I SA/Sz 923/18

I SA/Sz 923/18 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2019-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Ewa Wojtysiak
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1470/19 - Wyrok NSA z 2020-05-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 361
art 3 ust 1 w zw. z art 1 ust 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2012-2013 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2018 r. nr [...] Dyrektor Z. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...]
i Miasta K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ
I instancji) nr [...] z dnia 31 stycznia 2018 r. o ustaleniu T. C. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2012 - 2013.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, co następuje.
W dniu 11 maja 2012 r. wpłynął do Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w K. wniosek Strony
o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007 - 2013 na 2012 rok do upraw w pakiecie 2 "rolnictwo ekologiczne" w wariantach:
- 2.1 "uprawy rolnicze z certyfikatem zgodności" na areale [...],
- 2.3 "trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności" na areale [...]
oraz w pakiecie 3 "ekstensywne trwałe użytki zielone" w wariancie :
- 3.1.2 "ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach [...]" na areale [...].
W oparciu o złożoną deklarację, organ I instancji wydał w dniu 31 grudnia 2012 r. decyzję o przyznaniu Stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012
do upraw w wariantach :
- 2.1 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha),
- 2.3 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha),
- 3.1.2 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha)
łącznie [...] zł, która została przekazana na rachunek bankowy Strony w dniu
4 lutego 2013 r.
W decyzji wskazano, że Strona rozpoczęła w dniu 15 marca 2012 r. 5 - letni okres zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Następnie, dnia 10 maja 2013 r. Strona wniosła do Biura Powiatowego ARiMR
w K. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej
na 2013 rok, w którym zadeklarowała uprawy w wariantach:
- 2.1 na areale [...] [...],
- 2.3 na areale [...] [...]
- 3.1.2 na areale [...] [...].
Dnia 6 października 2013 r. Strona złożyła do organu I instancji informację
o nieudanej uprawie gryki na [...] (działki rolne G i F wariant 2.1.) z powodu słabych wschodów nasion i żerowania dzikich zwierząt, która została zaorana.
Po weryfikacji wniosku i złożonych wyjaśnień, organ I instancji decyzją z dnia
17 czerwca 2014 r. przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na rok 2013, łącznie [...] zł do upraw w wariantach:
- 2.1 do zatwierdzonego areału 12,50 [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha), po wykluczeniu powierzchni [...] [...] działek rolnych G i F z nieudaną uprawą gryki,
- 2.3 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha),
- 3.1.2 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha).
W wariancie 2.1 organ wykluczył z płatności działki rolne G i F (działka ewidencyjna nr [...] obręb T., gmina B., powiat [...] na podstawie załącznika nr [...] do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13.03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2013 r. poz. 361 ze zm.; dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), gdyż nie został spełniony wymóg
- w części II, ust. 1 pkt 1 - przeznaczenia uprawy na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi, do przetwórstwa, kompostowania bądź przekazania do innego gospodarstwa. Organ ten nie uznał wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w gospodarstwie Strony.
Strona wniosła od ww. decyzji odwołanie zaś Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego decyzją z dnia 15 października 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Dnia 12 listopada 2014 r. do Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. wpłynął wniosek Strony o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2013 rok, gdyż zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Prezes ARiMR decyzją
nr [...] z dnia 20 marca 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S.
i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Od ww. decyzji Prezesa ARiMR Strona wniosła odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia 28 maja 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona zaskarżyła decyzję do WSA w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2016 r., V SA/Wa 2958/15 skargę Strony oddalił.
Następnie, w dniu 15 maja 2014 r. Strona złożyła kolejny wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok do upraw
w wariantach:
- 2.1 na areale [...] [...]
- 2.3 na areale [...] [...]
- 3.1.2 na areale [...] [...].
Na tej podstawie organ I instancji wydał w dniu 27 maja 2015 r. decyzję
o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł, a organ odwoławczy decyzją z dnia 14 sierpnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku o dopłaty na 2014 rok organ
I instancji decyzją z dnia 10 grudnia 2015 r. przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...]zł
do upraw w wariantach:
- 2.1 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha),
- 2.3 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha),
- 3.1.2 do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności [...] zł/ha).
Organ wykluczył z płatności w wariancie 3.1.2 działkę rolną [...] o areale
0,14 [...] (działka ewidencyjna nr [...] obręb T., gmina B., powiat [...] z uwagi na to, że działka ta została zadeklarowana w innym miejscu działki ewidencyjnej niż w poprzednich latach, zaś teren ten nie został objęty obszarem [...]. Dlatego też nie przyznano Stronie płatności rolnośrodowiskowej w wariancie 3.1.2 do działki rolnej [...], ponieważ znajdowała
się ona poza zasięgiem obszaru [...].
