I SA/Ol 562/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2019-11-21
NSArolnictwoWysokawsa
pomoc finansowarolnictwosuszapowódźdopłaty unijnewspólna polityka rolnaproducent rolnysztuczne warunkiobejście prawaARiMR

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę producenta rolnego, uznając, że stworzył on sztuczne warunki w celu uzyskania nienależnych dopłat unijnych, mimo formalnego wyodrębnienia gospodarstwa.

Skarżący domagał się przyznania pomocy z tytułu suszy, jednak organy administracji odmówiły, uznając, że nie jest on faktycznym producentem rolnym, a jego gospodarstwo zostało sztucznie wyodrębnione w celu uzyskania korzyści finansowych. Sąd administracyjny zgodził się z organami, stwierdzając, że skarżący, wraz z innymi podmiotami powiązanymi osobowo i majątkowo, stanowił jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez tę samą osobę, a celem było obejście przepisów o degresywności płatności unijnych.

Sprawa dotyczyła skargi G. Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymującą w mocy decyzję o odmowie przyznania pomocy producentowi rolnemu z tytułu szkód spowodowanych suszą. Organy uznały, że skarżąca nie jest faktycznym producentem rolnym, a jej gospodarstwo stanowi część składową gospodarstwa Spółki A, a działania te miały na celu sztuczne stworzenie warunków do uzyskania korzyści finansowych, sprzecznych z celami wspólnej polityki rolnej UE. Sąd administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że kluczowa była ocena, czy nie doszło do obejścia prawa poprzez sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności, co potwierdziły liczne powiązania osobowe, majątkowe i organizacyjne między skarżącą a innymi podmiotami zarządzanymi przez tę samą osobę. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE, wskazując na konieczność wykazania zarówno elementu obiektywnego (niespełnienie celów wsparcia), jak i subiektywnego (wola uzyskania korzyści). W ocenie Sądu, skarżąca wraz z innymi podmiotami stanowiła jedno gospodarstwo rolne, a formalne wyodrębnienie miało na celu obejście zasad degresywności płatności i uzyskanie nienależnych dopłat.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, stworzenie formalnie odrębnego gospodarstwa rolnego, które jest faktycznie częścią większego organizmu gospodarczego zarządzanego przez tę samą osobę, stanowi sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia, zwłaszcza gdy ma to na celu obejście zasad degresywności płatności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy prawidłowo wykazały istnienie zarówno przesłanki obiektywnej (niespełnienie celów wsparcia poprzez multiplikowanie podmiotów i obejście ograniczeń kwotowych/powierzchniowych), jak i subiektywnej (zamierzona koordynacja działań w celu uzyskania wyższego wsparcia). Powiązania osobowe, majątkowe i organizacyjne między skarżącą a innymi podmiotami zarządzanymi przez C. C. wskazywały na istnienie jednego gospodarstwa rolnego, a formalne wyodrębnienie miało na celu obejście przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

Dz.U. 2015 poz. 187 art. § 13r ust. 1 i ust. 2 pkt 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 art. art. 4 ust. 1 lit. a) i b)

Pomocnicze

Dz.U. 2015 poz. 187 art. § 2 ust. 1 pkt 6

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. art. 4 ust. 3

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. art. 60

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008

Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. art. 4 ust. 1 lit. a i lit. c

Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009

Dz. U. z 2017r., poz. 1853 art. art. 3 pkt 1-3

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności art. art. 11 ust. 1

k.p.a. art. art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 75 § 1, art. 81a i art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. art. 76 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. art.1 §1 i §2

Dz.U.UE L z 2014r., Nr 193 s. 1 art. art. 25 ust. 1

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu o funkcjonowaniu unii europejskiej

Dz. U. UE L z 2013 r. Nr 347 s. 608 art. art. 4 ust. 1 lit. a) i lit. c)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 art. art. 4 ust. 1 lit. c tiret 3

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską art. art.39 ust.1

Dz.U.UE.L.2009.30.16 art. art. 30

Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanowienie określonego systemu wsparcia dla rolników

Dz.U.UE.L.2011.25.8 art. art. ust.8

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

Dz. U. UE. L 2013 r. Nr 347, s. 487 art. art. 3 i art. 4

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. art. 151

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie jest faktycznym producentem rolnym, a jej gospodarstwo zostało sztucznie wyodrębnione w celu uzyskania korzyści finansowych. Istnienie powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych między skarżącą a innymi podmiotami zarządzanymi przez tę samą osobę (C. C.) wskazuje na jedno gospodarstwo rolne. Działania skarżącej miały na celu obejście przepisów o degresywności płatności i uzyskanie nienależnych dopłat unijnych. Prawomocna decyzja o nadaniu numeru producenta rolnego nie wyłącza możliwości weryfikacji faktycznego statusu wnioskodawcy.

