 45 lat i nie ma udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do pojmowania aktywności zarobkowej i uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę zobowiązań wobec ZUS. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na wykluczenie strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub obiektywne, niezależne przeszkody.
Przedstawił treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem. Powołał także wyrok WSA w Warszawie z 8 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2450/06 i podkreślił, że zobowiązany musi się liczyć z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązków, natomiast odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.
W ocenie organu ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
23 marca 2015 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej i od tego czasu nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Oznacza to, że nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy, podczas gdy rejestracja w urzędzie i uzyskanie statusu osoby bezrobotnej daje szereg uprawnień, m.in. możliwość dostępu do aktualnych ofert pracy, doradztwa zawodowego i informacji zawodowej oraz pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy oraz szkoleń. W ten sposób strona ma też możliwość podniesienia swoich kwalifikacji zawodowych, a nawet całkowitej ich zmiany.
ZUS podał ponadto, że skarżący:
– od 20 kwietnia 2013 r. jest żonaty, w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, na podstawie przedłożonej umowy majątkowej małżeńskiej z 27 maja 2013 r. zawartej w formie aktu notarialnego;
– nie posiada żadnego źródła dochodów, nie mieszka z rodziną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednocześnie nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych;
– posiada zadłużenie w banku z tytułu poręczenia kredytu hipotecznego oraz karty kredytowej.
Organ odnotował, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Obowiązek terminowej zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a należności z tytułu składek mają szczególny charakter i co do zasady są uprzywilejowane.
ZUS podał, że instytucja umorzenia składek służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym.
W przypadku wnioskodawcy nie ma dowodów, że warunki te zostały spełnione. Nie może być podstawą do umorzenia należności publicznoprawnych okoliczność, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i zdolny do pracy. Organ zestawił powyższe z deklaracją strony, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Sytuacja taka nie jest uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ponadto we wniosku o umorzenie strona akcentowała chęć podjęcia nowej działalności gospodarczej bez obciążeń, a nie trudną sytuację finansową, zdrowotną lub rodzinną uniemożliwiającą opłacenie należności wobec ZUS.
W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Ponadto na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS podał, że nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Wskazał, że zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi na wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia.
W skardze do Sądu strona, domagając się uchylenia decyzji z 15 grudnia 2022 r. i z 29 grudnia 2021 r., zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż wskazani już wyżej komornicy sądowi umorzyli postępowania egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji; ponadto przedawnione jest "roszczenie Zakładu" wobec skarżącego, co strona powiązała z naruszeniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s.,
2. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż ZUS nie umorzył zaległości mimo wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu omawianych składek.
Strona zarzuciła również, że ZUS nie wyjaśnił wyczerpująco stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył wszechstronnie zebranego materiału dowodowego, przez co wydał decyzję sprzeczną z interesem prawnym obywatela i zasadami współżycia społecznego, gdyż nie uwzględnił okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.
Podniesiono w skardze, że roszczenia dochodzone w postępowaniach egzekucyjnych uległy przedawnieniu, a tym samym Zakład nie może aktualnie domagać się ich zapłaty od skarżącego. Umorzenie postępowań egzekucyjnych przez komorników sądowych, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji oznacza, że zaszła okoliczność całkowitej nieściągalności należności, co przesądza o zasadności umorzenia dochodzenia należności z tytułu składek od skarżącego.
W związku z tym organ nietrafnie ocenił stan faktyczny i nie dokonał prawidłowej subsumpcji uznając, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu niezapłaconych składek. Organ winien rozważyć wszelkie okoliczności, zarówno przemawiające na korzyść skarżącego jak i na jego niekorzyść, a najważniejsze okoliczności sprawy, tj. nieskuteczność egzekucji – świadcząca o całkowitej nieściągalności, jak i przedawnienie roszczenia – przesądzające o rozstrzygnięciu spornej kwestii, nie zostały prawidłowo zakwalifikowane. Rolą organu jest zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i przeanalizowanie wszelkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia o umorzeniu, bądź o odmowie umorzenia należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 września 2010 r. sygn. akt II GSK 817/09).
Powołując art. 28 ust. 3a podano w skardze, że komornicy sądowi stwierdzili bezskuteczność egzekucji, ale nie stwierdzili braku majątku, jednakże powyższy przepis również powinien znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie.