W dniu 29 września 2017 r. Kierownik Biura Powiatu [...] ARiMR zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności w Programie Rolnośrodowiskowym za lata 2012 - 2013 ze względu na niedotrzymanie warunków podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, tj. powierzchni trwałych użytków zielonych w wariancie 3.1.2 (działka rolna [...] o areale [...] [...] i wymogu uzyskania plonu gryki na działkach rolnych F i G na obszarze [...] [...] w wariancie 2.1, który mógłby być wprowadzony na rynek – co zostało stwierdzone ww. ostatecznych decyzjami organów ARiMR.
Strona złożyła wniosek "o zachowanie prawa do dalszych działań
w ww. sprawie" i w dniu 4 stycznia 2018 r. wniosła do organu I instancji pismo,
w którym stwierdziła, że postępowanie zostało wszczęte bezzasadnie ze względu
na wystąpienie w gospodarstwie siły wyższej. Przedstawiła okoliczności, które zaistniały w 2011 roku w jej gospodarstwie (silna wichura, zalanie 8 ton gryki nasiennej, słabsze i spowolnione wschody nasion, dzikie zwierzęta (dziki) żerowały
w uprawie), o czym poinformowała ARiMR już 6 października 2013 r. Strona dołączyła oświadczenie sąsiadki oraz Z. C. o wykoszeniu ok. [...] z mniej zniszczonej powierzchni uprawy.
Strona przedłożyła nadto :
- protokół oględzin ostatecznego szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych wykonanych w dniach 21 maja 2010 r. i 23 sierpnia 2010 r. - zgłoszenie szkody nastąpiło w dniach 8 maja 2010 r. i 17 sierpnia 2010 r.;
- protokół z dnia 6 października 2012 r. oględzin uprawy mieszanki zbożowo-strączkowej (żyta i wyki kosmatej) Strony na terenie działki ewidencyjnej
nr [...];
- wniosek Strony z dnia 15 sierpnia 2013 r. "o zawezwanie do próby ugodowej" [...]" w K. za szkody w uprawie żyta ozimego
z wsiewką wyki kosmatej na [...] oraz uprawie gryki zwyczajnej
na [...] [...] przez leśne zwierzęta;
- interpelację Strony z dnia 15 lipca 2015 r. o wyłączenie z obwodu łowieckiego [...]" działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...]
i [...];
- 9 zdjęć upraw z lat 2010, 2011, 2013, 2016 i 2017.
Dnia 31 stycznia 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wydał decyzję nr jw., którą ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012 - 2013 w wysokości [...] zł.
Strona zaskarżyła decyzję organu I instancji odwołaniem wskazując,
że została ona wydana z "rażącym naruszeniem obowiązującego prawa" i wniosła
o umorzenie postępowania w całości.
Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2018 r.
nr jw. utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że Strona otrzymała płatność rolnośrodowiskową za rok 2012 na mocy decyzji nr [...] z dnia 31 grudnia 2012 r. w łącznej kwocie [...]zł, która została przekazana w dniu 4 lutego 2013 r. na rachunek bankowy Strony. Tym samym Strona rozpoczęła 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 15 marca 2012 r. w pakiecie rolnictwo ekologiczne,
w wariantach 2.1 i 2.3 oraz w pakiecie "ekstensywne trwałe użytki zielone"
w wariancie 3.1.2 na zgłoszonych działkach rolnych.
Organ przywołał brzmienie § 2 ust. 1, § 3, § 10 pkt. 2 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r. oraz art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r.
Dalej organ wyjaśnił że w kolejnych latach 2013 - 2014 Strona, składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, potwierdziła, że kontynuuje podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Jednakże w 2013 roku organ I instancji wykluczył z płatności w wariancie 2.1 powierzchnię [...] [...] działek rolnych G i F
z nieudaną uprawą gryki, gdyż nie został spełniony wymóg zapisany w załączniku
nr [...] do rozporządzenia rolnośrodowiskowego - przeznaczenie uprawy na paszę,
do bezpośredniego spożycia przez ludzi, do przetwórstwa, kompostowania bądź przekazanie do innego gospodarstwa. Z tego powodu Organ I instancji ww. decyzją
z dnia 17 czerwca 2014 r. przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową
w pomniejszonej wysokości na rok 2013. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją organu II instancji z dnia 15 października 2014 r.
Organ odwoławczy przedstawiając przebieg czynności w sprawie stwierdził,
że ww. decyzje stały się ostateczne, zaś zawarte w nich ustalenia i rozstrzygnięcia
są podstawą do przeprowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Organ wyjaśnił nadto, że organ I instancji wykluczył w 2014 roku z płatności
w wariancie 3.1.2 działkę rolną [...] o areale 0[...] [...], ponieważ działka ta została zadeklarowana w innym miejscu działki ewidencyjnej niż w poprzednich latach, przez co znalazła się ona poza obszarem [...]. W związku z czym Strona na mocy decyzji nr [...] z dnia 10 grudnia 2015 r. otrzymała płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, zaś ustalenia dotyczące wariantu 3.1.2 stały się również podstawą do przeprowadzenia niniejszego postępowania.
