I SA/OL 76/06

I SA/Ol 76/06 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2006-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Błesiński /przewodniczący/
Ryszard Maliszewski /sprawozdawca/
Zofia Skrzynecka
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędzia WSA Ryszard Maliszewski ( spr) Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Protokolant Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" SA na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję , II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 3341 zł ( trzy tysiące trzysta czterdzieści jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2005r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Spółki akcyjnej A z siedzibą w W., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, z dnia 26 maja 2004roku, sygn. akt I SA/Ol 41/04 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 26 maja 2004r., oddalił skargę Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]", w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2003r. Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza, na mocy której określono Spółce akcyjnej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości. Z ustaleń organów podatkowych wynikało, że Spółka A jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej o powierzchni 5,3818 ha położonej w miejscowości K. Grunt ten jest zaklasyfikowany jako zurbanizowane tereny niezabudowane. 10 stycznia 2003r. Spółka złożyła w Urzędzie Miasta deklarację na podatek od nieruchomości za 2003r., w której wykazała, że przedmiotem opodatkowania były grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej opodatkowane wg stawki 58gr za 1 m2 . Łączną kwotę podatku określono na 31.220,24 zł. Następnie 11 marca 2003r. Spółka złożyła korektę deklaracji, kwalifikując nieruchomość jako "pozostałe grunty" opodatkowane wg stawki 10 gr za 1m2 i określając należny podatek na kwotę 5.382,80 zł. Organ podatkowy pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania podatkowego stwierdził, iż będąca przedmiotem opodatkowania nieruchomość stanowi grunt służący Spółce do prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem organu nie można było uznać za zasadne stwierdzenia strony, że na przeszkodzie takiemu wykorzystaniu nieruchomości stały względy techniczne, o których mowa w art. 1 a ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U Nr 9, poz. 84 ze zm. - dalej cyt, jako u.p.o.l). W ocenie Burmistrza sytuacja taka miała by miejsce wówczas, gdy z powodu zaistnienia zdarzeń niezależnych od podatnika w ogóle nie jest możliwe wykorzystywanie danej nieruchomości do prowadzenia działalności gospodarczej. Podniósł ponadto, że stan techniczny nieruchomości winien być oceniany z uwzględnieniem kryteriów przewidzianych w ustawie Prawo budowlane. Zgodne zaś z art. 68 tej ustawy niemożliwość korzystania z określonej nieruchomości zachodzi w szczególności w przypadku wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o opróżnieniu bądź wyłączeniu z użytkowania całości lub części budynku ze względu na jego zły stan techniczny. Zatem o niemożliwości wykorzystania gruntów do działalności gospodarczej można mówić jedynie w niektórych sytuacjach np. skażenia chemicznego, radioaktywnego lub bakteriologicznego. Jeżeli sytuacja taka nie ma miejsca, grunt winien zostać opodatkowany według stawki przewidzianej dla nieruchomości służących do prowadzenia działalności gospodarczej.
Oceniając zarzuty odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego podnoszone przez Spółkę okoliczności w postaci braku sieci wodociągowo-kanalizacyjnej nie stanowią o braku możliwości wykorzystania nieruchomości dla celów prowadzonej działalności gospodarczej. Argumentując swoje stanowisko w tym zakresie organ odwoławczy dodatkowo przytoczył wyjaśnienia Ministra Finansów zawarte w piśmie z 14 marca 2003r., w którym stwierdzono, że brak możliwości wykorzystania przedmiotów opodatkowania na potrzeby działalności gospodarczej powinien zostać potwierdzony przez właściwy organ administracji, np. powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w zaskarżonym wyroku nie dopatrzył się naruszenia prawa przy wydawaniu przez organy podatkowe zaskarżonych decyzji. Sąd w uzasadnieniu wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie organy podatkowe w sposób prawidłowy oceniły, że niemożliwość wykorzystania gruntu na potrzeby działalności gospodarczej winna być związana z samym przedmiotem opodatkowania, a nadto musi być niezależna od przedsiębiorcy i mieć charakter trwały. Rozpatrując zarzuty skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w uzasadnieniu wyroku podzielił pogląd wyrażony przez organy podatkowe o konieczności dokonywania oceny przydatności gruntu z uwzględnieniem przepisów Prawa budowlanego.