Odrzucone argumenty

Zaskarżona decyzja narusza art. 76 § 2 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, opierając się na subiektywnej opinii organu, a nie obiektywnych okolicznościach. Naruszenie art. 4 ust. 1 lit. c tiret 3 Rozporządzenia UE nr 1307/2013 poprzez oparcie rozstrzygnięcia na argumentacji niezgodnej z normą prawa materialnego. Naruszenie art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.P.A. poprzez brak uzasadnienia faktycznego. Zastosowanie klauzuli sztucznych warunków z art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady nr 1306/2013 jest nieuzasadnione, gdyż pomoc pochodzi ze środków krajowych, a nie unijnych. Dowody z innych postępowań nie zostały formalnie włączone do akt sprawy.

Godne uwagi sformułowania

stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami prawa wspólnotowego nie mamy do czynienia z odrębnymi rolnikami prowadzącymi samodzielną działalność rolniczą, lecz z jednym gospodarstwem rolnym zarządzanym przez C. C. formalnie tworzyło samodzielne gospodarstwo, w rzeczywistości jednak było to wyodrębnienie wyłącznie formalnoprawne jedynym celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, co miało na celu pobieranie zwiększonych płatności do gruntów rolnych działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści

Skład orzekający

Jolanta Strumiłło

przewodniczący

Przemysław Krzykowski

sprawozdawca

Renata Kantecka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie, czy formalne wyodrębnienie gospodarstwa rolnego stanowi sztuczne stworzenie warunków w celu obejścia przepisów o płatnościach unijnych, zwłaszcza w kontekście powiązań osobowych i majątkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji tworzenia wielu podmiotów w celu maksymalizacji dopłat, z silnym naciskiem na powiązania z jednym pełnomocnikiem/wspólnikiem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organy i sądy walczą z próbami obejścia prawa w celu uzyskania nienależnych dopłat unijnych, co jest istotne dla zrozumienia zasad przyznawania pomocy w rolnictwie.