Powołując się dalej na art. 28 ustawy z dnia 07 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1856 ze zm.) oraz § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego organ stwierdził, że na podstawie ustaleń dokonanych przez organ I instancji odnośnie zmniejszenia areału upraw ekologicznych w wariancie 2.1 w 2013 roku i trwałych użytków zielonych w wariancie 3.1.2 w 2014 roku, Strona w oparciu o powyższe przepisy zobowiązana jest zwrócić następujące kwoty :
- wariant 2.1 - za rok 2012 - płatność przyznana do powierzchni [...] [...] - [...] [...] powierzchnia stwierdzona upraw w 2013 roku = [...] [...] * [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł;
- wariant 3.1.2 - za rok 2012 płatność przyznana do powierzchni [...] [...] - [...] [...] powierzchnia stwierdzona upraw w 2013 roku = [...] * [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł;
- wariant 3.1.2 - za rok 2013 płatność przyznana do powierzchni [...] [...] - [...] [...] powierzchnia stwierdzona upraw w 2013 roku = [...] [...] * [...] zł/ha (stawka płatności) = [...] zł – odstąpienie.
Łącznie do zwrotu za 2012 r. kwota [...]zł + [...] zł = [...] zł.
Organ stwierdził, że organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, podjął wszelkie czynności w trakcie prowadzonego postępowania, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśnił stan faktyczny
w zaskarżonej decyzji i załatwił sprawę działając zgodnie z przepisami prawa oraz właściwie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie.
Prawidłowo ustalono w sprawie, że Strona otrzymała płatności nienależne czyli płatności przyznane niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności w przepisach krajowych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że uchybienie któregokolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, oznacza nieprawidłowe wypłacenie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.
Organ odwoławczy podkreślił, że kontrole administracyjne wniosków Skarżącego za 2013 i 2014 rok miały wpływ na przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w mniejszej wysokości w wariantach 2.1 i 3.1.2, a także stały się podstawą do przeprowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Organ ten wyjaśnił, że celem obecnego postępowania jest ustalenie wysokości kwoty do zwrotu przez Stronę, nie zaś weryfikacja decyzji wydanych
w postępowaniach z zakresu przyznania płatności poprzedzających postępowanie
w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu.
Stwierdził, że poza sporem jest to, że Strona nie dotrzymała wymogów dotyczących ekologicznej uprawy gryki w wariancie 2.1 oraz zmniejszyła powierzchnię trwałych użytków zielonych w wariancie 3.1.2 objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w okresie trwania 5 letniego Programu Rolnośrodowiskowego.
Organ ustalił, że w niniejszej sprawie 5 letni Program Rolnośrodowiskowy Producenta zakończył się dnia 14 marca 2017 r. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 przedawnienie zostało przerwane poprzez doręczenie
w dniu 2 lipca 2014 r. decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za wariant 2.1 na 2013 rok oraz doręczenie dnia 30 maja 2015 r. decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za wariant 3.1.2 na 2014 rok.
Przywołując stosowne przepisy prawa organ stwierdził, że termin przedawnienia w sprawie wynosi 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, czyli upłynie on dopiero w dniu 10 maja 2021 r.
Ponadto ustalono, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia
od ustalenia należności ze względu na przesłanki zawarte w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 - dla wniosków złożonych w 2012 roku
i 2013 roku.
W ocenie organu odwoławczego, właściwie organ I instancji przyjął,
że w gospodarstwie Strony nie wystąpiły żadne zdarzenia zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności podane w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)
(Dz. Urz. UE E 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.).
W zaskarżonej decyzji organ nie uznał wystąpienia siły wyższej
w gospodarstwie Strony, tj. zniszczeń dokonanych w uprawie gryki przez dzikie zwierzęta ze względu na brak odpowiedniego, skutecznego zabezpieczenia uprawy poprzez jej odpowiednie grodzenie, w sytuacji gdy, pole tej uprawy znajdowało
się w bezpośrednim sąsiedztwie lasów. Uprawa ta nie była ogrodzona żadną siatką lub innym grodzeniem utrudniającym wejście zwierzętom na jej teren i w ten sposób stała się miejscem ich żerowania. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2016 r., I SA/Sz 1276/15 stwierdził, że "szkody spowodowane przez leśne zwierzęta nie sposób uznać
za okoliczność, której nie można było przewidzieć i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, bowiem rolnik powinien zabezpieczyć sad przed wejściem zwierząt z lasu, a skoro tego nie uczynił, to powinien liczyć się z możliwością spowodowania szkód przez leśne zwierzęta."
Zwrócono nadto uwagę, że zalanie nasion gryki podczas wichury w 2011 roku, które spowodowało ich słabszą siłę kiełkowania, miało również wpływ
na zanieczyszczenie tych nasion. Dlatego też organ ma wątpliwości czy nasiona
te były po pierwsze zdatne do wykiełkowania, a po drugie czyste ekologicznie
i czy nadawały się do uprawy ekologicznej gryki.