Natomiast uznaniowemu charakterowi decyzji przeciwstawiono w skardze możliwość rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony. Wskazano na istnienie wątpliwości co do zastosowania podstawy prawnej pozwalającej na umorzenie zobowiązania. Wobec tego decyzja winna być rozstrzygnięta na korzyść skarżącego, ponieważ nie sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że WSA w Olsztynie w powołanym już wyżej, prawomocnym wyroku z 7 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 319/22 uchylił wcześniejszą decyzję Zakładu z 18 marca 2022 r. o utrzymaniu w mocy decyzji ZUS z 29 grudnia 2021 r.
Żadna ze stron postępowania sądowego nie zaskarżyła tego wyroku, co spowodowało, że stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto, w myśl art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji na obecnym etapie postępowania organ administracji, ale również sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku. Poza sporem pozostaje przy tym, że nie zaistniała żadna z przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wymienionym wyroku. Nie doszło bowiem do zmiany stanu prawnego, jak również nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych, która miałaby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Ponadto na obecnym etapie postępowania z przedłożonych Sądowi wraz ze skargą akt sprawy wynika, że przedstawiono wystarczającą dokumentację na poparcie tez przyjętych przez ZUS w zaskarżonej decyzji z 15 grudnia 2022 r. Wykonano zatem wyrok z 7 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 319/22.
W nadesłanych Sądowi aktach już nie zabrakło postanowień z 23 maja 2016 r. i 15 czerwca 2016 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. i Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., na podstawie których doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i zwrotu tytułów wykonawczych. Organ dołączył też dokumenty źródłowe na dowód, że prowadzone postępowanie egzekucyjne miało wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, dokumenty potwierdzające, że nadal jest prowadzona przez organ egzekucja należności objętych wnioskiem o umorzenie, danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z 27 października 2021 r., dokumenty, na podstawie których organ ustalił, że strona nie pobiera świadczeń emerytalnych i rentowych, nie figuruje w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów Rolnych, w ewidencji emerytalno-rentowej Oddziału Regionalnego w Olsztynie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Agencji Restrukturyzacji oraz nie korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Braki w tym zakresie stały się podstawą do stwierdzenia przez WSA w Olsztynie w wyroku z 7 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 319/22, że decyzja z 18 marca 2022 r. jest nieweryfikowalna, co w konsekwencji spowodowało jej uchylenie.
W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że nie jest słuszny najdalej idący zarzut przedawnienia, podniesiony w skardze.
Z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Natomiast bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b).
Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy należności z tytułu składek za poszczególne okresy od kwietnia 2014 r. do marca 2015 r. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności zostało spowodowane doręczeniem odpisów tytułów wykonawczych w okresie od 9 grudnia 2014 r. do 24 sierpnia 2016 r., co ZUS przedstawił na str. 4 i 5 zaskarżonej decyzji. Ta kwestia nie stanowi przedmiotu sporu między stronami. Do akt na obecnym etapie rozpoznania sprawy ZUS dołączył zestawienia tytułów wykonawczych w egzekucji (k. 81 i 82 akt organu). Wynika z nich, że nie doszło do wyegzekwowania należności w toku egzekucji nadal prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie jako organ egzekucyjny. Nie można zatem stwierdzić zakończenia postępowania egzekucyjnego i rozpoczęcia dalszego biegu terminu przedawnienia omawianych należności.
Nie ma natomiast znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, że komornicy sądowi ww. postanowieniami z 23 maja 2016 r. i z 15 czerwca 2016 r. umorzyli prowadzone przez siebie postępowanie egzekucyjne. Komornicy stwierdzili bezskuteczność egzekucji, podczas gdy Dyrektor Oddziału ZUS w Olsztynie niezależnie kontynuował egzekucję. Komornicy sądowi prowadzili egzekucję łączną tylko co do jednego prawa majątkowego, a ich postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczą tylko jednego środka egzekucyjnego. Organem prowadzącym egzekucję do całego majątku jest jednak Dyrektor Oddziału ZUS w Olsztynie, który dysponuje pierwotnymi tytułami wykonawczymi i egzekucji nie zakończył. Skoro postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku, to należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Przechodząc do kontroli rozstrzygnięcia organu o odmowie umorzenia należności z tytułu składek Sąd wskazuje, że problematykę umorzenia tych należności normuje przepis art. 28 u.s.u.s. w następujący sposób:
1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
ZUS zasadnie uznał, że nie wystąpiły w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s., zachodzi natomiast przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie ma zatem wątpliwości co do zastosowania podstawy prawnej pozwalającej na umorzenie zobowiązania, na podstawie czego sformułowano zarzuty skargi.