Rolnik stworzył 'sztuczne' gospodarstwo, by wyłudzić unijne dopłaty? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ol 562/19 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2019-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło /przewodniczący/
Przemysław Krzykowski /sprawozdawca/
Renata Kantecka
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1218/20 - Wyrok NSA z 2024-02-23
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
par. 2 ust. 1 pkt 6, par. 13r ust. 1 i  ust. 2 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 4 ust. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608  art. 4 ust. 1 lit. a i  lit. c
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka sędzia WSA Przemysław Krzykowski ( sprawozdawca ) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 listopada 2019r. sprawy ze skargi G. Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania pomocy producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018r. suszy lub powodzi oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie decyzją z "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie (dalej jako Dyrektor, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania G. Ł. (dalej jako strona, skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Kierownik, organ I instancji) z "[...]", którą odmówiono przyznania pomocy producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018r. suszy lub powodzi, obejmujące co najmniej 30 % danej uprawy i mniej niż 70 % danej uprawy (dalej jako pomoc z tytułu suszy).
Jak wynika z przedstawionych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy, w dniu 30 października 2018r. strona wniosła o przyznanie pomocy z tytułu suszy do powierzchni 30,17 ha upraw rolnych.
Rozpatrując wniosek Kierownik uznał, iż strona nie jest w istocie producentem rolnym, a co za tym idzie nie prowadzi działalności rolniczej, odmówił przyznania stronie pomocy finansowej, w której gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018r. suszy lub powodzi, obejmujące co najmniej 30% danej uprawy i mniej niż 70% danej uprawy.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Dyrektor odwołał się do przepisów
§ 2 ust. 1 pkt 6, § 13r ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015r., poz. 187 ze zm., dalej jako rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015r.), art. 25 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu o funkcjonowaniu unii europejskiej (Dz.U.UE L z 2014r., Nr 193 s. 1, dalej jako rozporządzenie (UE) nr 702/2014), a także art. 3 pkt 1-3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2017r., poz. 1853). Powołał ponadto brzmienie art. 4 ust. 1 lit. a) i lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE L z 2013 r. Nr 347 s. 608).
Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r. Nr 312 s. 1), działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Ponadto stosownie do art. 60 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (Dz. Urz. UE L Nr 347 s. 549 ze zm.) bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W ocenie organu II instancji, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził,
że skarżąca nie była w istocie producentem rolnym oraz nie prowadziła samodzielnie i na własny rachunek gospodarstwa rolnego. Rzekome gospodarstwo rolne nie stanowi jednostki samodzielnej, a deklarowane przez stronę grunty rolne stanowią część składową gospodarstwa Spółki A (dalej jako Spółka). Prawidłowość stanowiska organu, że osoby zarządzające spółką stworzyły sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści majątkowych, potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 213/19.
Odwołując się do poszczególnych ustaleń postępowania, organ odwoławczy wskazał, że w dniu 18 lutego 2014r. strona złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego. Jako swego pełnomocnika wskazała C. C., który jest wspólnikiem Spółki A i jednocześnie jest pełnomocnikiem 11 producentów rolnych. Biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, na etapie postępowania wyjaśniającego, stwierdzono wzajemne powiązania pomiędzy Spółką i pozostałymi producentami, w tym również skarżącą, które w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu, osoby pełnomocnika, wspólnych rachunków bankowych pozwala na uznanie, że Spółka, jak i powiązani producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy. Skarżąca jak i pozostali producenci są powiązani z osobą C. C. (będącego wspólnikiem Spółki), który pełniąc jednocześnie funkcję pełnomocnika, może sprawować kontrolę nad tymi podmiotami, mieć wpływ na składane wyjaśnienia i składane wnioski. Dodatkowo organ wskazał, że podatek rolny płacony był przez właściciela działek ewidencyjnych, czyli Spółkę. Brak jest również dokumentów potwierdzających rozliczenie za dzierżawę gruntów rolnych za lata 2016, 2017 i 2018, co wskazuje na brak rozliczeń finansowych pomiędzy skarżącą a Spółką.
Zdaniem organu, wyjaśnienia strony potwierdziły, że od samego początku gospodarstwo miało na celu uzyskiwanie dochodu jedynie z dopłat, gdyż strona miała zamiar wykonania jedynie minimum czynności, aby spełnić warunki przyznania dopłat. W szczególności skarżąca nie wykonała osobiście żadnych zabiegów agrotechnicznych. W latach 2016 - 2018 prace te zostały wykonane przez J. C., przy czym z umów na świadczenie usług agrotechnicznych wynikało, że rozliczenie za usługi odbywało się na zasadzie opłaty w postaci zbalotowanego siana. W ocenie organu, potwierdziło to, że skarżąca nie posiada własnego zaplecza gospodarczego i sprzętu oraz że działki rolne były w całości użytkowane rolniczo przez inną osobę, a zamiarem strony nie było pozyskiwanie dochodu z plonów.
Wskazując następnie, iż posiadanie przez stronę bydła i krów w latach 2015, 2016, 2017 było działaniem pozorowanym. Obowiązujące limity liczbowe dla płatności związanej do bydła i krów w latach 2015, 2016 i 2017, fikcyjne przemieszczanie zwierząt i brak jasności w rozliczeniach finansowych pomiędzy podmiotami daje podstawy do twierdzenia, iż Spółka stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności do maksymalnego limitu przysługującemu jednemu beneficjentowi. Wobec powyższego, utrzymywanie w siedzibie Spółki krów i bydła powyżej wskazanych limitów,