Odnosząc się do dostarczonych przez Skarżącego w dniu 8 stycznia 2018 r. wraz z pismem dokumentów (protokołów szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych z roku 2010 i 2012, wniosku z dnia 15 sierpnia 2013 r. "o zawezwanie do próby ugodowej" Kola Łowieckiego "[...]" w K. za szkody w uprawie żyta ozimego z wsiewką wyki kosmatej na [...] [...] oraz uprawie gryki zwyczajnej na [...] [...] przez leśne zwierzęta, interpelacji z dnia 15 lipca 2015 r. o wyłączenie z obwodu łowieckiego [...]" działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] oraz 9 zdjęć upraw z lat 2010, 2011, 2013, 2016 i 2017) organ stwierdził, że potwierdzają one jedynie, iż pola uprawne znajdują
się w sąsiedztwie lasów i są miejscem żerowania leśnych zwierząt. Potwierdzają również, że Strona nie zastosowała żadnego grodzenia upraw pomimo dokonywanych co roku zniszczeń przez te zwierzęta.
Organ odwoławczy stwierdził, mając na uwadze powyższe, że nie ma zatem możliwości zastosowania zwolnienia Strony z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2012 - 2013, ponieważ Strona nie zabezpieczyła odpowiednio uprawy gryki przed żerowaniem leśnych zwierząt, ani też nie wykonała odpowiedniej oceny nasion gryki zalanych w 2011 roku, które następnie wykorzystała w uprawie w 2013 roku.
Organ ten zwrócił uwagę, że organ I instancji zbadał również czy w sprawie
są możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Organ odwoławczy przywołał brzmienie tego przepisu
i stwierdził, że kwoty obliczonej należności za lata 2012 i 2013 wynoszą odpowiednio: [...] zł i [...] zł, zaś kurs wymiany euro odnośnie dokonania płatności za 2012 rok wynosi [...] zł, zaś za 2013 - [...] zł, co oznacza,
że obliczona kwota do zwrotu za 2012 rok przekracza kwotę stanowiącą równowartość [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr [...], natomiast kwota
do zwrotu z 2013 rok kwoty tej nie przekracza i dlatego organ odstąpił tylko
od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok.
Organ odwoławczy przedstawił szczegółowo sposób wyliczenia kwot zwrotu
i stwierdził, że obliczona kwota nienależnie pobranych płatności wymagana
do zwrotu wynosi łącznie [...],00 zł. Jest to płatność nienależna w rozumieniu
art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, którą rolnik zwraca powiększoną o odsetki.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję, Skarżący wniósł o nakazanie organowi II instancji ponownego, rzetelnego zbadania sprawy i wydania "właściwej decyzji".
Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła pominięcie istotnych dla sprawy faktów, tj.:
1) nie uznanie oczywistych dla Skarżącego wystąpień sił wyższych, które spowodowały określone trudności w wywiązaniu się ze zobowiązania PROW za rok 2012;
2) pominięcie w decyzji faktu rażącego naruszenia prawa przez Sejmik Województwa Z. w postaci wydzierżawienia [...]" w K. gospodarstwa Skarżącego bez jego wiedzy
i zgody (Wyrok WSA w Szczecinie, II SA/Sz 312/17).
Skarżący załączył do skargi wydruk wyroku WSA w Szczecinie z dnia 5 lipca 2017 r., II SA/Sz 312/17.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Skarżący złożył do Sądu, w dniu 31 grudnia 2018 r., pismo procesowe
w związku z "nowym dowodem w niniejszej sprawie", tj. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2018 r., II OSK 2615/17 oddalającego skargę kasacyjną Województwa Z. od wyroku WSA w Szczecinie
z dnia 5 lipca 2017 r., II SA/Sz 312/17 w sprawie ze skargi S. C.
na uchwałę Sejmiku Województwa Z. z dnia 25 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podziału Województwa Z.
na obwody łowieckie oraz o "odesłanie skargi do ponownego rozpatrzenia"
oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów ani prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2017.2137 j.t.
ze zm.), ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U z 2017 r. poz.1856 ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE)
nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L nr 25 poz. 8), oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa organ w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
W myśl art. 29 ust. 7 wymienionej ustawy do należności, o których mowa
w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa:
1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym
że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;
2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa
w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu,
w którym doręczono upomnienie.
Zgodnie zaś z art. 29 ust. 2 ww. ustawy, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności
lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Na podstawie § 2. 1. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r. "płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny (...);
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych (...) wynosi co najmniej 1 [...]
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa
w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20.09.2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005r., str. 1,
ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;
4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu".
Powyższe zostało zawarte również w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym, które weszło w życie dnia 15 marca 2013 r., w § 2.1, według którego "płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17.12.2013r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich
dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE)
nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm.) (...)".
W myśl § 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego "podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:
1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;
2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3, wymienione w załączniku nr [...] do rozporządzenia;
3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39
ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku
nr [...] do rozporządzenia".