Zakład zasadnie powiązał ze sprawą umorzenia należności składkowych ocenę, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i obowiązku ich regulowania ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego przedsiębiorcy.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym (formularz RON) wynika, że skarżący upatruje rozwiązania swoich problemów wyłącznie w możliwości umorzenia zadłużenia (str. 6 i 7, k. 9 verte i k. 8 akt organu). Dotyczy to nie tylko należności z tytułu składek, ale też bankowych. Jednak z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący ma 45 lat, jest w wieku aktywności zawodowej, bez przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia lub deklarowanej działalności gospodarczej, których jednak nie podjął na etapie rozpoznania wniosku przez ZUS. Jednocześnie zadeklarował we wniosku, że umorzenie należności z tytułu składek umożliwi mu nowy strat życiowy i powrót do działalności gospodarczej.
Takiej postawy nie sposób premiować przyznaniem wyjątkowego w swej istocie zwolnienia, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek. Zobowiązany nie przejawia chęci wykonania ustawowego obowiązku zapłaty zaległości składkowych, do których powstania sam doprowadził. Zadeklarował we wniosku z 20 września 2021 r., że zamierza wrócić do prowadzenia działalności gospodarczej i odprowadzać składki już bez opóźnień (k. 1 akt organu). Kontynuując działalność gospodarczą wnioskodawca nie chce zatem spłacać oprócz bieżących należności składkowych, również zaległości, co do których mógłby się na przykład starać o rozłożenie na raty. Zasadą jest bowiem realizacja obowiązków, a ulgi i zwolnienia należy stosować na zasadzie wyjątku. Ze zgromadzonego przez ZUS materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca: nie składa deklaracji rozliczeniowych i ostatnie zeznanie podatkowe na druku PIT-37 złożył za rok 2016, w okresie ostatniego roku nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej, nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej ani ubezpieczeniowej, nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych. Informacje w tym zakresie organ otrzymał od Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., Oddziału Regionalnego w Olsztynie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Należy wskazać, że to zobowiązany, ubiegając się o umorzenie należności z tytułu składek, posiada stosowną wiedzę o występujących w jego sytuacji finansowej i życiowej przesłankach, determinujących ulgę w postaci umorzenia tych należności. Dlatego ciężar prezentacji dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt I GSK 2592/18). To osoba zwracająca się z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie zaległości powinna przejawiać aktywność w wyczerpującym przedstawieniu swojej sytuacji, która ma wpływ na pozytywne dla niej załatwienie sprawy.
Skarżący przedstawiając swoją sytuację w ogóle nie wyjaśnił w jaki sposób się utrzymuje i skąd pozyskuje środki do życia. Oświadczył, że niczego nie posiada, i nie ponosi wydatków, pozostaje w związku małżeńskim, w którym od 20 kwietnia 2013 r. małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnego źródła dochodów, nie mieszka z rodziną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednocześnie nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych, posiada zadłużenie w banku z tytułu poręczenia kredytu hipotecznego oraz karty kredytowej.
Strona nie skorzystała z możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty uzasadniające umorzenie należności, pozostawiając bez odpowiedzi zawiadomienie ZUS z 3 listopada 2022 r. w tym zakresie (k. 58-56 akt organu).
Zasadne jest zatem uznanie, że wnioskodawca nie przedstawił swojej pełnej sytuacji materialnej i życiowej, umożliwiającej całościowe rozważenie przez organ jej wpływu na załatwienie sprawy. Nie przejawił aktywności w tym zakresie samodzielnie, jak też mimo wystosowania ww. zawiadomienia ZUS z 3 listopada 2022 r., w którym Zakład poinformował, że rozpatrzy wniosek wyłącznie na podstawie zebranych materiałów, w sytuacji gdy strona nie przedłoży dokumentacji w terminie czternastu dni. Skarżący nie odpowiedział na to zawiadomienie. Wobec tego zasadnie ZUS orzekł na podstawie oświadczeń skarżącego i zgromadzonego przez organ w toku postępowania ww. materiału dowodowego. Trudno w tej sytuacji oczekiwać, żeby organ uwzględnił okoliczności przemawiające na korzyść skarżącego, gdy strona poprzestaje wyłącznie na deklaracji o braku majątku i nie wyjaśnia w jaki sposób zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe.