uniemożliwiało Spółce otrzymywanie do nich płatności w danym roku, stąd bezprawne
przemieszczenia bydła (ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazuje jakie są limity odnośnie płatności do zwierząt).
Dyrektor stwierdził, iż mimo, że skarżąca formalnie stanowi odrębny podmiot, jest jednak faktycznie ściśle powiązana ze Spółką oraz pozostałymi osobami fizycznymi,
które łączy osoba pełnomocnika – C. C., stopień pokrewieństwa, adres siedziby gospodarstwa czy numer rachunku bankowego. Strona nie posiada infrastruktury w postaci budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Skarżąca nie okazała organowi I instancji dokumentów świadczących o prowadzeniu działalności rolniczej w sposób samodzielny i niezależny od innych podmiotów. Skarżąca nie posiada własnego majątku i korzysta z podmiotów zewnętrznych. Strona nie wykazała, aby osiągnęła dochody, ponosiła koszty działalności, bądź posiadała dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Strona nie uzyskiwała żadnych dochodów z tytułu rzekomej działalności rolniczej,
np. ze sprzedaży siana, nie potwierdziła również żadnych wydatków związanych z zakresem prowadzonej działalności rolniczej. Faktury VAT za certyfikację i kontrolę w zakresie rolnictwa ekologicznego wskazują, że strona podejmowała jedynie działania polegające na złożeniu wniosku i uzyskaniu certyfikatu działalności rolniczej metodami ekologicznymi na potrzeby uzyskania płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013. Strona nie ponosiła żadnego ryzyka finansowego jako elementu nieodzownego w każdym rodzaju działalności produkcyjnej. Z kolei przedłożenie faktur za czynsz dzierżawny, organ uznał za działanie pozorne, ponieważ jak zeznała skarżąca jest to również zobowiązanie nieuregulowane. Fakt, że skarżąca nie przedstawiła
dokumentów mogących potwierdzić rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej dowodzi, w ocenie Dyrektora, że podmiot ten wspomnianej działalności nie prowadził.
Organ odwoławczy uznał również, że nie doszło do naruszenia art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 75 § 1, art. 81a i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie decyzji organu odwoławczego i orzeczenie o kosztach postępowania, zarzuciła tej decyzji naruszenie:
1. art. 76 § 2 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o
krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - poprzez oparcie decyzji na "ustaleniu",
będącym w rzeczywistości subiektywną opinią organu, iż strona ma jakoby nie spełniać kryteriów ubiegania się o jakiekolwiek płatności przyznawane przez Agencję
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jakoby z uwagi na przepisy w/w ustawy o
ewidencji ( .... ), a pozostającą w sprzeczności z okolicznością prawną wynikającą w
sposób obiektywny z obowiązującej w obrocie, prawomocnej decyzji administracyjnej, nadającej stronie numer producenta rolnego oraz numer gospodarstwa.
2. art. 4 ust. 1 lit. c tiret 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności
bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej
polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 – poprzez oparcie rozstrzygnięcia na argumentacji pozostającej w jaskrawej niezgodzie z treścią normatywną w/w normy
prawa materialnego.
3. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.P.A. - poprzez kompletny brak uzasadnienia pod względem faktycznym przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia poglądu, zgodnie z którym skarżąca miała w roku 2018, którego dotyczy niniejsza sprawa, rzekomo nie być faktycznym użytkownikiem gospodarstwa w którym, w roku 2018, wystąpiły szkody spowodowane suszą.
W uzasadnieniu powyższych zarzutów wskazano, że zaskarżona decyzja oparta została jednocześnie o kilka różnych, częściowo wykluczających się
wzajemnie i przytoczonych w dużej mierze "na chybił – trafił" podstaw materialno-
prawnych, bez precyzyjnego wykazania, że w okolicznościach niniejszej sprawy spełnione zostały bądź też nie spełnione ustawowe przesłanki wymienione w
poszczególnych z przywołanych przepisów. Pod względem faktycznym zaskarżona decyzja uzasadniona została za pomocą dowodów pozyskanych w toku innych postępowań, a które to dowody:
a) Nie zostały formalnie włączone stosownym postanowieniem do akt sprawy niniejszej;
b) Okoliczności ustalone na ich podstawie w w/w odrębnych postępowaniach,
nie mają znaczenia dla oceny okoliczności sprawy niniejszej, z uwagi na to, iż zaistniały w latach 2016-2017, podczas gdy postępowanie niniejszej dotyczy wniosku o pomoc związaną z suszą w gospodarstwie strony w roku 2018;
c) Postępowania, w toku których zostały zebrane mają znacząco odmienny
charakter od postępowania niniejszego i oparte są na innych regulacjach
prawnych;
d) Zostały przez organy - niezależnie od kwestii wskazanych w pkt. a-c powyżej -
w sposób dalece tendencyjny i wybiórczy zinterpretowane, a wnioski które z nich wysnuto nie stanowią w żadnym razie argumentów za rzekomą niedopuszczalnością objęcia skarżącej wsparciem będącym przedmiotem postępowania niniejszego.
W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja w rzeczywistości uzasadniona została za pomocą całego szeregu nienormatywnych pojęć i zabiegów stylistycznych, takich jak "w istocie", "szerszy kontekst" itp., mających - w miejsce, konkretnej, odnoszącej się do konkretnych norm prawnych, argumentacji - wytworzyć ogólnikowe, niesprecyzowane, negatywne wrażenie wokół osoby skarżącej.