Zgodnie zaś z § 10 pkt. 2 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskową w pakiecie "rolnictwo ekologiczne" "w ramach wszystkich wariantów - jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie
z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE)
nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej
i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG)
nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem Rady (WE) nr 834/2007) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin".
Zgodnie natomiast z treścią § 39 ust. 1 wymienionego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie
z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. W myśl
z kolei art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe". Zaś ust. 3 tego artykułu stanowi,
że "płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami 111 i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin
oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie".
Zgodnie z treścią art. 5 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną
o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.
Zgodnie zaś z art. 28 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych przy czym pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części
lub obowiązków związanych z jej wykonaniem. Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sąd wskazuje ponadto, że wypłacone Skarżącemu środki publiczne
w wariantach 2.1 i 3.1.2 za lata 2012 - 2013 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Skarżący w 2012 r. rozpoczął realizację 5-o letniego Programu Rolnośrodowiskowego w pakiecie rolnictwo ekologiczne, w wariantach 2.1 i 2.3 oraz w pakiecie ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1.2.
Decyzją z dnia 31 grudnia 2012 r. Skarżącemu przyznana została płatność rolnośrodowiskowa za rok 2012 w łącznej kwocie [...]zł, która została przekazana w dniu 4 lutego 2013 r. na rachunek bankowy Strony. Przy czym
do upraw w wariancie 2.1 przyznano płatność do areału [...] [...] w kwocie
[...] zł (stawka płatności [...] zł/ha) zaś w wariancie 3.1.2 przyznano płatność do zatwierdzonego areału [...] [...] w kwocie [...]zł (stawka płatności
[...] zł/ha).
Z materiału dowodowego wynika również, że w 2013 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej jednakże płatność ta, na mocy ostatecznej decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w K. z dnia 17 czerwca 2014 r., została mu przyznana w pomniejszonej wysokości z uwagi na wykluczenie przez organy ARiMR z płatności w wariancie
2.1 powierzchni [...] [...] działek rolnych G i F z nieudaną uprawą. Wykluczenie
to wynikało z powodu braku spełnienia przez Skarżącego wymogu zapisanego
w załączniku nr [...] do rozporządzenia rolnośrodowiskowego - przeznaczenie uprawy na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi, do przetwórstwa, kompostowania bądź przekazanie do innego gospodarstwa. Ustalenia te wynikały m.in. z informacji złożonej przez Skarżącego dnia 6 października 2013 r., zgodnie z którą uprawa gryki na [...] [...] (działki rolne G i F) z powodu słabych wschodów nasion
i żerowania dzikich zwierząt nie została zrealizowana a działki te zostały zaorane.
Sąd zauważa również, że organ II instancji, decyzją z dnia 15 października 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji zaś Skarżący nieskutecznie usiłował doprowadzić do stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Postępowanie w tej sprawie (stwierdzenia nieważności) zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 21 stycznia 2016 r., V SA/Wa 2958/15 oddalającym skargę.
Również w 2014 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej do ww. wariantów. Z wnioskowanej płatności, na mocy ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., wykluczono w wariancie 3.1.2 działkę rolną [...] o areale 0,14 [...], ponieważ działka ta została zadeklarowana w innym miejscu działki ewidencyjnej niż w poprzednich latach, przez co znalazła się ona poza obszarem [...]. Tym samym przyznana Skarżącemu płatność rolnośrodowiskowa za 2014 r. została przyznana
do ww. wariantu i areału w pomniejszonej wysokości.
Tym samym ustalenia i rozstrzygnięcia zawarte w ww. ostatecznych decyzjach dotyczących przyznania Skarżącemu kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. i 2014 r. w pomniejszonej wysokości, zasadnie zostały przyjęte przez organy ARiMR jako podstawa przeprowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Ponadto wskazać należy, że Skarżący w istocie nie kwestionuje faktu zaorania w 2013 r. uprawy gryki na [...] [...] (działki rolne G i F) ani faktu zadeklarowania
w 2014 r. działki rolnej [...] o areale [...] [...] w innym miejscu działki ewidencyjnej
niż w poprzednich latach i jej zadeklarowania poza obszarem [...]. Skarżący nie kwestionuje również faktu, ze w obrocie prawnym funkcjonują ww. ostateczne decyzje organów ARiMR w przedmiocie przyznania Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej za 2012 r. we wnioskowanej wysokości i wypłaty wsparcia ze ten rok, za 2013 r. w pomniejszonej (z powyższych powodów) wysokości oraz za 2014 r. w pomniejszonej (z uwagi na ww. okoliczności) wysokości.