W skardze kasacyjnej wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącej, zaskarżył wskazany powyżej wyrok w całości, zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. poprzez:
-przyjęcie, że pojęcie "względy techniczne" w przypadku gruntów należy interpretować na podstawie przepisów Prawo budowlane,
-przyjęcie, że przedmiotem opodatkowania są budowle, budynki i obiekty budowlane, w związku z powyższym nie wzięcie pod uwagę, że przedmiotem opodatkowania w rozpoznawanej sprawie były tylko grunty,
-przypisanie "właściwym organom" administracji "architektoniczno budowlanej" oraz organom nadzoru budowlanego kompetencji do ustalania braku możliwości użytkowania gruntów dla celów prowadzonej działalności gospodarczej ze względów technicznych
-przyjęcie, że organy nadzoru budowlanego lub organy administracji architektoniczno budowlanej posiadają kompetencje do oceny czy niezabudowane grunty nie są wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej ze względów technicznych i wykluczenie możliwości dokonania takiej oceny przez organy podatkowe,
-przyjęcie, że "przyczyny technologiczne "nie mieszczą się w pojęciu "względy techniczne" w rozumieniu powołanego przepisu,
-nieuwzględnienie potocznego znaczenia zwrotu "względy techniczne" oraz przyjęcie, że wyżej powołany przepis zawiera odesłanie umożliwiające stosowanie przepisów prawa budowlanego.
Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy poprzez obrazę art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 14,120, 122, 187, 188 ustawy Ordynacja podatkowa polegającą na pominięciu przez Sąd pierwszej instancji naruszeń tych przepisów przez organy podatkowe, nadto zarzucił obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 14, 120, 122, 187, 188 ustawy Ordynacja podatkowa polegającą na nieuwzględnieniu skargi, mimo naruszenia tych przepisów przez organ w toku postępowania.
Wskazując na powyższe podstawy, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenia od organu administracji zwrotu kosztów postępowania sądowego w kwocie 2.400 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustosunkowując się do wniosku skarżącej wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał sprawę z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, zaś ranga tych naruszeń skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Rozpatrując zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. la ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. NSA stwierdził, iż błędna wykładnia tego przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji była przyczyną dalszych naruszeń prawa przez Sąd. Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nie zawiera legalnej definicji pojęcia "względy techniczne", które stoją na przeszkodzie wykorzystaniu określonej nieruchomości do prowadzenia działalności gospodarczej i w konsekwencji uniemożliwiają opodatkowanie podatkiem od nieruchomości według stawki ustalonej uchwałą gminy na podstawie art. 5 ust. 1 lit. a u.p.o.l. Wskazał ponadto, iż również orzecznictwo jak i doktryna nie wypracowały spójnej koncepcji rozumienia tego przepisu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy podatkowe błędnie zaniechały zbadania okoliczności powoływanych przez skarżąca, w postaci braku instalacji kanalizacyjnej i wodociągowej, które to w ocenie podmiotu uniemożliwiały jej wykorzystanie nieruchomości do celów prowadzonej działalności gospodarczej. Zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający i nie znalazł podstaw do podważenia rozstrzygnięć organów podatkowych.
Oceniając argumentację prawną uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Kasacyjny podzielił zatem zadanie skarżącej Spółki w kwestii wymogu dokonywania oceny przydatności gospodarczej gruntu z uwzględnieniem przepisów prawa budowlanego. Ustosunkowując się do powyższego powołał się na treść art. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane oraz art. 5 ust. 1 ww. ustawy stwierdził, że ustawa ta normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych działaniach, zaś do katalogu obiektów budowlanych nie zalicza nieruchomości gruntowych. Nadto wskazał, iż brak jest również przepisów przewidujących kompetencje dla organów egzekwujących stosowanie prawa budowlanego rozstrzygania o przydatności gospodarczej gruntów. Powołany zatem wymóg urzędowego stwierdzenia braku możliwości wykorzystania gruntu w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów podatkowych jak i w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji nie ma podstaw ustawowych. Niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, iż za względy techniczne o których mowa w art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. nie można uznać chwilowej przeszkody w gospodarczym wykorzystaniu nieruchomości. Jednakże jak podkreślił to Sąd należy w tej sprawie odróżnić sytuację, w których usunięcie takiej przeszkody leży w gestii przedsiębiorcy od przypadków, gdy przyczyny niemożności gospodarczego wykorzystania nieruchomości są od niego niezależne. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu miała zaistniała w przedmiotowej sprawie.