Skarżąca dodatkowo wskazała, że podawana jako podstawa prawna decyzji I instancji klauzula sztucznych warunków zaczerpnięta z art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady nr 1306/2013 jest przepisem prawa z zakresu prawa unijnego. Zawiera szczególną regulację mającą zastosowanie w sprawach, w których przedmiotem jest wsparcie publiczne pochodzące z budżetu Unii Europejskiej i jako taka nie ma ani bezpośredniego, ani pośredniego zastosowania do przedmiotu niniejszego postępowania, jakim jest pomoc publiczna pochodząca w całości ze środków krajowych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
W myśl art.1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod
względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art.134
§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (tj. Dz. U 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako - p.p.s.a.), sąd
rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami
skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna.
Zasady udzielania pomocy finansowej dla producentów rolnych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi zostały unormowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.).
Zgodnie z § 13 r ust. 1 rozporządzenia w 2018 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy;
3) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem
w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.
Producentem rolnym natomiast – w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów – jest osoba fizyczna będąca m.in. rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013. Odwołując się z kolei do treści tego przepisu podnieść należy, że rolnik oznacza osobę fizyczną (...), której gospodarstwo rolne położone jest na obszarze objętym zakresem terytorialnym traktatów (...) oraz która prowadzi działalność rolniczą. Gospodarstwo rolne natomiast oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego (art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013).
W świetle powyższych przepisów prawa możliwość przyznania wnioskowanej pomocy determinowana jest w pierwszej kolejności ustaleniem, że wnioskodawca jest producentem rolnym i prowadzi działalność rolniczą. Z uwagi na powyższe odesłanie w przepisach prawa krajowego do ustanowionej w przepisach prawa unijnego definicji legalnych rolnika i gospodarstwa rolnego, prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że również do wniosku strony skarżącej dotyczącego wsparcia pochodzącego ze środków krajowych znajdował zastosowanie przepis art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, tj. klauzula dotycząca przypadków obchodzenia prawa. Przy czym prawidłowo organy orzekające w sprawie stanęły na stanowisku, że stosownie do art. 75 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W konsekwencji trafnie uznały, że dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, czy strona skarżąca jest rolnikiem w rozumieniu powyższych przepisów znaczenie miały ustalenia poczynione w ramach innych postępowaniach dotyczących wsparcia ze środków unijnych, do których zastosowanie znajdował m.in. przepis art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego błędnego zastosowania w niniejszej sprawie klauzuli sztucznych warunków wynikającej z art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady nr 1306/2013. Sąd nie uznaje go za zasadny, w pełni podzielając stanowisko organu, że ww. przepis znajduje zastosowanie w niniejszym przypadku. Wskazać bowiem należy, że płatność, o który toczy się spór pomiędzy stronami postępowania, jest formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. W art.39 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wskazano, iż celem wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizację rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.
Zatem system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości
gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie.
Natomiast środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym
podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych
Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Preambuła ww.
rozporządzenia stanowi, iż prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i
państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są
wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo
finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i
Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi
środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich).
Z tego też powodu państwo członkowskie sprawdza m.in., czy nie zostały
stworzone sztuczne warunki (np. sztuczny podział gospodarstwa) umożliwiające uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Wynika to z
art. ust.3 ww. rozporządzenia, a także z art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr
73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów
wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i
ustanowienie określonego systemu wsparcia dla rolników (Dz.U.UE.L.2009.30.16,
dalej jako "rozporządzenie nr 73/2009) oraz z art. ust.8 rozporządzenia Komisji (UE) nr
65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania
rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur
kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju
obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8 dalej jako rozporządzenie nr 65/2011).
Rozporządzenia nr 73/2009 oraz 65/2011 co do zasady obowiązywały przed dniem 1
stycznia 2015r., jednak analogiczne rozwiązania zostały zawarte w rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) regulujących zasady przyznawania płatności bezpośrednich od 2015r. nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549) i nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347).
Nadto przepisem prawa materialnego, który wyznacza kierunek prowadzenia ustaleń faktycznych w sprawie, jest art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W myśl tego przepisu, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przepisy te zawierają tzw. klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego (wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej, o ile nie podano innego publikatora).