W związku z powyższym rozważenia wymaga kwestia czy nieprawidłowości
w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2013 r. i 2014 r., tj. brak realizacji zobowiązania na działkach rolnych G i F w 2013 r. oraz zadeklarowanie innego położenia w 2014 r. działki rolnej [...] skutkująca wykluczeniem jej z obszaru [...] skutkują koniecznością ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w latach poprzednich (tzn. w okresie 2012-2013).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że płatność rolnośrodowiskowa jest zobowiązaniem wieloletnim polegającym m.in. na tym,
iż w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego wymogi. Beneficjent programu rolnośrodowiskowego zobowiązany jest do jego realizacji
w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony
z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone
na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego
do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny.
W cytowanym powyżej przepisie § 39 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego użyto sformułowania "płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi" i brak jest zastrzeżenia, że zwrot ten dotyczy tylko roku w którym stwierdzono uchybienie.
W przypadku stwierdzenia uchybienia w realizacji zobowiązania w określonym roku to do wypłaty za ten rok albo w ogóle nie dochodzi albo płatność jest zmniejszona. Zatem obowiązek zwrotu może dotyczyć tylko płatności wypłaconych w poprzednich latach. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro realizacja obowiązku rozciąga
się na okres pięciu lat to również obowiązek zwrotu powinien dotyczyć wszelkich płatności pobranych w ramach realizacji tego zobowiązania w okresie pięciu lat. Pogląd taki wyraził NSA w wyrokach z 5 maja 2016 r. w sprawie II GSK 2710/14
i z 21 października 2016r. w sprawie II GSK 2115/16, WSA w Gdańsku w wyroku
z 4 stycznia 2017r. w sprawie I SA/Gd 673/16, WSA w Rzeszowie w wyroku
z 8 listopada 2016r. w sprawie I SA/Rz 686/16, WSA w Krakowie w wyroku
z 25 stycznia 2017r. w sprawie I SA/Kr 1403/16 oraz WSA w Łodzi w wyroku
z 19 kwietnia 2018 r. w sprawie III SA/Łd 15/18. Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach.
W rozpoznawanej sprawie z ustaleń organów wnika, że Skarżący w 2013 r. nie zrealizował zobowiązania rolnośrodowiskowego na łącznej powierzchni [...] [...] w wariancie 2.1 na działkach rolnych G i F oraz w 2014 r. na łącznej powierzchni
[...] [...] w wariacie 3.1.2. działki rolnej [...].
Oznacza to, że nie zrealizował rozpoczętego w 2012 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego na ww. powierzchni przez okres pięciu lat. Okoliczność
ta z kolei skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności rolnośrodowiskowej pobranej
od 2012 r. do powierzchni, na której to zobowiązanie nie jest realizowane stosownie do brzmienia przepisu § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Jeżeli chodzi o wysokość nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2013 to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono szczegółowe wyliczenie w tym zakresie z odniesieniem do poszczególnych wariantów. Sąd w obecnym składzie podziela prawidłowość tego wyliczenia. Prawidłowości tego wyliczenia
nie kwestionuje również Skarżący.
W ocenie Sądu organy w prawidłowy sposób ustaliły również czy w niniejszej sprawie są możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy z dnia 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, który stanowi, że w przypadku określonym w art. 33
ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11.08.2005r.,
s.1 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem (WE) nr 1290/2005, który stanowi,
że organ odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21.06.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE Ł 171
z 23.06.2006, str. 90, ze zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21.06.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005
w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków
i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.).
Zgodnie natomiast z art. [...] ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17.12.2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), zwanego dalej rozporządzeniem (UE) nr 1306/2013, utraciło moc rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, przy czym odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku 111 do tego rozporządzenia (art. [...] ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013).
Zgodnie z powołaną powyżej tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu
art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Obowiązujący obecnie art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania należności.
Kwoty obliczonej należności za lata 2012 - 2013 rok wyniosły odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł, zaś kurs wymiany euro odnośnie dokonania płatności
za 2012 rok wynosił [...] zł, zaś za 2013 - [...] zł, to równowartość kwoty [...]euro przeliczonej na złote wynosi dla 2012 roku - [...] zł a dla 2013 roku - [...] zł.
W ocenie sądu prawidłowo zatem uznały organy ARiMR,
że w odniesieniu do zwrotu płatności za 2013 r. w zakresie wariantu 3.1.2. zasadne było odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności
gdyż płatność ta nie przekraczała równowartość [...] euro. W odniesieniu zaś do zwrotu płatności za 2012 r., w ocenie Sądu, brak było podstaw
do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności gdyż płatność
ta przekraczała równowartość [...] euro.
Nie zaistniały także przesłanki do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z ww. przepisami zwrot płatności uznanej
za nienależną ulega przedawnieniu, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Przyznane natomiast
w rozpoznawanej sprawie płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności za lata 2012 -2013 , jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, zostały wypłacone na wniosek Skarżącego a dopiero podczas kontroli administracyjnej wniosku Skarżącego okazało się, że Skarżący w uprawie gryki w wariancie 2.1. nie dotrzymał wymogu przeznaczenia uprawy na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi,
do przetwórstwa, kompostowania bądź przekazania do innego gospodarstw. Z kolei w roku 2014 poprzez zmianę położenia działki [...] poza obszarem [...]
nie dotrzymał wymogów w wariancie 3.1.2.