Odnosząc się do trafności zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 180, 187 i 188 ustawy Ordynacja podatkowa stwierdzono, że rozstrzygając ta sprawę Sąd przeoczył niepodjęcie przez organy podatkowe obydwu instancji czynności zmierzających do ustalenia okoliczności faktycznych podnoszonych przez stronę. Zaniechanie takie stanowiło naruszenie art.187 i 122 ustawy Ordynacja podatkowa, ponieważ skutkowało odstąpieniem od zbadania okoliczności mających wpływ na zastosowanie właściwej stawki podatkowej - art. 5 ust. 1 lit. a) i c) u.p.o.l. W uzasadnieniu wyroku Sąd Kasacyjny wskazał dodatkowo, iż z przedłożonych przez stronę dokumentów wynikało jednoznacznie, że zaopatrzenie w wodę stanowiącego przedmiot opodatkowania gruntu nastąpi "z projektowanej sieci wodociągowej według warunków Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w M." a doprowadzenie ścieków "do projektowanej sieci kanalizacji sanitarnej według warunków Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w M.". Natomiast z treści chwały Rady Miejskiej z dnia 29 stycznia 2004r. Nr "[...]" w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych wynika, że inwestycja określona w treści tego dokumentu zostanie sfinansowana ze środków własnych gminy, a ich wydatkowanie na ten cel zaplanowano na rok 2008. Oceniając zatem treść tych dokumentów stwierdzono, że gospodarcze wykorzystanie przedmiotu gruntu w 2003r. było niemożliwe. Podkreślono, że nie ma konieczności przeprowadzania żadnego dowodu na okoliczność, że prowadzenie jakiejkolwiek działalności wymaga przynajmniej zaopatrzenia w wodę. Niemożność wykorzystania gruntu na potrzeby działalności gospodarczej była przy tym niezależna od skarżącej i była przez nią nieusuwalna. Uznano zatem, iż takie braki infrastrukturalne stanowią "względy techniczne" i mogły stanowić przeszkodę do uznania gruntu za związany z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. la ust. 1 pkt 3 u.p.o.l.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Interpretując powyższy przepis wskazać należy, że w pojęciu "wykładnia prawa" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Celem wykładni prawa jest wyjaśnienie istotnych przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku związanym z rozpatrywaną sprawą. Tak jak wskazał to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 2003r. sygn. akt III RN 77/02 wykładnia w tym znaczeniu zmierza do wyjaśnienia, czy konkretny przepis zastosowany przez organ administracji publicznej (czy też jak w rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny), który wydał zaskarżoną decyzję (wyrok), ma treść identyczną z treścią przypisaną mu przez tenże organ. W przypadku uznania, że znaczenia interpretowanej normy są inne, Sąd wskazuje wykładnię, która jest właściwa dla rozstrzygnięcia sprawy i wiążąca w dalszym toku postępowania.
Orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego może być poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji w tej konkretnej sprawie wiążąca staje się wykładnia przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w jego orzeczeniu; wykładnią tą jest związany Wojewódzki Sąd Administracyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy (tej samej sprawy), a także organy administracji publicznej w razie uchylenia ich decyzji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ciążący na organie administracji obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w orzeczeniu Sądu może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 - OSNAPU 1999 nr 1 poz. 2, oraz wyroki: NSA z dnia 1 października 2001 r., SA/Rz 434/00 - Palestra 2000 nr 9-10 str. 199, z dnia 6 września 2001 r., III SA 3377/00 - nie publikowany.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając ponownie przedmiotową sprawę stwierdza, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organy podatkowe niewłaściwie ustaliły stan faktyczny sprawy i w związku z powyższym niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Wbrew bowiem art. 122 w zw. z art. 187 i 188 ustawy Ordynacja podatkowa zarówno organ pierwszej instancji jak i drugiej instancji nie zbadały przedstawianych przez Spółkę okoliczności w kwestii niemożliwości użytkowania nieruchomości gruntowej dla celów prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na występujące przeszkody w postaci braku sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Niewłaściwe, nie znajdujące oparcia w przepisach prawa jest również stwierdzenie, iż o możliwości użytkowania nieruchomości gruntowej dla celów prowadzenia działalności gospodarczej rozstrzygają przepisy ustawy Prawo budowlane a tym samym działające w oparciu o nie właściwe organy administracji publicznej.
Zgodnie bowiem z art. 1 a ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r.
o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U Nr 9, poz. 84 ze zm. - dalej cyt. jako u.p.o.l ), za grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uważa się grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b), chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych. Pojecie "względy techniczne" wpływające na brak możliwości wykorzystania określonej nieruchomości do prowadzenia działalności gospodarczej i w konsekwencji uniemożliwiającej opodatkowanie podatkiem według stawki ustalonej uchwałą gminy nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych również orzecznictwo jak i doktryna nie wypracowało spójnej koncepcji rozumienia tego pojęcia. Zatem organy podatkowe prowadząc postępowanie w przedmiocie określenia wysokości podatku od nieruchomości w przypadku powoływania się przez podmiot na przeszkodę w gospodarczym wykorzystaniu nieruchomości winny szczegółowo i wnikliwie rozpatrzeć podnoszone w tym zakresie twierdzenia strony. Rolą i zadaniem organów podatkowych jest bowiem stwierdzenie czy podnoszone przez stronę okoliczności niemożliwości gospodarczego wykorzystania nieruchomości są od strony niezależne. Możliwość przeprowadzenia dowodu jest bowiem podstawową gwarancją procesową (C.Kosikowski, H.Dzwonkowski, A.Huchla: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2001, s 451).
Dlatego jeżeli strona zgłosiła dowód, to w świetle art.188 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może nie uwzględnić wniosku, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony. Jeżeli jednak strona wskazuje dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, taki dowód powinien być dopuszczony.
Odnosząc się do przedstawianych przez skarżącą Spółkę okoliczności potwierdzających brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej nieruchomości gruntowej położonej w K., Gm. M. stwierdzić należy, że organy podatkowe niewłaściwie uznały, że zaopatrzenie działki w siec wodociągową i kanalizacyjną, nie jest okolicznością, która uniemożliwia wykorzystanie nieruchomości ze względów technicznych. Przy czym zaznaczyć należy, że Sąd podziela twierdzenie organów podatkowych, że za względy techniczne, o których mowa w art. la ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. nie można uznać chwilowej przeszkody, obiektywnie usuwalnej. Jednakże za niezależną od strony przeszkodę powodującą brak możliwości wykorzystania gruntu na potrzeby działalności gospodarczej uznać należy również brak instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej. W sytuacji bowiem, jak przestawiła to Spółka zaopatrzenie w wodę i kanalizację stanowiącego przedmiot opodatkowania gruntu nastąpi, zgodnie z decyzją Burmistrza "z projektowanej sieci wodociągowej według warunków Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w M." zaś "wykonanie sieci wodociągowej sfinansowane zostanie ze środków własnych gminy, a ich wydatkowanie na ten cel zaplanowano na 2008r. uznać należało, że niemożność wykorzystania gruntu na potrzeby prowadzonej działalności była niezależna od skarżącej i była przez nią nieusuwalna. Kierując się bowiem doświadczeniem życiowym, bez problemów można stwierdzić, że prowadzenie jakiejkolwiek działalności wymaga zaopatrzenia w wodę.
Wobec powyższego na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270, ze zm.) należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku. O treści określonej w pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i 209 P. p. s. a. . (pkt III wyroku).