W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Ustalenie znaczenia tego pojęcia może mieć miejsce wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym, przy czym ustawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.
W ocenie Sądu, na gruncie analizowanego przepisu warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (wyrok NSA z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19). Omawiana klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie rzeczy (wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18).
Aby zastosować przepis sankcyjny o wyłączeniu płatności, organy administracji powinny drobiazgowo ustalić i udowodnić wszystkie okoliczności mogące stanowić potwierdzenie stworzenia w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w argumentacji przedstawianej w uzasadnieniu wyroków składających się na jednolitą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które w podobnych sprawach wielokrotnie odwoływały się do wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencija (opubl. http://eur-lex.europa.eu).
W uzasadnieniu tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku).
Dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wyraził m.in. pogląd, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W związku z powyższym wyrokiem TSUE należy wskazać, że jakkolwiek odnosił się on do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, to jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Mając zatem na względzie okoliczności faktyczne sprawy i przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa w wyroku TSUE, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy wykazały w sposób niewątpliwy, że zaistniały łącznie obydwie przesłanki, poprzez które można ocenić zaistnienie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.
Dla dokonania oceny, czy w przedmiotowej sprawie zostały stworzone we wskazanym rozumieniu sztuczne warunki, o którym mowa w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, konieczne jest ocenienie działań nie tylko skarżącej, ale również reprezentowanych przez C. C. pozostałych 10 podmiotów, a ponadto występujących pomiędzy nimi zależności i powiązań. Należy także podkreślić, że tutejszy Sąd weryfikował już kwestię stworzenia sztucznych warunków polegających na utworzeniu 12 podmiotów (11 osób fizycznych i Spółka z o.o.) w ramach sądowej kontroli decyzji administracyjnej wydanej wobec innego podmiotu w ramach kampanii o przyznanie płatności na rok 2016, stwierdzając, że taka sytuacja stworzenia sztucznych warunków wystąpiła.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela i podtrzymuje w całości stanowisko tut. Sądu wyrażone w wyroku z 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 213/19. Okoliczności faktyczne rozpoznawanej aktualnie sprawy związane z mechanizmem stworzenia całego skoordynowanego przedsięwzięcia i charakterem działalności są tożsame jak w przypadku odmowy przyznania płatności na rok 2016 w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 213/19.
W niniejszej sprawie nie było kwestionowane formalnoprawne wyodrębnienie skarżącej jako podmiotu ubiegającego się o płatności rolne. Przedmiot sporu sądowego został umiejscowiony na innej płaszczyźnie dotyczącej tego, czy materiał dowodowy pozwalał przyjąć, że formalnoprawne wyodrębnienie podmiotowe mogło być uznane za wyodrębnienie sztuczne dokonane wyłącznie w celu uzyskania nienależnych płatności.
W ocenie Sądu, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organy prawidłowo ustaliły, że doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia z uwagi na wystąpienie zarówno przesłanki obiektywnej, jak i przesłanki subiektywnej.
Wystąpienie elementu obiektywnego polegało na wykreowaniu obiektywnych okoliczności uniemożliwiających osiągnięcie celu wsparcia rolników na skutek multiplikowania podmiotów celem utworzenia wielu pozornie odrębnych gospodarstw rolnych, w ramach których składane były wnioski o przyznanie płatności. Stworzenie wielu podmiotów reprezentowanych przez tę samą osobę (C. C.) i wnioskujących o przyznanie płatności do działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności umożliwiało obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia rolno-środowiskowo-klimatycznego.
W tych okolicznościach została więc spełniona przesłanka obiektywna, gdyż poprzez obejście ograniczeń kwotowych i powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia, które realizują przepisy wprowadzające ograniczenia, w tym m.in. wspieranie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, zapobieganie niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, przeciwdziałanie koncentracji środków w największych gospodarstwach, czy zrównoważony rozdział płatności wśród małych i dużych beneficjentów. Cele te można zrekonstruować z treści rozporządzeń unijnych (pkt 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, art. 3 i art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, Dz. U. UE. L 2013 r. Nr 347, s. 487 ze zm.), obrazujących wolę prawodawcy, aby wsparciem objęte zostały przede wszystkim mniejsze gospodarstwa, zważywszy, że duże podmioty korzystają już z tzw. efektu skali. Jak wskazano w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.
Wskazany powyżej cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.
Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności wskazane cele wsparcia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, nie mogły zostać w niniejszej sprawie osiągnięte, co oznacza, że wystąpiła przesłanka obiektywna, o której mowa w powołanym wyżej wyroku TSUE w sprawie C-434/12.
Wbrew argumentacji skargi, dla oceny wystąpienia przesłanki obiektywnej nie ma żadnego znaczenia powoływana okoliczność realizacji przez skarżącą działalności rolnej ani też wykreowana w zarzutach skargi pozorna rozbieżność w argumentacji organu co do tego, kto miał tę działalność w istocie prowadzić – strona czy zleceniobiorca usług agrotechnicznych. Nie kwestionując tego, że strona spełniła wymogi przyznania wnioskowanej płatności, wskazać należy, że istotne znaczenie ma to, że jej działanie w sztucznie stworzonych warunkach uniemożliwiało osiągnięcie celów wynikających z obowiązujących przepisów. Gospodarstwo rolne stworzone zostało wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i to nie tylko przysługujących w ramach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, lecz również płatności z innych tytułów.