W ocenie Sądu organy zasadnie uznały również, że w gospodarstwie Skarżącego nie wystąpiły żadne zdarzenia zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności podane w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)
(Dz. Urz. UE E 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.).
Sąd zauważa, że w przypadku wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej
lub wyjątkowych okoliczności, nie będzie wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta jeśli producent rolny złoży taką informację
do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu 10 dni od dnia ustania tych okoliczności oraz dołączy dowody na potwierdzenie wystąpienia takiej sytuacji.
Sąd podkreśla przy tym, że jak zasadnie wskazały organy ARiMR, do kategorii siły wyższej zalicza się a) śmierć beneficjenta; b) długotrwałą niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
A także kategorie zapisane w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego:
1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;
2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;
3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego
na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;
4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;
5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego
w § 4 ust. 1 pkt 7;
6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;
7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;
8) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;
9) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych
od rolnika.
Odnosząc się do terminu poinformowania organów ARiMR o wystąpieniu siły wyższej w gospodarstwie Skarżącego Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący pismem z dnia 6 października 2013 r. poinformował organ o nieudanej uprawie gryki na działkach rolnych G i F o łącznej powierzchni [...] [...] (wariant 2.1.) wskazując, że uprawę tą uznaje za nieudaną w 100%, plantację przeznacza
do zaorania zatem zbioru nasion nie będzie. Jako przyczynę powyższego Skarżący wskazał słabe wschody nasion oraz żerowanie dzikiej zwierzyny. Sąd podkreśla przy tym, że na wezwanie organu z dnia 29 maja 2014 r. o wskazanie daty wystąpienia siły wyższej w gospodarstwie Skarżącego i przedłożenia dowodów w tym zakresie, Skarżący pismem z dnia 3 czerwca 2014 r. wskazał, że szkody łowieckie występują
w gospodarstwie przez cały rok, co uniemożliwia Skarżącemu prowadzenie działalności rolniczej i nie załączył stosowanych dokumentów. Na dalszym etapie Skarżący wskazał na zalanie nasion gryki w 2011 r. w trakcie wichury.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu, uznać należało, że zasadne jest twierdzenie, że Skarżący, zarówno w odniesieniu do 2013 r. i 2014 r., nie zachował terminu 10-o dniowego terminu do zawiadomienia organów ARiMR o wystąpieniu siły wyższej mającej wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego przez Skarżącego jak i nie przedłożył w tym zakresie stosowanych dokumentów.
Odnosząc się z kolei do kwalifikacji wskazanych przez Skarżącego zdarzeń
do kategorii siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności Sąd i w tym zakresie uznał stanowisko organów za zasadne. Sąd uznał bowiem, że ani szkody łowieckie,
w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, ani zalanie nasion gryki w 2011 r.
nie stanowią siły wyższej w ww. rozumieniu.
Sąd uznał bowiem, że Skarżący, który od wielu lat toczy spory z Kołem Łowieckim w związku ze szkodami wyrządzanymi w jego gospodarstwie przez dzikie zwierzęta, miał świadomość – zarówno w chwili podjęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego jak i składania wniosków o płatność kontynuacyjną w 2013 r., że brak zabezpieczenia upraw przed zwierzyną leśną może doprowadzić
do ich zniszczenia. Takiego zabezpieczenia Skarżący jednak nie dokonał zobowiązując się jednocześnie, że w okresie 5-u lat będzie realizował na tych gruntach Program Rolnośrodowiskowy w ściśle określonych wariantach.
Zasadnie w tym zakresie organy powołały orzecznictwo sądów administracyjnych, tj. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2016 r., I SA/Sz 1276/15 w uzasadnieniu którego Sąd wskazał, że "szkody spowodowane przez leśne zwierzęta nie sposób uznać za okoliczność, której nie można było przewidzieć
i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, bowiem rolnik powinien zabezpieczyć sad przed wejściem zwierząt z lasu, a skoro tego nie uczynił,
to powinien liczyć się z możliwością spowodowania szkód przez leśne zwierzęta."
W ocenie Sądu, dostarczone przez Skarżącego dokumenty w postaci protokołów szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych z roku 2010 i 2012, wniosek z dnia 15 sierpnia 2013 r. "o zawezwanie do próby ugodowej" [...]" w K. za szkody w uprawie żyta ozimego z wsiewką wyki kosmatej na [...] [...] oraz uprawie gryki zwyczajnej na [...] [...] przez leśne zwierzęta, interpelację z dnia 15 lipca 2015 r. o wyłączenie z obwodu łowieckiego [...]" działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] czy też 9 zdjęć upraw z lat 2010, 2011, 2013, 2016 i 2017, jak zasadnie wskazały organy ARiMR, potwierdzają jedynie, że pola uprawne znajdują się w sąsiedztwie lasów i są miejscem żerowania leśnych zwierząt. Potwierdzają również, że Skarżący nie zastosował żadnego grodzenia upraw pomimo dokonywanych co roku zniszczeń przez te zwierzęta.
W ocenie Sądu również zalanie w 2011 r. podczas wichury nasion gryki, które spowodowało ich słabszą siłę kiełkowania, zasadnie nie zostało zaliczone
do ww. kategorii siły wyższej mającej wpływ na brak realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez Skarżącego w 2013 r. w części wariantu 2.1. Skarżący nie był powiem pozbawiony możliwości zastąpienia nasion gryki nowym materiałem siewnym wykorzystanym do uprawy na 2013 r. skoro już w 2011 r. posiadł wiedzę
o zalaniu tego materiału mającego negatywny wpływ na jego właściwości.
W związku z czym w rozpoznawanej sprawie, zasadnie uznały organy ARiMR,
że nie ma możliwości zastosowania ww. przepisów i zwolnienia Skarżącego
z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2012 - 2013, ponieważ Skarżący ani nie zabezpieczył odpowiednio uprawy gryki przed żerowaniem leśnych zwierząt, ani też nie wykonał odpowiedniej oceny nasion gryki zalanych w 2011 roku, które następnie wykorzystał w uprawie w 2013 roku. Za 2014 r. Skarżący
nie wskazywał na przyczyny nieprawidłowości w postaci siły wyższej.
Za zasadne i wyczerpujące Sąd uznał ponadto rozważania organu w kwestii upłyu terminu przedawnienia.
W przypadku nienależnej płatności, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r.
w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L 1995.312,1 z 23.12.1995r. ze. zm., zwanego dalej: rozporządzeniem nr 2988/95). Nienależną płatnością jest zaś wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.
Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika - np. deklaracja
we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym lub brak realizacji założeń wieloletniego programu.
W rozpoznawanej sprawie, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu należności regulują art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE)
nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8 z 28 stycznia 2011 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem nr 65/2011) - dla wniosków złożonych w 2012 roku
i w następnych latach. W niniejszej sprawie przepisy rozporządzenia nr 2988/95 są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów krajowych (Ordynacji podatkowej) i mają zastosowanie w zakresie terminu przedawnienia do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności. Na podstawie bowiem art. 288 zdanie 2 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym. Oznacza to, że przepis krajowy sprzeczny z przepisem rozporządzenia unijnego nie może być stosowany.
Według art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia
się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, przyjąć należy, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Przerwanie okresu przedawnienia następuje każdym aktem właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji
o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
W rozpoznawanej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez Skarżącego, prawidłowo w ocenie Sądu, organy uznały datę złożenia wniosku
o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok, tj. dzień 10 maja 2013 r. oraz na 2014 rok tj. dzień 15 maja 2014 r., w których zawarta została nieprawidłowa deklaracja upraw w wariancie 2.1 oraz w wariancie 3.1.2.
W przypadku programu rolnośrodowiskowego, który jest programem wieloletnim okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W rozpoznawanej zaś sprawie 5 letni Program Rolnośrodowiskowy Skarżącego zakończył się dnia 14 marca 2017 r.
W ocenie Sądu, zadnie jednak uznały organ odwoławczy, że zgodnie
z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, termin przedawnienia w rozpoznawanej sprawie został przerwany poprzez doręczenie w dniu 2 lipca 2014 r. decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za wariant 2.1 na 2013 rok oraz doręczenie dnia 30 maja 2015 r. decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za wariant 3.1.2 na 2014 rok.
Zgodnie z ww. regulacjami prawnymi, jak zasadnie wskazały organy skoro doszło do przerwania okresu przedawnienia, to przedawnienie biegnie najpóźniej
8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, czyli w rozpoznawanej sprawie
do dnia 10 maja 2021 r.
Nie doszło zatem w rozpoznawanej sprawie do przedawnienia należności, skoro decyzje organów wydane zostały i doręczone Skarżącemu przed upływem
ww. terminu.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną
w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, którą rolnik zwraca powiększoną o odsetki.
Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że w 2013 r. Skarżący na powierzchni [...] [...] w wariancie. 2.1 działek rolnych G i F zaś w 2014 r. na powierzchni 0,14 [...]
w wariancie 3.1.2 działki rolnej [...] nie zrealizował pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co zostało stwierdzone ostatecznymi decyzjami organów ARiMR. W związku z czym płatności w latach 2012-2013 były płatnościami nienależnymi. Organy administracji trafnie określiły kwotę nienależnie pobranych płatności oraz rozważyły przesłanki zaniechania jej ustalenia.
Sąd zauważa, że załączony do pisma procesowego Skarżącego wyrok NSA
z dnia 11 września 2018 r., II OSK 2615/17 w przedmiocie podziału
Województwa Z. na obwody łowieckie pozostaje bez wpływu
na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.
W związku z powyższym, na podstawie art.151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.
Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne
są na [...]