Przy czym należy mieć na uwadze, że wnioskodawca 23 marca 2015 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie m.in. sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek.
W piśmie z 20 września 2021 r. wszczynającym postępowanie organu, strona uzależniła możliwość rozpoczęcia nowego etapu życia, poprzez powrót do prowadzenia działalności gospodarczej, od umorzenia omawianych należności składkowych. W powiązaniu z powyższym zasadne jest spostrzeżenie ZUS, że we wniosku o umorzenie strona nie akcentowała trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej lub rodzinnej, uniemożliwiającej opłacenie należności wobec ZUS, ale chęć podjęcia nowej działalności gospodarczej bez obciążeń. A jednocześnie skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek majątku bez wskazania źródeł utrzymania, co uzasadnia wątpliwości w zakresie przedstawiania przez wnioskodawcę swojej pełnej sytuacji finansowej. Poza tym podjęcie aktywności zawodowej pozostaje jedynie w sferze deklaracji skarżącego.
W związku z powyższym organ zasadnie wskazał, że zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala na wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia.
Oprócz zarzutu przedawnienia pozostałe zarzuty skargi Sąd również uznał za niezasadne.
Komornicy sądowi nie stwierdzili u zobowiązanego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ale bezskuteczność prowadzonej przez nich egzekucji. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. w postanowieniu z 15 czerwca 2016 r. wprost podał, że umorzył prowadzone przez siebie postępowanie egzekucyjne, gdyż bezskuteczna okazała się egzekucja z rachunku bankowego. Nie została zatem spełniona przesłanka stwierdzenia braku majątku z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., którego naruszenie zarzucono w skardze. Egzekucja była bowiem kierowana do jednego składnika majątkowego (rachunku bankowego), w sytuacji gdy wszystkie zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie.
Nie naruszono także art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych przypadkach niż całkowita ich nieściągalność, jest możliwe w sytuacji którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. Zgodnie § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Nie występują jednak w niniejszej sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt:
1 rozporządzenia, z uwagi na wiek wnioskodawcy, pozwalający na aktywność zawodową i brak dowodów na wykluczenie strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub obiektywne, niezależne przeszkody; istotna jest też poruszana już wyżej kwestia, że skarżący deklaruje wyłącznie brak jakiegokolwiek majątku bez wskazania w jaki sposób zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe, co uzasadnia wątpliwości co do przedstawiania pełnej sytuacji finansowej strony;
2 rozporządzenia, gdyż skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej;
3 rozporządzenia, skarżący nie przedstawił bowiem żadnych informacji o stanie zdrowia, które miałyby wpływ na uzyskiwane dochody w celu spłacenia należności.
Nie ma ponadto wątpliwości co do zastosowania podstawy prawnej wydania decyzji w sprawie umorzenia zobowiązania. Jak wynika z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4, co zostało już wyżej opisane. ZUS jednoznacznie stwierdził, że zachodzi w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Wskazał na możliwość umarzania należności z tytułu składek i charakter uznaniowy decyzji w tym zakresie, co wynika z art. 28 ust. 2 u.s.u.s.
Zaskarżona decyzja ZUS nie narusza również podnoszonych w skardze przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu Zakład, w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. Przy czym podnoszone zarzuty skargi tracą na aktualności w zestawieniu z przedstawioną wyżej postawą wnioskodawcy, który zamierza wrócić do prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie przejawia chęci wykonania ustawowego obowiązku zapłaty zaległości składkowych, do których powstania sam doprowadził. Nie zareagował też na omówione już wyżej zawiadomienie ZUS z 3 listopada 2022 r. o możliwości uzupełnia wniosku o dodatkowe dokumenty uzasadniających umorzenie należności. Strona nie współdziałała z organem i nie wykazała podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.
Nie stwierdzając zatem, aby w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, skutkującego koniecznością jej uchylenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a., mając na uwadze spełnienie wymogów zawartych we wskazanych przepisach. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym organ złożył w odpowiedzi na skargę, a strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od doręczenia 6 marca 2023 r. zawiadomienia o złożeniu wniosku przez organ (k. 10, 25 i 26 akt sądowych).
W ocenie Sądu skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, do której Sąd ustosunkował się powyżej, mając również na uwadze stanowisko organu.
Przywoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.