Zdaniem Sądu, w sposób niebudzący wątpliwości organy obu instancji wykazały również wystąpienie w sprawie przesłanki subiektywnej poprzez zobrazowanie zarówno w sposób opisowy, powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych pomiędzy skarżącą i pozostałymi podmiotami. Pozwoliło to na ustalenie zamierzonej koordynacji działań mającej na celu pozyskanie wyższego wsparcia niż to, które przysługiwałoby w sytuacji niestworzenia sztucznych warunków. Ustalone okoliczności faktyczne, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącą, zdaniem Sądu, jednoznacznie wskazują, że w sprawie nie mamy do czynienia z odrębnymi rolnikami prowadzącymi samodzielną działalność rolniczą, lecz z jednym gospodarstwem rolnym zarządzanym przez C. C. Zaznaczenia przy tym wymaga, że aby ustalić, kto jest rolnikiem i jakie jest jego gospodarstwo rolne, należy ocenić, jak są realizowane funkcje zarządcze, jak jest ukształtowana struktura majątkowa, a także jak jest zbudowane zaplecze techniczne i organizacyjne i jakie są zasady działania podmiotu czy grupy osób, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne wykorzystywane do działalności rolniczej (wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 992/18).
Analiza tych zależności w niniejszej sprawie doprowadziła organy do prawidłowego wniosku, że wykorzystując utworzone podmioty, C. C. prowadził przy pomocy najbliższych współpracowników de facto jeden organizm gospodarczy, stanowiący jedno gospodarstwo rolne.
Z okoliczności niniejszej sprawy wynika bowiem, że strona ustanowiła jako swego pełnomocnika C. C., który jest wspólnikiem Spółki A i jednocześnie jest pełnomocnikiem 10 innych producentów rolnych, dla których jest osobą bliską. Przychody z działalności rolniczej oraz pozyskiwane w tej działalności płatności przez wszystkich zarejestrowanych producentów rolnych wpływały na rachunek bankowy C. C. Grunty, w oparciu o które strona prowadziła działalność, nie były jej własnością, lecz były dzierżawione od spółki. Przy czym strona nie uiściła czynszu dzierżawnego za lata 2016 – 2018. W oparciu o te ustalenia, organ odwoławczy trafnie skonstatował, że istniały wątpliwości co do rzeczywistego charakteru zawartej przez stronę ze spółką umowy dzierżawy gruntów rolnych.
Ponadto w toku postępowania prowadzonego przy czynnym udziale strony nie wykazała ona, by posiadała infrastrukturę służącą prowadzeniu działalności rolnej w postaci np. budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Strona nie wykonywała osobiście zabiegów agrotechnicznych, zlecając prace w tym zakresie innemu podmiotowi za wynagrodzeniem w postaci zbalotowanego siana. Poza fakturami VAT za certyfikację i kontrolę w zakresie rolnictwa ekologicznego strona nie ponosiła żadnego ryzyka finansowego jako elementu nieodzownego w każdym rodzaju działalności produkcyjnej. Nie wykazała też, by osiągnęła dochody (za wyjątkiem płatności), jak również, by ponosiła inne koszty tej działalności niż dotyczące sporządzenia dokumentacji. Tym samym strona nie wykazała, by działała w sposób samodzielny i niezależny. Istnienie powiązań pomiędzy podmiotami potwierdzały również ustalenia dotyczące fikcyjnego przemieszczenia zwierząt pomiędzy siedzibami strony i spółki, na którą to okoliczność strona nie przedstawiła żadnych dowodów.
Ponadto zwrócenia wymagała okoliczność nieeksponowana przez organy w niniejszej sprawie, lecz znana Sądowi z urzędu na podstawie akt o sygn. I SA/Ol 213/19, że spółka przekazała, na podstawie umów dzierżawy, grunty rolne osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z osobami będącymi jej udziałowcami i członkami zarządu. Umowy dzierżawy nie były rejestrowane w Urzędzie Gminy, ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego ani potwierdzone notarialnie. W świetle uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 23 maja 2019 r., analiza umów dzierżawy wskazywała, że korzyści uzyskiwane z czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować spółce koszty podatku rolnego, który spółka uiszczała od całej powierzchni gruntów. Spółka nie wykazała przy tym, że z tytułu czynszu dzierżawnego uiszczane były płatności. Grunty wydzierżawione poszczególnym osobom stanowiły gospodarstwa rolne o powierzchni około 50 ha. Każde z tych gospodarstw rozpoczęło uczestnictwo w ramach tego samego pakietu i wariantu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, przy czym działki ewidencyjne stanowiące własność spółki zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie i stanowić mogą zorganizowaną całość.
Zdaniem Sądu, wszystkie powyższe ustalenia potwierdzały, że jedynym celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, co miało na celu pobieranie zwiększonych płatności do gruntów rolnych. W tych warunkach nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie spełniona została także przesłanka subiektywna stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Rozproszenie gruntów mogących stanowić zorganizowaną całość, zarządzanych i należących pośrednio lub bezpośrednio do tej samej osoby i położonych w bliskim sąsiedztwie nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia ekonomicznego, lecz potwierdza cel takiego działania, jakim jest obejście zasady degresywności przy płatności w ramach wsparcia bezpośredniego.
W ocenie Sądu, gospodarstwo rolne skarżącej formalnie tworzyło samodzielne gospodarstwo, w rzeczywistości jednak było to wyodrębnienie wyłącznie formalnoprawne, niestanowiące o jego samodzielności czy niezależności. Gospodarstwo to pozostawało w ścisłym związku z gospodarstwem spółki oraz osobą C. C. Wszystkie działania, które miały miejsce, stanowiły w istocie próbę dostosowania wzajemnych relacji między podmiotami, aby uzyskać maksymalne dofinansowanie. Pomimo zatem, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła z oddzielnym wnioskiem o przyznanie płatności, działając formalnie jako samodzielny rolnik, to w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 tworzyła ona wraz z pozostałymi gospodarstwami jeden organizm gospodarczy.
W tych warunkach nie mogły zostać uwzględnione przedstawione przez skarżącą okoliczności mające uzasadniać inne niż nakierunkowane na osiągnięcie maksymalnych wpływów z tytułu płatności, powody wyodrębnienia gospodarstwa i twierdzenia o jego autonomiczności, jako nieoparte na obiektywnych dowodach oraz niestanowiące logicznych i racjonalnych argumentów powołania kilkunastu podmiotów.
Mając zatem na względzie wykazane powiązania majątkowe, osobowe, i organizacyjne uzasadniające twierdzenie o istnieniu w sprawie zamierzonej koordynacji działań, które ukierunkowane były wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia, uznać należało, że organy prawidłowo uznały, iż w sprawie wystąpił zarówno element subiektywny, jak i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, o którym mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12. W rzeczywistości skarżąca wraz z pozostałymi wnioskującymi o płatności byli w świetle art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 jednym rolnikiem prowadzącym jedno gospodarstwo rolne, na którym poprzez stworzenie sztucznych warunków prowadzili działalność ukierunkowaną na osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami wsparcia.
W świetle przedstawionej argumentacji mając zatem na względzie okoliczności faktyczne sprawy i przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa prezentowaną w wyrokach TSUE, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy wykazały w sposób niewątpliwy, że strona skarżąca uczestniczyła w procederze pozyskiwania zawyżonych płatności rolnych i tym samym nie spełniła przesłanek uznania jej za producenta rolnego w świetle art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.
W ocenie Sądu, mając na względzie całokształt okoliczności faktycznych, organy prawidłowo uznały, iż w rzeczywistości skarżąca wraz z pozostałymi wnioskującymi o płatności byli w świetle art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 jednym rolnikiem prowadzącym jedno gospodarstwo rolne. Poczynione rozważania stanowią w zasadniczej części ustosunkowanie się do zarzutów skargi, w szczególności zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 lit. c) tiret 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013.
Odmawiając zaś uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w decyzjach organów obu instancji. W ocenie Sądu, organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek wnioskowanej pomocy, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiał przedstawiony przez skarżącą, i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W szczególności wyjaśniły dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków pomocy, skarżąca nie spełnia przesłanek producenta rolnego, gdyż jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa. Tym samym nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organy dopuściły się naruszenia art. 76 § 2 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, art. 7a § 1 k.p.a., a także przepisów art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
W szczególności nie sposób było zgodzić się z twierdzeniami skargi, że prawomocna decyzja o nadaniu numeru producenta rolnego oraz gospodarstwa rolnego wyłącza możliwość prowadzenia przez organ ustaleń w kwestii faktycznego statusu wnioskodawcy. Organ może bowiem wydać decyzję o anulowaniu nadanego numeru ewidencyjnego i odmowie wpisu do ewidencji producentów, w sytuacji gdy wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego (które to czynności mają charakter deklaratoryjny) zostały dokonane błędnie, zaś dany podmiot nigdy nie powinien zostać ujęty w ewidencji producentów, gdyż już w dniu złożenia wniosku nie spełniał przesłanek koniecznych do uzyskania statusu producenta rolnego (wyroki NSA: z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 2419, z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 877/13). Ponadto uzyskanie wpisu do ewidencji producentów nie jest równoznaczne z uzyskaniem jakichkolwiek uprawnień do otrzymania płatności, gdyż to, czy dany podmiot jest uprawniony do uzyskania płatności rozstrzygane jest na gruncie przepisów dotyczących przyznawania poszczególnych płatności.
Sąd uznał również za niezasadny zarzut skargi dotyczący niewydania postanowienia o włączeniu w poczet materiału dowodowego dowodów z innych postępowań, skoro strona nie wykazała, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto brak formalnego włączenia dowodów do akt sprawy pozostawał bez znaczenia, w sytuacji gdy poinformowano stronę o możliwości zapoznania się z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wypowiedzenia się w tym zakresie.
W ocenie Sądu, organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiał przedstawiony przez skarżącą, i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W szczególności wyjaśniły dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków pomocy, skarżąca nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa. Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że skarżąca nie była w istocie producentem rolnym oraz nie prowadziła samodzielnie i na własny rachunek gospodarstwa rolnego. Rzekome gospodarstwo rolne nie stanowi jednostki samodzielnej, a deklarowane przez stronę grunty rolne stanowią część składową gospodarstwa Spółki A.
Tym samym nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organy dopuściły się naruszenia art.76 § 2 k.p.a. w zw. z art. 11 ust 1 ustawy o krajowym systemie producentów rolnych oraz art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI